251218 Raadsinformatiebrief Plan van aanpak Jeugd 2026-2028 bijlage

Plan van aanpak Jeugd voor 2026 - 2028 Een concrete uitwerking van de Alkmaarse visie ‘Een gezonde basis voor de toekomst. Samen werken aan het welzijn van onze jeugd’ voor de jaren 2026, 2027 en 2028.

Inhoud Voorwoord

3

Bestuurssamenvatting

4

1.

Inleiding

6

Vertaling visie jeugd naar plan van aanpak

7

Uitgangspunten plan van aanpak

10

2.

3. 4.

5.

6.

7.

2.1 De visie jeugd: een gezonde basis voor de toekomst 2.2 Lokale aansluiting op de regio 2.3 Aansluiting bij programma Grip op Jeugd 2.4 Vertaling naar het plan van aanpak met participatietraject

Plan van aanpak per pijler

7 8 8 9

12

4.1 Pijler 1: Plan van aanpak voor een sterke sociale basis en preventie 4.2 Pijler 2: Plan van aanpak voor wijkgericht werken en een stevig lokaal team 4.3 Pijler 3: Plan van aanpak voor specialistische zorg voor de meest kwetsbaren 4.4 Pijler 4: Plan van aanpak voor een duurzaam en betaalbaar jeugdstelsel

12 18 23 26

Prioritering, fasering en governance

30

5.1 Prioritering en fasering 5.2 Governance

Monitoring en evaluatie

30 30

31

6.1 Huidige situatie 6.2 Nieuwe situatie

31 32

Financiën en risico’s

33

7.1 Financiën 7.2 Risico’s

33 33

Bijlage 1. Wie verwijzen er naar de jeugdhulp?

34

Bijlage 2. Begrippenlijst

35

Bijlage 3. Toelichting regionale inzet specialistische zorg

38

Een gezonde basis voor de toekomst | 2

Voorwoord Als wethouder Jeugd ben ik trots om dit plan van aanpak te presenteren, dat voortkomt uit onze gezamenlijke visie op een gezonde, veerkrachtige jeugd in onze gemeente. Een jeugd die opgroeit in een veilige, stimulerende omgeving, met ruimte om te ontwikkelen, te leren, te bewegen en zich verbonden te voelen met de mensen om hen heen. We gaan meer inzetten op preventie. Niet wach­ ten tot problemen groot zijn, maar zorgen voor een stevige basis waarop kinderen en jongeren kunnen bouwen. Dat betekent investeren in het gewone leven: structuur in de week, voldoende beweging, een sociaal netwerk en betekenisvolle daginvulling. Want het zijn juist deze ‘gewone’ dingen die het verschil maken, thuis, op kinder­ opvang, op school, in de wijk en op de sport­ vereniging. We weten dat steeds meer jongeren worstelen met eenzaamheid, prestatiedruk of psychische klachten. Tegelijkertijd zien we dat de reflex om te medicaliseren snel kan zijn. Met dit plan kiezen we voor een andere benadering. We normaliseren waar dat kan en professionaliseren waar dat nodig is. Niet elk probleem vraagt om een diagnose of behandeling, soms vraagt het vooral om tijd, aandacht en een luisterend oor. We hebben vertrouwen in de eigen kracht van onze jeugd en hun netwerk, waaronder ouders en verzorgers.

Met deze koers werken we bovendien aan een duurzaam, beheersbaar en betaalbaar jeugd­ stelsel. Door eerder in te grijpen, passende ondersteuning te bieden en overbehandeling te voorkomen, maken we de jeugdzorg toekomst­ bestendig. Daarmee blijven we zorg bieden aan wie het echt nodig heeft, terwijl we het stelsel als geheel beheersbaar houden, zowel inhoudelijk als financieel. Hiermee geven we invulling aan de financiële opgave en versterken we de toekomst­ bestendigheid van het jeugdstelsel. Dit vraagt samenwerking van ons allemaal – van ouders, kinderopvang, scholen, professionals, sportaanbieders, jongerenwerkers én de jongeren zelf. Met dit plan zetten we de eerste concrete stappen in die richting. Ik nodig u uit om samen met ons te bouwen aan een toekomst waarin onze jeugd zich gezien, gesteund en uitgedaagd voelt. Want wie vandaag investeert in jongeren, bouwt aan de samenleving van morgen. Lars Ruiter Wethouder Jeugd

Een gezonde basis voor de toekomst | 3

Bestuurssamenvatting Met dit plan van aanpak Jeugd geven we concre­ te uitvoering aan de vastgestelde jeugdvisie. Het plan richt zich op het versterken van een gezond, toekomstbestendig en betaalbaar jeugdstelsel. We bouwen daarbij voort op vier samenhangende pijlers die gezamenlijk moeten zorgen voor effectieve ondersteuning van kinderen, jongeren en gezinnen. De nadruk ligt hierbij op pijler 4: het realiseren van een duurzaam en betaalbaar stelsel. De maatregelen vanuit het programma Grip op Jeugd, die terugkomen in alle pijlers, dragen specifiek bij aan het terugdringen van kosten en het verbeteren van de doelmatigheid binnen de jeugdhulp.

Pijler 1. Een sterke sociale basis en preventie We investeren in een stevige sociale basis waarin welzijn, opvoedondersteuning, sport, cultuur en buurtinitiatieven elkaar versterken. Door preven­ tie centraal te zetten en problemen vroegtijdig te signaleren, voorkomen we dat lichte hulpvragen uitgroeien tot complexe jeugdhulp. Daarmee verkleinen we de instroom in de (duurdere) gespecialiseerde jeugdhulp en versterken we de eigen kracht van gezinnen. Een sterkere sociale basis draagt bovendien bij aan een duurzame verlaging van de kosten voor jeugdhulp op de langere termijn. Dit doen we onder andere door meer in te zetten op groepsaanbod i.p.v. individuele trajecten, door escalatie bij (echt)scheidingen te voorkomen en door de informatievoorziening te verbeteren, zodat het beschikbare aanbod van vrij toeganke­ lijke voorzieningen beter wordt benut.

Pijler 2. Wijkgericht werken en een sterk lokaal team Ondersteuning moet dichtbij en toegankelijk zijn. Het Centrum voor Jeugd en Gezin vormt de centrale toegang en werkt nauw samen met scholen, huisartsen en wijkcontactpunten. Door wijkgericht te werken, en multidisciplinaire teams in te zetten, kunnen we sneller schakelen, maat­ werk bieden en de doorverwijzing naar duurdere zorg beperken. Dit doen we onder andere door zelf lichte hulp te bieden met de inzet van professionals in het voorveld in plaats van gespecialiseerde zorg, door de integrale aanpak te versterken via de interdisciplinaire Gebiedsteam Sociaal en door datagedreven te werken. Daarnaast voeren we pilots uit rondom het verwijzen naar jeugdhulp om de toegang verder te verbeteren.

Pijler 3. Specialistische zorg voor de meest kwetsbaren Voor jongeren die intensieve ondersteuning nodig hebben, organiseren we specialistische zorg van hoge kwaliteit. De focus ligt op tijdige inzet, behandeling zo veel mogelijk in de thuis­ situatie en een zorgvuldige overgang naar volwassenenzorg. Hiermee voorkomen we langdurige, zware en dure zorgtrajecten en bevorderen we duurzame resultaten. Dit doen we onder andere door een selectie van verlengingsaanvragen jeugdhulp te beoordelen op effectiviteit van de ingezette hulp. Wanneer een aanvraag afwijkt van de standaard of sprake is van stapelende zorgvragen, wordt deze kritisch gescreend. Ook zetten we in op het terugdringen van terugkerende aanvragen die niet of onvol­ doende doelmatig zijn. Daarnaast sturen we op alternatieve vormen van ondersteuning die vergelijkbare resultaten opleveren tegen lagere kosten, zoals groepsaanbod in plaats van individuele, geïndiceerde trajecten.

Een gezonde basis voor de toekomst | 4

Pijler 4. Een duurzaam en betaalbaar jeugdstelsel (kern van dit plan) De financiële houdbaarheid van de jeugdhulp staat onder druk. Daarom vormt deze pijler het zwaartepunt van het plan. We bouwen aan een toekomstbestendig stelsel door problemen breder en eerder aan te pakken, in nauwe samen­ werking met onderwijs, wijkteams, armoedebe­ strijding en de Wmo. De initiatieven uit pijler 1, 2 en 3 versterken elkaar en zorgen samen voor een lagere instroom in de specialistische zorg. Door heldere sturingsafspraken en een duidelijke focus op bewezen effectieve interventies zetten we de beschikbare middelen doelmatig in. We versterken de regie op de toegang, verminderen onnodige doorverwijzingen en stimuleren alterna­ tieven voor dure specialistische zorg. Zo bouwen we aan een robuust jeugdstelsel dat ook op lange termijn uitvoerbaar en betaalbaar blijft.

