260224 Raadsinformatiebrief Grüne Woche 2026 en Agrarische Agenda 2025 - bijlage 3
Tekst van het document
Het agrocomplex van de gemeente Alkmaar
Coen van Ruiten, Jakob Jager, David Verhoog en Allard Jellema
Het agrocomplex van de gemeente Alkmaar
Coen van Ruiten, Jakob Jager, David Verhoog en Allard Jellema Review Harold van der Meulen
Dit onderzoek is uitgevoerd door Wageningen Social & Economic Research in opdracht van en gefinancierd door de gemeente Alkmaar, domein Economie, onderdeel van de unit Ruimtelijke Ontwikkeling & Economie.
Wageningen Social & Economic Research Wageningen, maart 2025
RAPPORT 2025-075
Van Ruiten, Coen, Jakob Jager, David Verhoog, Allard Jellema, 2025. Het agrocomplex van de gemeente Alkmaar. Wageningen, Wageningen Social & Economic Research, Rapport 2025-075. 48 blz.; 26 fig.; 12 tab.; 0 ref.
In dit rapport is de betekenis van de agrarische sector beschreven voor de gemeente Alkmaar en vergeleken met de provincie Noord-Holland en Nederland. Er is gekeken naar structuurdata zoals aantallen en arealen van de diverse deelsectoren, de toegevoegde waarde en werkgelegenheid en overige sociaal-economische factoren als inkomen, vermogenspositie en moderniteit, kenmerken van ondernemer en arbeid van de Alkmaars primaire bedrijven. Ook is gekeken naar de input en output van de gemeente Alkmaar met betrekking tot productie, verwerking, toelevering en distributie. This report describes the significance of the agrocomplex for the municipality of Alkmaar. Structural data are presented, such as the numbers and areas of the various subsectors, value added and employment and other socio-economic factors such as income, capital position and modernity, and characteristics of entrepreneurs and labour of the primary companies in the municipality of Alkmaar. Attention was also given to the input and output of the municipality regarding production, processing, supply, and distribution. Trefwoorden: Agrocomplex, Alkmaar, structuurdata, sociaal-economische factoren, ondernemer en arbeid Dit rapport is gratis te downloaden op https://doi.org/10.18174/689679 of op www.wur.nl/social-andeconomic-research (onder Wageningen Social & Economic Research publicaties).
© 2025 Wageningen Social & Economic Research Postbus 88, 6700 AB Wageningen, T 0317 48 48 88, E info.wser@wur.nl, www.wur.nl/social-and-economicresearch. Wageningen Social & Economic Research is onderdeel van Wageningen University & Research.
Dit werk valt onder een Creative Commons Naamsvermelding-Niet Commercieel 4.0 Internationaal-licentie.
© Wageningen Social & Economic Research, onderdeel van Stichting Wageningen Research, 2025 De gebruiker mag het werk kopiëren, verspreiden en doorgeven en afgeleide werken maken. Materiaal van derden waarvan in het werk gebruik is gemaakt en waarop intellectuele eigendomsrechten berusten, mogen niet zonder voorafgaande toestemming van derden gebruikt worden. De gebruiker dient bij het werk de door de maker of de licentiegever aangegeven naam te vermelden, maar niet zodanig dat de indruk gewekt wordt dat zij daarmee instemmen met het werk van de gebruiker of het gebruik van het werk. De gebruiker mag het werk niet voor commerciële doeleinden gebruiken. Wageningen Social & Economic Research aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit het gebruik van de resultaten van dit onderzoek of de toepassing van de adviezen. Wageningen Social & Economic Research is ISO 9001:2015 gecertificeerd.
Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075 | Projectcode 233330013 Foto omslag: Shutterstock
Inhoud
Woord vooraf
5
1
Inleiding
6
2
Opbouw rapport
7
2.1
Aantal bedrijven en arealen in de gemeente Alkmaar
8
2.2
Aantal bedrijven naar bedrijfstype
9
2.3
Ontwikkeling aantal bedrijven naar bedrijfstype
11
2.4
Aandeel biologische bedrijven
13
2.5
Aandeel biologische areaal
14
2.6
Verdeling (%) van de arealen van de belangrijkste (groepen van) gewassen
15
2.7
Aandeel eiwitgewassen en biobased
16
2.8
Aantallen dieren tussen 2010 en 2024
16
2.9
Aandeel bedrijven naar leeftijd van de (oudste) ondernemer
17
2.10
Opvolgingssituatie naar bedrijfstype en ontwikkeling tussen 2008 en 2023
18
2.11
Opleidingsniveau 2020 en 2023
19
2.12
Grondgebruik 2024 (eigendom, pacht, erfpacht en overige)
20
2.13
Verbredingsactiviteiten en ontwikkeling tussen 2011 en 2023
21
2.14
Aandeel bedrijven met verbreding naar omzetklassen naar regio 2023
24
2.15
Intensiteit graasdieren en melkkoeien per hectare
25
3
4
Economisch resultaat
27
3.1
Economisch resultaat akkerbouwbedrijven 2013-2022
27
3.2
Economisch resultaat melkveebedrijven 2013-2022
28
3.3
Economisch resultaat overige graasdieren 2013-2022
29
3.4
Structuurkenmerken melkveebedrijven 2020-2022
29
3.5
Kritische Prestatie Indicatoren (KPI) melkveebedrijven 2020-2022
30
3.6
Kenmerken akkerbouwbedrijven 2020-2022
31
3.7
Kritische Prestatie Indicatoren (KPI) akkerbouwbedrijven 2020-2022
32
Inzichten in de omvang van het agrocluster in de gemeente Alkmaar 2022
33
4.1
Inleiding
33
4.2
Aanpak
33
4.3
Resultaten
34
Bijlage 1
Databronnen
37
Bijlage 2
Definitie agrocomplex
38
Bijlage 3
Gehanteerde definitie KPI’s melkveehouderij
40
Bijlage 4
Gehanteerde definitie KPI’s akkerbouw
41
Bijlage 5
Definities enkele kengetallen
42
Bijlage 6
Tabellen en figuren agrocluster gemeente Alkmaar (2022)
43
Woord vooraf
Wageningen Universiteit en Research Centre (WUR) ondersteunt al sinds 1940, met de oprichting van het Landbouw-Economisch Instituut, overheden en bedrijven met sociaal-economisch onderzoek over het agro-foodcomplex. Met dit onderzoek ondersteunt WUR overheden en bedrijven onder meer bij de keuzes en handelingsperspectieven op het gebied van concurrentie, besturing van productieketens, inrichting van het landelijk gebied en hoe in dit alles bij te dragen aan landelijke duurzaamheidsdoelen. Het Nederlandse en daarmee ook Alkmaarse agrocluster is ingrijpend aan het veranderen. In dit rapport zijn de belangrijkste sociaal-economische onderwerpen gekwantificeerd en toegelicht. Dit rapport kan bijdragen aan de beleidsvorming voor de gemeente Alkmaar, om de besluitvorming te ondersteunen bij regionale planning, economische initiatieven en duurzame transitieopgaven. We bedanken het projectteam van de gemeente Alkmaar en de collega’s bij Wageningen Social & Economic Research voor hun waardevolle input bij de samenstelling van dit rapport.
Prof. J.C.M. (Hans) van Trijp Instituutsmanager Wageningen Social & Economic Research Wageningen University & Research
Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
|5
1
Inleiding
Sinds 2020 heeft de gemeente Alkmaar een agrarische agenda. Deze dient twee doelen: een gespreksleidraad voor het bestuurlijk overleg tussen gemeente en de agrarische sector; en een overzichtsdocument, omdat diverse overheidsprogramma’s en beleid de agrarische sector raken. Bij het opstellen van de agrarische agenda is vastgesteld dat er behoefte is aan een beter inzicht in de agrarische sector. Dit is aanleiding geweest om onderliggend document op te stellen. Het doel van deze rapportage voor de gemeente Alkmaar is om een overzichtelijke, compacte en informatieve factsheet te presenteren die inzicht biedt in de impact en rol van het agrocomplex in de gemeente Alkmaar. Dit document kan als hulpmiddel worden gebruikt voor beleidsmakers en andere stakeholders, door: • een helder overzicht te bieden van de huidige situatie van de agrarische sector en de trends van de afgelopen jaren • besluitvorming te ondersteunen bij regionale planning, economische initiatieven en duurzame transitieopgaven. Door het agrocomplex te positioneren binnen bredere thema’s, zoals duurzame voedselproductie, biodiversiteit en regionale samenwerking, sluit dit rapport aan bij de ambitie om Alkmaar zowel economisch als ecologisch sterker te positioneren.
