251107 Raadsinformatiebrief inkooptraject Wmo-Begeleiding Beschermd Wonen Beschermd Thuis - Bijlage 1

Kwaliteitseisen en toezicht op kwaliteit en rechtmatigheid Het formuleren van heldere kwaliteitseisen waar de aanbieder aan moet voldoen en het houden van regiegesprekken door de consulenten is een combinatie die niet alleen de kwaliteit van de ondersteuning verbetert, maar waarbij de ondersteuning continu kan worden geoptimaliseerd. Deze kwaliteitseisen bieden voor de toezichthouder Wmo handvatten om te controleren en te handhaven. Bij de beoordeling van de aanbieder moet de toezichthouder een grotere rol spelen. Het is makkelijker om met een malafide aanbieder geen contract aan te gaan, dan later in het proces hierop te handhaven. De methodiek van de wet Bibob is een middel om voorafgaand aan het 25 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

aangaan van de contracten een integriteitstoets te doen. Dit is verder uitgewerkt in de verwervingsstrategie. Waar moet kwalitatief goede ondersteuning aan voldoen? In de wettekst van de Wmo staat dat de ondersteuning 'veilig, doeltreffend, doelmatig en cliëntgericht' moet zijn. Voor het omschrijven van de kwaliteit van onze ondersteuning voegen we daar nog een paar begrippen aan toe: professioneel, flexibel en integer. Er is een optimale balans tussen kosten, volume en kwaliteit, die aansluit op de ondersteuningsbehoefte van de inwoner. We hebben deze begrippen hieronder verder uitgewerkt. Met elkaar vormen ze de basis voor de inkoop van kwalitatieve ondersteuning en begeleiding. •

•

•

•

•

•

•

De geboden ondersteuning is veilig: De geleverde ondersteuning is veilig. Iemand moet zich fysiek en emotioneel voldoende veilig voelen om de geboden ondersteuning te accepteren. De geboden ondersteuning is doeltreffend: We kijken naar de mate waarin de doelen uit het ondersteuningsplan worden gehaald. Ondersteuning die past bij de situatie van de client, aan de hand van adequate en effectieve interventies. Hierbij maken we ook gebruik van de expertise van andere aanbieders en partners of aanbieders van behandeling als dat nodig is. Soms betekent dit ook ondersteuning inzetten om erger te voorkomen. De geboden ondersteuning is doelmatig: De ondersteuning of begeleiding is betaalbaar voor de gemeenten. Zodat ondersteuning en opvang beschikbaar is voor iedereen, ook met het oog op de toekomst. Dat geldt voor zorgaanbieders en voor de inzet op de individuele client. De geboden ondersteuning is persoonsgericht: De ondersteuningsbehoefte van de individuele cliënt staat centraal. Met aandacht voor iemands omgeving en netwerk. We voeren regiegesprekken om in beeld te brengen of de ondersteuning doeltreffend en doelmatig is. Bij de geboden ondersteuning houden we altijd rekening met iemands eigen wensen en mensen, religie en cultuur. De geboden ondersteuning is rechtmatig: Geld dat voor ondersteuning is bedoeld, moet ook voor ondersteuning worden ingezet.

Zie hiervoor het regionaal beleidskader Toezicht & handhaving Wmo & Jeugdwet. De geboden ondersteuning is professioneel: We verwachten dat zorgaanbieders zorgen dat ze op de hoogte blijven van ontwikkelingen op het gebied van bijvoorbeeld begeleidingsmethodieken. Aanbieders zetten voldoende geschoold personeel in. De geboden ondersteuning is flexibel: de ondersteuning die geboden wordt, moet flexibel ingezet kunnen worden. Ook met gebruik van andere technieken of communicatiemiddelen. Al mag dit nooit ten koste gaan van fysieke ontmoetingen.

26 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

•

De geboden ondersteuning is integer: aanbieders van ondersteuning en begeleiding zijn in staat onafhankelijk, objectief en professioneel te handelen. Zonder hierbij beïnvloed te worden door bijvoorbeeld afspraken, externe druk of eventuele machtsverhoudingen.