Een gezonde basis voor de toekomst | 5

1. Inleiding In mei 2025 heeft de gemeenteraad van Alkmaar de geactualiseerde, lokale visie op jeugd ‘Een gezonde basis voor de toekomst’ vastgesteld1. Deze visie sluit aan bij landelijke en regionale kaders zoals de bevindingen uit het rapport Groeipijn, de Hervormingsagenda Jeugd, het lntegraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). De visie benoemt vier opgaven die bijdragen aan het welzijn van kinderen en jongeren. Het Plan van aanpak Jeugd 2026-2028 is de concrete uitwerking van de visie en geeft antwoord op de volgende vragen: Wat gaan we doen, wanneer en met wie? Hoe meten we of we succesvol zijn? Hiermee geven we invulling aan de kostenbesparende maatregelen om de financiële houdbaarheid te vergroten.

Dit plan van aanpak concretiseert de uitwerking van de visie en doet dat in samenhang met de maatregelen uit de Hervormingsagenda, de aanbevelingen uit het rapport Groeipijn, het GALA, het IZA en de uit te werken maatregelen voor de beheersing van de kosten. Het richt zich op het preventieve veld, waar onze invloed beperkt is en we samenwerking met partners nodig hebben om resultaten te bereiken. Inzetten op preventie komt bovendien terug in vijf wetten2, wat het belang van een integrale aanpak onder­ streept. Tegelijkertijd richt het plan zich nadruk­ kelijk op de toegang tot jeugdhulp, het terrein waarop wij als gemeente wél directe regie en sturing kunnen uitoefenen om kinderen, jongeren en gezinnen tijdig de juiste ondersteuning te bieden.

1 Een gezonde basis voor de toekomst. 2 Namelijk de Wet publieke gezondheid, Wet maatschappelijke ondersteuning, Jeugdwet, Zorgverzekeringswet en de Wet langdurige Zorg. Zie Wet- en regelgeving bij preventief jeugdbeleid | Nederlands Jeugdinstituut.

Een gezonde basis voor de toekomst | 6

2. Vertaling visie jeugd naar plan van aanpak 2.1 De visie jeugd: een gezonde basis voor de toekomst Ieder kind verdient een veilige, gezonde en kansrijke omgeving om op te groeien. In de eerste plaats zijn ouders/verzorgers verantwoor­ delijk voor een gezonde en veilige opvoeding van hun kinderen. Soms is dit niet haalbaar, waardoor er hulp nodig kan zijn. We richten ons meer op het versterken van het gewone leven zodat jeugdigen en hun ouders handvatten krijgen die hen helpen met uitdagingen die bij de verschillen­ de fasen in het leven horen. In Alkmaar zetten we ons daar samen voor in. We willen dat kinderen en jongeren zich kunnen ontwikkelen, dat ouders en opvoeders zich gesteund voelen en dat iedereen de hulp krijgt die nodig is. We richten ons op jongeren tot 18 jaar en in sommige gevallen tot 23 jaar of ouder3. Als gemeente hebben we een belangrijke opdracht in het bieden van een sterke pedagogische basis, een stevig lokaal team en passende ondersteuning voor de meest kwetsbaren. Deze opdracht gaat gepaard met een financiële uitdaging de gemeente Alkmaar. Het is daarbij belangrijk om niet elk probleem direct te zien als een zorg- of ondersteunings­ vraag. Veel situaties horen bij het normale opgroeien en opvoeden. Door ouders en jongeren te ondersteunen met uitleg, advies en praktische tips, kunnen zorgen vaak binnen het eigen netwerk worden opgelost.

Dit voorkomt onnodige medicalisering en zorgt ervoor dat hulp beschik­ baar blijft voor wie dit echt nodig heeft.

De visie Jeugd is gebouwd op vier pijlers: 1. Een sterke sociale basis en preventie – Door preventie en sociale netwerken te verster­ ken, kunnen kleine problemen klein blijven en wordt het beroep op jeugdhulp verminderd. 2. Wijkgericht werken en een stevig lokaal team – Toegankelijke ondersteuning dichtbij, met het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG)4 als centrale plek en samenwerking met wijkcon­ tactpunten5, scholen en huisartsen. 3. Specialistische zorg voor de meest kwetsbaren – De juiste zorg op het juiste moment, zoveel mogelijk thuis en met aandacht voor de overgang naar volwassenenzorg. 4. Een duurzaam en betaalbaar jeugdstelsel – Door integraal samen te werken met andere beleidsterreinen zoals kinderopvang, onder­ wijs, armoedebestrijding en Wmo, willen we een duurzaam en betaalbaar jeugdhulpstelsel realiseren. In Alkmaar staan we voor de uitdaging om de volgende vier urgente aandachtpunten en de daarbij horende opgaven aan te pakken. Deze problematiek leidt o.a. tot meer inzet van jeugd­ hulp. 1. (Complexe) scheidingen 2. Eenoudergezinnen 3. Mentaal welzijn 4. Armoede6

3 Sinds 1 januari 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor alle vormen van jeugdhulp voor jongeren tot 18 jaar en in sommige gevallen tot 23 jaar of ouder. 4 Het CJG is de plek voor alle vragen over bij opvoeden en opgroeien. Het CJG netwerk kan steun en hulp bieden vanuit de sociale basis en waar nodig (jeugd)hulp erbij halen en bundelt alle vrij toegankelijke voorzieningen op het gebied van opvoeden en opgroeien. Het CJG zowel fysiek in de wijk te vinden als online te raadplegen. 5 Dit is een laagdrempelige fysieke plek voor iedereen uit de wijk met vragen over zorg, welzijn, werk of geldzaken. 6 Armoede is al benoemd als belangrijk thema in de visie jeugd en het belang daarvan wordt opnieuw bevestigd door het recent verschenen rapport Opgroeien in onzekerheid van de Kinderombudsman (24 september 2025). Het aantal kinderen dat in armoede opgroeit neemt af. Echter laat dit rapport zien dat de situatie van die kinderen die in armoede leven, al tien jaar nauwelijks verbetert en dat hun welzijn en toekomstkansen ernstig onder druk staan. Het onderstreept de noodzaak van

Een gezonde basis voor de toekomst | 7

2.2 Lokale aansluiting op de regio

2.3 Aansluiting bij programma Grip op Jeugd

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de toegang tot zorg en ondersteuning binnen het sociaal domein, maar zij verzorgen slechts een deel van de verwijzingen naar de jeugdzorg. In ongeveer 38% van de gevallen verwijst de gemeente naar de jeugdhulp en in 38% van de gevallen is dit de huisarts7. In overige gevallen wordt verwezen door gecertificeerde instellingen, jeugdarts, medisch specialist, rechter, officier van justitie of is er sprake van zelfverwijzing. Dit is geïllustreerd in de cirkeldiagram in bijlage 1.

Het programma Grip op Jeugd is opgezet om de betaalbaarheid en beheersbaarheid van de jeugdhulp structureel te borgen (pijler 4 vanuit de visie). De gemeente Alkmaar zorgt hiermee voor een duurzaam jeugdstelsel dat aansluit bij de behoefte van jeugdigen en gezinnen, en tegelijk financieel houdbaar blijft. De maatregelen die voorgesteld zijn in het programma Grip op Jeugd komen in de pijlers van de visie jeugd terug. Deze zijn gerelateerd aan de hervormingsagenda Jeugd en het rapport Groeipijn (van Ark rapport). Met name het verstevigen van het lokale team en de aanvullende hervormingen van het lokale veld sluiten aan bij de hervormingsagenda. De inves­ teringen in het lokale veld, CJG en alternatieve vormen van hulp zijn de meest omvangrijke investeringen die bijdragen aan de gewenste efficiëntieslag. Deze middelen het zogeheten ‘investeringsbudget’ zijn beschikbaar gesteld via de kadernota en vinden hun oorsprong in de zogenaamde ‘van Ark’ middelen die bedoeld zijn om de jeugdhulp om te vormen naar een effectie­ vere vorm met lagere kosten.

In de regio ligt de nadruk op samenwerking en afstemming tussen gemeenten en zorg­ aanbieders, zodat de juiste zorg op het juiste moment beschikbaar is. Terwijl gemeenten zorgen voor een goed functionerende lokale toegang, bewaakt de regio de samenhang, specialistische zorg en uitvoering van program­ ma’s zoals de Hervormingsagenda Jeugd, het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming en het Integraal Zorgakkoord. De visie en dit bijbehorende plan van aanpak zijn lokaal van aard en richten zich specifiek op de behoeften en uitdagingen binnen onze gemeente. Tegelijkertijd sluit het aan bij de bredere regiona­ le visie en aanpak jeugd, zodat er samenhang en afstemming is tussen lokaal beleid en regionale doelstellingen. Op deze manier versterken we elkaar en zorgen we voor een gezamenlijke, effectieve en betaalbare ondersteuning van jongeren.