6 | Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
2
Opbouw rapport
Dit rapport geeft inzicht in een aantal kenmerken van de agrarische bedrijven. Vervolgens is de verbinding ervan met het gehele agrocomplex beschreven, ofwel de verbinding van de primaire productie met de verwerking, toelevering en distributie. De structuur van de bedrijven op basis van de landbouwtelling wordt beschreven voor de gemeente Alkmaar, provincie Noord-Holland 1 en Nederland: • aantal bedrijven en arealen in de gemeente Alkmaar • aantal bedrijven naar bedrijfstype • ontwikkeling aantal bedrijven naar bedrijfstype • aandeel biologische bedrijven • aandeel biologische areaal • verdeling (%) van de arealen van de belangrijkste (groepen van) gewassen • aandeel eiwitgewassen en biobased (vezel) gewassen • aantallen dieren tussen 2010 en 2024 • aantal bedrijven naar leeftijd van de (oudste) ondernemer • grondgebruik 2024 (eigendom, pacht, erfpacht en overige) • verbredingsactiviteiten en ontwikkeling tussen 2011 en 2023 • aandeel bedrijven met verbreding naar omzetklassen naar regio in 2023 • opvolgingssituatie naar bedrijfstype en ontwikkeling tussen 2008 en 2023 • opleidingsniveau in 2020 en 2023 • intensiteit graasdieren en melkkoeien per hectare Daarna volgt de beschrijving van de structuur, economie en een aantal Kritische Prestatie Indicatoren (KPI) op basis van het Bedrijveninformatienet voor akkerbouw-, melkvee- en overige graasdierenbedrijven: • economisch
resultaat periode 2013-2022 • kenmerken gemeente Alkmaar versus Noord-Holland en gemiddeld Nederland in 2020-2022 • KPI gemeente Alkmaar, Noord-Holland en Nederland in 2020-2022 (niet voor de overige graasdierbedrijven). Tot slot volgt nog het Agrocomplex: • inzichten in de omvang van het Agrocomplex in de gemeente Alkmaar in 2022. De volgende bijlagen met toelichting op de databronnen, begrippen en definities worden onderscheiden: Bijlage 1 Databronnen Bijlage 2 Definitie Agrocomplex Bijlage 3 Gehanteerde definitie KPIs melkveehouderij Bijlage 4 Gehanteerde definitie KPIs akkerbouw Bijlage 5 Definities enkele kengetallen Bijlage 6 Tabellen en figuren agrocluster Alkmaar (2022)
1
Op provinciaal niveau bestaat de website Agrifood Noord-Holland. Deze geeft inzicht in de laatste cijfers en trends over de land- en tuinbouw in de provincie Noord-Holland. Zie: Home - Agrifood Noord-Holland.
Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
|7
2.1
Aantal bedrijven en arealen in de gemeente Alkmaar
Tabel 1
Aantal bedrijven en hectares in de gemeente Alkmaar en hun aandeel in Noord-Holland en
Nederland 2024 Aantal bedrijven
Aantal
Aandeel in Noord-Holland
Aandeel in Nederland
Akkerbouwbedrijven
20
3,8
0,18
Melkveebedrijven
55
7,3
0,43
ov graasdieren
45
6,4
0,40
w.v. schapenbedrijven
16
6,5
0,80
overige bedrijven
23
1,8
0,16
Totaal
143
4,4
0,28
Totaal akkerbouwgewassen
994
3,3
0,19
granen
296
3,6
0,19
pootaardappelen
236
3,8
0,59
consumptieaardappelen
141
4,9
0,18
suikerbieten
96
2,0
0,11
Akkerb. groente: totaal
129
3,4
0,18
Aantal hectare
w.v. uien
9
0,4
0,02
knolselderij
96
21,1
4,87
kroten
15
6,1
1,47
overige akkerbouwgewassen
96
2,6
0,19
Groenten in de open grond (tuinbouw)
288
5,4
1,09
bloembollen en knollen
212
1,6
0,78
grasland en voedergewas
5.039
6,8
0,43
Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
In de gemeente Alkmaar zijn melkveebedrijven in 2024 het belangrijkste bedrijfstype, met 55 bedrijven. De overige graasdierbedrijven komen met 45 stuks ook veel voor. Deze bestaan voor een groot deel uit schapenbedrijven. Akkerbouwbedrijven komen met een totaal van 20 minder voor. Het belangrijkste gewas of de groep van gewassen is granen, opengrondsgroenten, pootaardappelen en bloembollen.
8 | Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
2.2
Aantal bedrijven naar bedrijfstype
Alkmaar is historisch bekend als een zuivelregio, denk onder meer aan de Alkmaarse Kaasmarkt op het Waagplein. Ook is er een substantieel deel akkerbouwbedrijven in de gemeente gevestigd.
Verdeling bedrijven naar de belangrijkste bedrijfstypen 100 16
90
16
16 39
80 70
33
30
40
31
39
50
28 34
30
39
38 20
20
28
22
23
21
21
25
23
24
28
26
18
14
14
13
14
16
17
21
23
2010
2020
2024
2010
2020
2024
2010
2020
2024
10 0
29
31
60 40
30
Alkmaar Akkerbouwbedrijven
Figuur 1
Noord-Holland Melkveebedrijven
Nederland
overige graasdieren
overige bedrijven
Verdeling (%) van het aantal bedrijven van de belangrijkste bedrijfstypen, 2010, 2020 en 2024
naar regio Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
In de gemeente Alkmaar is het aandeel melkveebedrijven het grootst en meer dan in de andere genoemde regio’s. Dit is in iets mindere mate het geval bij de overige graasdieren. Het aandeel akkerbouwbedrijven is vergelijkbaar met de provincie Noord-Holland, maar minder dan in Nederland.
100
1
4
90
19
13
19
26
80 70
0 13 27
1
3
2
19
18
23
19
60 20
50 40
22
24
17
2 12
4 11
12
25
29
37
39
40
15
17
23
16
18
19
18
7
11
10
2010
2020
2024
30 41
20
35
36
37
39
35
0 2020
0 2024
0 2010
0 2020
0 2024
10 0
0 2010
Alkmaar
Noord-Holland
20
4
Nederland
Vleeskalverenbedrijven
Schapenbedrijven
Paard- en ponybedrijven
Overige rundveebedrijven
Overige graasdierbedrijven
Geitenbedrijven
Figuur 2
Verdeling (%) van het aantal bedrijven van de overige graasdieren, 2010, 2020 en 2024 naar
regio Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
|9
In figuur 2 is de categorie overige graasdieren nader uitgesplitst. In de gemeente Alkmaar en de provincie Noord-Holland zijn door de vele omringende dijken en aanwezige (deels natuurlijke) graslanden relatief veel schapenbedrijven binnen de groep overige graasdieren. Ook is het aandeel paard- en ponybedrijven groter. Beide gaan ten koste van het aantal overige rundveebedrijven (met vleesvee en/of zoogkoeien). Ook zijn er geen vleeskalverenbedrijven in deze regio’s aanwezig. In 2020 waren er nog 2 (kleine) geitenbedrijven (4% van het aantal overige graasdierenbedrijven) in de gemeente Alkmaar. Volgens de laatste telling in 2024 zijn deze of gestopt of hebben een meer gemengd karakter gekregen want het aantal geiten is gedecimeerd.
100% 90% 38
80%
41
70%
44
50
52
49
60% 50%
31
40% 30%
7
20%
17
10% 0%
3 3 2010
18
28
29
30
17
15
16
27
24
19
6
0
18
19
18 0 2020
19 0 2024
Alkmaar
30
26
28
29
2 7 4 6
2 9 4 6
2 10 4 6
4 8 8
7 9
9 9
10
10
2010
2020
2024
2010
2020
2024
Noord-Holland
Nederland
Blijvendeteeltbedrijven
Gewas - veecombinaties
Gewascombinaties
Hokdierbedrijven
Glastuinbouwbedrijven
Opengrondstuinbouwbedrijven
Veeteeltcombinaties
Figuur 3
Verdeling (%) van het aantal bedrijven van de overige bedrijfstypen, 2010, 2020 en 2024 naar
regio Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
In figuur 3 is de categorie overige bedrijfstypen nader uitgesplitst. Naast de 3 eerder genoemde veel voorkomende bedrijfstypen melkvee, akkerbouw en overige graasdieren valt 1/6e van de alle bedrijven in diverse andere bedrijfstypen. Dit zijn in de gemeente Alkmaar met name de opengrondstuinbouw bedrijven gevolgd door de gewascombinaties en gewas-veecombinaties. Beide vormen van gemengde bedrijven komen daar meer voor dan in de andere regio’s. Het aandeel glastuinbouwbedrijven is afgenomen in de gemeente Alkmaar. Er zijn in 2024 geen hokdierbedrijven (met varkens of pluimvee) en veeteeltcombinaties (met runderen en/of hokdieren) meer aanwezig in de gemeente Alkmaar. Blijvende teelt bedrijven komen in Alkmaar ook niet meer voor. Dit zijn fruit- en wijngaardbedrijven. Boomkwekerijen vallen onder de opengrondstuinbouw.