2.2 Sturen op een (bij de visie) passend zorglandschap Er wordt gestuurd op een passend zorglandschap door in de nieuwe inkoop meer (kwaliteits)eisen en eisen aan de samenwerking stellen. Dat doen de gemeenten door meer aandacht te vestigen op de sociale basis en/of netwerksamenwerking of deelname aan thema’s, die vanuit de gemeenten en contractmanagement geïnitieerd worden. Eisen hiervoor worden geïncorporeerd in productomschrijvingen en KPI’s. Hierdoor komen er meer mogelijkheden om te sturen op het functioneren, de kwaliteit en de omvang van het zorglandschap. De overgang van 18-18+ Het streven naar een passend zorglandschap gaat verder, namelijk ook dat inwoners de meest passende ondersteuning ontvangen. De overgang van de Jeugdhulp naar de Wmo is daarin een blijvend aandachtspunt. Er wordt in de huidige contractperiode gewerkt aan het meer samenwerken en vroeger anticiperen op de overgang door middel van de toekomstplannen. Ook in de komende periode wordt dit voortgezet en blijft het streven de overgang zo soepel mogelijk te maken.

Opgave 3 - Sturen op verantwoord omgaan met maatschappelijke middelen De kosten voor de Wmo zijn in de afgelopen jaren sterk gestegen. Enerzijds is er sprake geweest van hoge indexaties van tarieven en anderzijds is een toename van het aantal inwoners dat gebruik maakt van de voorzieningen zichtbaar. Om de stijging van de kosten binnen de Wmo te beperken moet er op een andere manier naar ondersteuning en de inrichting daarvan gekeken worden. Om dit te bereiken moet – naast de reeds beschreven transformatie op de ondersteuningsvormen -worden gedacht aan: 1. Beperken van administratieve lasten (flexibel uitnutten, passend beschikken en regievoeren) 2. Reële tarieven met een visie op winstmarges en het aanbrengen van prijs differentiatie 3. Tegen gaan van onrechtmatige betalingen (heldere product, tarief en overeenkomstbeschrijvingen) 4. KPI’s om op te sturen

27 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

3.1. Beperken van administratieve lasten Het beperken van administratieve lasten is een wens. Door de administratieve processen te stroomlijnen kan de zorgaanbieder meer tijd en aandacht besteden aan de inwoner en gemeenten krijgen meer ruimte om regie te voeren. Elementen die hierbij kunnen helpen zijn het flexibel uitnutten van de indicatie, passend beschikken en regievoeren. We kijken hierbij naar de landelijke ontwikkelingen op het gebied van standaardisatie van administratieve processen.

Flexibel uitnutten Flexibel uitnutten van de indicatie houdt in dat aanbieders de ruimte hebben om de toegekende indicatie optimaal te benutten binnen een afgesproken termijn. Door deze flexibiliteit kunnen zorgprofessionals sneller inspelen op situaties die om een andere aanpak vragen, de ene week heeft de inwoner bijvoorbeeld meer ondersteuning nodig dan de andere week. De aanbieder hoeft dan tussendoor geen wijziging in de indicatie aan te vragen. In de huidige inkoopafspraken is het flexibel uitnutten vastgesteld op een kalendermaand, We streven ernaar om het flexibel uitnutten zo efficiënt mogelijk in te richten.

Passend beschikken en regievoeren Passend beschikken is een ander aspect van het beperken van administratieve lasten. Het passend beschikken wordt op basis van doelgroep verder uitgewerkt en gedefinieerd. • Meerjarige óf langer durende beschikkingen bieden rust en zekerheid voor zowel de

persoon met de (langdurige) ondersteuningsbehoefte of aandoening als bijvoorbeeld mantelzorger(s). • Meerjarige óf langer durende beschikkingen beperken de administratieve lasten (wachtlijsten en herindicaties). • Minder administratieve inzet biedt ruimte voor meer contact met de inwoner en daarmee de mogelijkheid de vinger aan de pols te houden (evaluatiemomenten) en de inwoner tijdig en actief te benaderen over het aflopen van de indicatie en de gevolgen daarvan. • Het terugdringen van de administratieve lasten moet wel in evenwicht blijven met het deugdelijk en transparant kunnen verantwoorden van de besteding van maatschappelijke zorggelden.

3.2 Reëel tarief De gemeenten zijn op grond van AMvB ‘reële prijs Wmo 2015’ verplicht reële tarieven te betalen.

‘Aan de zijde van de cliënt’ Bij de opbouw van het tarief wordt daar waar mogelijk rekening gehouden met het streven dat maatschappelijke zorggelden zo veel mogelijk naar de directe ondersteuning van de inwoner moeten gaan en zo min mogelijk in de overhead.

Hoge winstmarges en tariefdifferentiatie 28 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

Hoge winstmarges in de zorg niet maatschappelijk verantwoord en passend gevonden worden. Gelet op het feit, dat verschillende soorten organisaties en ondersteuningsvormen verschillende kostenstructuren met zich meebrengen, spelen we hierop in door differentiaties in tarieven aan te brengen. De differentiaties hebben betrekking op de intensiteit of complexiteit van het ondersteuningstraject. Maar ook kan de grote en reikwijdte van de organisatie een andere kostenstructuur met zich meebrengen. In de nieuwe inkoop kunnen ook deze elementen betrokken worden om tot een reële prijs en divers zorglandschap te komen.