De kern van het programma is dat data, beleid, uitvoering en financiën integraal worden samen­ gebracht. Op basis van deze inzichten zijn concrete sturingsmogelijkheden ontwikkeld voor de korte en lange termijn. Het betreft maatregelen om stringenter te zijn in de toegang om voorliggende voorzieningen beter te benutten en investeringen in het lokale veld teneinde deze voorliggende voorzieningen te verstevigen. Zo wordt gestuurd op het verminderen van niet-­ effectieve hulp, het versterken van preventie en het realiseren van een betere balans tussen kosten en kwaliteit. Grip op Jeugd vervult een rol in de advisering van college en raad. Het programma levert rapporta­ ges en visualisaties die inzicht geven in uitgaven en effecten. Het programma stuurt op een samenhangend en toekomstbestendig jeugdstel­ sel, waarin jongeren de juiste hulp krijgen op het juiste moment en middelen doelmatig worden ingezet. De realisatie hiervan zal meer tijd kosten dan de duur van het programma. Door de maat­ regelen van Grip op Jeugd onder te brengen in dit plan van aanpak wordt het programma ook geborgd voor de komende jaren.

integraal, kindgericht armoedebeleid. 7 Gebaseerd op data uit april 2025, zoals gepresenteerd tijdens de raadsinformatiebijeenkomst van 16 april 2025.

Een gezonde basis voor de toekomst | 8

2.4 Vertaling naar het plan van aanpak met participatietraject We werken aan de belangrijkste uitdagingen door in te zetten op de genoemde pijlers. Per pijler omschrijven we de doelen, hoe we hieraan gaan werken en we benoemen de concrete vernieuwingen die we in gang zetten. De specifie­ ke maatregelen van Grip op Jeugd zijn ingebracht in de diverse pijlers zodat er een geïntegreerd plan van aanpak ontstaat in samenhang met de visie jeugd. Om de visie jeugd te vertalen naar een zo con­ creet mogelijk plan van aanpak, is een zorgvuldig participatietraject opgezet. Binnen de gemeente is breed en integraal afgestemd over de aanpak. Daarbij zijn collega’s vanuit verschillende beleid­ sterreinen betrokken. In diverse interne gesprek­ ken is gezamenlijk gezocht naar verbinding en naar een gedeeld eigenaarschap voor de uitvoe­ ring van de visie.

Daarnaast is ook externe input opgehaald. Dit gebeurde onder andere tijdens een bijeenkomst met onze samenwerkingspartners, waar we in gesprek gingen over het vervolg op de vastgestel­ de visie jeugd en de doorontwikkeling van het CJG. Centraal stond de vraag hoe we samen kunnen werken aan het bereiken van de doelen uit de visie en aan een kansrijke toekomst voor onze jeugd. De input van deze bijeenkomst vormt waardevolle bouwstenen voor het verder uit­ werken van het plan van aanpak. Uiteraard hebben we ook de stem van de jeugd zelf nadrukkelijk betrokken. Via het Jongerenplatform Regio Alkmaar (JPRA) is het gesprek gevoerd met jongeren om hun ervarin­ gen, ideeën en wensen op te halen. Hun perspec­ tief is onmisbaar in het realiseren van beleid dat aansluit bij hun leefwereld.

Een gezonde basis voor de toekomst | 9

3. Uitgangspunten plan van aanpak Hieronder staat een overzicht van de kern­ activiteiten en maatregelen waar het college vanuit een stevig en samenhangend opdracht­ geverschap op inzet. Deze uitgangspunten met kernactiviteiten zijn reeds vastgesteld en in de visie toebedeeld aan de diverse pijlers. a. Versterken gewone leven: Aansluiten bij de landelijke ontwikkelingen voor het versterken van het gewone leven om de hulpbehoefte minder direct een vraag om jeugdhulp te maken en een plek te geven in de sociale basis. b. Ontmoeting: Faciliteren van meer laag­ drempelige ontmoeting in de buurt tussen ouders en jeugdigen en in preventieve voor­ zieningen zoals CJG, onderwijs, collectief aanbod en jongerenwerk. c. Samenhang: Werken aan meer samenhang in het bestaande aanbod in de sociale basis, tegengaan van versnippering, hiaten of overlap. d. Samenwerking: Stimuleren en regisseren van de samenwerking tussen onze maat­ schappelijke partners. Zij kunnen meer dan nu het geval is van elkaars expertise gebruik­ maken of naar elkaar op- en afschalen. e. Bekendheid: Voorkomen van onnodige doorverwijzingen. Vergroten van de bekend­ heid van de mogelijkheden in de sociale basis bij zorgverleners, kinderopvang en het onder­ wijs. f. Talentontwikkeling en participatie: Kinderen en jongeren denken mee, doen mee en beslissen mee.

Stimuleren van initiatieven die jeugdigen helpen hun talenten te ontdekken en actief deel te nemen aan de samenleving. g. Vrijwilligers: Oog voor onze vrijwilligers en bieden van ruimte aan bewonersinitiatieven.

h. Nieuwkomers: Beter aansluiten bij nieuw­ komers en diverse culturele groepen door samen te werken met Inova, nieuwkomers­ onderwijs en lokale netwerken. i. Samenwerken aan initiatieven zoals Plusgroepen in de kinderopvang. Zorgen voor een goede start op de basisschool en vermin­ deren instroom speciaal onderwijs. Inzet van BSO+ voor kinderen met extra zorgvragen kan hier een passend middel voor zijn. j. CJG Alkmaar: Herkenbaarheid van één duidelijke plek voor alle vragen over opvoeden en opgroeien vergroten. Onderdeel hiervan vormen het huidige netwerk CJG en team jeugd (advies en aanmeldteam en de jeugd en gezinscoaches). De vorm wordt nog verder uitgewerkt. k. Integraal werken: Versterken integraal werken, gezin brede aanpak over alle levens­ domeinen. Uitwerken wat hiervoor nodig is onder andere op het gebied van elkaar en elkaars mogelijkheden kennen, informatie-­ uitwisseling en mandaat. Samenwerking met overige domeinen in het sociaal domein zoals: Zaffier, UWV, Wmo, GGZ. l. Steun en hulp: Verkennen en versterken van mogelijkheden om als ‘lokaal team’ langere tijd naast een jeugdige/gezin te staan en zelf steun en hulp te bieden. Inzet van (tijdelijke) passende jeugdhulp voor de meest kwetsbare (bij schaarste durven we te kiezen). m.

Leren en verbeteren: Op basis van data gedreven werken sturen op de effectiviteit door te onderzoeken en toetsen wat echt nodig is, wat wel en wat onvoldoende werkt aan ingezette jeugdhulp en de mogelijkheid om hier beleid en interventies op aan te passen.

Een gezonde basis voor de toekomst | 10

n. Procesregie en eigen regie: Effectieve jeugdhulp houdt in dat ouders en kinderen de vorm van hulp en hulpverlener accepteren en andersom. Versterken van aandacht voor procesregie en eigen regie van jeugdigen en gezinnen o. Zo thuis nabij mogelijk: Het zorgaanbod gericht op verblijfinstellingen wordt in samenspraak met jeugdhulp aanbieders, waar mogelijk, omgevormd tot ambulante en thuisnabije vormen van zorg. Pleegzorg en burgervoogdij behoren hierbij ook tot de mogelijkheden.

Deze uitgangspunten worden vervolgens per pijler uiteengezet in een plan van aanpak met bijbehorende concrete acties. De kern van de hierboven beschreven maatregelen is: • Kostenbeheersing door vroegsignalering, inzet van voorliggende voorzieningen en meer sturen op de toegang. • Stoppen met niet-effectieve hulp en versterken van monitoringssystemen. • Samenwerking over domeinen heen om problemen bij de bron aan te pakken. • Aandacht voor het maatschappelijke gesprek over normaliseren/versterken van het gewone leven.

p. Blijvend investeren in een optimale toegang. q. Reikwijdte jeugdhulp: Bij jeugdigen die zijn aangewezen op langdurige/levenslange zorg wordt een zorgvuldige afweging gemaakt of jeugdhulp hierbij het beste perspectief is of dat dit de Wet langdurige zorg (Wlz) moet zijn. r. Zo licht mogelijk: Verschuiving van specialis­ tisch/geïndiceerd naar een algemene voor­ ziening/voorliggend veld. Waar mogelijk collectief/groepsgericht aanbod en samen­ werking met de sociale basis. s. Eén sociaal domein8: Waar mogelijk ontschot­ ten van budgetten sociaal domein breed en/of verschuiven van budget.