10 | Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
2.3
Ontwikkeling aantal bedrijven naar bedrijfstype Ontwikkeling 2010-2024 (% tov 2010)
160 140 120 100 80 60 40 20 0 -20 -40 -60
Alkmaar
Noord-Holland
Nederland
alle bedrijven Aantal bedrijven
Figuur 4
Hectare per bedrijf
Omvang (x 1.000 euro SO)
Ontwikkeling (%) van het aantal en omvang van alle bedrijven tussen 2010 en 2024 naar regio
Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
Over alle agrarische bedrijven gemeten is de ontwikkeling van het aantal bedrijven redelijk vergelijkbaar met de andere regio’s. In vergelijking met de provincie Noord-Holland blijft de gemiddelde bedrijfsomvang in standaard gemeten opbrengsten (SO) iets achter, maar neemt weer iets sterker toe in vergelijking met Nederland als geheel. Dit betekent dat er per hectare meer (genormaliseerde) opbrengsten worden behaald dan in Nederland en dat de bedrijfsvoering dus intensiever is geworden. Dit kan worden bereikt door meer koeien per hectare of een meer intensief bouwplan met een groter aandeel aardappelen, suikerbieten en groenten.
Ontwikkeling 2010-2024 (% tov 2010) 140 120 100 80 60 40 20 0 -20 -40 -60
Alkmaar
Noord-Holland
Nederland
Akkerbouwbedrijven Aantal bedrijven
Figuur 5
Hectare per bedrijf
Omvang (x 1.000 euro SO)
Ontwikkeling (%) van het aantal en omvang van akkerbouwbedrijven tussen 2010 en 2024
naar regio Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
| 11
Het aantal akkerbouwbedrijven in de gemeente Alkmaar is meer afgenomen dan in de andere regio’s. Dit heeft mede geleid tot een sterkere toename van de gemiddelde omvang, zowel in hectaren als in Standaardopbrengsten (SO) gemeten.
Ontwikkeling 2010-2024 (% tov 2010) 140 120 100 80 60 40 20 0 -20 -40
Alkmaar
Noord-Holland
Nederland
Melkveebedrijven Aantal bedrijven
Figuur 6
Hectare per bedrijf
Omvang (x 1.000 euro SO)
Ontwikkeling (%) van het aantal en omvang van melkveebedrijven tussen 2010 en 2024 naar
regio Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
Het aantal melkveebedrijven in de gemeente Alkmaar is ongeveer in dezelfde mate afgenomen als in de andere regio’s. Dit heeft geleid tot vergelijkbare toename van de gemiddelde omvang, zowel in hectaren als in Standaardopbrengsten (SO) gemeten.
Ontwikkeling 2010-2024 (% tov 2010) 150 100 50 -50 -100
Alkmaar
Noord-Holland
Nederland
Overige graasdierbedrijven Aantal bedrijven
Figuur 7
Hectare per bedrijf
Omvang (x 1.000 euro SO)
Ontwikkeling (%) van het aantal en omvang van overige graasdierbedrijven tussen 2010 en
2024 naar regio Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
12 | Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
Het aantal overige graasdierbedrijven in de gemeente Alkmaar is minder afgenomen dan in de andere regio’s. Dit heeft mede geleid tot een minder sterker toename van de gemiddelde omvang, zowel in hectaren als in Standaardopbrengsten (SO) gemeten.
2.4
Aandeel biologische bedrijven
14,0 12,0 10,0 8,0 6,0 4,0 2,0 0,0
2010
Figuur 8
2020
2024
Aandeel biologisch (%) in regio Alkmaar in 2010, 2020 en 2024 naar gemeenten, provincie en
landelijk Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
De regio Alkmaar heeft een geformaliseerde samenwerking met 6 aangrenzende gemeenten. Deze samenwerking bestaat uit 6 gemeenten: Alkmaar, Bergen, Castricum, Dijk en Waard, Heiloo en Uitgeest. Binnen deze regio heeft Castricum het grootste aandeel biologische bedrijven in 2024 (12,5%) op ruime afstand gevolgd door Alkmaar (6,3%). De sterkste toename tussen 2010 en 2024 heeft plaatsgevonden in Dijk en Waard. Dit wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt doordat het aantal gangbare bedrijven afneemt. Deze toename is vergelijkbaar met die in geheel Nederland. Het aandeel biologische bedrijven in Noord-Holland is vergelijkbaar met die in Nederland (circa 4%). Omdat het aantal biologische bedrijven in sommige gemeenten slechts 1 of 2 betreft, kunnen de relatieve ontwikkelingen soms fors uitpakken.
Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
| 13
2.5
Aandeel biologische areaal Aandeel biologisch areaal (%)
30,0 25,0 20,0 15,0 10,0 5,0 0,0
2015
Figuur 9
2020
2024
Aandeel biologisch areaal (%) in regio Alkmaar in 2015, 2020 en 2024 naar gemeenten
Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
In regio Alkmaar heeft Castricum het grootste aandeel biologische areaal in 2024 (25%). Alkmaar bevindt zich met 10,6% in de middengroep. De sterkste toename tussen 2015 en 2024 heeft plaatsgevonden in Dijk en Waard, waar ook het aandeel biologische bedrijven het sterkst toenam. Deze toename is iets groter in vergelijking met die in Nederland. In alle andere gemeenten in de regio Alkmaar blijft de toename achter bij het landelijke gemiddelde. Het aandeel biologische areaal in Noord-Holland ligt iets hoger dan in Nederland.
14 | Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
2.6
Verdeling (%) van de arealen van de belangrijkste (groepen van) gewassen
100%
3 4
90%
3 3
3 4
80%
11
13
13
5
5
5
55
54
54
4
4
4
4
4
4
13
11
11
53
54
53
1
1
1
15
16
17
4
70% 60%
69
73
50%
73
40% 30% 4
20%
10 3 7
4 9 2 5
4
14
14
9 2 5
14
2 8
3 7
3 7
12
10
4 9
2010
2020
2024
2010
2020
2024
2010
2020
2024
10% 0%
Alkmaar
Noord-Holland
3
Nederland
Granen
groenten (akkerbouw)
overige akkerbouw
groenten (tuinbouw)
grasland
overige voedergewassen
overige gewassen
Figuur 10
Verdeling areaal cultuurgrond in 2010, 2020 en 2024 naar regio
Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
Grasland maakt in de gemeente Alkmaar net als in de andere de provincie en landelijkehet grootste aandeel uit van de totale oppervlakte cultuurgrond. Wel is dit aandeel in Alkmaar met 73% in 2024 groter dan in Noord-Holland en Nederland (respectievelijk 54 en 53%). Hierdoor zijn andere vormen van grondgebruik minder belangrijk. Daarnaast neemt het al grote aandeel grasland nog verder toe van 69% in 2010 tot 73% in 2024.
Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
| 15
2.7
Aandeel eiwitgewassen en biobased
2,5
2,0
1,5
1,0
0,5
0,0
2010
2020
2024
2010
Alkmaar
2020
2010
Noord-Holland
Aandeel eiwitgewassen (%)
Figuur 11
2024
2020
2024
Nederland
Aandeel biobased (%)
Aandeel (%) eiwitgewassen of biobased in 2010, 2020 en 2024 naar regio
Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
Het aandeel eiwitgewassen (zoals veldboon) neemt in 2024 in alle regio’s toe. In de gemeente Alkmaar ligt dit met ruim 2% op een hoger niveau dan in de provincie Noord-Holland en Nederland. De belangrijkste biobased gewassen miscanthus, hennep, vlas en zonnekroon komen in de gemeente Alkmaar niet voor. In Nederland neemt het aandeel hiervan toe, maar is nog bescheiden in omvang. Biobased ofwel vezelgewassen staan de laatste jaren onder meer in de belangstelling als mogelijkheid tot extensivering en klimaatmitigatie, zoals koolstofvastlegging in bodem en gewas.
2.8
Aantallen dieren tussen 2010 en 2024
Tabel 2
Aantal dieren in 2010 en 2024 naar regio Alkmaar
Noord-Holland
Nederland
2010
2024
2010
2024
2010
2024
melkkoeien
5.419
6.147
77.340
85.335
1.478.635
1.544.051
jongvee voor de melkproductie
3.800
3.271
59.426
46.812
1.196.298
913.643
2
0
2.518
1.372
927.699
1.006.331
vleeskalf (wit en rosé) Geiten
168
33
12.704
19.667
352.828
630.856
Schapen
10.393
5.387
169.427
87.291
1.129.500
732.184
Paarden
275
206
6.338
4.239
92.650
64.580
Pony’s
116
188
4.078
3.084
48.831
36.223
Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
Door de grote aanwezigheid van grasland in de gemeente Alkmaar komen daar melkkoeien met bijbehorend jongvee maar ook schapen in sterke mate voor. Overige koeien (zoogkoeien en vleesvee) en stieren in mindere mate. Vleeskalveren komen daar niet meer voor. Tegelijkertijd is het aantal geiten met 80% afgenomen, terwijl dit in de andere regio’s met 55 tot bijna 80% sterk is toegenomen. Het aantal paarden neemt in alle regio’s met een kwart tot 1/3e af. Het aantal pony’s neemt in de gemeente Alkmaar als enige toe. Dit betreft paarden en pony’s op agrarische bedrijven. Maneges en pensionstallingen
16 | Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
vallen niet onder de agrarische bedrijven. Fokkerijbedrijven (ook van paarden) vallen onder de agrarische bedrijven.