3.3 Onrechtmatige betalingen voorkomen Er wordt een reëel en eerlijk tarief geboden maar niet onrechtmatig betaald. Het voorkomen, tegengaan en opsporen van onrechtmatige betalingen zal ook in de nieuwe inkoopperiode nog verder door ontwikkeld worden. Zowel Contractmanagement, de gemeentelijke toegang en administratie als de toezichthouders hebben hier een rol in. Heldere overeenkomsten, productbeschrijvingen, tarieven, ondersteuningsplannen en beschikkingen helpen vergissingen en fouten te voorkomen. Het is in deze inkoop een doel te leren van de huidige inkoop en de genoemde documenten verder aan te scherpen. 3.4. Sturen op KPI’s per doelgroep Tijdens de inkoopperiode willen we blijvend kunnen sturen en bijsturen. Naast de bovengenoemde uitbreiding van eisen aan inkoop worden er KPI’s worden opgenomen. De toe te passen verwervings- en kostenstrategie moet ruimte bieden om ook lopende de inkoopperiode bij te kunnen sturen indien dat wenselijk blijkt te zijn.

Samenvattend Kostenbeheersing De kosten voor Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen zijn in de afgelopen jaren sterk gestegen. Enerzijds is er sprake geweest van hoge indexaties van tarieven en anderzijds is een toename van het aantal inwoners dat gebruik maakt van de maatwerkvoorzieningen zichtbaar. Het is de primaire verantwoordelijkheid van de gemeenten om zorg te dragen voor een kwalitatief goed ondersteuningslandschap, tegelijkertijd hebben we de opgave om kostenbesparing te realiseren. Om de stijging van de kosten binnen de Wmo te beperken moet er op een andere manier naar ondersteuning en de inrichting daarvan gekeken worden. In de voorgaande 3 opgaven zijn ontwikkelingen beschreven om dat te realiseren. Opgaven die zich richten op de beweging naar lichtere ondersteuningsvormen met de sociale basis als lichtste vorm en meer sturing op kwaliteit en toegang door het stellen van heldere ondersteuningsdoelen en regievoering. Hieronder worden een aantal items specifiek vanuit de kostenbeheersingsperspectief belicht: Innovatieve technologieën; zoals datasturing (kwantitatief & kwalitatief) De gemeenten stellen KPI's die meetbaar zijn en als meetlat dienen. Als aanbieders in positieve 29 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

of negatieve zin opvallen in de rapportages over de KPI's wordt de bespreking hiervan een belangrijker onderdeel van de contractmanagementgesprekken. In het geval van positieve resultaten kan het handvaten bieden waarmee ook bij andere zorgaanbieders gestuurd kan worden en bij negatieve resultaten worden meetbare verbeterafspraken gemaakt. Heldere productbeschrijvingen Om discussie over de hoogte en zwaarte van de indicatie zoveel mogelijk te beperken worden heldere en concrete productbeschrijvingen inclusief kwalificatie-eisen opgesteld. In de huidige contracten bestaat hierover onduidelijkheid. Samenwerking De gecontracteerde aanbieders moeten minder individueel en meer collectief gaan werken. Dit geldt voor zowel de onderlinge samenwerking tussen aanbieders als met de sociale basis. Het doel is dat inwoners minder afhankelijk worden van de zorgaanbieder waarvan zij begeleiding ontvangen en eenvoudiger kunnen doorstromen naar een voorziening in de sociale basis of naar een andere aanbieder als daar effectievere ondersteuning kan worden geboden voor de ondersteuningsvraag van de inwoner. Prijs differentiatie In de huidige overeenkomsten is gebruik gemaakt van een gemiddelde kostprijsberekening die geldt voor zowel kleine aanbieders als grote systeemaanbieder.

In de praktijk leidt dit regelmatig tot grote winstmarges bij kleine zorgaanbieders en zijn de tarieven voor de systeempartijen niet toereikend. In het kostprijsonderzoek zal onderscheid gemaakt worden in de tarieven.