8 De definitie die de gemeente Alkmaar hanteert voor het Sociaal Domein gaat worden uitgewerkt in de toekomstige visie Sociaal Domein.

Een gezonde basis voor de toekomst | 11

4. Plan van aanpak per pijler Dit hoofdstuk omschrijft het plan van aanpak per pijler. Hierbij is het goed om op te merken dat alle pijlers met elkaar samenhangen en deels met elkaar overlappen. Per pijler wordt omschreven wat deze pijler inhoudt, wat de doelen zijn, hoe we dit gaan bereiken en welke concrete acties hiervoor in worden gezet. De acties zijn verdeeld naar doorlopende inzet, inzet waar we mee stoppen, nieuwe inzet en de raakvlakken met de regionale inzet. Het abstractieniveau van de acties varieert per mate van uitwerking: zo concreet mogelijk waar kan, abstracter waar verdere uitwerking nog volgt. De acties in de oranje vakjes komen uit het programma Grip op Jeugd. Een nadere toelichting op diverse begrippen is te vinden in de begrippenlijst in bijlage 2.

4.1 Pijler 1: Plan van aanpak voor een sterke sociale basis en preventie Een sterke sociale basis richt zich op het stimule­ ren van talenten en het benutten van kansen, zodat alle jeugdigen zo veel mogelijk kunnen deelnemen aan de samenleving. Met de sociale basis bedoelen we de informele en formele contacten en relaties tussen inwoners, netwerken en organisaties in de lokale samenleving9. Als gemeente erkennen we dat onze invloed op het preventieve veld binnen het sociaal domein beperkt is. Veel factoren die bijdragen aan preventie, zoals leefstijl, sociale netwerken, onderwijs en gezondheid, liggen deels buiten onze directe sturingsmogelijkheden. Binnen de mogelijkheden die we wél hebben, zetten we ons maximaal in om preventie te versterken en meer te benutten dan we nu doen. We investeren in samenwerking, faciliteren initiatieven en verbin­

den partijen. Tegelijkertijd zijn we afhankelijk van onze partners, zoals zorgaanbieders, scholen, welzijnsorganisaties, sportverenigingen en inwoners zelf, om samen een duurzaam preventief netwerk te realiseren. Wat zijn de doelen en hoe gaan we hieraan werken? We zetten in op het versterken van de sociale basis om de volgende doelen te bereiken. 1. Voorkomen dat kleine problemen groot worden en zorgen dat jeugdigen en gezinnen steun kunnen vinden in hun eigen netwerk en hun leefomgeving. Hierbij wordt gestimuleerd dat zij zelf de regie houden. Op deze manier voelen jeugdigen en ouders zich gesteund. 2. We willen dat iedereen de mogelijkheden van de sociale basis kent en benut, dat er samen­ hang in het aanbod is, het elkaar versterkt zonder overlap en hiaten. De gemeente zet actief in op de gemeenschappe­ lijke en institutionele sociale basis zoals het CJG, wijkcontactpunten, de kinderopvang, het onder­ wijs, de inzet van informele steunfiguren en het jongerenwerk. We zetten in op de volgende kernactiviteiten: het versterken van het gewone leven, ontmoeting, samenhang, samenwerking, bekendheid, talentontwikkeling en participatie, vrijwilligers, nieuwkomers en samenwerkingen met initiatieven zoals plusgroepen in de kinder­ opvang. Concrete inzet We continueren de doorlopende inzet.

Het gaat hierbij om (gesubsidieerde) beschikbare vrij toegankelijke jeugdhulpvoorzieningen zoals omschreven in de verordening jeugdhulp gemeente Alkmaar 202510. Daarnaast gaat het om integrale inzet vanuit aanpalende beleids­ terreinen, waaronder de Wmo (o.a. de onder­ steuning van vrijwilligers), de Alkmaarse Onderwijs Agenda (o.a. inzet van peuteropvang met voor- en vroegschoolse educatie, inzet op

9 Zie hoofdstuk 7 uit de visie Jeugd: Een gezonde basis voor de toekomst. 10

Waaronder individuele informatievoorziening en opvoedadvies, groepsbijeenkomsten gericht op laagdrempelige

vormen van opvoed- en opgroeiondersteuning, basiszorg waaronder Jeugdgezondheidszorg, zorg en begeleiding in onder­ wijs, integrale vroeghulp, praktijk ondersteuning huisarts-Jeugd (POH-Jeugd), onafhankelijke cliëntondersteuning en jeugd- en jongerenwerk.

Een gezonde basis voor de toekomst | 12

het voorkomen van thuiszitters, aandacht voor mentaal welzijn en brugfunctionarissen11), het Gezond Alkmaar programma (o.a. suïcide­ preventie en de inzet van buurtsportcoaches), het Integraal Zorgakkoord (o.a. de ketenaanpakken Kind naar Gezonder Gewicht en Welzijn op Recept), het beleidskader diversiteit en inclusie (o.a. inzet op bewustwording rondom diversiteit en inclusie), het inburgeringsbeleid (o.a. de opvang van alleenstaande minderjarige vreemde­ lingen en nieuwkomersonderwijs), Veiligheid (o.a. de interventie Hackshield12 op basisscholen en de inzet van Bureau Halt), Volksgezondheid en vanuit gebieden zoals het sport-, cultuur en armoedebeleid (o.a. inzet op mentaal en fysiek gezondere en vitalere inwoners, financiële steun voor deelname aan culturele en sportactiviteiten en de inzet van de Alkmaarpas).

We stoppen met inzet waarvan we constateren dat het onvoldoende oplevert, ineffectief of dubbel blijkt te zijn. Ook stoppen we met inzet die onvoldoende aansluit bij de huidige visie. Hiertoe maken we een inventarisatie van alle preventieve activiteiten, kosten en doelgroepen, met oog voor meer samenhang en versterking, bijvoorbeeld in het onderwijs. We blijven het totale aanbod in het preventieve voorveld monitoren en evalueren. De inzichten die we vanuit de intensivering van het datagedreven werken opdoen, helpen hierbij. Daarnaast zetten we met de visie jeugd in op diverse vernieuwingen. In de onderstaande tabel staat omschreven welke nieuwe acties we ondernemen per kernactiviteit13. Daarbij staat aangegeven we op welke thematiek het zich richt, wie de trekker is en de overige betrokken partners, wanneer het streven is met de actie te starten en hoe de financiering eruit ziet.

11 Brugfunctionarissen werken op scholen en worden bekostigd vanuit het onderwijs uit Rijksmiddelen. Dit zijn tijdelijke middelen. Bij blijvend positieve resultaten, wordt onderzocht of/hoe het voortgang kan vinden. 12 Hackshield is een educatief online spel voor kinderen van 8 tot 12 jaar. Het leert kinderen over de gevaren en kansen van het internet, met als doel hen weerbaar te maken tegen cybercriminaliteit, desinformatie en online oplichting. Ze worden in het spel (thuis of in de klas te spelen) opgeleid tot Cyber Agents die niet alleen zichzelf, maar ook hun omgeving (familie en vrienden) kunnen beschermen tegen digitale gevaren en nepnieuws. 13 De kernactiviteiten per pijler zijn vastgelegd in de visie Jeugd: Een gezonde basis voor de toekomst.

Een gezonde basis voor de toekomst | 13

Actie

Hiermee werken we aan uitdagingen rondom Scheidingen

Eenoudergezinnen

Mentaal welzijn

Armoede

X

X

X

X

Trekker en partners

Beoogde start

Financiering

Gemeente (vakgroep jeugd) en nader te bepalen partner

2026

Investeringsbudget

Versterken gewone leven Herpositionering opvoedadviseurs binnen CJG. Dit draagt bij aan het vinden van oplossingen voor opvoedvraagstukken en normaliseren. Werkplaats mentaal welbevinden in het voortgezet onderwijs om de oorzaken van problematiek samen in kaart te brengen. Intensiever samenwerken met de GGD en GGZ. Dit draagt bij aan beter begrip van onderliggende problemen bij jongeren, waarbij de samenwerking tussen partners de versterkende kracht is.

X

Gemeente (vakgroep jeugd en onderwijs), jongerenwerk, onderwijs

2026

N.t.b.

Meer inzetten op sport en cultuur als middel om het mentaal welzijn van jongeren te verbeteren en jongeren te activeren. Dit draagt bij aan het mentaal welzijn van jongeren.

X

Gemeente (vakgroep sport, vakgroep cultuur), sportaan­ bieders, culturele organisaties

2026

O.a. GA!

Gemeente (vakgroep participatie), diverse samenwerkende partijen

2026

Diverse (externe) financie­ ringsbronnen

Inzet vanuit het Fietsplan zodat inwoners actief, gezond en zelfstandig kunnen meedoen. Dit draagt bij aan de zelfredzaamheid van kinderen, bijvoorbeeld door makkelijker zelfstandig naar sport te kunnen gaan.

X

X

X

Structurele versterking van sociale veiligheid in de openbare ruimte, o.a. met de pilot Meiden en Ruimte waarbij jongeren meedenken over de inrichting van hun leefomgeving14. Dit draagt bij aan de veiligheid van jongeren.

X

Gemeente (unit veiligheid, vakgroep jeugd, RO), jongerenwerk

2026

Bestaande middelen voor sociale veiligheid en/of programma Leefbaarheid

Inzet op digitale weerbaarheid versterken, o.a. via het programma ‘Hosselaar’ op scholen vanuit GA!/IZA, het Mobiel Media Lab van politie, een vraagbaak voor en door ouders over hoe je je kind online begeleid via ‘cyberouders’, de start van een pilot rondom online veiligheid en met een handboek ‘online onrust’ bereiden we ons als gemeente voor op de signalering en aanpak online grensoverschrijdende berichten. Dit leidt tot meer bewustzijn en weerbaarheid bij jongeren tegen online risico’s.

X

Jongerenwerk op school, gemeente (unit veiligheid, vakgroep jeugd, vakgroep Wmo)

2027

Budget jongerenwerk, GA!, IZA

Gemeente (vakgroep jeugd, unit MO)

2026

Investeringsbudget en ombouwen via de aanbieders (regio)

Uitbreiden groepsaanbod i.p.v. individuele trajecten. Dit draagt bij aan meer inzetten op collectief waar het kan en individueel waar het moet en aan het normaliseren van vragen.

X

X

X

X

14 Hiermee wordt invulling gegeven aan de motie ‘Structurele versterking van sociale veiligheid in de openbare ruimte’, welke op 18 september 2025 is aangenomen. Zie 250918+27-M-1+Motie+vreemd++GL+PvdA+D66+SvdH+LA+PvdD+CDA+SP+VVD+-+aangenomen. Een gezonde basis voor de toekomst | 14

Actie

Hiermee werken we aan uitdagingen rondom Scheidingen

Eenoudergezinnen

Mentaal welzijn

Armoede

X

X

X

X

Trekker en partners

Beoogde start

Financiering

Gemeente (vakgroep onderwijs), passend onderwijs

Gestart in 2025

Budgetten gemeente en samenwerkingsverbanden passend onderwijs

Gemeente (o.a. vakgroep diversiteit, vakgroep participatie), platform ‘Ergens op de regenboog’, Zaffier

2026

O.a. IZA

Gemeente (vakgroep jeugd)

2027

Investeringsbudget

Gemeente (unit MO, vakgroep jeugd, vakgroep Wmo)

2027

Investeringsbudget

Ontmoeting Lokale uitwerking van het regionale project Sterke Ondersteuning op School. Resultaten worden verwerkt in afstemming met jongerenwerk en J&G coaches verbonden aan scholen. Dit draagt bij aan het versterken van de sociale basis in en rondom school.

Samenhang Deskundigheidsbevordering en doelgroepsensitief werken door professionals, met aandacht voor onder andere cultuursensitief werken en diversiteit. O.a. het verbeteren van LHBTI+ sensitief werken binnen de zorg, via het platform ‘Ergens op de regenboog’ en aandacht voor cultuursensitief werken door Zaffier. Hierdoor sluit de aanpak beter aan op de behoefte van diverse doelgroepen.

X

Nader onderzoek naar de oorzaken waarom jeugdzorg nodig is. Hierbij is specifiek aandacht voor complexe scheidingen, armoede, mentaal welzijn, eenoudergezinnen en de diversiteit binnen de doelgroep. Dit draagt bij aan het inzichtelijk maken van de problematiek die leidt tot jeugdzorg, zodat jeugdzorg vervolgens effectiever in kan worden gezet.

X

Inzet op het voorkomen van de escalatie van scheidingen en de nadelige gevolgen voor betrokken kinderen. Dit draagt bij aan het welzijn van de betrokken kinderen.

X

X

X

X

Een gezonde basis voor de toekomst | 15

Actie

Hiermee werken we aan uitdagingen rondom

Beoogde start

Financiering

Gemeente (vakgroep jeugd, unit MO), praktijkonder­ steuners jeugd, huisartsen, CJG

2026

N.v.t.

Armoede

Mentaal welzijn

Eenoudergezinnen

Scheidingen

Trekker en partners

Samenwerking De samenwerking tussen huisartsen en het CJG wordt verder versterkt, o.a. voor afstemming over effectieve alternatieven voor duurdere verwijzingen zoals de ‘Yes we can’-kliniek. Dit draagt bij aan het beter benutten van de vrij toegankelijke voorzieningen.

X

Samen met de bewonersorganisaties een constructieve samenwerking vormgeven, waarmee zij vanuit de wensen en behoeften van de wijken advies kunnen geven aan de gemeente voor gerichte inzet van de jongerenhuiskamers. Dit kan bijvoorbeeld via subsidieafspraken. Dit draagt bij aan een effectieve inzet van het jongerenwerk.

X

X

X

X

Gemeente (vakgroep jeugd), jongerenwerk, bewonersorga­ nisaties

2026

Budget jongerenwerk

Verbeteren samenwerkingsafspraken tussen collega’s uit het veiligheidsdomein en het zorgdomein. Dit draagt bij aan een effectievere samenwerking.

X

X

X

X

Gemeente (unit veiligheid, vakgroep jeugd), politie, jongerenwerk

Vanaf eind 2025

Budgetten unit Veiligheid en unit Vitaliteit, budget My Learning Factory

Verbeteren laagdrempelige hulp bij huiselijk geweld en kindermishandeling. Dit draagt bij aan een gezonde en veilige thuissituatie.

X

X

X

X

Gemeente (unit veiligheid, unit MO waaronder team VAST, unit Vitaliteit), Veilig Thuis (GGD), Blijf Groep, politie

2026

N.t.b.

Verbeteren informatievoorziening voor inwoners, o.a. via een digitale Sociale Kaart, met een aanvullend, doelgroepsensitief communicatieplan. Dit draagt bij aan de zelfredzaamheid.

X

X

X

X

Gemeente (vakgroep jeugdhulp, vakgroep Wmo, vakgroep diversiteit, vakgroep participatie, unit MO)

2026

GA!, investeringsbudget

Verbeteren informatievoorziening en netwerk professionals zoals scholen en huisartsen, maar ook intern, o.a. via een digitale Sociale Kaart en netwerkbijeenkomsten. Dit draagt bij aan het beter benutten van de vrij toegankelijke voorzieningen.

X

X

X

X

Gemeente (vakgroep jeugdhulp, vakgroep Wmo, vakgroep diversiteit, vakgroep participatie, unit MO)

2026

GA!, investeringsbudget

Bekendheid

Een gezonde basis voor de toekomst | 16

Actie

Hiermee werken we aan uitdagingen rondom

2026

Budget jongerenwerk, GA!

X

Gemeente (unit veiligheid), jongeren

2026

N.t.b.

X

Gemeente (vakgroep participatie), onderwijs

Schooljaar 2025-2026

Incidenteel vanuit het vsv-programma NKL

Armoede Gemeente (vakgroep jeugd)

Mentaal welzijn

Financiering

Eenoudergezinnen

Beoogde start

Scheidingen

Trekker en partners

X

X

X

X

Talentontwikkeling en participatie Faciliteren jongerenwerk via een aanbesteding jongerenhuiskamers. Opdrachtgeverschap huiskamers wordt gecentraliseerd bij gemeente en maakt deel uit van jongerenwerk breed (ontwikkelopgave jongerenwerk)15. Dit draagt bij aan de zichtbaarheid en vindbaarheid het jongerenwerk en dus aan vroeg­ signalering, ontmoeting en een prettig leefklimaat in de wijk.

Vrijwilligers Opleiden van positieve rolmodellen binnen professionals werkzaam voor jongeren binnen de gemeente Alkmaar. Uitbreiden naar jongeren die als vrijwilliger de functie van rolmodel kunnen vervullen. Dit draagt bij aan het verbinden met de jeugd, het echt in contact staan en het voorkomen dat jongeren afglijden naar de criminaliteit.

Nieuwkomers Aanvullende scholing voor docenten gericht op lesgeven aan nieuwkomers (denk aan: NT2-opleiding, trauma- en cultuursensitief lesgeven). Dit draagt bij aan een betere integratie en het mentaal welzijn van nieuwkomers.