2.9
Aandeel bedrijven naar leeftijd van de (oudste) ondernemer Ontwikkeling leeftijdsopbouw 2010 en 2023
100% 16
18
17
32
31
34
32
20
12
13
22
3
5
6
2010
2020
2024
18
90%
19
22
17
20
23
80% 70%
24
60%
28
26
33
32
35
35
50% 40%
34
30%
32
20% 10% 0%
Figuur 12
26 22
31
24
12
12
12
11
4
5
6
4
5
5
2010
2020
2024
2010
2020
2024
Alkmaar 35 jaar en jonger
31
30
Noord-Holland 36-45 jaar
46-55 jaar
Nederland 56-65 jaar
66 jaar en ouder
Verdeling (%) van het aandeel bedrijven naar de leeftijd van de ondernemer 2010, 2020 en
2024 naar regio Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
Het aandeel van ondernemers in de leeftijd van 46-55 jaar is in de gemeente Alkmaar het grootst. Tegelijkertijd is het aandeel 66+ lager dan in de provincie Noord-Holland en landelijk. De andere leeftijdscategorieën zijn vergelijkbaar met provinciaal en landelijk niveau.
Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
| 17
2.10
Opvolgingssituatie naar bedrijfstype en ontwikkeling tussen 2008 en 2023
100% 90% 80% 70%
39
52
39
60% 9
39
30% 20%
42
36 22
10% 0%
3
0 2023
2008 Alkmaar
25
15
22
36
6
11
2008
2023
44
28
20
5
8
2008
2023
Noord-Holland
Rechtspersoon
Figuur 13
44
13
50% 40%
41
Jonger dan 51 jaar
Nederland
Met opvolger
Zonder opvolger
Opvolgingssituatie 2008 en 2023 op akkerbouwbedrijven naar regio
Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
De opvolgingssituatie is in de gemeente Alkmaar op de akkerbouwbedrijven met 39% een stuk gunstiger dan in de andere regio’s. Dit wordt in sterke mate veroorzaakt doordat er geen rechtspersonen in deze gemeente aanwezig zijn. De vraag over de aanwezigheid van een opvolger wordt namelijk niet voorgelegd aan rechtspersonen. Als al deze rechtspersonen wel een opvolger zouden hebben dan zijn de verschillen minder groot.
100% 90%
16
16
23
25
20
26
80% 70%
33
48
60%
25
24 43
50%
43
40% 30% 20%
51
36
54
52 30
30
10% 0%
3
0 2008
2023 Alkmaar
Rechtspersoon
Figuur 14
1 2008
2 2023
Noord-Holland Jonger dan 51 jaar
Met opvolger
1 2008
1 2023
Nederland Zonder opvolger
Opvolgingssituatie 2008 en 2023 melkveebedrijven naar regio
Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
18 | Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
De opvolgingssituatie is in de gemeente Alkmaar op de melkveebedrijven met 48% iets gunstiger dan in de andere regio’s.
100% 90% 80% 70%
48
53
60
61
51
59
60% 50% 40%
23
3
30% 20%
10
21
9
21
30
22
35
25
25
19
2 2008
5
4
7
3
6
2023
2008
2023
2008
2023
10% 0%
Alkmaar Rechtspersoon
Figuur 15
Noord-Holland Jonger dan 51 jaar
Nederland
Met opvolger
Zonder opvolger
Opvolgingssituatie 2008 en 2023 overige graasdierbedrijven naar regio
Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
De opvolgingssituatie is in de gemeente Alkmaar op de overige graasdierbedrijven met 23% redelijk vergelijkbaar met de andere regio’s.
2.11
Opleidingsniveau 2020 en 2023
Tabel 3
Aantal en aandeel bedrijven naar opleiding bedrijfshoofd in 2020 en 2023 Alkmaar
Noord-Holland
Nederland
2020
2023
2020
2023
2020
2023
Alleen praktijkervaring in de landbouw
21
36
561
664
9.542
10.073
Basis landbouwopleiding
29
18
589
478
9.631
7.744
Volledige landbouwopleiding
99
90
2.261
2.111
32.946
31.951
Alleen praktijkervaring in de landbouw
14
25
16
20
18
20
Basis landbouwopleiding
19
13
17
15
18
16
Volledige landbouwopleiding
66
63
66
65
63
64
Aantal bedrijven
idem procentueel
Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
In de gemeente Alkmaar hebben in 2023 relatief iets meer bedrijfshoofden alleen praktijkervaring in de landbouw en geen basis of volledige landbouwopleiding. Maar de verschillen zijn niet erg groot. De toename van het aantal ondernemers met alleen deze praktijkervaring is tussen 2020 en 2023 ook het meest toegenomen en bijna verdubbeld. Het aandeel bedrijfshoofden met een volledige landbouwopleiding is alleen landelijk iets toegenomen.
Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
| 19
2.12
Grondgebruik 2024 (eigendom, pacht, erfpacht en overige) Grondgebruik 2024
100% 90% 80% 70% 60%
12
12
3
4
14 13
11 2 11 13
16
54
20%
58
49
Reguliere pacht langlopend Overige exploitatievormen
10%
Figuur 16
Natuurpacht/ tereinbeheerende organisaties Geliberaliseerde pacht Eenmalige pacht
40%
0%
Erfpacht
14
50%
30%
Reguliere pacht kortlopend
Eigendom Alkmaar
Noord-Holland
Nederland
Verdeling grondgebruik, 2010, 2020 en 2024 naar regio
Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
Het aandeel eigendom is in alle regio’s het grootst. Dit aandeel is in de gemeente Alkmaar iets groter dan in Noord-Holland en iets lager dan in Nederland. De pachtvormen laten tussen de verschillende regio’s geen hele grote verschillen zien. De reguliere langlopende pacht en de geliberaliseerde pacht maken met 12 tot 14% het grootste aandeel uit. In de gemeente Alkmaar ligt ruim 6.500 ha cultuurgrond. Hiervan is 3.640 ha in eigendom, 2.080 ha pacht, 220 ha erfpacht en ruim 700 ha overige exploitatievormen.
20 | Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
2.13 100
Verbredingsactiviteiten en ontwikkeling tussen 2011 en 2023 Aantal bedrijven
90
verwerking landbouwproducten
6
stalling van goederen / dieren
80 70 60
10
29
loonwerk voor derden
11
opwekking energie zorgboerderij
50 40 30
45
4
44
12
14
23
0
3 7 2 2011
5 8 1 2023
Task Force
11
natuurbeheer boerderij educatie
20 10
verkoop landbouwproducten aan huis
2
21
25
agrotoerisme agrarische kinderopvang
2011
2023
2011
Energie
2023
Overig
Alkmaar
Figuur 17
Aantal bedrijven met verbreding, 2011 en 2023 gemeente Alkmaar
Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
In 2023 is voor het laatst gevraagd naar de verbredingsactiviteiten op landbouwbedrijven. Deze zijn in de gemeente Alkmaar met name gericht op natuurbeheer en verkopen van landbouwproducten. Met name die laatste is toegenomen tussen 2011 en 2023. Verder zie je binnen de verbredingsactiviteiten die onder de definitie van de TaskForce Multifunctionele landbouw vallen dat het aandeel boerderijeducatie licht toeneemt en die van de zorgboerderij afneemt. Bij de andere verbredingsactiviteiten is een toename te zien van de energieopwekking en loonwerk voor derden.
Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
| 21
Aantal bedrijven
Verbreding aantal bedrijven Noord-Holland
2.000 1.800
verwerking landbouwproducten stalling van goederen / dieren
99
1.600
loonwerk voor derden 106
1.400
663
opwekking energie
266
1.200
zorgboerderij
1.000 800
739
149
310
723
600
344
501
400 200 0
98
111
266
231
13 2011
14 2023
verkoop landbouwproducten aan huis natuurbeheer boerderij educatie agrotoerisme
218
2011
Task Force
Figuur 18
127
516
424
2023
2011
Energie
agrarische kinderopvang
2023
Overig
Aantal bedrijven met verbreding, 2011 en 2023 provincie Noord-Holland
Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
De verbredingsactiviteiten op landbouwbedrijven in 2023 in Noord-Holland zijn net als in de gemeente Alkmaar met name gericht op natuurbeheer en verkopen van landbouwproducten. Met name die laatste is toegenomen tussen 2011 en 2023. Verder zie je binnen de verbredingsactiviteiten die onder de definitie van de TaskForce vallen dat het aandeel agrotoerisme licht afneemt. Bij de andere verbredingsactiviteiten is een toename te zien van de energieopwekking en loonwerk voor derden.
Verbreding 2011-2023 aantal en aandeel bedrijven Alkmaar aantal 60
80 70
50
aantal Task Force
opwekking energie
60 40
50
30
40 30
20
20 10
10 0
aantal overig
2011
2023
Task Force
Figuur 19
2011
2023
Energie
2011
2023
0
Aandeel verbreding Task Force (%) Aandeel verbreding Duurzame energie (%) Aandeel verbreding overig (%)
Overig
Ontwikkeling aantal (linker-as) en aandeel (rechter-as) bedrijven met verbreding, 2011-2023
gemeente Alkmaar Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
22 | Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
Figuur 19 laat op een andere wijze de ontwikkeling zien voor de gemeente Alkmaar van de totale verbredingsactiviteit per onderdeel TaskForce, energie en overig. Deze nemen in alle gevallen toe maar het meest bij de TaskForce.