Opgave 4 – Uitstroom en passende woonconcepten Beschermd wonen is een voorziening met een verblijfscomponent. Nadat de inwoner klaar is om zelfstandig te wonen is ook passende huisvesting nodig. Vanwege de krapte op de woningmarkt, de vaak beperkte financiële middelen en korte inschrijftijd bij SVNK, is het vaak lastig om op eigen kracht een woonruimte te vinden. In onze regio voorzien we daarin door het transferpunt. Dat voorkomt ook dat cliënten onnodig lang op een verblijfsplek verblijven bij een aanbieder. Daarnaast zijn er mensen voor wie wonen in een reguliere woonomgeving tijdelijk of structureel niet mogelijk is. Voor hen willen we meer inzetten op passende woonvoorzieningen, zodat zij met reguliere ambulante ondersteuning zelfstandig kunnen wonen.

5.1 Transferpunt Het Transferpunt is er onder andere voor mensen die gebruikmaken van beschermd wonen, en die met een beetje begeleiding weer zelfstandig zouden kunnen wonen. Woningcorporaties melden passende woningen die vrijkomen aan bij het Transferpunt. En onze aanbieders van begeleiding en ondersteuning melden hier hun cliënten aan die zelfstandige woonruimte zoeken. Een plek waar zij met ambulante ondersteuning weer toe kunnen werken naar volledige of gedeeltelijke zelfstandigheid. Het Transferpunt is sinds 2018 ondergebracht bij de gemeente Alkmaar en heeft een regionale functie. Ook in de toekomst blijft het belangrijk om samen met 30 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

de aanbieders te blijven investeren in het leveren van passende ondersteuning in de thuissituatie.

5.2 Investeer in passende woonvormen Er zijn inwoners die vanwege het ontbreken van een passende woonplek een indicatie krijgen voor beschermd wonen. Dat is soms een passende voorziening in het kader van voorkomen van maatschappelijke teloorgang. Het is veel wenselijker om in te zetten op passende huisvesting met begeleiding in de thuissituatie. Voor mensen die niet in een reguliere woonwijk kunnen wonen vanwege veiligheidsoverwegingen en hun specifieke ondersteuningsvraag, zijn bijvoorbeeld Skaeve Huse. Dergelijke woonvormen ontstaan vaak in samenwerking met een zorgaanbieder. Ook komende jaren zetten we ons in om met gecontracteerde zorgaanbieders passende woonvormen te ontwikkelen.

5.3 Housing First Al sinds 2018 is de regio Alkmaar aangesloten bij housing First. Het gedachtegoed van housing First is simpel: Wonen komt eerst. Dat zorgt voor een stabiele basis. In onze regio gaat het om mensen die veel begeleiding nodig hebben en daarom langdurig gebruik maken van de maatschappelijke opvang zonder uitzicht op woning. Het vraagt van de aanbieders dat we verkennen welke ondersteuning voor deze doelgroep passend is en welke aanbieders dat kunnen leveren.

Opgave 6 – Toename complexiteit van zorgvragers De afgelopen jaren is een toename te zien in het aantal mensen met een complexe hulpvraag. Meer mensen hebben te maken met multi-problematiek. Dat betekent dat zij op verschillende domein uitdagingen hebben, zoals verslaving, lichte verstandelijke beperking, psychische of psychiatrische problematiek. De verschillende combinaties zorgen ervoor dat de professionals daarop moeten kunnen inspelen. Het vraagt ook om behandeling, dat wordt gefinancierd door de zorgverzekering, maar is soms wel een voorwaarde om de woonbegeleiding te laten slagen vanuit de Wmo. Omdat de toename in het aantal mensen met multi-problematiek ook invloed heeft op de vraag aan de zorgaanbieders, is het belangrijk om dit mee te nemen in de inkoop.

31 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

6. Product- en doelgroepsbeschrijving In dit hoofdstuk worden de producten beschreven die in deze notitie en inkoop centraal staan: Wmo Begeleiding, Beschermd Wonen (intramuraal en in de wijk) en Beschermd Thuis. De producten onderscheiden zich qua vorm (individueel dan wel groepsgericht) en zijn gerelateerd aan de intensiteit (de hoeveelheid uren/ dagdelen begeleiding per week nodig zijn) en complexiteit (de hoogte van het opleidingsniveau/kennis van de professional noodzakelijk is om adequate begeleiding te kunnen bieden) van de ondersteuningsvraag. De verschillende maatwerkvoorzieningen worden in dit hoofdstuk verder toegelicht inclusief een beschrijving van de inwoners die gebruik maken van deze voorzieningen.

