251204 Raadsinformatiebrief Parkenscan Alkmaar bijlage

PARKENSCAN ALKMAAR

Oktober 2025

Colofon Parkenscan Alkmaar Oktober 2025 Opdrachtgever

Opdrachtgever/projectleider gemeente Alkmaar Simone Stam (beleidsadviseur groen) Projectteam Diverse betrokken medewerkers vanuit Gemeente en Stadswerk072

Lieneke van Campen Marit Noest Tessa Laarman Karres en Brands Mussenstraat 21 1223 RB Hilversum Nederland telefoon 0031 (0)35 642 29 62 e-mail ParkenscanAlkmaar@karresenbrands.nl website www.karresenbrands.nl

Inhoud

1. Introductie

4

2. Relevant beleid, ontwikkelingen en trends

6

3. Scan op stadsniveau

10

Aanbevelingen op stadsniveau

13

4. Scan op parkniveau

14

Veldbezoek en overkoepelende aanbevelingen 16 Alkmaarderhout Bolwerk De Oude Kwekerij Ecozone Boekelermeer + Ringslootzone Egmonderhout Groene Hart Oudorp Groene Voet Groenstrook ‘t Rak Groenstrook De Nollen Nollen Oost (Natuurspeelplaats De Nollen) Nollen Oost Branding Oosterhout Oudorperhout Plas Bergermeer Rekerhout Strandwal Oudorp Viaanse Molen Victoriepark Vroonermeer Eilanden Zandput

18 20 22 24 26 28 30 32 34 36 38 40 42 44 46 48 50 52 54 56

5. Samenvatting en indeling aanbevelingen

58

Bijlage: Parkenatlas

62

1. Introductie

Aanleiding parkenscan Momenteel spelen er in Alkmaar grote en actuele opgaven en uitdagingen, zoals klimaatadaptatie (wateropvang, hittestress, droogte), de energietransitie, versterken van de biodiversiteit en de grote woningbouwopgave (Alkmaarse Kanaalprojecten). Parken zijn hierbij met de functies die zij vervullen van grote waarde en het is belangrijk te kijken waar deze verder versterkt kan worden. Tegelijkertijd ontstaat er door al deze opgaven een grote druk op de openbare buitenruimte. Ook is er behoefte aan heldere uitgangspunten en handvatten ter verbetering en bescherming van de Alkmaarse parken. Dit is gelet op alle opgaven (zoals gezondheid, klimaatadaptatie, biodiversiteit), de ontwikkeling naar meer woningen/inwoners, verschuivende behoeften van parkgebruik en een mondiger wordende burger) van belang. Het uitvoeren van een Parkenscan, kan een eerste opzet vormen hiernaartoe. Vandaar dat in het Groenbeleidsplan 20172027 als een van de acties is opgenomen: “Uitvoeren van een parkenscan om de staat en behoeften van de parken in Alkmaar te inventariseren. Met deze informatie een plan van aanpak maken voor maatregelen in het kader van het beheer van de parken.” De Parkenscan Karres en Brands is gevraagd om deze Parkenscan van 20 parken in Alkmaar te doen.

Vanuit de Gemeente en Stadswerk vormde een brede groep experts de projectgroep (groen, landschap, ecologie, recreatie, verkeer, economie, beheer, gezondheid en klimaat) om input en feedback te geven. Het doel van de Parkenscan is om de staat en behoeften van de parken in Alkmaar te inventariseren en te analyseren. Dit betreft zowel analyses op stadsniveau als voor de individuele parken, en zowel de huidige staat als de invloed van uitdagingen zoals klimaatverandering en van grote stadsontwikkelingen. De conclusies en aanbevelingen uit de Parkenscan vormen vervolgens een startpunt voor een Plan van Aanpak over het ontwikkelen en beheren van deze parken. Dit Plan van Aanpak is geen onderdeel van deze scan. Ook bewonersparticipatie is geen onderdeel, maar zal in vervolgstappen waar van toepassing een plek krijgen.

Definitie Een park is een openbaar, grotendeels groen ingericht gebied, dat bedoeld is voor recreatie en ontspanning. Parken bevatten vaak bomen, planten, gazons, waterpartijen en andere natuurlijke elementen. Mensen bezoeken parken om te wandelen, te spelen of sporten, picknicken, of gewoon te genieten van de omgeving. Veelal is er daartoe een combinatie aan voorzieningen aanwezig, zoals paden, bankjes, of ook speelplekken en sportvoorzieningen. Parken zijn bedoeld voor publiek gebruik en een essentieel onderdeel van een grotere groenstructuur in de gemeente. Parken voldoen aan de behoefte aan groen op verschillende schaalniveaus: een wijkpark trekt mensen in de directe omgeving en speelt een centrale rol in het sociale netwerk van de wijk doordat buren elkaar daar ontmoeten. Buurtparken kunnen die rol juist wijkoverstijgend vervullen. Stadsparken trekken mensen vanuit de hele stad of een groot deel van de stad, hebben vaak doorgaande fietsroutes en bieden een diverser aanbod qua voorzieningen. Ook zien we in de stad grote landschapsparken of ecologische zones, waar de landschappelijke identiteit en natuurwaarden juist belangrijk zijn. Een park heeft dus een brede definitie, maar telkens wordt een balans gevonden tussen natuurwaarden en gebruikskwaliteit die past bij de schaal en locatie van het park.

Scope De parken die in deze scan zijn opgenomen, zijn de parken zoals genoemd in het Groenbeleidsplan Alkmaar 2017-2027. De Vroonermeer Eilanden zijn daar bij gekomen, aangezien dat bij het opstellen van het Groenbeleidsplan nog niet bestond. Deze 20 parken zijn gelegen in het stedelijk gebied van Alkmaar. Andere gebieden Ten noorden van Alkmaar is er het Recreatiegebied Geestmerambacht dat voor veel Alkmaarders een graag bezochte plek is om te recreëren. Aan de oostzijde van Oudorp ligt het waterrijke groengebied De Leedjes. Het beheer van deze gebieden ligt bij Recreatieschap Geestmerambacht c.q. de Provincie NH, en is geen onderdeel van de scope. Groen in de dorpen Deel van Alkmaar zijn ook 16 grotere en kleinere dorpen gelegen in het landelijk gebied van Alkmaar. Daar is de gemeente momenteel actief met 16 Dorpenagenda’s. Ten aanzien van groen komt voor bewoners van een aantal dorpen onder meer de behoefte aan groene ommetjes naar voren.

4

Leeswijzer Dit document is geordend van groot naar klein, van abstract naar praktisch. • Ten eerste wordt een kort overzicht van relevant beleid en ontwikkelingen voor de Gemeente Alkmaar gegeven (hoofdstuk 2). • Daarna volgt een analyse op stadsniveau (hoofdstuk 3). In deze GIS-analyse worden de parken vanuit vele verschillende oogpunten en thema’s bekeken. Ten behoeve van de leesbaarheid van het document, toont dit hoofdstuk alleen de conclusies en zijn de kaarten in de bijlage geplaatst. Alle GIS-data is afkomstig van de gemeente, tenzij anders aangegeven. • Vervolgens zoomen we in op elk individueel park (hoofdstuk 4). Per park is een SWOT-analyse gedaan, op basis van een 3-daagse excursie langs alle parken. Locatiefoto’s ondersteunen de bevindingen en in een ruimtelijke conclusiekaart worden de belangrijkste ruimtelijke aanbevelingen per park samengevat. • Ten slotte worden de aanbevelingen samengevat en ingedeeld in categorieën ‘Beheer’, ‘Beleid en visie’ en ‘Integraal’, als opmaat richting een mogelijk vervolgtraject (hoofdstuk 5). De aanbevelingen lopen dus uiteen van visie en stadsschaal, tot praktisch en direct toepasbaar. Deze parkenscan vormt daarmee input voor zowel beleid (bijvoorbeeld het nieuwe Groenbeleidsplan in 2026) als ontwikkel- en beheerplannen voor individuele parken.