Verbreding 2011-2023 aantal en aandeel bedrijven NoordHolland aantal 1.600
aandeel (%) 40
1.400
35
1.200
30
1.000
25
800
20
600
15
400
10
200
5
0
2011
2023
2011
Task Force
Figuur 20
2023
Energie
2011
2023
Overig
0
aantal Task Force
opwekking energie
aantal overig
Aandeel verbreding Task Force (%) Aandeel verbreding Duurzame energie (%) Aandeel verbreding overig (%)
Ontwikkeling aantal (linker-as) en aandeel (rechter-as) bedrijven met verbreding, 2011-2023
provincie Noord-Holland Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
Figuur 20 laat op een andere wijze de ontwikkeling zien in de provincie Noord-Holland van de totale verbredingsactiviteit per onderdeel TaskForce, energie en overig. Deze nemen in alle gevallen toe maar het meest bij de TaskForce.
Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
| 23
2.14
Aandeel bedrijven met verbreding naar omzetklassen naar regio 2023
% 60 50 40 30 20 10 0
Perc. < 10%
Perc. 10-30% Alkmaar
Figuur 21
Perc. 30-50%
Noord-Holland
Perc. > 50%
Nederland
Aandeel bedrijven naar aandeel in omzet naar klassen naar regio in 2023 naar regio
Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
De meest bedrijven met één of meerdere verbredingsactiviteiten behalen minder dan 10% van hun totale omzet hieruit (rond de 50% in 2023). Het aandeel bedrijven dat het merendeel van de omzet uit verbredingsactiviteiten haalt, is 15% in de gemeente Alkmaar tot 20% in de provincie Noord-Holland.
24 | Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
2.15
Intensiteit graasdieren en melkkoeien per hectare Ontwikkeling 2010-2024
60 50 40 30 20 10 -
Alkmaar
Noord-Holland
-10
Nederland
Graasdierbedrijven
-20 Aantal gve per bedrijf
Figuur 22
Aantal gve per ha
aantal ha per bedrijf
Ontwikkeling (%) van het aantal grootvee-eenheden (GVE) en hectaren per bedrijf en gve per
hectare op graasdierbedrijven tussen 2010 en 2024 naar regio Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
Het aantal grootvee-eenheden (GVE) op een gemiddeld graasdierbedrijf is in de gemeente Alkmaar iets minder toegenomen dan in de andere onderscheiden regio’s. In combinatie met een toename van het gemiddeld areaal cultuurgrond op deze bedrijven, is de intensiteit per hectare meer afgenomen dan in de andere regio’s. Op graasdierbedrijven in de gemeente Alkmaar zal het afzetprobleem van dierlijke mest door het wegvallen van derogatie minder voelbaar zijn dan in de andere regio’s.
Ontwikkeling 2010-2024 60 50 40 30 20 10 -
Alkmaar
Noord-Holland
Nederland
Melkveebedrijven Aantal koeien per bedrijf
Figuur 23
Aantal koeien per ha
aantal hectare per bedrijf
Ontwikkeling (%) van het aantal koeien en hectaren per bedrijf en koeien per hectare op
melkveebedrijven tussen 2010 en 2024 naar regio Bron: CBS-Landbouwtelling, bewerking Wageningen Social & Economic Research.
Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
| 25
Het aantal koeien per bedrijf is in de gemeente Alkmaar iets meer toegenomen dan in de andere onderscheiden regio’s. Omdat het aantal hectare meer is toegenomen is de intensiteit per hectare minder toegenomen dan in de andere regio’s. Op melkveebedrijven in de gemeente Alkmaar zal het afzetprobleem van dierlijke mest door het wegvallen van derogatie minder voelbaar zijn dan in de andere regio’s.
26 | Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
3
Economisch resultaat
3.1
Economisch resultaat akkerbouwbedrijven 2013-2022
Tabel 4
Resultaten en saldi akkerbouwbedrijven in de gemeente Alkmaar, provincie Noord-Holland en
Nederland totaal (5-jaarlijkse gemiddelden) Alkmaar
Noord-Holland
Nederland
20132017
20182022
20132017
20182022
20132017
20182022
Aantal gerepresenteerde bedrijven (BIN)
11
17
433
392
7.454
7.726
Oppervlakte cultuurgrond (ha)
54
57
59
61
58
57
Standaard opbrengsten (x 1.000 euro)
264
287
262
303
202
229
Standaard opbrengst per ha (euro)
4.836
5.011
4.456
4.980
3.462
4.011
Inkomen uit bedrijf per onbetaalde aje (euro) a)
58.911
101.291
51.432
95.136
46.378
71.976
idem 20% waarneming
4.012
11.827
9.392
18.613
-4.306
-3.234
idem 80% waarneming
152.387
172.110
126.413
190.216
87.919
125.557
Opbrengsten per hectare (euro)
7.600
8.926
6.315
7.628
5.055
6.044
Directe kosten per hectare (euro)
1.696
1.830
1.479
1.640
1.189
1.313
Betaalde kosten en afschrijving per hectare (euro)
6.328
6.730
5.324
5.776
4.262
4.701
Saldo tarwe per hectare (euro) b)
916
1.584
991
1.536
977
1.514
Saldo pootaardappelen per hectare (euro) b)
7.402
8.118
6.995
7.701
6.633
7.176
Saldo consumptieaardappelen per hectare (euro) b)
5.034
6.800
4.191
6.140
3.665
5.631
Saldo suikerbieten per hectare (euro) b)
2.878
2.749
3.107
2.517
2.832
2.186
Saldo zaaiuien per hectare (euro) b)
6.030
4.258
7.840
4.018
6.764
3.844
Solvabiliteit
73
74
76
80
80
83
Kasstroom
117.306
152.260
77.931
138.075
77.674
90.525
Moderniteit gebouwen
38
34
40
34
39
31
Moderniteit mach/werkt/installaties
33
32
32
29
33
28
a) Aje = Arbeidsjaareenheid; ‘onbetaalde aje’s’ worden ingevuld door de ondernemer met eventueel meewerkende gezinsleden; b) Na aftrek van de kosten voor werk door derden (loonwerk); c) De kasstroom geeft inzicht in de liquiditeitsontwikkeling van een bedrijf tijdens een kalenderjaar. Deze wordt bepaald door de ontvangsten te verminderen met de uitgaven inclusief aflossingen. De begrippen zijn toegelicht in bijlage 4. Bron: Bedrijveninformatienet Wageningen Social & Economic Research.
• De akkerbouwbedrijven in de gemeente Alkmaar zijn in omvang bijna vergelijkbaar met die in Noord-Holland maar groter dan in Nederland. • Het inkomen uit bedrijf per onbetaalde aje in Alkmaar is hoger dan de akkerbouwbedrijven buiten deze gemeente. • De opbrengsten per ha zijn in Alkmaar hoger dan in de andere regio’s; dit komt mede door het hoge aandeel poot- en consumptieaardappelen en uien die een hoger saldo hebben dan de meeste andere gewassen. • De kosten per ha zijn in Alkmaar ook hoger dan in de andere regio’s maar de opbrengsten meer zodat een hoger inkomen resteert. • Tussen de saldi van de gewassen zijn er verschillen: poot- en consumptieaardappelen, uien en bieten scoren hoger, tarwe is vergelijkbaar. • De moderniteit van de machines, werktuigen en installaties is hoger. • De kasstroom is hoger dan buiten de gemeente; dit komt door hoger renderende gewassen en hoger inkomen.
Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
| 27
3.2
Economisch resultaat melkveebedrijven 2013-2022
Tabel 5
Resultaten en saldi melkveebedrijven in de gemeente Alkmaar, de provincie Noord-Holland en
Nederland totaal (5-jaarlijkse gemiddelden) Alkmaar
Noord-Holland
Nederland
2013-2017 2018-2022 2013-2017 2018-2022 2013-2017 2018-2022 Aantal bedrijven
41
61
914
794
16.552
Standaard opbrengsten (x 1.000 euro)
374
436
357
433
373
441
Inkomen uit bedrijf per onbetaalde aje (euro) a)
34.190
58.722
40.185
60.078
37.073
55.788
idem 20% waarneming
3.520
18.073
5.766
15.141
5.766
11.517
idem 80% waarneming
67.603
93.243
71.346
90.659
65.229
86.855
Opbrengsten per koe (euro per jaar)
3.606
4.393
3.866
4.477
3.936
4.494
Betaalde kosten en afschrijving per koe (euro per jaar)
3.072
3.514
3.223
3.550
3.349
3.635
Aantal melkkoeien
14.495
89
101
90
102
95
105
Melkproductie per koe (kg)
7.988
8.350
7.996
8.559
8.279
8.856
Melkproductie per hectare (kg)
15.451
14.468
13.357
14.766
13.530
16.035
Oppervlakte cultuurgrond (ha)
54
58
53
59
51
58
Kostprijs melk per 100 kg melk (euro)
42
46
44
46
44
46
1.909
2.374
2.061
2.433
2.106
2.436
solvabiliteit
68
76
70
75
68
74
kasstroom
Saldo per melkkoe (euro per jaar)
88.366
101.545
101.497
97.564
91.244
100.059
moderniteit gebouwen
38
35
38
34
40
35
moderniteit mach/ werkt/ installaties
28
27
28
29
30
29
Aje = Arbeidsjaareenheid; ‘onbetaalde aje’s’ worden ingevuld door de ondernemer met eventueel meewerkende gezinsleden; b) De begrippen zijn toegelicht in bijlage 3. Bron: Bedrijveninformatienet Wageningen Social & Economic Research.