6.1 Wmo Begeleiding Wmo Begeleiding is gericht op het tijdelijk en op vrijwillige basis ondersteunen en/ of ontwikkelen van de zelfredzaamheid en de participatie van personen vanaf 18 jaar met een beperking of met chronische psychische of psychosociale problemen, zoveel mogelijk in de eigen leefomgeving. Hierbij kan het gaan om persoonlijke/ collectieve begeleiding en/of dagbesteding op een locatie of in de thuisomgeving. Wanneer cliënten niet op eigen kracht van en naar de dagbesteding kunnen komen zal de gemeente een bijdrage voor het vervoer mee indiceren. De regio Alkmaar kent drie ondersteuningsvormen binnen Wmo begeleiding die, eventueel in combinatie met elkaar, kunnen worden ingezet ter ondersteuning van de inwoner, te weten: 1. Zelfstandig en veilig wonen (collectieve of individuele begeleiding) 2. Zinvolle daginvulling (dagbesteding op locaties) 3. Ondersteund netwerk (logeerzorg)) De meest passende ondersteuningsvorm(en) wordt(en) bepaald aan de hand van de omvang van de ondersteuningsvraag en de leefgebieden waarop de ondersteuningsvraag betrekking heeft. De ondersteuningsvraag wordt onderscheiden in drie complexiteiten: Basis, BasisPlus, Intensief.

Collectief voor individueel & van zwaar naar licht Als uit het onderzoek van de Wmo-consulent blijkt dat een maatwerkvoorziening ingezet moet worden dan geldt dat collectieve ondersteuning voorliggend is op individuele ondersteuning. Mocht collectieve begeleiding niet mogelijk zijn op het moment van indicatiestelling dan moet gedurende de ondersteuningsperiode onderzocht worden of dit in de toekomst wel mogelijk is. Om deze beweging daadwerkelijk te kunnen maken moeten aanbieders gemotiveerd worden om deze vorm van ondersteuning vorm te geven. De resultaten hiervan worden gedurende de looptijd van de contracten zichtbaar. De inzet van de voorziening begeleiding is gericht op het zo zelfredzaam mogelijk kunnen functioneren van de inwoner in de samenleving. De begeleiding moet leiden tot het afschalen van zorgzwaarte en/of ondersteuningsuren en het meer onderbrengen van hulpvragen bij het informele netwerk/sociale basis. De monitoring of 32 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

afschaling daadwerkelijk gerealiseerd wordt vindt op individueel niveau plaats door de betrokken consulent en op groepsniveau door de contractmanager. Doelgroep De doelgroep is divers: het gaat om volwassenen met (psycho)geriatrische en/of somatische beperkingen, mensen met verstandelijke beperkingen en mensen met psychische en/of psychiatrische problematiek. Om de mantelzorger te ondersteunen bestaat er de mogelijkheid om respijtzorg, dagbesteding of individuele begeleiding aan te vragen. Vanwege de diversiteit in doelgroepen zijn de doelgroepen uitgesplitst in een drietal categorieën: -Categorie 1: Volwassenen met ontwikkelingsgerichte hulpvragen -Categorie 2: Volwassenen met behoudsgerichte hulpvragen -Categorie 3: Volwassenen met hulpvragen gericht op gecontroleerde achteruitgang. Parameters Per categorie wordt beschreven wat het uitgangspunt is van de zwaarte van begeleiding bij start van de indicatie, wat de verwachte duur van de indicatie is, hoeveel regie(momenten) er vanuit de gemeente geïnitieerd moeten worden om de voortgang van de ondersteuning te monitoren en welke producten binnen de voorziening begeleiding ingezet kunnen worden om de ondersteuningsdoelen te halen.

Uitgangspunten KPI’s Bij aanvang van de nieuwe contractperiode zal een projectgroep geformeerd worden die zich specifiek buigt over het opstellen en monitoren van dynamische KPI’s met als doel het college zo volledig mogelijk te informeren en bij te sturen waar nodig. De KPI’s zullen worden gebaseerd op de in 2026 beschikbare informatie over de huidige contracten zodat de informatie zoveel mogelijk aansluit op werkelijke situatie. De KPI’s moeten daarnaast kunnen worden aangepast op basis van innovatieve vormen van ondersteuning gedurende de projectperiode. De stuurgroep baseert de KPI’s op de volgende thema’s; - De trajecten hebben de doelen/ resultaten behaald binnen de afgesproken termijn van het traject en vindt uitstroom en/of afschaling van de indicatie plaats. - Gemiddelde ondersteuningstijd en gemiddelde trajectkosten per cliënt. - Gemiddeld bij een aanbieder geen verzwaring van zorg gedurende de looptijd. - Gemiddeld geen duurdere voorzieningen bij instroom t.o.v. de contractperiode 2020-2027 - Gezond recidivecijfer (een goede balans tussen sturen op uitstroom en ondersteuning bieden als het nodig is om ernstige problematiek te voorkomen). -Het effect van collectieve ondersteuning meetbaar in zorginhoudelijke en financiële zin. De op te stellen KPI’s zullen daarnaast toegespitst worden op de verschillende doelgroepen.