Samenwerken aan initiatieven zoals Plus-groepen in de kinderopvang BSO+ voorziening, voor kinderen die extra zorg, structuur en begeleiding nodig hebben. Dit draagt bij aan de sociale en persoonlijke ontwikkeling van kinderen.

X

X

X

X

Gemeente (vakgroep onderwijs), kinderopvang

Gestart in 2025

Investeringsbudget

VE-plus peutergroep, voor peuters die extra begeleiding nodig hebben (bijvoorbeeld vanwege een ontwikkelingsachterstand). Dit draagt bij aan de doorstroming naar regulier onderwijs.

X

X

X

X

Gemeente (vakgroep onderwijs), kinderopvang

Gestart in 2025

Onderwijsachterstanden-­ beleid

Tabel 1. De vernieuwde inzet vanuit pijler 1.

15 Conform collegebesluit, zie Document Alkmaar - Collegevoorstel Ontwikkelopgave jongerenhuiskamers Alkmaar - iBabs Publieksportaal. Een gezonde basis voor de toekomst | 17

De behandelde lokale inzet heeft raakvlakken met de regionale inzet. Regionaal zetten we erop in dat de jeugdige en het gezin centraal staan. Er wordt een verschuiving nagestreefd van (dure) regionale jeugdhulp naar (collectieve) lokale ondersteuning. In 2025 is de inkoop geëvalueerd en in 2026 zullen de uitkomsten verder uitge­ werkt en geborgd worden passend binnen de juridische mogelijkheden. Doel is verdere aan­ scherping en het passend aansluiten bij de hulpvraag en de financiële houdbaarheid van het stelsel vergroten. Daarnaast wordt er vanuit gemeenten regionaal samengewerkt met het onderwijs (samenwerkingsverbanden passend onderwijs) via de uitvoeringsagenda aansluiting onderwijs en jeugdhulp. Hierin komen drie thema’s terug: integrale visie op inclusief opgroei­ en met gelijke kansen, versterken van de peda­ gogische basis in en om de school, dekkend aanbod van onderwijs en zorg met doorgaande ontwikkelingslijn. Bovenregionaal wordt o.a. ingezet op het creëren van één maatschappelijke diensttijd-landschap en het bevorderen van pleegzorg door de knel­ punten bovenregionaal te onderzoeken. Concreet voorbeeld hierbij is de bijzondere kosten eigen bijdrage kinderopvang voor pleegouders.

4.2 Pijler 2: Plan van aanpak voor wijkgericht werken en een stevig lokaal team Wijkgericht werken en een stevig lokaal team zijn specifieke onderdelen van de sociale basis en daarmee is pijler 2 een uitwerking van pijler 1. Pijler 2 richt zich op het goed vindbaar en laag­ drempelig zijn voor ouders en jeugdigen én op de samenwerking tussen professionals om de brede blik en integrale aanpak te waarborgen. Als gemeente hebben we vooral sturingsmogelijk­ heden op de toegang tot jeugdhulp. Daarom richten we onze inzet op een goed functioneren­ de toegang, die we kunnen aansturen om tijdige en passende hulp voor kinderen en gezinnen te realiseren.

Gemeenten zijn vanuit verschillende wet- en regelgeving verantwoordelijk voor de toegang tot zorg en ondersteuning in het sociaal domein. In Alkmaar bouwen we aan een structuur waarin inwoners met een hulpvraag laagdrempelig in de wijk terecht kunnen en altijd naar de goede plek begeleid worden waar ze hun vraag ook stellen. De basis in de wijken wordt gevormd door de wijkcontactpunten. We starten in Alkmaar met vijf wijkcontactpunten (Noord, Oost, Zuid, West, Centrum). Voor de dorpen geldt dat nu Welzijnwonenplus deze taak heeft. De wijkcon­ tactpunten zijn een samenwerking tussen Humanitas, MEE & de Wering, Wijk- en buurtcen­ tra met sociaal cultureel werk. Ook de bibliotheek is hierbij betrokken en heeft in het centrum met het ontwikkelplein een wijkcontactpunt. Indien nodig, wordt contact gelegd met bijvoorbeeld CJG, Wmo of Zaffier. Achter de schermen gaan professionals samen werken in de gebiedsteams sociaal, waar profes­ sionals elkaar snel kunnen vinden en gezamenlijk kunnen optrekken16. Dit is een samenwerkings­ verband waar professionals terecht kunnen met vastgelopen casuïstiek. Deze teams zijn geen directe toegang voor inwoners en zijn er niet om over te nemen, maar om mee te denken, de juiste partij erbij te halen, te adviseren en indien nodig de doorbraakmethode toe te passen bij multi­ problematiek.

Met als belangrijk uitgangspunt dat een inwoner pas wordt ‘losgelaten’ wanneer de zekerheid er is dat deze wordt geholpen. De expertise op het gebied van opvoeden en opgroeien wordt gebundeld in een versterkt CJG; het CJG 2.0. De huidige knip tussen het preven­ tieve CJG netwerk en de inzet van jeugdhulp heffen we op. We gaan toe naar één plek voor alle vragen inclusief vragen over de inzet van jeugdhulp. We versterken de kern van het CJG, intensiveren we de samenwerking met de partners in de ring daaromheen en werken we aan betere vindbaarheid en bereikbaarheid (zowel fysiek, telefonisch als online).

16 Deze gebiedsteams zijn ingedeeld naar 5 deelgebieden binnen de gemeente Alkmaar. Meer informatie is te vinden op Gebieden - Gemeente Alkmaar.

Een gezonde basis voor de toekomst | 18

Wat zijn de doelen en hoe gaan we hieraan werken? We werken aan diverse doelen. • We zorgen dat inwoners van 0-100 weten waar ze heen kunnen met een vraag over hulp en steun binnen het sociaal domein. Informatie en advies is makkelijk en laagdrempelig te krijgen. De basis hiervoor wordt gevormd door de wijkcontactpunten en de digitale sociale kaart. • Het samenbrengen van de aanpakken van het preventieve netwerk CJG, de inzet van jeugden gezinscoaches en waar nodig (jeugd)hulp, waarbij we werken aan meer focus op het versterken van het gewone leven en waar het mogelijk oplossen van problemen met (collec­ tieve) inzet vanuit de sociale basis. Met de partners in het vernieuwde CJG kunnen we samen nog beter afwegen welke (collectieve) steun vanuit de sociale basis mogelijk is en welke extra steun of hulp er eventueel (tijdelijk) bijgehaald moet worden. We zorgen voor één gezin, één plan, één regisseur. • (Aanstaande) ouders en jeugdigen weten het CJG te vinden en ervaren zo min mogelijk drempels om hun vragen tijdig te stellen. Komen ze toch ergens anders binnen dan komt het ook goed (‘no wrong door’). Voor jongeren is bij het CJG informatie gebun­ deld en expertise aanwezig om hen te steu­ nen.

We gaan er echter vanuit dat zij hun vraag in eerste instantie vaak op plekken als school, bij jongerenwerk of Jongerenpunt Check-in doorstroompunt (online) stellen en via deze weg, waar nodig, het CJG weten te vinden. • Samen met ouders en jeugdigen wordt geke­ ken naar wat hen verder helpt. We focussen hierbij op het versterken van het gewone leven, de veerkracht van gezinnen en de context waarin de jeugdigen opgroeien. Hierbij is oog voor het hele systeem (ouders/verzorgers en jeugdigen) voor grondoorzaken van vragen en problemen en voor de rol van het netwerk en organisaties in de sociale basis. Niet perfect kan ook goed genoeg of voldoende zijn. • (Collectieve) steun en hulp bieden met de focus op het versterken van het gewone leven en de veerkracht van gezinnen en jongeren. Partners werken daarbij integraal samen, ook met ouders en jeugdigen, en bieden zoveel mogelijk groepsgerichte hulp en ondersteu­ ning (collectief waar mogelijk, individueel waar

nodig). • Niet alles zelf hoeven te kunnen, indien nodig halen zij er de juiste mensen bij uit de sociale basis, van team Wmo, Zaffier, waar nodig specialistische hulp, etc. Concrete inzet We continueren de doorlopende inzet vanuit het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG), waaronder de inzet van de jeugd- en gezinscoaches. We stoppen met inzet waarvan we constateren dat het onvoldoende oplevert, ineffectief of dubbel blijkt te zijn. Ook stoppen we met inzet die onvoldoende aansluit bij de huidige visie. Een voorbeeld hiervan is het netwerk versterken relatie en echtscheiding17. We gaan op andere manieren inzetten op het voorkomen van com­ plexe scheidingen. Daarnaast zijn er vernieuwingen waar we op inzetten. In de onderstaande tabel staat om­ schreven welke nieuwe acties we ondernemen per kernactiviteit. Daarbij staat aangegeven we op welke thematiek het zich richt, wie de trekker is en de overige betrokken partners, wanneer het streven is met de actie te starten en hoe de financiering eruit ziet.

17 De huidige vorm van het netwerk sloot onvoldoende aan bij de behoefte van de deelnemers. Naar de toekomst toe komt er een wijkgerichte aanpak. Er volgen netwerkbijeenkomsten per wijk.

Een gezonde basis voor de toekomst | 19

Actie

Hiermee werken we aan uitdagingen rondom

Trekker en partners

Beoogde start

Financiering

Scheidingen

Eenoudergezinnen

Mentaal welzijn

Armoede

Samenwerkingsconvenant met alle samenwerkingspartners, waarin verwachtingen, verantwoordelijkheden en rollen worden vastgelegd. Dit draagt bij aan een effectievere onderlinge samenwerking.

X

X

X

X

Gemeente (vakgroep jeugd, unit MO), alle samenwerkingspartners CJG

2026

N.v.t.

Bereikbaarheid verbeteren door het creëren van één toegang (het CJG) voor vragen over opgroeien en opvoeden. Dit draagt bij aan een vindbare toegang voor inwoners.

X

X

X

X

Gemeente (vakgroep jeugd, unit MO), alle samenwerkingspartners CJG

2026

O.a. investeringsbudget

Opzetten van wijkcontactpunten: een laagdrempelig punt in de wijk waar allen inwoners kunnen binnenlopen en vragen stellen. Dit draagt bij aan laagdrempelige toegang voor inwoners.

X

X

X

X

Gemeente (vakgroep jeugd, vakgroep Wmo), vrijwilligers van Humanitas, MEE & de Wering, wijk- en buurt­ centra

2026

GA!

Wijkgerichte netwerkbijeenkomsten voor professionals en vrijwilligers. Dit draag bij aan een effectievere samenwerking en het beter benutten van de vrij toegankelijke voorzieningen.

X

X

X

X

Gemeente (vakgroep jeugd, vakgroep Wmo, unit MO), betrokken partners en vrijwilligers

2026

N.t.b.

Versterken integrale samenwerking via Gebiedsteam Sociaal. Dit team bevordert achter de schermen het integraal werken. Hier wordt de doorbraakmethode toegepast. Dit draag bij aan het integraal aanpakken van complexe casussen.

X

X

X

X

Gemeente (vakgroep jeugd, vakgroep Wmo, unit MO), Zaffier, MEE & de Wering

2026

O.a. investeringsbudget

Versterken van de integrale samenwerking via het gebiedsteam en het gemeentelijk jeugdoverleg. Met alle betrokken professionals binnen het gemeentelijk jeugdoverleg, waar het doel is vroegsignalering, worden samenwerkingsafspraken gemaakt. Dit draag bij aan vroegsignalering.

X

X

X

X

Betrokken partijen binnen gemeen­ telijk jeugdoverleg, o.a. gemeente (vakgroep jeugd, unit MO), Zaffier, MEE & de Wering, politie, jonge­ renwerk

Gestart in 2025

N.v.t.

Versterken gewone leven Zie pijler 1.

CJG Alkmaar

Integraal werken

Een gezonde basis voor de toekomst | 20

Actie

Hiermee werken we aan uitdagingen rondom

2026

Toekomstscenario

Gemeente (vakgroep jeugd, unit MO)

2026

Investeringsbudget

Armoede Gemeente (unit Vitaliteit, unit MO)

Mentaal welzijn

Financiering

Eenoudergezinnen

Beoogde start

Scheidingen

Trekker en partners

Zelfscan Sterke Lokale Teams. De zelfscan biedt inzicht in waar het lokale team staat in het werken aan veiligheid in afhankelijkheidsrelaties en/of ontwikkelingsbedreiging van minderjarigen en welke verbeteracties er nodig zijn. Dit draagt bij aan het waarborgen van de veiligheid van kwetsbare inwoners van -9 maanden tot 100+.

X

X

X

X

Inzet gezinsadvocaat: een duo van een familierecht-advocaat en een gedragsweten­ schapper die samen de regie voeren over de zorg en het recht in een complexe scheiding. Dit draag bij aan het voorkomen van en het verminderen van problematiek die bij kinderen voort kan komen uit complexe scheidingen.

X

X

X

Zelf Hulp Bieden: Er wordt geïnvesteerd in het inzetten van professionals in het voorveld om daar hulp te bieden in plaats van via gespecialiseerde zorg. Er kan beter ingespeeld worden op meervoudige problematiek. Dit draagt bij aan het voorkomen dat mensen gespecialiseerde jeugdhulp nodig hebben.

X

X

X

X

Gemeente (vakgroep jeugd, unit MO)

2026

Investeringsbudget

X

X

X

X

Gemeente (vakgroep jeugd, vakgroep Wmo, vakgroep participatie)

2026

Investeringsbudget

Steun en hulp

Leren en verbeteren Intensiveren datagedreven werken met pilots rondom het verwijzen naar jeugdhulp, dashboards, gebiedsanalyses, benchmarking en gebruik van de Digitale Tweeling. Een deel van deze gegevens wordt een verrijking van de kwartaalmonitor. Dit draag bij aan het effectief inzetten van aanbod.

Een gezonde basis voor de toekomst | 21

Actie

Hiermee werken we aan uitdagingen rondom

Trekker en partners

Beoogde start

Financiering

Scheidingen

Eenoudergezinnen

Mentaal welzijn

Armoede

Opzetten stut- en steuntrajecten: korte, laagdrempelige interventies in de jeugdzorg die gericht zijn op het bieden van tijdelijke steun en praktische hulp aan jeugdigen en gezinnen. Dit draag bij aan het verschuiven van langdurige, zware zorg naar tijdige, lichte en effectieve interventies.

X

X

X

X

Gemeente (vakgroep jeugd, unit MO)

2026

Investeringsbudget

Beweging naar zoveel mogelijk één vast gezicht per casus, met aandacht voor nazorg om terugval te voorkomen. Dit draagt bij aan het effectief helpen van inwoners.

X

X

X

X

Gemeente (unit MO)

2027

N.v.t.

Procesregie en eigen regie

Tabel 2. De vernieuwde inzet vanuit pijler 2.

De behandelde lokale inzet, heeft raakvlakken met de regionale inzet. We werken samen met regionale partners. Er worden regionaal samenwerkings­ afspraken met partijen gemaakt, zoals met de volwas­ sen GGZ. Als er toeleiding naar jeugdhulp nodig is, proberen we dit zo uniform mogelijk te doen. Ook op het snijvlak van jeugd met veiligheid en onderwijs werken we regionaal samen. Een voorbeeld hiervan is de monitor waarin jeugdhulpdata gekoppeld wordt aan leerplichtdata, waardoor jeugdhulpgebruik op school­ niveau zichtbaar wordt.

Een gezonde basis voor de toekomst | 22

4.3 Pijler 3: Plan van aanpak voor specialistische zorg voor de meest kwetsbaren In de eerste plaats zijn ouders/verzorgers verantwoordelijk voor een gezonde en veilige opvoeding van hun kinderen. Soms is er (tijdelijk) hulp nodig. Sinds 1 januari 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor alle vormen van jeugdhulp voor jongeren tot 18 jaar en in sommige gevallen tot 23 jaar of ouder. Specialistische zorg biedt uitkomst voor complexe en/of specifieke proble­ men. Wat zijn de doelen en hoe gaan we hieraan werken? Wanneer jeugdhulp nodig is, wordt dit zoveel mogelijk geboden in de leefomgeving waarin jeugdigen deelnemen aan vrijetijdsbesteding, kinderopvang en onderwijs. Er wordt passende zorg ingezet, zo licht als mogelijk, zo zwaar als nodig. Om dit te bereiken is het nodig dat hulp is gericht op herstel en eigen regie, met een beperkte trajectduur. Ambulante zorg wordt versterkt als alternatief voor residentiële zorg. En hulpverle­ ning wordt ingezet als deze effectief en eviden­ ce-based is. Samengevat zetten we in op zo thuis nabij mogelijk, gericht op herstel van eigen regie, blijvend investeren in een optimale toegang, reikwijdte jeugdhulp, zo licht mogelijk, één sociaal domein en het volgen van landelijke ontwikkelingen.

Concrete inzet We continueren de doorlopende inzet. Het gaat hierbij om individuele jeugdhulpvoorzieningen zoals omschreven in de verordening jeugdhulp gemeente Alkmaar 2025, waaronder de specialis­ tische jeugdhulp. Hierbij is het van belang dat er wordt samengewerkt met het betrokken netwerk, waaronder met kinderopvang en op scholen, zoals de intern begeleiders en de samenwer­ kingsverbanden die verantwoordelijk zijn voor passend onderwijs. We stoppen met inzet waarvan we constateren dat het onvoldoende oplevert, ineffectief of dubbel blijkt te zijn. Ook stoppen we met inzet die onvoldoende aansluit bij de huidige visie. Een voorbeeld van inzet die per 2026 stopt, is de verwijsindex18. Daarnaast zijn er vernieuwingen waar we op inzetten. In de onderstaande tabel staat om­ schreven welke nieuwe acties we ondernemen per kernactiviteit. Daarbij staat aangegeven we op welke thematiek het zich richt, wie de trekker is en de overige betrokken partners, wanneer het streven is met de actie te starten en hoe de financiering eruit ziet.

18 Het college heeft eind 2023 besloten te stoppen met het instrument de verwijsindex omdat het onvoldoende werd gebruikt. Na zorgvuldige afbouw wordt hier per 2026 geen gebruik meer van gemaakt. De raad is hierover geïnformeerd via een raadsinformatiebrief.

Een gezonde basis voor de toekomst | 23

Actie

Hiermee werken we aan uitdagingen rondom

Trekker en partners

Beoogde start

Financiering

Scheidingen

Eenoudergezinnen

Mentaal welzijn

Armoede

Interne samenwerking versterken rondom veiligheidsvraagstukken. Dit draagt bij aan vroegsignalering en het effectiever inzetten van aanbod.

X

X

X

X

Gemeente (unit veiligheid, vakgroep jeugd)

2026

N.v.t.

Deelname aan kennisnetwerk jeugd Amsterdam-Noord-Holland. Hier werken praktijk­ organisaties, jongeren/ouders en gemeenten samen aan de kwaliteit van jeugdhulp door bestaande kennis beter te benutten en uit te wisselen. Thema’s waar aandacht voor is zijn normaliseren, mentale gezondheid, jongerenparticipatie, complexe scheidingen en traumasensitief werken. Dit draagt bij aan het vormgeven van effectieve hulp.

X

X

X

X

Verwey-Jonker Instituut, gemeente (unit jeugd), Inholland

2026

Financiering vanuit ZonMw

Interne samenwerking versterken rondom woonvraagstukken (zoals mogelijke inzet van Kamers met Aandacht). Dit draagt bij aan het voorkomen van dak-en thuisloosheid en verlengde jeugdhulp.

X

X

X

X

Gemeente (vakgroep Wmo, vakgroep jeugd)

2026

N.v.t.

Aandacht voor pleegzorg en burgervoogdij. Dit draagt bij aan thuis en zo nabij mogelijk opgroeien.

X

X

X

X

Gemeente (vakgroep jeugd)

2026

Innovatiebudget jeugd

Plan ontwikkelen voor systemische aanpak bij beschermd wonen. Hierbij wordt niet alleen naar het individu gekeken, maar naar het hele systeem rondom die persoon19. Dit draagt bij aan het versterken en verbeteren van het steunend netwerk.

X

X

X

X

Gemeente (vakgroep Wmo, vakgroep jeugd), klantmanagers, zorgaanbieders

2027

N.t.b.

X

X

X

X

Gemeente (unit MO)

2026

Investeringsbudget

Procesregie en eigen regie

Zo thuis nabij mogelijk

Blijvend investeren in een optimale toegang Tijdelijke versterking toegang i.v.m. scherper sturen op verlengingsaanvragen. Dit draagt bij aan het beheersbaar houden van de kosten.

19 Het heeft de voorkeur om een systemische aanpak integraal en breder uit te rollen binnen Wmo, Jeugdwet en Participatiewet. De meest passende plek hiervoor is een overkoepelende beleidsplan Sociaal Domein.

Een gezonde basis voor de toekomst | 24

Actie

Hiermee werken we aan uitdagingen rondom

Trekker en partners

Beoogde start

Financiering

Scheidingen

Eenoudergezinnen

Mentaal welzijn

Armoede

Aangepaste verordening en de nadere regels met bijbehorende afbakeningenlijst worden vastgesteld door college. Dit draagt bij aan demedicalisering en normaliseren.

X

X

X

X

Gemeente (vakgroep jeugd)

2026

N.v.t.

Een selectie van verlengingsaanvragen jeugdhulp worden beoordeeld op de effectiviteit van de ingezette hulp. Indien deze afwijkt van de standaard dan wordt de verlengings­ aanvraag niet of verlaagd gehonoreerd. Dit draagt bij aan het beheersbaar houden van de kosten.

X

X

X

X

Gemeente (vakgroep jeugd, unit MO)

2026

Investeringsbudget

Stapelende zorgaanvragen en terugkerende zorgvraag (recidive) wordt kritisch gescreend. Dit draagt bij aan het beheersbaar houden van de kosten.

X

X

X

X

Gemeente (vakgroep jeugd, unit MO)

2026

Investeringsbudget

Dure zorgtrajecten worden apart gevolgd en beoordeeld op alternatieve vormen die net zo goed zijn maar minder kosten (Jeugdhulp+, trajecten boven de 75k). Dit draagt bij aan het beheersbaar houden van de kosten.

X

X

X

X

Gemeente (vakgroep jeugd, unit MO)

2026

Investeringsbudget

Wlz-screening op geselecteerde casussen plus begeleiding met de Wlz-aanvraag. Dit draagt bij aan het inzetten van passend aanbod en bijbehorende financieringsbron

X

X

X

X

Gemeente (vakgroep jeugd, unit MO)

2026

Investeringsbudget

X

X

X

X

Gemeente (vakgroep jeugd, unit MO)

2026

Investeringsbudget en ombouwen via de aanbieders (regio)

Reikwijdte jeugdhulp

Zo licht mogelijk Uitbreiden groepsaanbod i.p.v. individuele geïndiceerde jeugdhulptrajecten. Dit kunnen zowel gespecialiseerde jeugdhulpaanbieders doen als het door de gemeente uitbreiden van dit aanbod in het voorveld. Dit draagt bij aan meer inzetten op collectief waar het kan en individueel waar het moet.

Tabel 3. De vernieuwde inzet vanuit pijler 3.

Een gezonde basis voor de toekomst | 25

Ook regionaal wordt ingezet op specialistische zorg voor de meest kwetsbaren. Voorbeelden hiervan zijn de projectgroep Toekomstplannen, waar wordt gewerkt aan een verbeterde overgang van de jeugdhulp naar de Wmo (18- en 18+) en het 16+ team, waar integrale samenwerking tussen de jeugdwet en Wmo wordt ingezet. Regionaal zetten we in op diverse sturingsmaat­ regelen om de kosten van de jeugdhulp om te buigen, waaronder de verdere afbouw van verblijf. De gemeenten in de regio Alkmaar zien de kosten voor maatwerkvoorzieningen in het Sociaal Domein en de jeugdhulp in het bijzonder jaarlijks sterk stijgen zonder dat er afdoende financiering beschikbaar is gesteld vanuit het Rijk. De totale kosten van jeugdhulp in de regio Alkmaar laten in 2024 een kostenstijging van 10% zien t.o.v. de uitgaven in 2023. De stijging wordt vooral gezien in de volume en duur van de inzet van jeugdhulp. Het aantal jeugdigen die een beroep op jeugdhulp doen is nagenoeg gelijk gebleven. In deze kostenstijging is de jaarlijkse indexatie niet meegenomen. De jaarlijkse indexa­ tie volgt een autonome ontwikkeling, hierop kan niet gestuurd worden. In de Rijksbijdrage worden gemeenten gedeeltelijk gecompenseerd. Regionaal is er opdracht gegeven om tot maat­ regelen te komen die leiden tot een vermindering van kostenstijging van de jeugdhulp. Een nadere toelichting op de regionale aanpak is te vinden in bijlage 3.

4.4 Pijler 4: Plan van aanpak voor een duurzaam en betaalbaar jeugdstelsel Alkmaar staat voor een urgent vraagstuk. De kosten voor jeugdhulp groeien sneller dan de beschikbare middelen, zonder dat dit automa­ tisch bijdraagt aan beter welzijn van onze jonge­ ren. Alkmaar is daarin niet uniek, 90% van alle gemeenten komt niet uit met het budget. In de regio zien we een jaarlijkse kostenstijging, terwijl het aantal jeugdigen dat een beroep op jeugdhulp doet nagenoeg gelijk blijft. Dit wijst erop dat trajecten langer duren, intensiever worden of dat we met dezelfde problemen steeds opnieuw worden geconfronteerd. Landelijke en regionale analyses, zoals het programma Grip op Jeugd en het rapport Groeipijn, bevestigen dit beeld. Als gemeente hebben we tegelijkertijd een maatschappelijke verantwoordelijkheid. We moeten jeugdigen en gezinnen helpen die hulp nodig hebben – niet minder, maar slimmer. De visie ‘Een gezonde basis voor de toekomst’ biedt