• De inkomens op melkveebedrijven verschillen in de 3 onderscheiden regio’s in de periode 2018-2022 niet veel maar is in de gemeente Alkmaar wel het meest toegenomen tussen 2013-2017 en 2018-2022. • De omvang van de melkveebedrijven in de gemeente Alkmaar is ook vergelijkbaar. • De melkproductie per koe ligt in Alkmaar iets lager. • De kasstroom in Alkmaar is redelijk vergelijkbaar met de andere regio’s. • De moderniteit (economische ouderdom) van de gebouwen en machines, werktuigen is vergelijkbaar met de andere regio’s.
28 | Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
3.3
Economisch resultaat overige graasdieren 2013-2022
Tabel 6
Resultaten overige graasdier bedrijven in de gemeente Alkmaar, de provincie Noord-Holland en
Nederland totaal (5-jaarlijkse gemiddelden) Alkmaar
Noord-Holland
Nederland
2013-2017 2018-2022 2013-2017 2018-2022 2013-2017 2018-2022 Aantal bedrijven
15
23
449
397
6.898
Standaard opbrengsten (x 1.000 euro)
81
76
85
102
185
247
Inkomen uit bedrijf per onbetaalde aje (euro) a)
-149
9.625
-4.834
14.721
10.058
22.628
idem 20% waarneming
-9.844
-11.453
-32.670
-7.597
-24.713
-11.666
idem 80% waarneming
13.846
31.437
9.702
32.886
29.014
40.400
Opbrengsten per ha
3.398
3.979
3.458
4.805
6.622
8.279
Betaalde kosten en afschrijving per ha
3.396
3.615
3.624
4.249
6.118
7.187
28
29
28
29
22
22
Oppervlakte cultuurgrond (ha)
6.471
solvabiliteit
82
81
80
82
77
78
kasstroom
9.073
17.237
12.109
21.845
9.588
21.673
moderniteit gebouwen
29
24
29
24
34
30
moderniteit mach/werkt/installaties
25
23
26
23
26
26
a) Aje = Arbeidsjaareenheid; ‘onbetaalde aje’s’ worden ingevuld door de ondernemer met eventueel meewerkende gezinsleden. Bron: Bedrijveninformatienet Wageningen Social & Economic Research.
• Doordat het gemiddelde overig graasdierbedrijf in de gemeente Alkmaar veel kleiner is in SO gemeten, is het inkomen en de kasstroom ook lager dit komt waarschijnlijk door het grotere aandeel schapenbedrijven (zie figuur 2 eerder in dit rapport). • Mede hierdoor zijn de niveaus aan opbrengsten en kosten ook lager. • De oppervlakte cultuurgrond is in Nederland gemiddeld lager. • De andere kengetallen laten geen grote verschillen zien tussen de regio’s.
3.4
Structuurkenmerken melkveebedrijven 2020-2022
Tabel 7
Kenmerken van melkveebedrijven in de gemeente Alkmaar versus de provincie Noord-Holland
en gemiddeld Nederland totaal 2020-2022 Alkmaar
Noord-Holland
Nederland
59
827
13.992
Aantal koeien
105
107
109
Aantal ha
56
59
59
aantal gve per ha (GVE/ha)
2,2
2,2
2,2
Aandeel grasland (%)
95
92
86
Aantal bedrijven Bedrijfsopzet
Kg meetmelk (x 1.000 kg)
963
988
1.039
Meetmelkproductie per ha (x 1.000 kg)
17,1
16,8
17,7
Aandeel melkrobot (%)
36
36
34
Aandeel jonger dan 50 of met opvolger (%)
63
65
62
Meetmelkproductie per koe (kg/koe/jaar)
9.136
9.224
9.523
Jongveebezetting (# per 10 melkkoeien)
4,9
5,0
5,3
Weidegang (uur per koe per jaar)
1.689
1.635
1.247
Aandeel biologisch (%)
6,2
5,8
3,5
Bron: Bedrijveninformatienet Wageningen Social & Economic Research.
In de gemeente Alkmaar zijn de melkveebedrijven iets kleiner in aantal koeien, hectare en kg melkopbrengst gemeten. Omdat melkverwerker Cono in deze regio veel leden melkveehouders heeft en Cono grotendeels melk verwerkt van koeien die minimaal 720 uur per jaar buiten grazen, is het aandeel weidegang in de
Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
| 29
gemeente Alkmaar hoger dan in de andere regio’s. Het aandeel biologische bedrijven is ook hoger. Dit heeft mede tot gevolg dat de melkproductie per koe iets lager is dan in de andere regio’s. In de gemeente Alkmaar zijn de melkveebedrijven met een meetmelkproductie per hectare van 17,1 ton iets intensiever dan in Noord-Holland maar extensiever dan in Nederland.
3.5
Kritische Prestatie Indicatoren (KPI) melkveebedrijven 2020-2022
Tabel 8
KPI melkveebedrijven in de gemeente Alkmaar versus provincie Noord-Holland en gemiddeld
Nederland totaal 2020-2022 Alkmaar
Noord-Holland
Nederland
59
827
13.992
N-bodemoverschot per ha (kg)
168
184
169
P-overschot per ha (kg)
4,9
4,3
3,9
Ammoniakemissie per ha (kg)
67
62
58
Eiwit eigen land (%)
63
63
59
Blijvend grasland (%)
95
92
86
1.067
1.084
1.040
61
90
144
Aantal bedrijven KPI scores
Gram broeikasgas melk per kg meetmelk (CO2-eq) MilieuBelastingsPunten per ha
Bron: Bedrijveninformatienet Wageningen Social & Economic Research, Kringloopwijzer.
De verschillen in duurzaamheidsscores tussen de gemeente Alkmaar en de andere regio’s zijn divers. Gunstiger scores voor het N-bodemoverschot, aandeel eiwit eigen land en blijvend grasland en de milieubelastingpunten per ha. Bij de broeikasgasemissie is deze gunstig in vergelijking met Noord-Holland maar ongunstiger in vergelijking met Nederland. Op het P-overschot en de ammoniakemissie zijn de uitkomsten minder gunstig. Een mogelijke verklaring is dat van het areaal melkveebedrijven een kwart in Natura 2000 ligt, te weten de Eilandspolder aan de Oostkant van de gemeente Alkmaar en Staatsbosbeheer aan de Westkant van de gemeente Alkmaar.
30 | Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
3.6
Kenmerken akkerbouwbedrijven 2020-2022
Tabel 9
Kenmerken akkerbouwbedrijven gemeente Alkmaar, provincie Noord-Holland en Nederland
totaal gemiddeld 2020-2022 Alkmaar
Noord-Holland
Nederland
15
404
7.718
Aantal ha
59,1
61,6
57,4
Aantal SO (x 1.000)
324
315
232
SO per ha
5.470
5.120
4.050
Aandeel akkerbouwgewassen
89,8
92,8
93,6
Aandeel granen
25,6
29,9
30,0
Aandeel consumptieaardappelen
14,7
10,4
10,4
Aandeel fabrieksaardappelen
0,0
0,6
7,3
Aandeel pootaardappelen
14,4
17,1
8,6
Aandeel suikerbieten
16,1
17,8
17,6
Aandeel zaaiuien
11,5
7,8
5,8
Aandeel graszaad
0,7
2,2
2,9
Aandeel peulvruchten
0,7
0,4
0,9
Aandeel overige akkerbouw
5,1
4,9
8,2
Aandeel bloembollenenknollen
0,0
0,0
0,0
Aandeel groenten
6,2
3,8
2,5
Aandeel overig tuinbouw
0,0
0,0
0,0
Aandeel biologisch (open teelten)
15,3
4,5
3,8
Aandeel zand (%)
0
5
35
Aandeel klei (%)
99
94
60
Aandeel veen (%)
1
1
1
Aandeel loss (%)
0
0
4
Aantal bedrijven Bedrijfsopzet
Bron: Bedrijveninformatienet Wageningen Social & Economic Research.
De akkerbouwbedrijven in de gemeente Alkmaar hebben een afwijkend bouwplan in vergelijking met de andere regio’s. Het aandeel granen, suikerbieten, graszaad, peulvruchten is lager maar die van consumptie-, pootaardappelen en zaaiuien is hoger (in vergelijking met Noord-Holland ligt het voor pootaardappelen en peulvruchten net andersom). De grondsoort is in de gemeente Alkmaar bijna volledig klei. De gemiddelde omvang in SO gemeten is redelijk vergelijkbaar met Noord-Holland maar 100.000 euro SO groter dan het gemiddelde van Nederland, terwijl ze maar een paar hectaren groter zijn in omvang. Daardoor zijn de bedrijven gemiddeld intensiever, wat komt door het grotere aandeel van de eerdergenoemde hakvruchten (aardappelen, suikerbieten, uien).
Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
| 31
3.7
Kritische Prestatie Indicatoren (KPI) akkerbouwbedrijven 2020-2022
Tabel 10
KPI akkerbouwbedrijven gemeente Alkmaar, provincie Noord-Holland en Nederland totaal,
gemiddeld 2020-2022 Alkmaar
Noord-Holland
Nederland
15
404
7.718
MBP grondwater per ha (gewasbescherming)
475
495
526
MBP bodem per ha (gewasbescherming)
344
325
324
MBP oppervlaktewater per ha (gewasbescherming)
1.232
1.136
867
Totaal MBP per ha (gewasbescherming)
2.051
1.956
1.717
Bodemoverschot N (kg N per ha)
144
153
134
Bodemoverschot P (kg P2O5 per ha)
23
23
18
eOS aanvoer (kg eOS per ha)
1.366
1.379
1.222
Broeikasgas (kg CO2-eq. per ha)
3.207
3.185
2.834
Ammoniakemissie (kg NH3 per ha)
11,0
12,9
13,3
Bodembedekking (%)
55
56
61
Gewasdiversiteit - HS index (p|ln(p)|)
4,6
4,1
4,2
Gewasdiversiteit - randdichtheid (m/ha)
219
209
211
Aantal bedrijven KPI-scores
Bron: Wageningen Social & Economic Research, nutriëntenbalans akkerbouw.
De verschillen in duurzaamheidsscores tussen de gemeente Alkmaar en de andere regio’s zijn divers. Gunstiger scores zijn bij het N-bodemoverschot ten opzichte van de provincie Noord-Holland (niet in vergelijking met Nederland) en ammoniakemissie. Bij de broeikasgasemissie, P-overschot en milieubelasting zijn deze ongunstiger ten opzichte van Nederland. Bij ammoniakemissie zijn de uitkomsten gunstiger.
32 | Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
4
Inzichten in de omvang van het agrocluster in de gemeente Alkmaar 2022
4.1
Inleiding
De tweede vraag van de gemeente Alkmaar aan Wageningen Social & Economic Research was om een actueel beeld te geven van de omvang van het agrocomplex in de gemeente. Dit beeld levert een bijdrage om de relevantie van de agrofoodsector in Alkmaar te duiden ten opzichte van het Nederlandse agrocomplex.
4.2
Aanpak
Het totale agrocluster is in deze studie gedefinieerd als het totaal van land- en tuinbouwbedrijven, visserij, voedings- en genotmiddelenindustrie en de aan deze sectoren toeleverende bedrijven. Voor het agrocluster wordt inzicht gegeven in de toegevoegde waarde die ermee wordt voortgebracht, inclusief de daarmee gepaard gaande werkgelegenheid. Binnen het cluster worden de primaire productie, de verwerking, de toelevering en de distributie onderscheiden. De primaire productie betreft de land- en tuinbouwbedrijven zelf. De verwerking betreft het bewerken, sorteren en verpakken van de producten uit de land- en tuinbouw, zoals zuivel-, friet- en conservenfabrieken en slachterijen. De toelevering voorziet zowel de primaire als verwerkende bedrijven van grondstoffen, machines, werktuigen, installaties en advies. Voorbeelden daarvan zijn de kunstmest- en veevoederindustrie en de landbouwmechanisatiebedrijven. 2 De distributie zorgt voor transport van land- en tuinbouwproducten zelf naar verwerkers en van verwerkte producten naar vervolgschakels in de keten met distributiecentra en groothandel als tussenstation en retail en foodservicebedrijven als eindstation. Zie verder bijlage 6.
Het totale agrocluster bestaat uit de volgende twee onderdelen: het agrocluster gebaseerd op productie en verwerking van binnenlandse agrarische grondstoffen en het agrocluster gebaseerd op verwerking van buitenlandse agrarische grondstoffen. Het gaat er dus om waar de agrarische grondstoffen vandaan worden gehaald. Voor inzicht in de omvang van het agrocluster gebaseerd op binnenlandse agrarische grondstoffen wordt een onderverdeling gemaakt naar toegevoegde waarde en werkgelegenheid voor de primaire productiesector, de verwerkingsindustrie, de toeleveringsindustrie en de distributie. Het deel van het agrocomplex gebaseerd op de verwerking van buitenlandse grondstoffen en de daarmee samenhangende toelevering en distributie (dus ten behoeve van de verwerking van deze buitenlandse grondstoffen) heeft alleen betrekking op de verwerkingsindustrie: waar haalt die zijn grondstoffen vandaan. Inzicht wordt dus gegeven in de toegevoegde waarde en werkgelegenheid die door de verwerkingsindustrie zelf en door toelevering en distributie (ten behoeve van de verwerking) gerealiseerd wordt met grondstoffen die uit het buitenland zijn gehaald, zoals bijvoorbeeld koffie, margarine, cacao, oliën en vetten. Agrarisch onderwijs is voor Alkmaar als centrum- en kennisstad een belangrijk thema, maar dit is niet expliciet meegenomen in deze verkenning van het agrocluster.
Vraagstelling In deze factsheet wordt inzicht gegeven in de toegevoegde waarde en in de werkgelegenheid over 2022 (het laatst beschikbare jaar) voor: • het totale agrocluster in de gemeente Alkmaar, inclusief een onderverdeling naar agrocluster op basis van binnenlandse grondstoffen en op basis van buitenlandse grondstoffen. Voor het cluster binnenlandse 2
De werkgelegenheid en toegevoegde waarde van alle betrokken toeleverende bedrijven worden niet volledig meegenomen. Alleen het deel van hun omzet dat gegenereerd wordt uit toelevering aan de primaire sectoren en de verwerkende industrie wordt meegerekend in het agrocluster.
Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
| 33
grondstoffen wordt een onderverdeling gemaakt naar primaire productie, verwerking, toelevering en distributie. Het cluster buitenlandse grondstoffen heeft alleen betrekking op de verwerkingsindustrie. • de deelclusters akkerbouw, opengrondstuinbouw, glastuinbouw, grondgebonden veehouderij, intensieve veehouderij en visserij in de gemeente Alkmaar. De belangrijkste resultaten voor het agrocluster Alkmaar worden hieronder kort beschreven. Uitgebreide tabellen en figuren zijn te vinden in bijlage 6.
4.3
Resultaten
Totaal agrocluster Het totale agrocluster (jaar 2022) in de gemeente Alkmaar vertegenwoordigt een toegevoegde waarde van 83 miljoen euro (tabel 11). Daarmee draagt de agrosector voor bijna 1,5% bij aan de totale toegevoegde waarde in de gemeente Alkmaar. Met de activiteiten in het agrocluster is een werkgelegenheid gemoeid van zo’n 1.000 arbeidsjaareenheden (aje). Het aandeel van het agrocluster in de totale werkgelegenheid (in aje’s) in de gemeente Alkmaar is bijna 2%. Voor de provincie Noord-Holland is de toegevoegde waarde van het agrocluster 6.517 mln euro, ofwel 1,27% van de totale toegevoegde waarde in de provincie. De werkgelegenheid voor de provincie Noord-Holland is 66.400 aje; een aandeel van 1,49% van de provinicale werkgelegenheid. Het aandeel van de toegevoegde waarde van het agrocluster van Alkmaar in de nationale toegevoegde waarde van het agrocluster in 2022 bedraagt 0,1%. Voor werkgelegenheid komt dit percentage uit op 0,2%.
Tabel 11
Toegevoegde waarde en werkgelegenheid Totaal Agrocluster gemeente Alkmaar (2022) a) Toegevoegde waarde (mln. euro)
Werkgelegenheid (arbeidsjaren)
Agrocluster, totaal
83,0
991,2
Aandeel in totale economie van Alkmaar
1,3%
1,9%
Agrocluster, buitenlandse grondstoffen
39,7
515,6
Agrocluster, binnenlandse grondstoffen
43,4
475,6
Aandeel in totale economie van Alkmaar
0,7%
0,9%
• Primaire productie
20,3
275,9
• Verwerking
1,4
9,7
• Toelevering
18,4
150,0
• Distributie
3,2
40,1
Aandeel agrocluster Alkmaar in agrocluster Nederland
0,1%
0,2%
a) Het agrocluster buitenlandse grondstoffen heeft alleen betrekking op de verwerkingsindustrie in het cluster (zover die de grondstoffen uit het buitenland haalt), inclusief de toelevering en distributie hiervan.
Agrocluster binnenlandse grondstoffen en agrocluster buitenlandse grondstoffen De toegevoegde waarde gebaseerd op binnenlandse grondstoffen bedraagt in 2022 ruim 43 miljoen euro (50% van totale cluster). De primaire productie en de verwerkende industrie leveren hierin gezamenlijk een bijdrage van ongeveer 50%, gevolgd door toeleverende industrie (42%) en de distributie (7%).