De portefeuillehouder- en desgewenst het college- wordt minimaal tweemaal per jaar geïnformeerd over te monitoren KPI’s en de uitkomsten daarvan.

33 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

6.1.1 Volwassenen met ontwikkelingsgerichte hulpvragen De doelgroep in deze betreft (jong)volwassenen met beperkte (chronische) psychische en/of lichamelijke kwetsbaarheden en/of een ontwikkelingsstoornis maar niet voldoen aan de criteria zoals gesteld in de Wet Langdurige Zorg (WLZ).De doelgroep kan in het recente verleden begeleiding hebben ontvangen vanuit de Jeugdwet. De begeleiding moet aansluiten op de belevingswereld van de doelgroep en moet zoveel mogelijk gericht zijn op duurzame sociale- en arbeidsmatige participatie in de maatschappij en het versterken van de sociale basis rondom inwoner zodat toekomstige ondersteuningsvragen zoveel mogelijk in het bestaande netwerk kunnen worden opgevangen. De begeleiding aan deze doelgroep is gericht op verschillende leefgebieden zoals wonen, financiën etc. Gedurende de looptijd van de begeleiding wordt aantoonbaar gewerkt aan het vergroten van de zelf-en samenredzaamheid van de inwoner, diens omgeving en de sociale basis. De formele maatwerk begeleiding geleverd door de aanbieder moet leiden tot het afschalen van zwaarte en intensiteit van deze ondersteuning gedurende de looptijd van de indicatie.

Uitgangspunt indicatie bij start begeleiding: Maatwerk Duur indicatie & toewijzing: Kortdurend (tussen de 0 en 2 jaar) Benodigde mate van regie door gemeente: Hoog (minimaal 2x per jaar) Producten: Collectieve begeleiding, dagbesteding, individuele begeleiding.

6.1.2 Volwassenen met behoudsgerichte hulpvragen De doelgroep in deze categorie betreft (jong)volwassenen met beperkte (chronische) psychische en/of lichamelijke kwetsbaarheden en/of een ontwikkelingsstoornis maar niet voldoen aan de criteria zoals gesteld in de Wet Langdurige Zorg (WLZ). Er kan hierbij gedacht worden aan bijvoorbeeld startende vormen van dementie of een (licht) verstandelijke beperking. De begeleiding is erop gericht om de bestaande situatie in stand te houden door de eventuele mantelzorger(s) te ontlasten. Gedurende de looptijd van de begeleiding wordt aantoonbaar gewerkt aan het vergroten van de zelf-en samenredzaamheid van de inwoner en diens omgeving door waar mogelijk meer ondersteuning te zoeken in de sociale basis. De begeleiding moet zoveel mogelijk leiden tot het afschalen of het voorkomen van opschalen van zwaarte en intensiteit van de begeleiding gedurende de looptijd van de indicatie. Uitgangspunt indicatie bij start begeleiding: Maatwerk Duur indicatie & toewijzing: langer durend (tot en met 5 jaar) Benodigde mate van regie door gemeente: laag (1x per jaar) Producten: Dagbesteding, logeerzorg, collectieve begeleiding, individuele begeleiding,

6.1.3 Volwassenen met hulpvragen gericht op gecontroleerde achteruitgang De doelgroep in deze categorie betreft (jong)volwassenen met beperkte (chronische) 34 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

psychische en/of lichamelijke kwetsbaarheden en/of een ontwikkelingsstoornis maar niet voldoen aan de criteria zoals gesteld in de Wet Langdurige Zorg (WLZ). De begeleiding is erop gericht om de bestaande situatie in stand te houden door de eventuele mantelzorger(s) te ontlasten. Binnen dit perceel moet regelmatig getoetst worden of ondersteuning vanuit de Wmo nog voldoende is of dat de criteria van de WLZ of Zorgverzekeringswet van toepassing zijn. Gedurende de looptijd van de ondersteuning wordt gewerkt aan het zoveel mogelijk stabiliseren van de thuissituatie en daarbij waar mogelijk te kijken welke ondersteuning in de sociale basis aanvullend helpend kan zijn. De ondersteuning moet zoveel mogelijk leiden tot het in stand houden van de bestaande situatie en overbelasting van mantelzorgers voorkomen. Deze vorm onderscheidt zich van de vorm behoudgerichte ondersteuning door de mate waarop regie gevoerd wordt, omdat vaker gemonitord moet worden of de achteruitgang gevolgen heeft voor de in te zetten ondersteuning en financieringswijze. Uitgangspunt indicatie bij start begeleiding: Maatwerk Duur indicatie & toewijzing: langer durend (tussen de 0 en 5 jaar) Benodigde mate van regie door gemeente: Hoog (2 x per jaar) Producten: Dagbesteding, Logeerzorg, collectieve begeleiding, individuele begeleiding