Geestmerambacht en Geestmerloo (Geen onderdeel van scope)

Groenstrook ‘t Rak (56ha)

Groene Voet (41ha) Vroonermeer Eilanden (12ha) Groenstrook De Nollen (62ha)

Nollen Oost Branding (6,7ha)

Rekerhout (92ha) Viaanse Molen (7ha)

Nollen Oost (3,5ha)

Plas Bergermeer (5ha)

Oudorperhout (115ha) De Oude Kwekerij (10ha) Egmonderhout (33ha)

Groene Hart Oudorp (4ha) De Leedjes (Geen onderdeel van scope)

Bolwerk (30ha) Victoriepark (4ha) Strandwal Oudorp (20ha) Alkmaarderhout (113ha) Oosterhout (73ha)

Zandput (39ha)

Ecozone Boekelermeer + Ringslootzone (146ha)

PARKEN IN DE GEMEENTE ALKMAAR De twintig parken in deze scan liggen allemaal in de stad Alkmaar 5v

2. Relevant beleid, ontwikkelingen en trends

Een karakteristiek van Alkmaar is de grote hoeveelheid groene parken. De Alkmaarse parken vervullen een diversiteit aan functies en dragen daarmee bij aan een breed scala van gemeentelijke doelstellingen. Er zijn dan ook meerdere beleidsvelden relevant en van toepassing. Belangrijk is het groenbeleid (Groenbeleidsplan 2017-2027), waarin ook de belangrijke bijdrage van een groene omgeving aan de identiteit, gezondheid, biodiversiteit en klimaatadaptatie centraal staat. Daarnaast zijn er diverse andere relevante sectorale beleidsnota’s en zijn ook de Omgevingsvisie Alkmaar 2024 en het Coalitieakkoord 2023-2026 van belang.

Relevant beleid Hieronder samenvattend belangrijke gemeentelijke beleidsdoelen en ambities, die betrekking hebben op, of ook van invloed zijn op de parken. Omgevingsvisie Alkmaar wil een gezonde stad, een klimaatbestendige en duurzame stad zijn, met een prettige, schone en veilige leefomgeving en een kwalitatief openbaar gebied. Een goede leefomgeving is een groene leefomgeving. Daarom streeft de gemeente naar uitbouwen van de hoofdgroenstructuur (parken, ecologische verbindingszones, hoofdboomstructuur en groene aders), een goede bereikbaarheid en toegankelijkheid van groen en natuur, aandacht voor bomen en het maken van groene verbindingsroutes. Ook het toevoegen van recreatiemogelijkheden in het groen, het stimuleren van amateurtuincomplexen, kinderboerderijen, groene begraafplaatsen en meer groen op sportterreinen versterken de omgevingskwaliteit. Alkmaar is een leefbare stad, met een park in iedere wijk. Groenbeleid Groen is essentieel voor een duurzame, gezonde en prettige omgeving. De diversiteit aan groen in het stedelijk gebied, de dorpen en het omliggende landschap vormt een waardevol geheel. Groen is belangrijk voor: 1. identiteit van de leefomgeving; 2. gezondheid (mens en milieu); 3. biodiversiteit; 4. klimaatbestendige gemeente. Het behoud van de parken, als groen nabij, is een belangrijk speerpunt in het groenbeleid.

De parken zijn onderdeel van de gemeentelijke hoofdgroenstructuur. De Alkmaarse parken zijn stuk voor stuk uniek in hun ontstaansgeschiedenis en karakter.. Deze diversiteit is waardevol. Parken bieden groene ruimte en mogelijkheden tot recreëren en een (natuur-) beleving die voorziet in de behoefte uit de samenleving. Een 6

goede bereikbaarheid en toegankelijkheid van de parken is hierbij essentieel. Gebruiksmogelijkheden van parken en overig groen breiden we uit en we versterken de bekendheid ervan bij bewoners. We zetten in op behoud en versterken van biodiversiteit (flora, fauna). We streven naar een goede kwaliteit van groen en een duurzaam en zorgvuldig (schoon, heel, veilig) beheer. We blijven inspelen op nieuwe ontwikkelingen, trends en behoeften. Betrokkenheid van bewoners vinden we belangrijk, daarom bieden we ruimte en ondersteuning aan initiatieven uit de samenleving en communiceren we helder over groen. Gezondheid (vitaliteit, jeugd, recreatie, sport, milieu) De Alkmaarse ambitie is dat meer inwoners, van jong tot oud, vitaal zijn en een positieve leefstijl hebben. Meer inwoners zorgen goed voor zichzelf en anderen, maken gezonde keuzes, bewegen voldoende en doen mee. Parken dragen met hun inrichting en voorzieningen bij aan het bevorderen van de fysieke, mentale en sociale gezondheid van mensen. We stimuleren dagelijkse beweging, zoals vaker de fiets te pakken en te wandelen. We richten ons op meer beweegmogelijkheden in de fysieke buitenruimte. De openbare ruimte wordt onder meer sportvriendelijk ingericht om bewegen en ongeorganiseerd sporten aantrekkelijker te maken en het gebruik van de openbare ruimte te stimuleren.

Speelterreinen zijn veilig en bij de inrichting ervan wordt rekening gehouden met verschillende doelgroepen, zoals jonge kinderen, oudere kinderen en senioren. Daarnaast vervullen parken een sociale functie. Parken zijn plekken waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten, en parken kunnen daardoor de sociale cohesie versterken. Rustpunten (zoals bankjes) en diverse ontmoetingspunten zijn daarom van belang, net als een goede toegankelijkheid. Klimaatadaptatie & biodiversiteit In 2050 moet de gemeente Alkmaar leefbaar, klimaatbestendig en waterrobuust ingericht zijn. Inwoners van de gemeente Alkmaar worden beschermd. De sponswerking van de bebouwde omgeving wordt versterkt. Het leidende principe is dat een natuurlijke oplossing bijdraagt aan vergroening en de biodiversiteit altijd de voorkeur heeft boven een technische oplossing. Alle ruimtelijke plannen dragen bij aan klimaatadaptatie. We nemen maatregelen tegen wateroverlast, hittestress, gevolgen van droogte, gevolgen bij overstroming en streven naar versterken van (gebiedseigen) biodiversiteit en natuurinclusiviteit. Zowel in de onder- als bovengrond wordt ruimte geboden voor klimaatadaptatie. Bij herinrichtingen en gebiedsontwikkelingen hanteren we

vastgestelde normen en richtlijnen. Erfgoed Erfgoed is een belangrijk onderdeel van onze leefomgeving. Het maakt dat de leefomgeving identiteit krijgt en herkenbaarheid voor zijn inwoners en bezoekers. Het zijn tastbare resten van ons verleden en inspiratiebronnen voor de toekomst. Het beleid voor het Alkmaarse erfgoed is in beginsel gericht op behoud en versterking van de aanwezige cultuurhistorische waarden en het draagvlak hiervoor. Dit kan daadwerkelijk behoud betekenen van een object of een aangezicht, maar ook het behouden van de verhalen en het bijdragen aan de rijke historie. Het erfgoedbeleid richt zich in de praktijk niet louter op statisch beschermingsbeleid, maar juist ook op meebewegen met ontwikkelingen en bij te dragen in het debat over de kwaliteit van onze gehele leefomgeving. Ook parken kennen erfgoedwaarden: • identiteit door de ontstaansgeschiedenis, of de aanwezigheid van oude landschapselementen • gebouwd erfgoed in parken, zoals bijvoorbeeld molens • archeologisch erfgoed, zoals de kastelen in park de Oudorperhout. Bij bescherming van archeologisch erfgoed heeft behoud in de bodem de voorkeur boven opgraven (Erfgoedwet). • parken met een beschermde status, zoals de Alkmaarderhout als onderdeel van rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht Westhoutkwartier en het rijksmonument Bolwerk (incl. Victoriepark).

Kunst en cultuur Aandacht voor kunst en cultuur geldt ook in de openbare buitenruimte. Dit draagt bij aan levendigheid en beleving van de stad. Het gaat daarbij om beeldende kunst, en cultuuruitingen zoals optredens, festivals en evenementen. De Cultuurvisie 2040 beschrijft de lange termijnvisie voor de culturele sector. Daarin wordt onder meer het belang van buitenruimte benoemd met daarbij aandacht voor meer actuele beeldende kunst en design. Voor kunst in de openbare ruimte is de percentageregeling Alkmaar Kunst Openbare Ruimte (PAKOR) relevant: bij nieuwe projecten wordt tot maximaal 1% besteed aan beeldende kunst. Voor parken geldt deze regeling ook mits het nieuwe aanleg betreft. Daarnaast liggen er kansen als er in de directe omgeving van een park een bouwproject wordt gerealiseerd. Een nieuw kunstwerk kan bekostigd worden uit het projectgeld van een bouwproject dat aan het park grenst, zolang er sprake is van samenhang tussen park en bebouwing. Een andere mogelijkheid voor parken zijn kunst-

werken die in depot staan. Er is een protocol voor kunst in de openbare ruimte afkomstig van derden, dat wordt toegepast wanneer initiatieven worden aangedragen vanuit de maatschappij. Voor alle trajecten geldt dat de adviescommissie BKOR (experts beeldende kunst) advies geeft aan de gemeente over de toepassing, plaatsing en kwaliteit van de kunstwerken. Mobiliteit (verkeer) In de Stedelijke Mobiliteitsvisie Alkmaar 2024 zijn de volgende hoofddoelen benoemd: • Bereikbaar: bereikbaarheid en ruimtelijke ontwikkeling • Leefbaar: veilige, sociale en gezonde leefomgeving • Duurzaam: duurzaamheid en vergroening. Gerelateerd aan de parken, zijn met name de fiets- en wandelroutes van belang. • Wensbeeld fietsnetwerk: het aanmoedigen van fietsgebruik op korte en lange afstanden, aansluiten op regionaal netwerk van doorfietsroutes, een fijnmazig hoofdfietsnetwerk, een veilige fietsvriendelijke inrichting en hoogwaardige fietsenstallingen. • Wensbeeld voetgangersnetwerk: Alkmaar streeft naar drie niveaus in het voetgan-gersnetwerk, het hoofdnetwerk, het basisnetwerk en het toegankelijk recreatief netwerk. Belangrijk daarbij is toegankelijkheid voor alle doelgroepen. Voor de inrichting (o.a.