34 | Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
Tabel 12
Procentuele verdeling toegevoegde waarde (en onderdelen toegevoegde waarde) over de zes
deelcomplexen in de gemeente Alkmaar (2022) a) Verdeling toegevoegde waarde over deelcomplexen Akkerbouw
opengrondstuinbouw
glastuinbouw
grondgebonden veehouderij
intensieve veehouderij
visserij
totaal
Agrocluster, totaal
53,0
12,9
1,9
27,6
4,4
0,2
100,0
Agrocluster, buitenlandse grondstoffen
94,6
4,4
0,9
0,0
0,0
0,1
100,0
Agrocluster, binnenlandse grondstoffen
15,0
20,7
2,8
52,9
8,4
0,3
100,0
• Primaire productie
19,1
25,0
3,1
49,0
3,4
0,5
100,0
• Verwerking
7,7
8,8
4,7
39,1
39,8
0,0
100,0
• Toelevering
10,4
16,8
1,7
60,5
10,4
0,1
100,0
• Distributie
18,9
20,5
5,9
40,1
14,3
0,3
100,0
a) Het agrocluster buitenlandse grondstoffen heeft alleen betrekking op de verwerkingsindustrie in het cluster (zover die de grondstoffen uit het buitenland haalt), inclusief de toelevering en distributie hiervan. In het akkerbouwcluster worden veel grondstoffen uit het buitenland gehaald, zoals margarine-, oliën- en vettenindustrie en koffie-/theeproducenten. Bron: LISA en Wageningen Social & Economic Research (input-outputberekeningen).
Van de 83 miljoen euro toegevoegde waarde is het akkerbouwcomplex voor 53% verantwoordelijk, gevolgd door de grondgebonden veehouderij (27%) en de opengrond tuinbouw (13%). De intensieve veehouderij, de glastuinbouw en de visserij hebben een beperkte bijdrage (tabel 12). Wanneer alleen naar de binnenlandse grondstoffen wordt gekeken hebben opnieuw de opengrond tuinbouw en de akkerbouw met respectievelijk bijna 21% en 15%, na de grondgebonden veehouderij (53%), een belangrijk aandeel in de toegevoegde waarde. Wordt er gekeken naar de werkgelegenheid, dan is 58% van het totaal aantal aje werkzaam in het deel van het agrocluster gebaseerd op binnenlandse grondstoffen. Deze zijn vooral werkzaam in de primaire sector (276 aje) en de toeleverende industrie (150 aje). De verwerkende industrie en de distributie volgen met respectievelijk 10 en 40 aje (tabel 11).
Figuur 24
Toegevoegde waarde en werkgelegenheid van het totaal agrocluster gemeente Alkmaar
(binnenlandse en buitenlandse grondstoffen) verdeeld naar de 6 deelcomplexen (2022) Bron: LISA en Wageningen Social & Economic Research (input-outputberekeningen).
Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
| 35
Bijna 48% van de toegevoegde waarde komt voort uit de verwerking van buitenlandse agrarische grondstoffen. Dit laatste vindt voornamelijk plaats in het deelcluster akkerbouw. Het gaat overigens bij de toegevoegde waarde en werkgelegenheid gebaseerd op buitenlandse agrarische grondstoffen alleen om de verwerkende industrie in het cluster (waar haalt die zijn grondstoffen vandaan). Het akkerbouwcomplex is inclusief de margarine-, oliën- en vettenindustrie en koffie-/theeproducenten. Deze industrieën halen het grootste deel van hun agrarische grondstoffen uit het buitenland. Het agrocluster gemeente Alkmaar op basis van buitenlandse grondstoffen levert ongeveer 515 aje aan werk op in de verwerkende industrie en de toelevering en distributie hieraan. Verder in het oog springend: De akkerbouw en de grondgebonden veehouderij leveren het overgrote deel van de toegevoegde waarde van het totale agrocomplex in de gemeente Alkmaar. De toegevoegde waarde en werkgelegenheid in de grondgebonden veehouderij zijn volledig gebaseerd is op de productie en verwerking van binnenlandse agrarische grondstoffen, en voor het cluster akkerbouw is dit voor 85% gebaseerd is op de verwerking van buitenlandse agrarische grondstoffen (inclusief de toelevering en distributie ten behoeve van de verwerking van buitenlandse grondstoffen).
Figuur 25
Verdeling toegevoegde waarde per agrarisch deelcluster (op basis van binnenlandse
grondstoffen) naar primaire productie, verwerking, toelevering en distributie (2022) Bron: LISA en Wageningen Social & Economic Research (input-output berekeningen).
36 | Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
Bijlage 1 Databronnen
Landbouwtelling In de CBS-Landbouwtelling zijn bedrijven opgenomen van minimaal € 3.000 Standaardopbrengsten (SO). De SO van de bedrijven wordt normatief berekend aan de hand van de opgegeven aantallen dieren (peildatum 1 april) en de gewasoppervlakten (peildatum 15 mei). De afbakening van de bedrijven in de Landbouwtelling is in de loop der jaren een aantal keer gewijzigd. Een grote verandering vond plaats in 2016. Vanaf toen zijn alleen nog bedrijven meegenomen die in het handelsregister staan ingeschreven met een agrarische activiteit (SBI). In de Landbouwtelling zijn ook bedrijven opgenomen die niet hebben gereageerd op het verzoek om de Gecombineerde Opgave in te vullen. De gegevens van die bedrijven zijn door het CBS geschat. 3 Bedrijveninformatienet Het Bedrijveninformatienet van Wageningen Social & Economic Research (Informatienet) is een steekproef. Het Informatienet is een panel van ongeveer 1.500 land- en tuinbouwbedrijven in Nederland, geselecteerd uit de CBS-Landbouwtelling waarvoor een uitgebreide set van gegevens wordt vastgelegd en gecontroleerd. Dit betreft zowel financieel-economische kengetallen als informatie over bedrijfsvoering en duurzaamheid. Het panel representeert ongeveer 82% van alle bedrijven uit de Landbouwtelling en ruim 99% van de totale agrarische productie (gemeten in Standaardopbrengst).
De hele kleine bedrijven (<25.000 euro standaardopbrengst) worden niet gerepresenteerd. Bij het kiezen van de steekproefbedrijven wordt gestratificeerd op bedrijfstype en bedrijfsomvang, maar niet naar regio. Om toch uitspraken te kunnen doen voor een regio op basis van de steekproef én zo dicht mogelijk te blijven bij de bedrijfsspecifieke- en locatiespecifieke kenmerken van bedrijven in de gemeente Alkmaar, is een vorm van post-stratificatie toegepast, waarbij aan elk bedrijf in de Landbouwtelling de gemiddelde bedrijfsvoering is gekoppeld van vier meest gelijkende bedrijven uit de steekproef. Bij die koppeling is in de eerste plaats gekeken naar de geografische ligging van het bedrijf. Daarnaast zijn andere belangrijke kenmerken zoals het productieregime (biologisch of gangbaar), de bedrijfsomvang (in Standaardopbrengst) en het bedrijfstype meegenomen. Er is ook rekening gehouden met grondsoort (bijvoorbeeld veen, zand of klei), het aandeel grasland in het bouwplan en de intensiteit, zodat deze zo gelijk mogelijk zijn op basis van de steekproef én de Landbouwtelling. Met dat als uitgangspunt is voor elk bedrijf in de Landbouwtelling een schatting gemaakt van kengetallen uit het Informatienet. De uitkomsten berusten dus niet op bedrijfsinformatie van bedrijven in de Landbouwtelling zelf, maar zijn schattingen op basis van vergelijkbare bedrijven uit het Informatienet.
3
Zie voor meer informatie: https://www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/methoden/onderzoeksomschrijvingen/korteonderzoeksbeschrijvingen/landbouwtelling.
Wageningen Social & Economic Research Rapport 2025-075
| 37
Bijlage 2
Definitie agrocomplex
Hoe wordt de bijdrage van het agrocluster in een provincie aan de totale werkgelegenheid en de toegevoegde waarde in deze provincie geschat? De primaire land- en tuinbouwsectoren zijn zowel aan de inputkant (veevoer, kunstmest) als aan de outputkant (verwerkende industrie) nauw verweven met andere sectoren in de economie. Het agrocluster is in deze studie gedefinieerd als het totaal van land- en tuinbouwbedrijven, visserij, voedings- en genotmiddelenindustrie en de aan deze sectoren toeleverende bedrijven. De werkgelegenheid en toegevoegde waarde van alle betrokken toeleverende bedrijven worden niet volledig meegenomen. Alleen het deel van hun omzet dat gegenereerd wordt uit toelevering aan de primaire sectoren en de verwerkende industrie wordt meegerekend in het agrocluster. De primaire productie betreft de land- en tuinbouwbedrijven zelf. De verwerking betreft het bewerken, sorteren en verpakken van de producten uit de land- en tuinbouw, zoals zuivel-, friet- en conservenfabrieken en slachterijen. De toelevering voorziet zowel de primaire als verwerkende bedrijven van grondstoffen, machines, werktuigen, installaties en advies. Voorbeelden daarvan zijn de kunstmest- en veevoederindustrie en de landbouwmechanisatiebedrijven.