6.2 Beschermd Wonen Onder Beschermd Wonen wordt in de Wmo het volgende verstaan: het bieden van onderdak en begeleiding aan personen met een psychische/psychiatrische aandoening. Het gaat om personen bij wie op ontwikkelingsgerichte ondersteuning vanuit een beschermende woonomgeving centraal staat. Voor het bieden van Beschermd Wonen kan aanleiding bestaan als iemand er vanwege psychische problematiek niet in slaagt om zelfstandig te wonen zonder de (directe) nabijheid van 24 uur per dag toezicht of ondersteuning. Beschermd Wonen is bedoeld voor personen vanaf 18 jaar met een psychische stoornis die tijdelijk of voor een langere periode niet meer zelfstandig kunnen wonen. De inzet vanuit de Wmo is gericht op het aanleren van woonvaardigheden. Het bieden van behandeling valt buiten de Wmo, maar kan wel onderdeel zijn van een traject. Voorzieningen in de Wmo zijn altijd gericht op tijdelijkheid. Gemiddeld stromen inwoners binnen 3 jaar weer uit de voorziening. Die termijn staat niet vast, maar we gaan wel het gesprek aan om te kijken of de Wet langdurige zorg niet passender is. Door regie te voeren op die tijdelijkheid en het gesprek met de zorgaanbieders te blijven voeren, zorgen we ook dat cliënten niet hospitaliseren, maar juist zo zelfstandig mogelijk laten wonen. De begeleiding wordt zoveel mogelijk ingezet bij gecontracteerde zorgaanbieders.

Daarnaast is deelname aan de voorziening gebaseerd op vrijwilligheid en motivatie.

Doelgroep De doelgroep is heel divers: van (jong)volwassenen met een autismespectrumstoornis niet aangeboren hersenletsel, (licht) verstandelijke beperking tot aan inwoners met 35 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

verslavingsproblematiek. De doelgroep kan in het recente verleden ondersteuning hebben ontvangen vanuit de Jeugdwet. De begeleiding moet aansluiten op de belevingswereld van de doelgroep en moet zoveel mogelijk gericht zijn op het aanleren van duurzame woonvaardigheden in combinatie met sociale- en arbeidsmatige participatie in de maatschappelijk. De aard van de begeleiding is primair gericht op het zo snel mogelijk, zonder recidive, kunnen uitstromen uit de beschermde woonvorm. De begeleiding moet leiden tot het afschalen van zwaarte en intensiteit van de ondersteuning gedurende de looptijd van de indicatie. Als gedurende het traject blijkt dat de inwoner beperkt of geen ontwikkeling doormaakt moet onderzocht worden of de Wet Langdurige Zorg van toepassing is. De gemeente stuurt hierop aan, de zorgaanbieder en inwoner zijn verantwoordelijk voor de aanvraag. De huidige inzet is altijd gericht op de zorgvraag van het individu, in de toekomst moet de begeleiding zich verder uitbreiden richting het netwerk van de inwoner. Door ook de omgeving van de inwoner te versterken wordt het risico op recidive of terugval in de toekomst beperkt. Het gaat per definitie om kwetsbare inwoners. Een matching met een passende zorgaanbieder is daarom essentieel en altijd maatwerk. Toch kan het voorkomen dat na verloop van tijd een aanbieder minder passend is.

Echter, het blijft een verantwoordelijkheid van een aanbieder om zelf te zoeken, in overleg met de gemeente, naar een andere aanbieder. We faciliteren dit door een structureel overleg te organiseren met de aanbieders waarop casuïstiek wordt besproken.

Van intramuraal naar wonen in de wijk Op basis van de zwaarte van de hulpvraag, de noodzaak tot interdisciplinaire samenwerking en noodzaak voor toezicht in nabijheid wordt bepaald of een inwoner beschermd moet wonen in een intramurale voorziening of dat beschermd wonen in de wijk passender is voor de inwoner. Door beschermd te wonen in de wijk wordt de stap naar zelfstandige huisvesting kleiner in vergelijking met wonen in een intramurale voorziening. Uitgangspunt zwaarte indicatie bij start begeleiding: Maatwerk Duur indicatie: Gemiddeld drie jaar Benodigde mate van regie door gemeente: Hoog (minimaal 2x per jaar) Producten: Beschermd Wonen in de wijk (incl. dagbesteding), Beschermd Wonen intramuraal (incl. dagbesteding).