afmetingen, obstakelvrije ruimte, materiaalkeuze) van wegen, fiets- en voetpaden, worden zo veel als mogelijk de richtlijnen uit ons HIOR (Handboel Inrichting Openbare Ruimte) en de CROWrichtlijnen gevolgd. Sommige routes in parken, waaronder ook gewenste doorfietsroutes, zouden verbreed moeten worden. Economie (recreatie, citymarketing, horeca, vestigingsklimaat) In de diverse economische visies wordt Alkmaar beschreven als een aantrekkelijke omgeving om in te wonen en te werken, mede dankzij een aantrekkelijk aanbod van recreatieve voorzieningen waaronder parken en recreatiegebieden. De stad Alkmaar trekt vele internationale en nationale bezoekers, maar is ook in trek bij eigen (regio)bewoners. Vanuit economie wordt onder meer ingezet op aantrekkelijke groene regionale recreatieve wandel-, fiets- en vaarknooppuntennetwerken, lunchwandelroutes, evenementen, horeca en de promotie van bezoekwaardige locaties. Parken hebben daarom ook een belangrijke economische waarde.

Relevante ontwikkelingen – Alkmaar ontwikkelt Alkmaars Kanaal Alkmaar is een gemeente in ontwikkeling, met ambities om te bouwen aan een stad voor de toekomst. Naast de ambitie om de stad compact, duurzaam en klimaatbestendig te maken, ligt de focus op de stedelijke ontwikkeling van het Alkmaars Kanaal. Het Alkmaars Kanaal, bestaande uit meerdere ontwikkelgebieden en een nieuw Kanaalpark, wordt de komende jaren getransformeerd tot een aantrekkelijke stedelijke leefomgeving, met plaats voor wonen, werken en verblijven. Naast de kanaalprojecten, zijn er ook diverse kleinschalige inbreidings- en ontwikkellocaties. De gemeente Alkmaar groeit naar verwachting van ca 109.000 inwoners (2021) naar ongeveer 130.000 inwoners (2040). Dit vraagt niet alleen ruimte in de ontwikkelgebieden, maar zal ook een grotere druk op de bestaande stad en zijn voorzieningen, waaronder de parken, met zich mee brengen. Dit betekent een vergroting en deels

verandering van behoeften en uitdagingen op ieder gebied, waaronder groen, mobiliteit, cultuur, etc. Dit vraagt inzet van de gemeente op de kwaliteit van zowel het stedelijk als het landelijk gebied en de relaties daartussen. Gelet op de groei in de aankomende jaren als gevolg van de nieuwbouw en het belang van voldoende groene ruimte voor inwoners, is behoud een aanwezigheid van groen belangrijk, zowel van parken als kleinschaliger groen. Om die reden komt er ook een nieuw park, het KanaalPark dat lucht en ruimte toevoegt aan de bestaande en nieuwe stad. Het KanaalPark is straks circa 35 hectare groot en vormt een 6,5 kilometer lang groenblauw lint in de stad. Bij de binnenstedelijke verdichting is het essentieel om te voorzien in een goede verblijfsruimte. De openbare ruimte biedt de basis voor ontmoeting en is daarmee de grondlegger voor de sociale cohesie in de wijk. Bij een hogere stedelijke dichtheid neemt de behoefte aan een groene omgeving toe. Het is belangrijk om op verschillende niveaus in deze plekken te voorzien. De hiërarchie van ontmoeten: een kleine zitplek op woonblokniveau voor een kopje koffie in de zon. Het buurtpark voor lokale evenementen, sport of een picknick. De magneetlocatie die zo bijzonder en uniek is dat hij een aantrekking heeft op de gehele stad.

Gemeente brede ontwikkeling In het kader van de ambitie om Alkmaar klimaatbestendig te maken, werkt Alkmaar al enige jaren aan het vergroenen van de buitenruimte (steen eruit, groen erin). De gemeente transformeert locaties in de openbare buitenruimte. Om te voorkomen dat de vierkante meters groen per inwoner verder afnemen, is behoud van groen, ook kleiner groen of kleinere parkjes, belangrijk. De gemeente stimuleert middels maatregelen zoals subsidies en campagnes de vergroening van schoolpleinen, bedrijventerreinen en particuliere tuinen. Onderdeel van de vergroening is ook de gemeentelijke ambitie tot het planten van 5000 extra bomen in Alkmaar.

Bochten in het kanaal Functies aan het kanaal Brug als oriëntatiepunt Omringdijk Ontwikkelgebied Openbare oever Ontwikkeling Kanaalzone (Bron: BVR)

7

Trends rondom parken Landelijk en mondiaal is er een breed scala aan trends die weerslag hebben op het gebruik en de inrichting van parken. Klimaatverandering Temperaturen stijgen en er komen meer en hevigere buien op ons af. Parken bieden waardevolle groenruimte waar regenwater kan infiltreren en waar koelte en schaduw te vinden is in een opwarmende stad. Om hiermee om te gaan wordt in de inrichting en gebruik vaker rekening gehouden met koeltewerking via bijvoorbeeld open water of fonteinen, het vergroten van het bladerdak voor schaduwwerking en het verminderen van verharding en toevoegen van laagtes om de bufferfunctie en infiltratie van regenwater te verbeteren. Ook worden vaker boom- en plantsoorten gekozen die beter tegen een warmer of droger klimaat kunnen. Biodiversiteitscrisis Het grootschalige verlies van leefgebieden van flora en fauna in combinatie met vervuiling en klimaatverandering leidt mondiaal tot de afname van biodiversiteit. Hierdoor wordt de natuur vatbaarder voor plagen en ziektes en neemt het aantal exotische soorten toe. In de inrichting van parken wordt daarom vaker bewust gekozen voor inheemse soorten en het realiseren van diverse habitatten en overgangen zoals natuurvriendelijke oevers. Ook wordt sterk ingezet op de verbondenheid tussen groengebieden door het realiseren van grote groenblauwe netwerken tot plaatselijke faunapassages.

Interessant is de ontwikkeling om de stad te zien als eigen habitat voor specifieke stadsnatuur. De stad wordt hiermee een habitat voor zowel mensen als flora en fauna. Stedelijke verdichting Steeds meer mensen wonen in de stad. Afgezien van de uitbreidingen aan de randen, wordt veel ruimte voor woningbouw gezocht in de stad zelf. Oude industriegebieden, havens, stationsgebieden, maar ook kleinere terreinen midden in de stad, zijn steeds vaker inbreidingslocaties voor woningbouw. De bevolkingsdichtheid neemt daarmee toe, terwijl de hoeveelheid private buitenruimte afneemt. De rol van parken om lucht en ruimte te bieden in een volle stad wordt daarmee steeds belangrijker. Veel gemeenten in Nederland vallen terug op de 3-30-300 regel: vanuit ieder huis moeten er 3 bomen zichtbaar zijn, in de wijk is 30% bladerdak en iedereen woont binnen 300 meter van een groene ruimte. Dit is een richtlijn om in een verdichtende stad met veel ruimtedruk toch voldoende groen te bieden.

8

Natuurspelen en -onderwijs De behoefte aan natuurspeeltuinen waar kinderen kunnen struinen en vies kunnen worden groeit. Ook in de combinatie met onderwijs is er een groeiende behoefte aan buitenonderwijs of schooltuinen om zo kinderen al op jonge leeftijd te laten leren over natuur, ecologie en klimaat. In de inrichting zien we dus vaker een integratie van deze functies met natuurdoeleinden. Zo kan een natuurspeeltuin overdag een paradijs voor kinderen zijn en ‘s nachts een paradijs voor amfibieën en worden meerdere doelen behaald in beperkte stedelijke ruimte. Begraafparken Waar vroeger begraafplaatsen vaak ommuurde monofunctionele plekken waren, wordt nu steeds vaker de relatie met de omgeving opgezocht. Begraafplaatsen ontwikkelen zich richting begraafparken met een open uitstraling en een publieke maatschappelijke en cultuurhistorische functie met passende evenementen. Ook het (vaak oude en bijzondere) bomenbestand in begraafplaatsen biedt bijzondere habitatten in de stad. Met het sterk groeiende fenomeen natuurbegraven schuift de balans tussen (park)natuur en begraven nog verder op. Bewonersinitiatieven en zelfbeheer Er is een stijgende trend te zien in groene wijkinitiatieven vanuit bewoners. Moestuinen en buurttuinen, beheerd door omwonenden, worden steeds populairder en kunnen bijdragen aan de vergroening en sociale cohesie van een wijk.

Het gevoel van eigenaarschap en de kleinschalige wijkactiviteiten die er vaak worden georganiseerd dragen bij aan een prettig woonmilieu. In de inrichting en ontwerp van parken is participatie dus ook niet meer weg te denken. Duurzaamheid (SDG’s) De Verenigde Naties hebben Sustainable Development Goals (SDG) opgesteld voor de periode tot 2030. Veel overheden en organisaties over de hele wereld zien deze doelen als richtlijnen voor duurzame ontwikkeling en hebben impact op het ontwerp van parken: Bijvoorbeeld het bewust ontwerpen van parken opdat deze toegankelijk zijn voor iedereen en de gezondheid bevorderen. Of het gebruik van circulaire materialen in verharding en parkmeubilair. Ook zijn veel van de eerder genoemde trends ook duurzame ontwikkelingsdoelen, zoals biodiversiteitsherstel, klimaatbestendigheid en de sociale en educatieve waarde van parken.

9

STADSNIVEAU 10

3. Scan op stadsniveau

De scan op stadsniveau toont een overzicht van kaarten met verschillende themas die relevant zijn voor het karakter van de parken of de uitdagingen die er spelen. Samen vormen ze een kleine ‘atlas’ voor de parken van Alkmaar. Ten behoeve van de leesbaarheid van het document, toont dit hoofdstuk alleen de conclusies en zijn de kaarten in de bijlage geplaatst. Hieronder volgt een overzicht van alle themas en bevindingen die we meenemen in de verdere analyse van de parken. Thema De groeiende stad Historische kaarten Via een serie historische kaarten zien we de stad, en de behoefte aan parken, geleidelijk groeien. In 1850 zijn Bolwerk en Victoriepark al vroeg zichtbaar als onderdeel van de oude binnenstadstructuur van Alkmaar. Bijzonder is hoe oud het Alkmaarderhout is, en hoe groot ten opzichte van de stad toen. In 1925 is de stad wel gegroeid, maar kunnen de historische parken de gebruikersgroei nog goed aan. In 1975 zien we dat stadsuitbreidingen naar het zuiden wel nieuwe parken met zich mee brengen. Het Oosterhout biedt ruimte voor de nieuwe inwoners. De Zandput is gegraven voor het ophogen van wijken en wegen. En ook Oudorp groeit en toont een eerste aanzet tot het vormen van het Groene Hart en de Strandwal langs de dorpsrand. Op de kaart uit 1985 zien we de stad ontwikkelen met een grote sprong naar het noorden.

Nieuwe wijken en het nieuwe Rekerhout zijn nog deels wit gekleurd omdat ze nog zo nieuw waren. Sommige bijzondere (cultuur)landschappen worden gespaard zoals in het Oudorperhout, strandwal Oudorp en Groenstrook ‘T Rak. Nu De recente luchtfoto toont alle 20 parken van Alkmaar, met als laatste toevoegingen de Vroonermeer Eilanden in het noorden en de Ecozone Boekelermeer als onderdeel van de zuidelijke uitbreiding van de stad. Stad in ontwikkeling Hoe liggen de ontwikkelingen langs het Kanaal zicht ten opzichte van de parken? Alkmaar verwacht 20.000 nieuwe inwoners tot 2040. De stadsontwikkeling langs het kanaal zal een grote impact hebben op de gebruiksintensiteit van naastgelegen parken. Bijvoorbeeld Viaanse Molen, De Oude Kwekerij, Bolwerk, Victoriepark, Strandwal Oudorp en Oosterhout liggen dicht bij de ontwikkelgebieden. Maar het toekomstige Kanaalpark vormt ook een kans om bij te dragen aan de grotere groenstructuur van de stad! Groen als onderdeel van de nieuwe wijken is een must om de druk op de par-

ken te spreiden, en de mogelijke winst voor de stad als geheel is groot! Thema Ruimtelijke verdeling Middels een serie analysekaarten onderzoeken we hoe de parken zijn verdeeld over de stad en haar inwoners. Een park dichtbij Volgens de 3-30-300 regel woont iedereen bij voorkeur op maximaal 300 meter van een park. De kaart ‘Een park dichtbij’ toont dat de parken goed zijn verdeeld over de stad en de verschillende wijken. Een groot deel van de inwoners woont daardoor binnen die 300 meter, maar sommige delen van de stad liggen verder weg. Schaal Ook kijken we naar de schaal van de parken. Er is een goede balans van kleine buurtparkjes, middelgrote wijkparken en grote stadsparken en ecologische zones. Bevolkingsdichtheid Meer inwoners dicht op elkaar zorgt voor een grotere behoefte aan parken. Niet alleen omdat er meer mensen wonen, maar ook omdat ze vaker minder eigen buitenruimte hebben. De kaart met de bevolkingsdichtheid toont dat rond het Bolwerk, Victoriepark en Oosterhout de bevolkingsdichtheid het hoogst is. Aantal woningen per gebouw Ook is het type woning relevant om iets te kunnen zeggen over de gebruiksintensiteit van een park. Voor bewoners van een grondgebonden woning kan de behoefte aan een park anders zijn dan voor iemand met een appartement.

De kaart met aantal woningen per gebouw laat zien waar veel appartementen zijn en een park vaker de dagelijkse behoefte aan buitenruimte en ontspanning zal vervullen die anderen vinden in hun eigen tuin. Dit geldt vooral voor parken in de binnenstad, maar ook rond Rekerhout, Oosterhout en Alkmaarderhout zijn concentraties van appartementen te zien. Een park dichtbij - sociale voorzieningen Sommige scholen en andere sociale voorzieningen hebben geen park binnen 300 meter. Hier ligt een mogelijke aanleiding om het groennetwerk van de stad verder te ontwikkelen en koppelkansen te benutten! Thema De bodemrijke stad Geomorfologie Welke type landschap zijn vertegenwoordigd in de parken? De geomorfologische kaart laat zien dat de parken diverse bodemsoorten hebben: Alkmaarderhout, Rekerhout en Groenstrook De Nollen op ho-

gere ruggen; Egmonderhout, Ecozone, Plas Bergermeer, Oude Kwekerij, Viaanse Molen op vlaktes en laagtes. Een mooie kans om het diverse landschap van Alkmaar leesbaar te maken via de inrichting en beplanting van de parken! Hoogte De landschappelijke diversiteit wordt nogmaals zichtbaar in de hoogtekaart. De verschillende landschappen die de basis vormen voor de verschillende parken zijn ook daar goed terug te zien. Thema De groenblauwe stad Groenstructuur van de stad Als we de parken vergelijken met de grotere groenstructuur van de stad, zien we dat veel parken een goed verbonden onderdeel zijn grotere groene structuren. Zeker in de noordelijke wijken ligt een fijnmazig groen netwerk. Op sommige plekken mist een schakel in het groennetwerk. Maar ook op kleine schaal kunnen versperringen of onderbrekingen een groot verschil maken voor de verbondenheid van habitats of de mogelijkheid om via het groen naar werk of school te komen. Vooral rond de binnenstad liggen kansen voor meer verbondenheid. Het blauwe netwerk Het watersysteem van Alkmaar tekent duidelijk de verschillende stadswijken en omliggende landschappen af. Alle parken hebben wel iets van water op hun terrein. De beoogde ontwikkeling van het kanaal als park is veelbelovend als grote verbindende structuur door de stad, maar vraagt wel om echte keuzes t.a.v. de inrichting om het ook werkelijk een park te maken.

Boomkronen In totaal zijn er 51.798 bomen geregistreerd in de gemeente Alkmaar. 18% daarvan staat in een park. Parkbomen zijn dus belangrijke plekken van schaduw in een opwarmende stad, bijvoorbeeld het Alkmaarderhout, Rekerhout en Egmonderhout. Daarentegen vallen Oudorperhout en Ecozone op door hun beperkte bladerdak. Dit zijn parken met een meer open landschappelijke inrichting. Op de Vroonermeer Eilanden zijn de bomen pas recentelijk aangeplant en heeft het bladerdak tijd nodig om te groeien. Aantal bomen per park Verschillende typen open en dichtbeplante landschappen bieden de basis voor diverse habitats voor flora en fauna. Deze analyse toont een gebalanceerde verdeling in aantal bomen per hectare. Alkmaarderhout is de grote uitschieter qua aantal bomen.

11

Thema De klimaatadaptieve stad Hittekaart Parken spelen een belangrijke rol in verkoeling in de stad. In het bijzonder de (grotere) parken die rond de binnenstad liggen bieden de nodige verkoeling. Bijvoorbeeld het Alkmaarderhout brengt als een groene scheg de koelte van het buitengebied ver de stad in. Koele plekken en afstand daartoe Veel koele plekken van de stad bevinden zich in parken. Maar sommige gebieden liggen meer dan 300m verwijderd van een koele plek. Dit is een aandachtspunt voor nieuwe stadsontwikkelingen langs het kanaal, waar op dit moment verschillende warme plekken zijn. Thema De biodiverse stad Waarnemingen rode-lijstsoorten In de waarnemingen van rode-lijstsoorten is duidelijk de groenstructuur van de stad terug te zien. Vooral Oudorperhout en Ecozone Boekelermeer springen eruit met veel waarnemingen. Ook is er een duidelijke hotspot te zien in het natuurgebied Geestmerambacht ten noorden van de stad. Aantal verschillende boomsoorten per park Veel verschillende boomsoorten kunnen diverse habitats bieden en minder kwetsbaar zijn voor plagen en ziektes. Victoriepark komt als grote winnaar uit de bus! Daar staan veel verschillende soorten op een relatief kleine ruimte. Bij de Ecozone Boekelermeer is het juist een bewuste keuze om minder bomen te hebben voor het beoogde type habitat. Beide inrichtingskeuzes leiden tot andere typen habitat en vullen elkaar aan.

Thema De netwerkstad Wandelroutes De wandelroutes vormen een mooi netwerk met de parken. Bijna alle parken vormen een onderdeel van het netwerk. Fietsroutes De hoofdfietsroutes van de stad maken mooi gebruik van de parken. Bijna alle parken vormen een onderdeel van het netwerk.

maar liggen de grootste verbeterkansen rond Zandput, Groene Voet en Groenstrook ‘T Rak. Intensiteit gebruik routes Strava registreert de gebruiksintensiteit van hardlopers en racefietsers die de Stravaapp gebruiken op kaart. Door dit te vergelijken met kaarten over wandel- en fietsroutes, zie je welke routes in werkelijkheid veel of juist minder vaak worden gebruikt. Aandachtspunten liggen in Groenstrook ‘T Rak, Groene Voet, Egmonderhout en Ecozone. Thema De cultuurhistorische stad Archeologische waarde Bij oude nederzettingen en strandwallen is een hogere kans op archeologische vondsten. Dit zie je bijvoorbeeld bij Bolwerk, Alkmaarderhout, Victoriepark en Strandwal Oudorp en kan een mooie aanleiding zijn om in een park een cultuurhistorisch verhaal te vertellen over de geschiedenis van Alkmaar en haar landschap. Monumenten De oudste delen van de stad zijn ook goed terug te zien in de aanwezigheid van monumenten en monumentale bomen. Ook dit zijn aanleidingen om een cultuurhistorisch verhaal te vertellen in parken. In Viaanse Molen, Bolwerk, De Oude kwekerij en Oudorperhout staat er een molen in of dichtbij het park. Dit zijn prachtige elementen waar het park identiteit aan ontleent. Tegelijkertijd kunnen er beperkingen gelden voor hoogte en plaatsing van bomen om de molenbiotoop te beschermen.

Kunst in parken Openbare kunst is in een beperkt aantal parken geconcentreerd, vooral de historischere parken. In het Bolwerk staan bijvoorbeeld wel negen kunstwerken, terwijl er in 14 andere parken helemaal geen kunst staat. Er ligt dus duidelijk een kans voor een breder kunstaanbod in de parken! De Ecozone Boekelermeer heeft als enige ‘jonge’ park kunst: twee keer een ode aan de Rugstreeppad, de hoofddoelsoort voor de inrichting van het gebied.

Recreatieve Vaarroutes Buiten het Bolwerk bereiken de recreatieve routes voor kano’s en sloepjes maar weinig van de parken. Wellicht ligt er een kans voor een Parkrondje als uitbreiding van het vaarnetwerk?

Thema Rust en reuring Geregistreerde evenementen Kermissen, rommelmarkten, festivals en sportevenementen - in sommige parken is het veel vaker feest dan in andere. Victoriepark, Alkmaarderhout en Rekerhout springen eruit.

Beweegvriendelijkheid op wijkniveau Hoe meer sportfaciliteiten, speelplekken, recreatieve openbare ruimte en voorzieningen op loop-/fietsafstand, hoe beter de wijk scoort qua beweegvriendelijkheid. In Alk-

Geluid van verkeer en bedrijven De parken bieden vaak stilte in een drukke stad. Bijvoorbeeld in Groene Voet, Rekerhout, Oudorperhout en de Oude Kwekerij. Ook zijn er parken die juist als bufferfunctie

12

werken, zoals Groenstrook ‘T Rak. Lichtemissie Donkerte is ook in de parken lastig te vinden. Terwijl dit wel goed is voor de ecologie van de stad. Aandachtspunt ligt bij Bolwerk en Victoriepark door het licht vanuit de binnenstad en bij de noordhoek van de Ecozone Boekelermeer, waar het stadion voor veel lichtemissie zorgt. Thema Medegebruik Gronden in gebruik bij derden Soms worden delen van de parkgrond verhuurd of verpacht aan derden, of is een deel van het park ingericht en beheerd door vrijwilligers. In Oudorperhout of op de Strandwal Oudorp zijn veel gronden die door boeren worden beheerd voor kleinschalig agrarisch gebruik. Dit medegebruik kan veel cultuurhistorisch, landschappelijk of sociale waarde toevoegen, maar het vraagt ook om heldere regels over het beheer. Toegankelijkheid voor honden Aantrekkelijk voor hondenliefhebbers, maar niet voor iedereen. Deze kaart toont de indeling vastgesteld in 2017. Hondenverbodsgebieden zorgen voor wat rust in de parken om ook de natuur ongestoord zijn gang te laten gaan. Thema De sociale stad Eenzame ouderen op wijkniveau Kunnen parken helpen bij het tegengaan van eenzaamheid? Rondom Alkmaarderhout, Bolwerk, Oosterhout en Rekerhout en rond Oudorp ligt een opgave.

Ervaren sociale veiligheid op wijkniveau In de wijken nabij de Oosterhout, Bolwerk, Strandwal en Rekerhout ligt een opgave om inwoners van Alkmaar zich veiliger te laten voelen.

Aanbevelingen

STADSNIVEAU Op basis van de analyses op stadsniveau toont Alkmaar zich als een stad met veel en goed verbonden parken. De stad mag trots zijn op het fijnmazige groenblauwe netwerk dat alle parken verbindt. Dit biedt de basis voor een klimaatadaptieve groenstructuur die koelte, wateropvang en biodiversiteit tot diep in de stad brengt, maar ook kansen biedt voor sociale opgaves. De ontwikkeling van de Kanaalzone kan de verbondenheid en nabijheid van parken nog verder vergroten. Toch brengt het ook uitdagingen met zich mee. Door de stadsontwikkelingen zal de gebruiksintensiteit van de parken groter worden. Voor bestaande parken vraagt dit om heldere visie en waar nodig aanpassingen aan de inrichting om grotere groepen mensen plaats te bieden. Maar ook brengt het de behoefte om nieuwe parken te ontwikkelen als onderdeel van de stedelijke groei. Een aantal dingen valt op, op stadsniveau:

Opvallend op Stadsniveau • • •

Er is een goede hoeveelheid parken, met diverse groottes en een gebalanceerde ruimtelijke verdeling over de stad. Over het algemeen zijn de parken goed verbonden met langzaamverkeersroutes en in een grotere groen-blauwe stuctuur. In de analyse wordt goed zichtbaar dat de parken een grote rol spelen in de klimaatbestendigheid, verkoeling en biodiversiteit van de stad.

Aanbevelingen op Stadsniveau •

Formaliseer de parkgrenzen en parknamen voor verdere ontwikkeling, communicatie en informatiedeling in vervolgstappen.

•

Neem de schaal van een park mee bij het opstellen van beleid. Wijk-, buurt- of stadsparken hebben eigen uitdagingen en behoeften.

•

Zorg voor voldoende openbaar groen in nieuwe wijken. Houd bij de verdere ontwikkeling van de stad goed in de gaten of de druk op bestaande parken niet te groot wordt.

•

Benut en versterk de gebruikskansen die er zijn waar sociale voorzieningen liggen in de nabijheid van parken. De parken kunnen een rol spelen in het tegengaan van eenzaamheid, stimuleren van gezondheid en beweging of plek bieden voor natuureducatie.

•

Zie de parken als kans om het verhaal van het landschap en de geschiedenis van Alkmaar te vertellen. Dit kan in inrichting, beplanting maar ook in kunst. Zo worden de parken locatie-specifiek! Dat kan zeker ook buiten de klassieke stadsparken.

•

Wees als gemeente bewust van de verschillende belangen rond molenbiotopen en bomen. Maak bewuste en duidelijke afwegingen en keuzes, in belang van molens en bomen in parken.

•

Blijf denken in netwerken voor een goede bereikbaarheid, duurzaamheid en ecologische waarde van al het groen in de stad.

•

Breid de (kano)vaarroutes uit om parken beter beleefbaar te maken vanaf het water

•

Stimuleer een breder aanbod van openbare kunst verspreid over de verschillende parken. Dit kan rijkdom en identiteit brengen naar de parken. Denk ook hier in netwerken, bijvoorbeeld een kunstroute langs doorgaande fiets- of wandelroutes door de stad, of als koppelkans met spelen, onderwijs of klimaat op een bijzondere plek in een park.

•

Wees alert op mogelijke behoefte en kansen in de dorpen voor groen en groene ommetjes. In de dorpen is wel groen aanwezig, maar zijn op dit moment geen parken aangewezen.

•

Zie de bevindingen in deze parkenscan als uitgangspunten voor de ontwikkeling van de Kanaalzone. Veel van bovenstaande aanbevelingen spelen in de ontwikkelgebieden langs het Kanaal.

13

PARKNIVEAU 14

15

4. Scan op parkniveau

Op 12, 13 en 17 maart 2025 hebben de veldbezoeken aan alle 20 parken van Alkmaar plaatsgevonden. Twee landschapsarchitecten van Karres en Brands, telkens ondersteund door verschillende expertises vanuit de gemeente Alkmaar en Stadswerk072, bezochten op de fiets alle parken. Alle bezoeken vonden plaats op werkdagen overdag, wat het type gebruik en gebruiker zal hebben beïnvloed. Het weer was zonnig maar koud. Doordat het nog vroeg in het jaar was, zat er nog weinig blad aan de bomen. Dit beïnvloedt natuurlijk de beleving van een park, maar kan tegelijkertijd ook de ruimtelijke opzet helderder naar voren laten komen. Tijdens het bezoek vielen enkele punten in veel, of zelfs alle parken op. Deze overkoepelende aandachtspunten zijn hiernaast samengevat. Deze aanbevelingen worden verder niet meer bij de analyse per park genoemd, tenzij die bijzonder sterk naar voren kwamen.

16

Veldbezoek en overkoepelende aanbevelingen

ALLE PARKEN Aanbevelingen op Parkniveau - overkoepelend •

Blijf de hoge ecologische waarde in de Alkmaarse parken versterken. Een zorgvuldige balans tussen natuur en gebruik, samen met consequent ecologisch beheer, zorgt ervoor dat zelfs midden in de stad bijzondere habitats voorkomen. Verlies niet uit het oog hoe bijzonder en waardevol die natuur en natuurbeleving in de stad is, ook als de stad verder ontwikkelt en druk op de parken toeneemt.

•

Zorg voor een blijvende goede wisselwerking tussen gemeente en Stadswerk. De kwaliteit van de parken is een direct resultaat van zowel beleid als beheer. Korte lijntjes tussen gemeente en Stadswerk zijn dus cruciaal. De beheerders bezitten ontzettend veel locatiespecifieke kennis en kunde. Een jaarlijkse schouw met beide partijen zou kunnen helpen om de lijntjes kort te houden.

•

Zorg voor een sterke visie per park. In elk park komen met regelmaat vragen op vanuit omwonenden, pachters of andere gebruikers waar de inrichting soms op aangepast moet worden. Via een sterke visie per park voorkom je verrommeling en bouw je met elke ingreep verder aan een inrichting die past bij de plek. Daarnaast kan een uitgebreidere visie, masterplan of beeldkwaliteitsplan zinvol zijn voor specifieke parken.

•

Houd ‘ongeplande’ ruimte in parken. In meerdere parken is de ruimtedruk merkbaar. Elke plek heeft een functie en overal moet voldaan worden aan allerlei soorten gebruiksfuncties. Blijf in oog houden dat parken ook een belangrijke plek van rust bieden. ‘Ongeplande’ ruimte zoals ligweides nodigen uit tot spontaniteit en flexibel gebruik, wat juist op een slimme manier om gaat met de ruimtedruk.

•

Ondersteun en faciliteer vrijwilligersgroepen. Veel parken hebben een actieve vrijwilligersgroep die hun park een warm hart toe dragen, helpen bij beheer en zorgen voor sociale veiligheid en passende programmering. Deze vrijwilligersgroepen zijn van onschatbare waarde voor het sociale netwerk van de stad. Ondersteun hen waar nodig, en behoud het gevoel van ‘eigenaarschap’ over hun park ook als ingrepen nodig zijn.

•

Betrek Stadswerk bij opstellen van contracten over het gebruik door derden ten behoeve van de eenheid en kwaliteit van de inrichting en beheer.

•

Zorg voor eenduidige informatieborden. In veel van de parken staat een allegaartje aan informatieborden, soms van slechte kwaliteit. Kennisdeling over bijvoorbeeld de cultuurhistorische of ecologische waarde van een plek kan veel toevoegen voor bezoekers. Inventariseer wat er is en stel heldere regels op voor een eenduidige informatievoorziening in de parken.

•

Blijf invasieve en woekerende soorten bestrijden. Japanse duizendknoop, Reuzenberenklauw of braam komen in veel parken voor. Dit beperkt de ontwikkeling van andere flora en fauna en daarmee de biodiversiteit van de parken.

•

Handhaaf een helder hondenbeleid. Het hondenbeleid is een aandachtspunt voor alle parken en wordt binnenkort herzien. Zorg voor helderheid van verbods- of losloopgebieden en handhaaf hier ook op.

LEGENDA

Leeswijzer parkanalyses In de bladzijden hierna staan de analyses per park. Telkens wordt dezelfde opzet gebruikt voor de analyse: Op de eerste pagina een korte duiding van het park, de belangrijkste aanbevelingen voor de inrichting, beheer of ontwikkeling van het park met uitgebreidere SWOT-analyse. Onderaan die pagina staan de ruimtelijke conclusies getoond op kaart. Op de rechterpagina worden de bevindingen onderbouwd met foto’s van het veldbezoek. In de aanbevelingen worden soms verschillende typen visie genoemd. Een toekomstvisie beschrijft de ontwikkelrichting voor een park op langere termijn en legt strategische keuzes vast. Een masterplan is concreter en richt op de ruimtelijke structuur, hoofdindeling en uitgangspunten voor voorzieningen en inrichting. Een beeldkwaliteitsplan beschrijft het gewenste beeld voor inrichtingselementen en beheer van een park en is hiermee het meest concreet en praktisch toepasbaar. Hieronder staat de legenda voor de ruimtelijke conclusiekaarten. Voor de helderheid en leesbaarheid van dit document herhalen we die niet op elke bladzijde opnieuw.

toekomstige ontwikkeling

(kans of bedreiging) Legenda ruimtelijke conclusiekaarten

?

mogelijkheid (nader te onderzoeken)

Sterkte kans toe te /voegen Zwakte / bedreiging te verwijderen LEGENDA

Aandachtspunt / ontwikkeling overlast

?

toekomstige ontwikkeling (kans of bedreiging)

Mogelijkheid, nader te onderzoeken autoverkeer/infrastructuur mogelijkheid (nader te onderzoeken)

Parkgrens ecologische toe te voegenverbinding (mogelijk) stedelijke verbinding (mogelijk) Bebouwing te verwijderen aanduiding grens/gebied (mogelijk) overlast (onderwijs) Bebouwing barriere

autoverkeer/infrastructuur Bebouwing (sociale functie) molen(biotoop)

ecologische verbinding (mogelijk) Bebouwing (sport) benoeming specifieke(mogelijk) plek stedelijke verbinding

Water

stedelijke aanduidinggroei grens/gebied (mogelijk)

Kruidenrijk grasland zichtpunt barriere

Beplanting cultuurlijk (vaste planten, rozen, etc) ONDERLEGGER molen(biotoop) parkgrens (aangeleverd door Gemeente Alkmaar) Struweel, bosplantsoen benoeming specifieke plek bebouwing

Bomen

infrastructuur stedelijke groei

water Speelplek

zichtpunt gazon

Sportveld

ONDERLEGGER kruidenrijk grasland parkgrens (aangeleverd door Gemeente Alkmaar) Grond beheerd of in gebruik door vrijwilligers beplanting cultuurlijk (vaste planten, rozen, etc) of andere organisaties bebouwing haag Fietspaden infrastructuur struweel/bosplantsoen water Voetpad rietland gazon bomen kruidenrijk grasland speelplek beplanting cultuurlijk (vaste planten, rozen, etc) gebied in beheer door bewoners haag struweel/bosplantsoen rietland bomen speelplek gebied in beheer door bewoners

17

4. Scan op parkniveau

Alkmaarderhout

Rijk en historisch stadspark in het centrum Het oudste stadspark van Nederland brengt kunst, cultuurhistorie, evenementen én rust en natuur tot diep in het hart van Alkmaar. Aanbevelingen De Alkmaarderhout heeft meer kwaliteiten dan we hier kunnen beschrijven. Om deze te behouden en te versterken: 1. Herontwerp de Harddraverslaan en het oostelijke deel van de Prinses Julianalaan. Dit kunnen prachtige parkboulevards zijn om te flaneren tussen de bomenlanen; 2. Ontwikkel een visie op de relatie tussen park en begraafplaatsen. Deze kunnen als begraafpark een bijzondere toevoeging worden van het park; 3. houd via een langetermijnvisie sturing op de positie van het ziekenhuis in het park zodat verdere ontwikkeling de kwaliteiten van het park niet verder bedreigen; 4. doe op basis van cultuurhistorisch onderzoek renovaties van oorspronkelijke ontwerpelementen en het muziekgebouw; 5. markeer de verbinding tussen park en centrum als hoofdentree.

STERKTES

• • • • • •

ZWAKTES

Park als grote groene scheg tot in de binnenstad Heldere zonering van natuur en cultuur Oude bomen en monumentale gebouwen geven het park veel identiteit. Delen van het historisch ontwerp zijn nog altijd zichtbaar Veel functies en kunst maken het een rijk en divers stadspark Er is veel aandacht en kennis voor het duurzaam beheren van het bos De stadsboerderij als bron van educatie

• • •

•

KANSEN

•

• • •

Autowegen snijden door het park, inclusief parkeren. De begraafplaatsen zijn ruimtelijk afgesloten van de rest van het park. De evenementenruimte lijkt erg klein voor de grootte van de stad. Op dit moment worden evenementen verplaatst vanwege de lepelaars in het park. Dit biedt kansen voor evenementen op een andere locatie. De verbinding met het centrum en het Bolwerk verdient aandacht..

BEDREIGINGEN

De twee assen (Harddraverslaan en Prinses Julianalaan) herontwerpen als parkboulevard met minder autoverkeer en parkeren en met nadruk op fiets en wandelaar. Een cultuurhistorisch onderzoek naar oorspronkelijke ontwerpingrepen en eventueel herstel hiervan. Renovatie en herstel van het muziekgebouw om culturele activiteiten te blijven faciliteren. Verbeteren van de ruimtelijke relatie tot de begraafplaatsen in het park. Als begraafpark kunnen die een bijzonder onderdeel worden van het stadspark. Op te nemen in Visie Algemene begraafplaats.

•

Het ziekenhuis en de verkeersstromen die daar bij komen, hebben een grote ruimtelijke impact op het park. Dit bedreigt het parkareaal en ruimtelijke kwaliteit, zeker bij verdere groei.

VERBINDING PARK-CENTRUM MARKERING HOOFDENTREE

WAARDEVOL STADSBOS UITBREIDING ZIEKENHUIS

HERONTWERP ALS PARKBOULEVARD

+ LEPELAARS BEGRAAFPLAATSEN MEER ONDERDEEL VAN HET PARK

18

+

HERONTWERP STRAATPROFIEL

RENOVATIE MUZIEKGEBOUW

Het prachtige bos met (monumentale) oude bomen en stinzenbeplanting is een grote kwaliteit voor de hele stad.

Elementen van het oorspronkelijke ontwerp zijn op sommige plekken nog terug te zien.

Lepelaars midden in de stad is heel bijzonder en een teken van goed ecologisch beheer.

Het park staat onder druk vanwege de ziekenhuisuitbreiding en de verkeersstromen die daarbij komen.

Parkeren domineert de entree vanuit de binnenstad. Hier ligt een enorme kans voor een herontwerp van deze laan als parkallee om te flaneren langs de monumentale bomenlanen.

Het profiel van het westelijke deel van de Prinses Julianalaan doet afbreuk aan het karakter van het park en verdient een herontwerp dat zich richt op langzaam verkeer en als ceremoniële entree richting de begraafplaats tijdens uitvaarten.

Door de relatie met de begraafplaatsen te versterken kunnen ze een bijzonder onderdeel worden van het park.

Het muziekgebouw kan met een renovatie bijzondere historische kwaliteiten toevoegen

19

4. Scan op parkniveau

Bolwerk

Klassiek singelpark voor bewoners en bezoekers Het historische Bolwerk wordt intensief gebruikt door inwoners en bezoekers van de stad. Je kan er heerlijk wandelen langs het water, de verdedigingswerken, de Molen van Piet, verschillende kunstwerken en schilderachtige zichten op de binnenstad. Voor het park is in 2020 een toekomstvisie gemaakt door B+B.

STERKTES

•

• • • •

Aanbevelingen 1. Zet in op Alkmaarse verhalen door openbare kunst van Alkmaarse kunstenaars of door zichtlijnen op bijzondere panden te openen. 2. Onderzoek de oorzaak van de kapotte grasranden en pak die aan 3. Hoewel de verdedigingswerken nooit de stad rond zijn gebouwd, ligt er een grote kans voor het maken van een rondje centrum. De Kanaalkade is nu een belemmering in een prettige stadsrand aan het water. Ook krijgt bij een kruising tussen park en auto nu de auto voorrang in plaats van de wandelaar vanuit het Bolwerk.

Bolwerk is een ontwerp van Zocher uit 1873 in tradioneel Engelse Landschapsstijl, waarbij de vorm van de voormalige stadsmuren en bolwerken nog steeds zichtbaar is. De historische bebouwing aangrenzend aan het park vormt een prachtig decor, voor bewoners en toeristen. Dankzij een hoge soortendiversiteit en aanwezigheid van veel oude bomen voelt het Bolwerk aan als een arboretum. De vorm van het park nodigt uit tot wandelen. Prominente plek voor de Molen van Piet

KANSEN

• • •

•

Het zou een aanwinst voor de stad zijn als je op een prettige manier een rondje rondom het centrum kan wandelen. Er liggen kansen voor een sterkere verbinding met het water. Grote kans om verhalen over Alkmaar te vertellen aan bewoners en toeristen. Bijvoorbeeld door met beheer zichtlijnen naar bijzondere architectuur open te houden. Of met kunst over Alkmaar of van Alkmaarse kunstenaars. Wandelrondje centrum als kans binnen de ontwikkeling van het Kanaalpark.

ZWAKTES

•

• •

•

Het Bolwerk nodigt uit tot een groen rondje om binnenstad. Dat rondje is nu echter onderbroken door verharde en infrastructurele stukken zoals de Kanaalkade. Het park wordt onderbroken door verkeer op de dwarsverbindingen. Continuiteit voor de wandelaar is een aandachtspunt. Op meerdere plekken is de gazonrand beschadigd wat de beeldkwaliteit schaadt. Onduidelijk wat de oorzaak is (Groepen mensen? Breed beheervoertuig?). Er lijkt weinig samenhang in de kunstwerken of welk verhaal ermee verteld wil worden.

BEDREIGINGEN

•

•

•

Horeca in en aan het park vormt een kwaliteit maar vraagt ook om toezicht op het type horeca en de ruimte die terrassen innemen in het park. Door het karakter als klassiek park wordt veel kunst hier gepaatst, maar zonder duidelijke onderbouwing of overkoepelende visie, dit kan leiden tot verrommeling. Windvang en droogte vergroten de kwetsbaarheid van sommige bomen en zouden bij kap of omvallen een groot gat achterlaten.

AANDACHTSPUNT OVERSTEEKBAARHEID TOEZICHT OP HORECA

WANDELRONDJE CENTRUM

VISIE OP KUNSTWERKEN

ACCENT MOLEN VAN PIET

ZICHT OP OMLIGGENDE BEBOUWING ARBORETUM AAN BOMEN WANDELRONDJE CENTRUM PLEK AAN HET WATER

20

Door de grote diversiteit in boomsoorten voelt het park als een arboretum.

De Molen van Piet heeft een prominente plek in het park, dit past goed binnen het toeristische karakter.

De omliggende bebouwing is een prachtig decor. Houd in het beheer rekening met het openhouden van zichtlijnen naar bijzondere gevels of panden die een bijzonder verhaal vertellen over de stad Alkmaar.

De verbinding tussen verschillende parkdelen en de oversteekbaarheid van dwarsverbindingen is niet optimaal (voorbeeld bij de Bergerbrug).

Op meerdere plekken is de grasrand beschadigd. Onderzoek wat de oorzaak hiervan is (gebruiksintensiteit of de breedte van het beheervoertuig,?) om het probleem aan te pakkken.

In het Bolwerk staan verschillende kunstwerken, wat goed past bij het karakter van het park. Het kan echter locatiespecifieker, door kunst te tonen dat een verhaal vertelt over Alkmaar, of te werken met Alkmaarse kunstenaars.

Horeca in en aan het park vormt een kwaliteit maar vraagt ook om toezicht op het type horeca en de ruimte die terrassen innemen in het park.

21

4. Scan op parkniveau

Prachtig en gedragen buurtpark Een bijzonder mooi buurtpark, gedragen door een fantastische vrijwilligersgroep. De inrichting maakt in een kleine ruimte toch veel verschillende gebruiken mogelijk; van sport, spel en samenkomst tot rust, stilte en natuurbeleving. Aanbevelingen 1. De belangrijkse aanbeveling is om de goede samenwerking met de actieve vrijwilligersvereniging te continueren. De vrijwilligersgroep geeft dit park een hart en verdient brede en blijvende steun. Bij inkrimping van het aantal vrijwilligers kan extra steun nodig zijn. 2. Waarborg bij de stadsontwikkelingen in de omgeving voldoende ruimte voor groen zodat de gebruiksdruk in de Oude Kwekerij beperkt blijft. 3. Het verleden van de plek als kwekerij is lastig zichtbaar, maar kan een bijzondere identiteitsdrager vormen. Laat de vrijwilligersgroep zelf nadenken over hoe de geschiedenis van de plek sterker naar voren kan komen.

De Oude Kwekerij

STERKTES

•

• •

Een actieve vrijwilligersgroep draagt de programmering van dit park en zorgt voor een deel van het onderhoud. Die kwaliteit en sfeer brengen veel woonkwaliteit aan de omliggende wijken Een sterke groenrand omzoomt het gebied, zorgt voor een heldere afbakening en brengt rust in het park Veel speel- en buurtfuncties, zonder dat het park rommelig of vol oogt

KANSEN

•

• • •

Het verleden van de plek als kwekerij is lastig zichtbaar, maar kan een bijzondere identiteitsdrager vormen. Wellicht is hier een koppeling te maken met de 50000-bomenambitie, bijvoorbeeld als opkweeklocatie? Stadsontwikkelingen in de omgeving brengen nieuwe gebruikersgroep met zich mee en mogelijk nieuwe vrijwilligers. Wellicht is een sterkere connectie met de zorgwoningen van Reigersdaal of het Talland College mogelijk. Het amfitheater is een prachtig element in het park, blijf samen met vrijwilligers zorgen voor programmering hiervan.

ZWAKTES

• •

De waterkwaliteit is laag en verdient aandacht De verbinding met de wijk oostelijk van het park kan beter door bijvoorbeeld een brug.

BEDREIGINGEN

•

•

Een krimpende vrijwilligersgroep zou grote impact kunnen hebben op het gebruik en programmering van het park. Blijf hen ondersteunen om continuïteit te waarborgen. Zonder voldoende groen in de nieuwe stadsontwikkelingen kan er een te grote gebruikersdruk op dit park komen.

UITBREIDEN PARKGRENS

STADSONTWIKKELING

CONNECTIE ZORGWONINGEN

VERBETEREN WATER- EN OEVERKWALITEIT HART VAN DE VRIJWILLIGERSGROEP VERBINDING MET WIJK IDENTITEIT ALS KWEKERIJ

MOLEN

22

CONNECTIE ONDERWIJS

UITBREIDEN PARKGREN

De ontwikkeling van de Gasfabriek en de rioolwaterzuivering betekenen een mogelijk nieuwe gebruikersgroep voor het park, maar ook een mogelijk hogere gebruikersdruk.

Het park heeft prachtige delen waar kinderen kunnen spelen in de natuur met een elzenlaantje met klimop als achtergrond.

Een verbinding tussen het park en de wijk ten oosten van het park verbetert de toegankelijkheid en bereikbaarheid.

Er zijn enkele speciale boomsoorten blijven staan vanuit de voormalige gemeentelijke bomenbank, deze identiteit kan meer worden omarmd zodat het park zich onderscheidt ten opzichte van andere parken in Alkmaar.

Het parkpaviljoen vormt het hart van de vrijwilligersgroep die De Oude Kwekerij deels beheert, blijf deze groep actief ondersteunen zodat educatie en ontmoeting worden gestimuleerd.

Het park heeft prachtige elementen zoals het amfitheater met goedbezichte kleinschalige optredens in de zomer, georganiseerd door de vrijwilligersvereniging.

23

4. Scan op parkniveau

Ecozone Boekelermeer + Ringslootzone

Paradijs voor de Rugstreeppad tussen de bedrijven Het park is onderdeel van het bedrijventerrein Boekelermeer. De Ecozone Boekelermeer en Ringslootzone blijken een paradijs voor flora en fauna, in het bijzonder de Rugstreeppad, die in het kader van natuurwetgeving als doelsoort verplicht is meegegeven voor de inrichting. Er is duidelijk gekozen voor ecologie als hoofdgebruiker. Menselijk comfort en gebruik is secundair aan de natuurwaardes. Aanbevelingen Het park is in opzet en inrichting uniek ten opzichte van de andere parken in Alkmaar. 1. Bezin voor de toekomst over het doel en de inrichting van dit gebied: is het onderhouden van een permanente pionierssituatie gericht op met name éen doelsoort (Rugstreeppad) hier blijvend gewenst, of heeft het bouwen van een ecosysteem dat zichzelf (relatief) in stand kan houden de voorkeur? En welke rol kan biotoop voor Rugstreeppad hier dan nog een rol in spelen? Een samenwerking met universiteit of kennisinstituut kan wellicht leiden tot lessen om het habitat voor de Rugstreeppad nog beter te maken. 2. Onderzoek de wenselijkheid en mogelijkheid van een doorgaande fietsroute langs de ringslootzone van Alkmaar naar Heilo/Akersloot.

STERKTES

• • • •

Een gebied voor een groot deel ingericht als leefomgeving voor de rugstreeppad Vanaf de dijk in de Ringslootzone is het omliggende (agrarische) landschap goed beleefbaar Delen van het gebied zijn afgesloten voor mensen ten behoeve van flora en fauna. Veelvuldig gebruik voor lunchrondjes door werknemers uit de omgeving.

KANSEN

•

•

•

Het doel en de inrichting van het park zijn interessant om als gemeente en Stadswerk op te reflecteren over welk type natuur je in de stad wilt najagen, om zo beleid en visie aan te scherpen Kans om dit gebied in te zetten voor het studeren en evalueren van bijvoorbeeld biodiversiteit op bedrijventerreinen of de ontwikkeling van pioniersvegetaties. Ga in gesprek met Stadswerk (of een universiteit of kennisinstituut) om te bepalen waar hierin de grootste kansen liggen Routing voor MTB of kanovaren zou het gebied versterken in recreatief gebruik.