6.3 Beschermd Thuis Door inzet van beschermd thuis wordt het ’gat’ tussen intramuraal wonen vanuit beschermd wonen en zelfstandig wonen in de wijk gedicht; de cliënt woont immers wel zelfstandig, maar met intensieve begeleiding en toezicht. Door Beschermd Thuis op die manier in te zetten is open afschaling van hulp en ondersteuning gemakkelijker te realiseren. Beschermd Thuis bestaat uit intensieve ambulante begeleiding thuis, met het daarbij behorende toezicht. De ondersteuning die vanuit Beschermd Thuis geleverd wordt is niet altijd planbaar, maar in

36 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

tegenstelling tot Beschermd Wonen, wel uitstelbaar tot het volgende dagdeel (ochtend, middag, avond of nacht). De afgelopen jaren is beschermd thuis hoofdzakelijk ingezet als een voorziening waar mensen gebruik van kunnen maken wanneer zij uitstromen uit een BW-voorziening. De wens is om in de toekomst deze voorziening ook in te zetten met het doel om beschermd wonen te voorkomen. Het vraagt een goede samenwerking met de regiogemeenten, die we faciliteren middels het regionaal indicatieteam (RIT). Dat is een overlegstructuur waarin maandelijks wordt gesproken over de thema’s beschermd wonen/beschermd thuis met een afvaardiging van de regiogemeenten. We maken in de toekomst onderscheid tussen beschermd thuis in thuissituatie van een client en in een locatie van de aanbieder waar een client zelf de huur betaald. Wanneer BT wordt ingezet als afschaling vanuit BW dan kan dat worden in gezet in een locatie van een zorgaanbieder of wanneer de client een eigen woning heeft (toegewezen gekregen). Wanneer BT wordt ingezet ter voorkoming van BW, dan kan dat alleen de client een huis heeft. De doelgroep voor Beschermd Thuis is vrijwel gelijk aan de doelgroep voor Beschermd Wonen.

6.4 Specifieke voorzieningen Een ondersteuningsaanbod kan ook in de vorm van een algemene voorziening worden aangeboden. We kennen binnen de regio Alkmaar diverse algemene voorzieningen die dan wel lokaal of in regionaal verband worden bekostigd, meestal in de vorm van subsidies. Twee specifieke algemene voorzieningen worden hier belicht, omdat ze raken aan de maatwerkvoorzieningen Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen. Het gaat om de inloopvoorziening GGZ en de dagbesteding GGZ. Inloopvoorziening GGZ De Inloopvoorzieningen in Alkmaar, Heerhugowaard en Heiloo zijn opgezet nabij de locaties en ruimten van de Wmo dagbesteding. De Inloopvoorziening is een laagdrempelige voorziening voor mensen met psychiatrische en/of verslavingsproblematiek. Vanuit deze voorziening wordt ‘eenvoudige en praktische steun' geboden. Zowel personen met als zonder indicatie maken gebruik van deze voorziening. Regiogemeenten handhaven deze werkwijze en subsidiëren de Inloopvoorziening op basis van een verdeelsleutel, gebaseerd op inwonertal. Dagbesteding GGZ De dagbesteding van mensen met psychiatrische problemen door GGZ-NHN en Parnassia is niet opgenomen in de inkoop. Deze doelgroep past niet goed binnen het indicatieproces van maatwerkvoorzieningen; veelal is er sprake van snel wisselende ondersteuningsbehoefte. De dagbesteding GGZ is daarom een algemene voorziening.

Voor de doelgroepen is het van belang dat de ondersteuning zo toegankelijk en dichtbij mogelijk wordt georganiseerd. De regiogemeenten subsidiëren de dagbesteding op basis van (historisch) gebruik. 37 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

Zorg en ondersteuning bij crisis Om te voorkomen dat mensen in het geval van spoed geen zorg of ondersteuning krijgen wanneer zij dat nodig hebben, wordt zorg en ondersteuning meteen ingezet en betaald. De regiogemeenten regelen achteraf en in afstemming met het Zorgkantoor, zorgverzekeraar de bekostiging voor de doelgroepen: ouderen, mensen met verstandelijke beperkingen en mensen met psychiatrische problemen.

38 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar