251107 Raadsinformatiebrief inkooptraject Wmo-Begeleiding Beschermd Wonen Beschermd Thuis - Bijlage 1

Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar Van gemeenten naar gemeenschappen, van maatwerk naar de sociale basis.

september 2025

Gemeenten Alkmaar, Bergen (NH), Castricum, Dijk en Waard, Heiloo en Uitgeest

Van gemeenten naar gemeenschappen. De sociale basis is de start en zo mogelijk het eindpunt van de oplossing van de hulpvragen van onze inwoners. Maatwerk wordt ingezet als het niet anders kan en heeft als primair doel om de sociale basis rondom de inwoner te versterken zodat er voor ondersteuning geen of minder maatwerk nodig is.

Bron:)

Bron:Verwey-Jonker Instituut (sept 2022)

Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

1

Inhoudsopgave 1. Inleiding .............................................................................................................................5 1.1 Landelijke ontwikkelingen ..............................................................................................6 1.2 Gemeentelijke uitdaging ................................................................................................7 1.3 Het besluitvormingsproces ............................................................................................7 1.4 Opbouw van dit document .............................................................................................8 2.Uitgangspunten voor de nieuwe contractperiode ..................................................................9 2.1 Inzet op ondersteuningsvormen en innovaties ................................................................9 2.1.1 Sociale basis als ondersteuningsvorm .....................................................................9 2.1.2 Inzet op maatwerk .................................................................................................11 2.2 Inzet op sturingsmethoden ...........................................................................................12 2.2.1 Regievoering en methodisch indiceren ...................................................................12 2.2.2 Dekkend kwalitatief aanbod

...................................................................................13 2.2.3 Verantwoordelijk omgaan met maatschappelijke middelen.....................................14 Conclusie hoofdstuk 2 ......................................................................................................14 3. Wettelijk kader van deze inkoop .........................................................................................16 4. Aanbevelingen terugblik contractperiode 2020-2026 ..........................................................18 4.1 Begeleiding..................................................................................................................18 4.2 Beschermd Wonen ......................................................................................................19 4.3 Beschermd Thuis .........................................................................................................20 5.

Ontwikkelopgaven binnen deze inkoop ..............................................................................22 Opgave 1 Van zwaar naar licht (Zo licht als mogelijk, zo zwaar als nodig) ..............................22 1.1 Beter benutten en ontplooien van de sociale basis ....................................................22 1.2 Nieuwe lichtere ondersteuningsvormen ontwikkelen .................................................24 Opgave 2 Sturen op kwaliteit en ondersteuning op maat in een passend zorglandschap .......25 2.1 Sturen op kwaliteit en ondersteuning op maat ...........................................................25 2.2 Sturen op een (bij de visie) passend zorglandschap ...................................................27 Opgave 3 - Sturen op verantwoord omgaan met maatschappelijke middelen .......................27 3.1.

Beperken van administratieve lasten ........................................................................28 3.2 Reëel tarief ..............................................................................................................28 3.3 Onrechtmatige betalingen voorkomen ......................................................................29 Samenvattend Kostenbeheersing ......................................................................................29 Opgave 4 – Uitstroom en passende woonconcepten ...........................................................30

Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

2

5.1 Transferpunt ............................................................................................................30 5.2 Investeer in passende woonvormen .........................................................................31 5.3 Housing First ...........................................................................................................31 Opgave 6 – Toename complexiteit van zorgvragers..............................................................31 6. Product- en doelgroepsbeschrijving ...................................................................................32 6.1 Wmo Begeleiding .........................................................................................................32 6.1.1 Volwassenen met ontwikkelingsgerichte hulpvragen...............................................34 6.1.2 Volwassenen met behoudsgerichte hulpvragen ...................................................34 6.1.3 Volwassenen met hulpvragen gericht op gecontroleerde achteruitgang ...................34 6.2 Beschermd Wonen ......................................................................................................35 6.3 Beschermd Thuis .........................................................................................................36 6.4 Specifieke

voorzieningen..............................................................................................37

Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

3

In het kort In aanloop naar de nieuwe contractperiode voor de Wmo-maatwerkvoorzieningen in Regio Alkmaar – die op 1 januari 2027 van start gaat – hebben zes samenwerkende gemeenten een gezamenlijke notitie met richtlijnen en opgaven ontwikkeld. Deze richtlijnen en opgaven richten zich op een toekomst waarin ondersteuning slimmer, lichter en doelgerichter wordt vormgegeven. De gemeenten Alkmaar, Bergen, Castricum, Dijk en Waard, Heiloo en Uitgeest willen met deze koersverandering inspelen op maatschappelijke ontwikkelingen en tegelijkertijd grip houden op kwaliteit, kosten en rechtmatigheid. Centraal in de notitie staat de ambitie om maatwerkvoorzieningen te transformeren naar lichtere vormen van ondersteuning. Daarbij krijgt de sociale basis een prominentere rol dan voorheen. Gemeenten willen dat deze vorm van ondersteuning niet alleen beter benut wordt, maar ook steviger verankerd raakt in het bredere ondersteuningsaanbod. Door dichter bij inwoners te werken en meer gebruik te maken van netwerken en algemene voorzieningen, ontstaat een fundament waarop lichtere vormen van hulp kunnen rusten. Innovatie speelt hierin een sleutelrol. Er wordt ingezet op het ontwikkelen van collectieve en kortdurende vormen van begeleiding, waarbij digitalisering en technologische toepassingen zoals domotica nieuwe mogelijkheden bieden.

Tegelijkertijd willen de gemeenten meer regie voeren op de ingezette ondersteuning. Door methodisch te indiceren en te werken met SMARTdoelen, wordt het mogelijk om de effectiviteit van ondersteuning beter te evalueren en bij te sturen waar nodig, de regie te voeren. Ook het zorglandschap zelf moet mee veranderen. Gemeenten willen scherper toetsen op kwaliteit voordat overeenkomsten worden gesloten en tijdens de contractperiode actief blijven sturen. Dit vraagt om duidelijke afspraken, heldere productomschrijvingen en het opnemen van concrete prestatie-indicatoren. Zo ontstaat een dynamisch systeem waarin innovatie en samenwerking worden gestimuleerd, maar waarin ook een grotere rol is voor toezicht en verantwoording op belangrijke onderdelen. Een ander belangrijk aandachtspunt is het verantwoord omgaan met maatschappelijke middelen. Gemeenten streven naar reële tarieven, willen winstmarges beperken en onrechtmatige betalingen voorkomen. Tegelijkertijd wordt gezocht naar manieren om administratieve lasten te verlichten, bijvoorbeeld door processen te vereenvoudigen en flexibel te beschikken. Deze notitie vormt daarmee niet alleen een leidraad voor de inkoop van Wmo-voorzieningen, maar ook een uitnodiging tot ontwikkeling van de sociale basis in de gemeenten.

De zes gemeenten zetten gezamenlijk koers naar een toekomst waarin ondersteuning toegankelijk, efficiënter en meer op maat wordt aangeboden – met oog voor de mens achter de hulpvraag én voor de maatschappelijke verantwoordelijkheid die zij dragen

Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

4

1. Inleiding Voor u ligt de notitie ‘richtlijnen en opgaven’ voor de inkoop van de Wmo maatwerkvoorzieningen Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd wonen van de zes samenwerkende gemeenten in Regio Alkmaar e.o. te weten Alkmaar, Bergen (NH), Castricum, Dijk en Waard, Heiloo en Uitgeest. De individuele gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wmo Begeleiding. De centrumgemeente Alkmaar is (budget-)verantwoordelijk voor Beschermd Wonen. Daarnaast is binnen de regio Alkmaar afgesproken dat de gemeente Alkmaar (budget)verantwoordelijk is voor Beschermd Thuis. De gemeente Alkmaar is verantwoordelijk voor de uitvoering van Beschermd Wonen en Beschermd Thuis in nadrukkelijke samenwerking met de regiogemeenten. Op 31 december 2026 eindigen de overeenkomsten van Wmo Begeleiding, Beschermd thuis en Beschermd wonen die met zorgaanbieders zijn gesloten. In de Wet maatschappelijke ondersteuning (2015) is opgenomen dat gemeenten verplicht zijn om deze voorzieningen aan te bieden aan haar inwoners. Daarom zijn vanaf 1 januari 2027 nieuwe overeenkomsten nodig. We kopen gezamenlijk deze producten in omdat dit schaalvoordelen oplevert en hanteren dezelfde, regionale beleidsvisie en uitgangspunten. Bovendien stellen we voor deze producten regionale en reële tarieven vast.

Met oog en ruimte voor de lokale belangen is een regionale samenwerking gewenst en noodzakelijk om de ondersteuning voor onze inwoners goed en duurzaam te regelen. Daarmee bestendigen we de slagkracht als opdrachtgever in de richting van de zorgaanbieders die in onze regio werkzaam zijn. De lokale colleges hebben de beleidsvrijheid om de verordeningen en nadere regels die direct of indirect raken aan deze overeenkomsten aan te passen. In deze beleidsdocumenten kan, binnen de geldende juridische kaders, worden opgenomen wie wel en wie niet in aanmerking komt voor een maatwerkvoorziening en welke voorzieningen voorliggend zijn en onderzocht moeten worden voordat er een toewijzing tot maatwerk volgt. De beschrijvingen in deze notitie worden vertaald naar de verwervingsstrategie. Deze verwervingsstrategie samen met deze notitie worden door de colleges definitief vastgesteld na het zomerreces van 2025. De notitie die hier voorligt is gebaseerd op de lokale verordeningen, nadere regels, integrale beleidskaders sociaal domein en in het beleidskader Toezicht en Handhaving. In deze notitie wordt op hoofdlijnen geen nieuw beleid voorgesteld, maar het dient als verdere uitwerking van het huidige beleid binnen de context van de Wmo.

Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

5

1.1 Landelijke ontwikkelingen Hieronder worden een aantal ontwikkelingen genoemd die van invloed zijn op de vraag naar het aanbod van ondersteuning vanuit de Wmo. In de Hoofdlijnenbrief1 van de staatssecretaris van Langdurige Zorg en Maatschappelijke Ontwikkeling is er aandacht voor een toekomstbestendige Wmo en de beperkingen van het stelsel. Op de lange termijn knelt het, er is sprake van een sturingsvraagstuk en van krapte op de arbeidsmarkt. Daarnaast zijn er zorgen op financieel vlak en staat de maatschappelijke houdbaarheid (van de Wmo) onder druk. Dat roept de vraag op of het stelsel klaar is voor de toekomst. Vanuit de ministeries worden ontwikkelingen in het zorgstelsel gestimuleerd om te sturen op de beheersbaarheid van de oplopende zorgvraag in Nederland. Om de toegankelijkheid van zorg en ondersteuning betaalbaar en van voldoende kwaliteit te houden zijn diverse programma’s en akkoorden opgesteld. Zoals bijvoorbeeld de Hervormingsagenda en Toekomstscenario Jeugd. Het Integraal zorgakkoord (IZA) en het Gezond Actief Leven Akkoord (GALA) zijn integrale benaderingen om samenwerking tussen de verschillende domein overstijgende financieringsstromen te stimuleren (bijvoorbeeld tussen Wmo, Wlz en Zorgverzekering). Onderdeel van een toekomstbestendige Wmo is de voor gemeenten passende financiering.

Met een nieuwe financieringsvorm en de invoering van een inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage binnen de Wmo 2015 i.p.v. het abonnementstarief kan de schaarser wordende ondersteuning beschikbaar blijven voor de kwetsbaarste burgers. De wetswijziging die dit regelt is door de val van het Kabinet Schoof in 2025 uitgesteld. Daarom is de verwachting dat de maatregelen niet eerder dan 2028 zijn ingevoerd. Er wordt al lang gesproken over het doordecentraliseren van de taken van beschermd wonen van de centrumgemeente naar de regiogemeenten door middel van het wijzigen van het woonplaatsbeginsel. Echter, er is op dit moment geen zicht op besluitvorming in de tweede kamer en daarmee ook geen zicht op implementatie op korte termijn. Het is te verwachten dat er in de komende contractperiode een besluit wordt genomen over deze wetswijziging. Er wonen meer kwetsbare mensen in de wijk De ambulantisering en extramuralisering van de GGZ wordt vaak genoemd als één van de factoren die invloed hebben op het aantal dakloze mensen en het aantal psychisch kwetsbare mensen die ondersteuning nodig hebben. Het gaat dan om de beweging naar zoveel mogelijk ondersteuning bij de mensen thuis in plaats van in een instelling of voorziening. Hierdoor wonen psychisch kwetsbare mensen vaker zelfstandig, waardoor er meer kwetsbare mensen in de wijk wonen. De hoge druk op

1

file

Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

6

de woningmarkt, maakt dat de doorstroom uit verschillende instellingen stagneert en zo worden wachtlijsten voor een passende plek steeds langer. Er zijn meer zorgen om jongvolwassenen In toenemende mate melden zich jongvolwassenen met een lichte ondersteuningsvraag en een lastige thuissituatie. Zij vragen Beschermd Wonen aan, maar dat is lang niet altijd het juiste antwoord. Er is begeleiding en ondersteuning nodig en tegelijk hebben zij een huisvestingsvraag. Dat is niet hetzelfde als beschermd wonen. Bovengenoemde situatie kan leiden tot een overvraagde thuissituatie. Terwijl een sterk netwerk met mensen op wie zij kunnen terugvallen juist belangrijk is voor het herstel. Daarom wordt gezocht naar mogelijkheden om de relaties tussen de jongvolwassene en het netwerk te versterken. Soms komen deze jongvolwassenen in beeld bij Beschermd Wonen, omdat zij een melding doen. Maar ook regelmatig zijn de jongeren al uit de gezinssituatie op straat beland en melden zij zich bij de maatschappelijke opvang of de Pitstop. Verder geven onze netwerkpartners allemaal nadrukkelijk aan dat jongeren niet thuishoren in de reguliere nachtopvang. Het contact met de andere daklozen zorgt ervoor dat ze sneller afglijden. We zien dat er een groepje jongeren is dat steeds terugvalt in dakloosheid en complexere problematiek heeft. Zij kunnen baat hebben bij een voorziening als beschermd wonen.

1.2 Gemeentelijke uitdaging De hierboven beschreven onderwerpen vormen voor de gemeenten een uitdaging bij het toekomstbestendig inrichten van de inkoop Wmo maatwerk. Het stijgend gebruik van het maatwerk, stijgend personeelstekort, stijgende kosten en vanaf 2026 een lagere Rijksbijdrage. Dit alles maakt dat voor de nieuwe contractperiode die inwerking treedt vanaf 2027 er nadrukkelijk meer behoeften is aan innovatie, transformatie van de maatwerkvormen en grip en sturing op de uitgaven en kwaliteit van de voorzieningen. Deze onderwerpen krijgen in de nieuwe contractperiode een grotere rol. De uitwerking hiervan is terug te vinden in hoofdstuk 5 van dit document.

1.3 Het besluitvormingsproces De colleges in de regio Alkmaar hebben in april 2025 het concept ‘Richtlijnen en opgaven’ vastgesteld en hebben de lokale Wmo cliëntenraden gevraagd om een advies uit te brengen. De uitgebrachte adviezen zijn voorzien van een gezamenlijke reactie. Op 2 april 2025 zijn de gemeenteraden in een regionale raadsbijeenkomst geïnformeerd over deze ontwikkelingen. In de verwervingsstrategie wordt de vertaling gemaakt van de visie, uitgangspunten en doelstellingen naar de inkoop. Deze aanloop heeft geleid tot de definitieve richtlijnen en opgaven voor de inkoop van Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen.

Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

7

In de verwervingsstrategie wordt de vertaling gemaakt van visie, uitgangspunten en doelstellingen naar de inkoop. Ook wordt de wijze waarop we de producten financieren opgenomen in de verwervingsstrategie. De planning is om in de eerste helft van 2026 de gunningsbrieven gereed te hebben, waarna de voorbereidingen en implementatie van de nieuwe contracten kan starten, de eventuele aanpassing van de werkinstructies en het afstemmen en inregelen van het berichten- en betalingsverkeer.

1.4 Opbouw van dit document In het tweede hoofdstuk worden de maatschappelijke uitdagingen en de visie op de samenhang tussen de sociale basis en maatwerk in het sociaal domein uitgewerkt. In hoofdstuk 3 wordt stilgestaan bij het wettelijk kader van deze inkoop en de aanpalende wetgeving. In hoofdstuk 4 is de terugblik op de huidige contracten samengevat en worden aanbevelingen t.a.v. de nieuwe inkoop gedaan. Hoofdstuk 2, 3 en 4 onderbouwen inhoudelijk de ontwikkelopgaven waarvoor de gemeenten staan in de komende contractperiode. In hoofdstuk 5 worden de ontwikkelopgaven verder uitgewerkt en verbonden aan acties die ondernomen moeten worden. In hoofdstuk 6 worden de verschillende producten en doelgroepen verder toegelicht en uitgesplitst.

Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

8

2.Uitgangspunten voor de nieuwe contractperiode Zoals in hoofdstuk 1 onder het kopje Gemeentelijke uitdaging beschreven staat, wordt in deze contractperiode een grotere rol gegeven aan innovatie en de transformatie van maatwerkvormen naar lichtere vormen maar ook aan sturing op kwaliteit en kosten. In dit hoofdstuk wordt de inzet beschreven op de innovatie in ondersteuningsvormen, waarbij de meest lichte vorm, namelijk ondersteuning in de sociale basis, nadrukkelijker wordt gepositioneerd, dan in de huidige contractperiode. In de inzet op maatwerk staan nieuwe ondersteuningsvormen in het maatwerk die in deze contractperiode ontwikkeld moeten worden, zodat er meer lichtere vormen van maatwerk ontstaan. Daarna worden de inzet op sturingsinstrumenten beschreven. Door deze instrumenten steviger in de nieuwe contractperiode te verankeren ontstaan er meer mogelijkheden om bij te sturen en grip te houden op ontwikkelingen tijdens de duur van het contract.

2.1 Inzet op ondersteuningsvormen en innovaties 2.1.1 Sociale basis als ondersteuningsvorm Bij de start van de nieuwe inkoop maken we eerst de balans op. Wat willen we inkopen? Hoe moet het boodschappenlijstje voor het maatwerk Begeleiding, Beschermd Wonen en Beschermd Thuis van de gemeenten in Regio Alkmaar eruitzien? In welke context moet het maatwerk functioneren? Welke rol moet maatwerk spelen? Sinds 2015 bestaat de Wet maatschappelijke ondersteuning. Het is tien jaar later. Er is een stijgend gebruik van het maatwerk, stijgend personeelstekort en stijgende kosten en vanaf 2026 zullen de gemeenten een lagere Rijksbijdrage ontvangen. Dit alles maakt dat we eerst teruggaan naar de basis; de opdracht in de Wet Maatschappelijke ondersteuning. De Wet maatschappelijke ondersteuning Sinds de decentralisaties in 2015 is er in het Sociaal Domein een beweging in gang gezet die erop is gericht de hulp en ondersteuning in de toekomst toegankelijk en betaalbaar te houden. In de Wmo ligt de opdracht om maatschappelijke ondersteuning aan inwoners met een beperking, chronische psychische of psychosociale problemen in de gemeenten te bieden. Deze ondersteuning is nodig als zij niet op eigen kracht, met gebruikelijke hulp, mantelzorg of hulp van andere personen uit het sociale netwerk voldoende zelfredzaam en in staat tot participatie zijn.

Tevens heeft de gemeente in de Wmo ook de opdracht een beleidsplan te maken om te zorgen dat de inwoners zo min mogelijk van de (individuele) maatwerk ondersteuning gebruik hoeven te maken. Dat plan moet ten minste bevatten hoe de sociale samenhang en de toegankelijkheid van voorzieningen en algemene voorzieningen wordt bevorderd. Deze opdracht is geborgd in de integrale beleidsvisies van de verschillende gemeentes.

Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

9

Kort gezegd, de gemeente moet faciliteren dat ondersteuningsvragen zoveel mogelijk en zo normaal mogelijk in de samenleving worden opgevangen en waar dat niet lukt wordt de goedkoopste adequate maatwerkvoorziening ingezet.

De beweging van de Wmo en de sociale basis De sociale basis kan een breed pallet aan mogelijkheden bieden om inwoners te ondersteunen. Denk aan bijvoorbeeld, welzijnsorganisaties, vrijwilligersorganisaties, lotgenotengroepen, gespreksgroepen, sport- hobby- en cultuurverenigingen, bibliotheek, buurtgenoten, buurthuizen, verbinden van formele en informele ondersteuning. Deze gewone basisvoorzieningen kunnen de vraag van inwoners die extra ondersteuning nodig hebben niet altijd opvangen. Daarom is de gemeente wettelijk verplicht de ondersteuning als individueel maatwerk bij aanbieders in te kopen. Door de expertise van het maatwerk beter aan de basisvoorzieningen te verbinden kunnen meer kwetsbare inwoners (een deel van) hun ondersteuning hier vinden. Denk bijvoorbeeld aan sportverenigingen die toegankelijk voor inwoners met een mentale aandoening kunnen worden als de verenigingen daarin ondersteund worden, bijvoorbeeld door expertise van professionals beschikbaar te stellen. Hoewel er initiatieven zijn om de sociale basis te versterken en ondersteuning af te schalen blijkt uit onze terugblik op de huidige inkoop, dat we deze ombuigingen nog onvoldoende benutten.

Het Verwey- Jonkers instituut schreef in 2022 de “ Kernboodschap en position paper Sociale basis” het volgende: …“De sociale basis draagt bij aan menselijke waarden, veerkrachtige gemeenschappen die naar elkaar omkijken en aan het netto nationaal welzijn van de samenleving als geheel…De sociale basis is er altijd, krachtig of niet. Waar mensen zich tot elkaar verhouden is er een sociale basis. De kracht van de sociale basis is dat het laagdrempelig is en uitgaat van intrinsieke en elkaar versterkende motivaties van inwoners, vrijwilligers en betaalde krachten… De sociale basis loopt het risico om als vanzelfsprekend te worden gezien, en kan ook verwaarloosd en tegelijkertijd overvraagd worden. Als andere beleidsterreinen de sociale basis alleen als instrumenteel zien vanuit hun eigen perspectief, is dit precies wat er dreigt te gebeuren.”2 In de nieuwe inkoopperiode moet steviger ingezet worden dat het aanbod bijdraagt aan de beweging om het gebruik van professionele ondersteuning te beheersen en dat de ‘normale basis’ voorzieningen steeds beter óók voor de meest kwetsbare inwoners ondersteuning kan bieden. Professionele aanbieders moeten een grotere rol spelen bij het versterken en benutten van de sociale basis. Het is daarbij van belang dat de sociale basis laagdrempelig blijft en breed toegankelijk voor een zo groot mogelijk deel van de inwoners. 2

322500_Kernboodschap_en_position_paper_Sociale_Basis_2.pdf

10 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

Het aanbod moet meebewegen met de wereld van de inwoner en meer naar de wijken of locatie waar de inwoner er het beste mee geholpen is. Zodat er eenvoudiger een combinatie gemaakt kan worden tussen formele en informele ondersteuningsmogelijkheden.

2.1.2 Inzet op maatwerk Maatwerk wordt ingezet als de oplossing voor de hulpvraag van de inwoner (nog) niet of maar deels gevonden kan worden in de sociale basis of in voorliggende voorzieningen. Als maatwerk noodzakelijk is dan gelden de volgende leidende principes: 1. Maatwerk wordt tijdig en zo licht als mogelijk en zo zwaar als nodig ingezet. Binnen het maatwerk zijn er verschillende vormen die opbouwen in zwaarte. De onderstaande opsomming geeft de producten gerangschikt naar opbouwde zwaarte aan. De lichtere vorm is voorliggend op een zwaardere vorm indien dit een passende oplossing voor de hulpvraag van de inwoner kan bieden. 1. Logeerzorg 2. Collectief aanbod als dagbesteding of groepsbegeleiding 3. Individuele begeleiding, 4. Beschermd Thuis 5. Beschermd Wonen. 2. Passend in de zin, dat het de goedkoopste en effectieve oplossing voor de situatie van de inwoner is. Nieuwe lichtere vorm Met name het aanbieden van collectieve begeleiding in plaats van individueel, zoals opgenomen onder punt 2, is een nieuwe vorm in deze contractperiode. Het is een vorm van begeleiding die in opkomst is. In plaats van elke cliënt individueel te begeleiden worden (gespreks-)groepen gevormd, waarin de begeleiding geboden wordt, die anders individueel geboden zou worden. Een effect kan zijn dat er onderlinge netwerken en lotgenotencontacten ontstaan.

In deze inkoop wordt deze ontwikkeling gezien als innovatie die zowel inspeelt op het personeelstekort als op het grip houden op de kosten, maar ook tegemoetkomt aan onze doelstelling dat inwoners een stevig netwerk moeten hebben om zo zelfredzaam mogelijk te zijn. Innovaties De regio verwacht innovaties op producten die lopende de inkoopperiode opkomen. Te denken valt daarbij ook aan digitalisering van ondersteuningsvormen en domotica. Het ontstaan van innovaties is door de krapte op de arbeidsmarkt noodzakelijk voor aanbieders om de kwaliteit van ondersteuning, ook in de toekomst, te kunnen garanderen. Vanuit de gemeenten en contractmanagement zal aandacht voor innovaties gestimuleerd worden.

11 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

2.2 Inzet op sturingsmethoden Zoals in hoofdstuk 1 beschreven staat, wordt in deze contractperiode een grotere rol gegeven aan innovatie en de transformatie van maatwerkvormen maar ook aan sturing op kwaliteit en kosten. De onderstaande sturingsinstrumenten worden steviger voor ingezet. Er wordt gestuurd op: 2.2.1 Regievoering en indicatiestelling (volume op casus niveau), 2.2.2 Kwaliteit en dekkend passend zorglandschap (meer kwaliteitseisen voor de aanbieders), 2.2.3 Verantwoord omgaan met maatschappelijke middelen (reëel tarief en administratieve lasten en rechtmatigheid)

2.2.1 Regievoering en methodisch indiceren Regievoering wordt – naast het scherp indiceren - gezien als een belangrijk sturingsinstrument op het volume, de kwaliteit en effectiviteit van de ondersteuning. Door het structureel voeren van regiegesprekken kan voorkomen worden dat ineffectieve ondersteuningsmethoden gedurende langere periode ingezet blijven terwijl andere inzet tot betere resultaten kan leiden. In de nieuwe contractperiode wordt onderscheid gemaakt in verschillende doelgroepen die gebruik maken van het product Begeleiding. Het gaat om onderscheid met name gericht op de verwachtte ontwikkeling van de inwoner. Categorie 1: Ontwikkelingsgerichte ondersteuningsvragen; de situatie van inwoner is dusdanig dat na kortdurende begeleiding maatwerk niet meer nodig is. Het betreft vaak jongvolwassenen. Categorie 2: behoudsgerichte ondersteuningsvragen; de situatie van inwoner vraagt om langer durende ondersteuning en/of is gericht op ontlasting van de thuissituatie. Het betreft vaak inwoners met niet-aangeboren hersenletsel of dementerende ouderen. Categorie 3: gecontroleerde achteruitgang: betreft inwoners met een (progressieve) aandoening waarbij de ondersteuning in de loop van de tijd toe kan nemen of over kan gaan in ondersteuning vanuit de Wet langdurige zorg. In hoofdstuk 6 worden deze categorieën verder uitgewerkt en toegelicht.

Regievoering bij ontwikkelgerichte hulpvragen en gecontroleerde achteruitgang is intensiever en vindt regelmatiger plaats in vergelijking tot regievoering bij behoudsgerichte ondersteuning. De centrale vragen bij regievoering zijn: a) is de ingezette ondersteuning passend bij de hulpvraag? b) wordt er voldoende resultaat behaald op de gestelde ondersteuningsdoelen? c) wordt er voldoende gewerkt aan borging in de sociale basis en inzet van informele ondersteuning? De daadwerkelijke frequentie en inrichting van de te voeren regie is casus- en doelgroep afhankelijk. Noodzakelijke voorwaarden om goede regie te kunnen voeren, zijn concrete afspraken en doelen in het ondersteuningsplan en de beschikking bij het stellen van de indicatie, zo SMART mogelijk. Om de doelen SMART te kunnen formuleren worden deze zo veel mogelijk gezamenlijk door cliënt, aanbieder en gemeente opgesteld. Het wordt als essentieel beschouwt dat de cliënt zo veel mogelijk zelf de regie heeft. 12 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

Afhankelijk van de hulpvraag en situatie van de inwoner is de ondersteuning ontwikkel- of behoudsgericht. Beide doelstellingen vragen een andere intensiteit van begeleiden en regievoering. Dit onderscheid maken we in de nieuwe contractperiode duidelijker door er verschillende categorieën van te maken.

2.2.2 Dekkend kwalitatief aanbod Sturen op kwaliteit De visie in de nieuwe contractperiode is, dat het is belangrijk om meer mogelijkheden in te bouwen om goed te kunnen sturen op kwaliteit van het aanbod. Naast het voeren van regie op casusniveau, moeten er ook duidelijke kwaliteitseisen zijn. Door de invoering van meer kwaliteitseisen kan beter voorkomen worden dat aanbieders die niet aan deze kwaliteitseisen voldoen zich kunnen inschrijven. Het aantal aanbieder in de regio zal door meer kwaliteitseisen naar verwachting afnemen. Zo krijgen we meer grip op de kwaliteit maar ook op het aantal zorgaanbieders. Sturen op dekkend zorglandschap Het gezamenlijke aanbod van de aanbieders moet aansluiten bij de brede behoeften en diversiteit aan hulpvragen van onze inwoners. Het moet een breed pallet omvatten, van grote tot kleine organisaties, die diverse culturen, geloofsovertuigingen en methodieken vertegenwoordigen. Qua omvang moet het zorglandschap passen bij de realisatie van deze notitie. Het zorglandschap moet voldoende omvang hebben om de transformatie, waarin de sociale basis nauwer betrokken is bij het maatwerk, te kunnen realiseren. Er is wel een begrenzing, want om de opgaven te realiseren is meer samenwerking en netwerkvorming nodig is. De professionele ondersteuning moet een netwerk met andere ondersteuningsvormen kunnen vormen.

Indien wenselijk, nabij de inwoner of op afstand als dat nodig is. De betrokkenheid bij anderen in het netwerk moet realiseerbaar zijn. Om de beweging naar lichtere ondersteuningsvormen te stimuleren kan het zorglandschap in logisch samenhangende segmenten benaderd worden. Tijdens de contractperiode moeten, geïnitieerd door de gemeente clusters gevormd worden, die elkaar aanvullen of op thema samenwerken om de ontwikkeldoelen van deze inkoop te realiseren al dan niet in samenwerking met de sociale basis. Het valt niet vooraf vast te stellen wie en hoeveel aanbieders daar het beste inpassen. Daarom moet de inkoopmethode voldoende flexibiliteit voor de samenstelling van het zorglandschap bieden.

13 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

2.2.3 Verantwoordelijk omgaan met maatschappelijke middelen Reëel tarief en administratieve lasten In deze inkoopnotie houdt verantwoord omgaan met maatschappelijke gelden in dat er reële tarieven betaald worden. Dit houdt in, dat er een eerlijk tarief wordt betaald, maar hoge winstmarges in de zorg niet maatschappelijk verantwoord en passend gevonden worden. Indien er tijdens de contractperiode wetgeving over het beperken van winstmarges tot stand komt, wordt dit proces nauwlettend gevolgd zodat lokale besluitvorming kan volgen. Gelet op het feit, dat verschillende soorten organisaties en ondersteuningsvormen verschillende kostenstructuren met zich meebrengen, spelen we hierop in door differentiaties in tarieven aan te brengen. Maatschappelijke zorggelden moeten zo veel mogelijk naar de spreekwoordelijke ‘zijde van de cliënt’ gaan en niet in de overhead als administratieve, bedrijfsvoering en onroerend goed. De tarievenstructuur speelt hierop in. Het terugdringen van de administratieve lasten moet in evenwicht blijven met het deugdelijk en transparant kunnen verantwoorden van de besteding van maatschappelijke zorggelden. Om te kunnen sturen op de verantwoordelijke uitgaven stellen we KPI’s op. Heldere overeenkomsten, productbeschrijvingen, tarieven, beschikkingen, zodat vergissingen en fouten voorkomen worden.

Toezicht op kwaliteit en rechtmatigheid De samenwerkende gemeenten in regio Alkmaar hebben in 2024 gezamenlijk een regionaal beleidskader toezicht en handhaving Wmo en Jeugdwet opgesteld. De visie is van toepassing op en wordt geïmplementeerd in de nieuwe inkoop. Voor deze inkoop betekent de visie het inzetten op meer preventief acteren aan de voorkant. Duidelijke communicatie, overeenkomsten, productbeschrijvingen, tarieven en dergelijken. Daarnaast zorgen we er ook voor dat we vóórdat we met de aanbieder een overeenkomst aangaan er een stevige methodische toelatingstoets is. De Bibob-methode zou daarvoor ingezet kunnen worden. De toezichthouders houden toezicht op de rechtmatigheid van geleverde ondersteuning. Ze stellen controleplannen op en houden reactief en proactief toezicht.

Conclusie hoofdstuk 2: In deze inkoop ligt de focus op de inrichting van de maatwerkvoorzieningen Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen, maar krijgt de samenhang en samenwerking met de sociale basis een belangrijke rol. De stijgende kosten en de personeelstekorten in het sociaal domein enerzijds en het aankomende ravijnjaar anderzijds vragen gemeenten stelling te nemen en zich te herpositioneren. De gemeenten zetten daarom in op twee aspecten, enerzijds het door ontwikkelen van ondersteuningsvormen naar lichtere vormen van ondersteuning en anderzijds 14 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

het versterken en borgen van sturingsmechanismen ter beheersing van de oplopende uitgaven en volume van de ingezette ondersteuning en versterking van de kwaliteit. Vormen van ondersteuning en innovatie De gemeenten zien bij het door ontwikkelen van ondersteuningsvormen een belangrijke taak voor de sociale basis als de meest lichte vorm van ondersteuning. Deze moet beter in de maatwerk ondersteuning geïncorporeerd worden Ten aanzien van de andere ondersteuningsvormen moet meer innovatie naar lichtere of korter durende of collectieve producten komen. Sturing • We brengen meer sturing aan door regievoering om te sturen op kwaliteit, effectiviteit en volume om het doel, zo zwaar als nodig en zo licht als mogelijk te realiseren, • We sturen meer op de kwaliteit en een dekkend zorglandschap dat passend is om de visie te realiseren door meer kwaliteitseisen op te nemen en contractmanagement te voeren om de innovatie van ondersteuningsvormen te stimuleren. • We sturen op de uitgaven met de visie op het verantwoord omgaan met maatschappelijke gelden. o Om de tarieven beter bij verschillende producten en aanbieders aan te laten sluiten brengen we meer differentiatie aan. o Maken duidelijk overeenkomsten, productbeschrijvingen, tarieven, KPI’s en ondersteuningsplannen, waardoor er meer handvaten zijn om te sturen en toezicht op rechtmatige betalingen te houden.

o Administratie is nodig voor verantwoording, maar daar waar mogelijk beperken we administratieve handelingen, zoals het passend beschikken.

15 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

3. Wettelijk kader van deze inkoop De gemeenten zijn door de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 verplicht om de ondersteuningsdiensten Begeleiding en Beschermd Wonen beschikbaar te stellen en te houden voor haar inwoners en daarnaast de sociale basis te versterken zodat de inzet van maatwerk zoveel mogelijk voorkomen kan worden. De gemeenten kiezen er daarnaast voor om ook de ondersteuningsdienst Beschermd Thuis aan te bieden om het gat tussen Beschermd Wonen (wonen in de accommodatie van een aanbieder met begeleiding aldaar) en Begeleiding (in de eigen thuissituatie of op locatie van de aanbieder) te verkleinen. Aanpalende wet- en regelgeving De ondersteuning van inwoners die vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) gefinancierd wordt schuurt regelmatig tegen andere regelgeving en financieringsstromen aan. De ondersteuningsvraag van de inwoner kan een medische oorzaak of een langdurig karakter hebben. Er dient daarom consequent onderzocht te worden of ondersteuning uit de Wet langdurige zorg (Wlz) of de Zorgverzekeringswet (Zvw) voorliggend is op de ondersteuning van de Wmo. Voor de Wlz geldt dat er sprake moet zijn van blijvende zorg, de inwoner niet in staat is om hulp in te schakelen als een onveilige situatie zich voordoet en dat de ondersteuning 24/7 in nabijheid aanwezig moet zijn.

3 Voor de Zvw geldt dat de ondersteuning op onderliggende medische problematiek gebaseerd moet zijn. De vergoedingen voor medische ondersteuning zijn opgenomen in basis-en aanvullende zorgverzekeringspakketten. Een andere aanpalende wet is de Jeugdwet. Als een jeugdige op grond van de Jeugdwet hulp ontvangt, kan overname van deze ondersteuning op grond van de Wmo nodig zijn als de jeugdige 18 jaar of ouder wordt. Een goede aansluiting van de twee fasen is van belang om de ondersteuning aan de inwoner zo goed mogelijk te continueren. Andere aanpalende wetgeving is de Participatiewet. Een inwoner met een ondersteuningsvraag op het gebied van dagbesteding, arbeid of school kan met verschillende soorten wetten te maken krijgen. Zowel op het terrein van inkomen, dan wel op het terrein van de zinvolle dagbesteding (zoals beschutwerk, dagbesteding, vrijwilligers werk). Om het voor inwoners mogelijk te maken eenvoudig te kunnen switchen tussen voorzieningen en uitkeringen is het nodig dat verschillende partijen in de participatieketen met elkaar samenwerken. In de afgelopen perioden is meegedaan met een pilot Simpel Switchen. De pilot is gericht op inwoners die ondersteuning krijgen op het gebied van (arbeidsmatige) dagbesteding (Wmo) en de stap kunnen maken naar beschut werk (Participatiewet), maar de stap niet durven te maken omdat (financiële) zekerheden wegvallen.

De aanbevelingen uit de evaluatie van deze pilot moeten een vervolg krijgen binnen de volgende contractperiode.

3

Wat zijn de voorwaarden voor een Wlz-aanvraag? | CIZ

16 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

Inkoop De omvang van de opdracht overstijgt de Europese aanbestedingsgrens, zowel op regionaal als lokaal niveau en daarmee is een inkoopprocedure noodzakelijk. De gemeenten voeren deze inkoop in gezamenlijkheid uit. De keuze voor een regionale inkoop is niet wettelijk verplicht maar kent de volgende voordelen: Eenduidige contracten: Het is voor zorgaanbieder eenvoudiger om aan de voorwaarden van de contracten te voldoen als deze voorwaarden voor alle gemeenten gelijk zijn. Het is daarnaast voor gemeenten mogelijk om via de Netwerk Organisatie Regio Alkmaar (NORA) effectief en efficiënt contractmanagement uit te voeren. Tarieven: De gemeenten hanteren dezelfde tarieven en dezelfde indexatiesystematiek. Voorzieningenlandschap: Door de voorzieningen regionaal aan te besteden is er voldoende omvang om te garanderen dat het voorzieningenlandschap voldoende toegerust is op hulpvragen van de verschillende doelgroepen/expertises.

17 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

4. Aanbevelingen terugblik contractperiode 20202026 De gemeenten in de regio Alkmaar hebben voor de uitvoering van Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd wonen meerjarige overeenkomsten afgesloten met aanbieders. In 2025 is een brede terugblik en tussenstand opgemaakt ten aanzien van de huidige contracten. Voor het opstellen van de terugblik zijn de ervaringen van contractmanagers, consulenten, toezichthouders en aanbieders geïnventariseerd en beschreven. De aanbevelingen zijn uitgewerkt op voorzieningenniveau. De verdere uitwerking van de terugblik en tussenstand is terug te vinden in de bijlage van deze notitie.

4.1 Begeleiding Uit de terugblik en tussenstand zijn ten aanzien van begeleiding de volgende vijf aanbevelingen opgemaakt. a) Kijk naar de kwaliteit en diversiteit van de te contracteren aanbieders. -het ondersteuningslandschap moet dekkend zijn voor de te leveren ondersteuning aan de diverse doelgroepen. De te leveren ondersteuning moet van solide kwaliteit zijn. - Uit de huidige contractperiode is de behoefte ontstaan om meer en duidelijker omschreven kwaliteitseisen, productomschrijvingen en KPI’s op te nemen, zodat er meer handvaten zijn om op de kwaliteit en data te kunnen sturen. Met name voordat een overeenkomst met een aanbieder wordt gesloten. b) Kijk naar de individualisering van maatwerkvoorzieningen. - Het aantal inwoners met en de kosten van individuele maatwerkvoorzieningen zijn de afgelopen jaren sterk gestegen. Het aantal inwoners en de kosten van dagbesteding zijn daarentegen stabiel gebleven. Aan individuele voorzieningen zijn hogere kosten per traject verbonden dan aan de groepsgewijze voorzieningen. c) Zet meer in op de doorontwikkeling en doorstroom naar lichtere vormen van ondersteuning en sociale basis. - Heb hierbij meer oog voor de eigen kracht van de inwoner en diens netwerk en het combineren van de informele en formele ondersteuning. Uit de ervaringen van de huidige contractperiode blijkt dat hier nog kansen liggen.

De verantwoordelijkheid hiervoor zowel bij de lokale gemeenten als bij de gecontracteerde partijen. d)Onderzoek de mogelijkheden voor passend beschikken en regievoering - Gericht op het afnemen van administratieve druk en op maatwerk nabij de leefwereld van de inwoner. 18 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

- Om grip te houden op het volume van de ingezette ondersteuning is regievoering een belangrijke sleutel, waar nog meer resultaat uitgehaald kan worden. e) Besteed aandacht aan de ontwikkeling van gebieds- en/of wijkgericht werken. - De uitwerking hiervan vraagt om lokale voorzieningen gebaseerd op demografie en hulpvraag. Omdat in kleinschaligere gebieden de verbinding en netwerkvorming tussen de sociale basis en de formele ondersteuning eenvoudiger gelegd kan worden. De ervaring uit de huidige contractperiode leert, dat het leggen van deze verbindingen niet altijd een automatisme is. Vaak speelt een onvolledig beeld van de sociale kaart een rol. De uitwerking hiervan is de verantwoordelijkheid van de lokale gemeente.

4.2 Beschermd Wonen In 2015 bracht de commissie Dannenberg een advies uit over de toekomst van de voorziening Beschermd Wonen. Centraal in dit advies stond dat kwetsbare mensen hun zelfstandigheid vaker kunnen behouden als passende ondersteuning in de thuissituatie beschikbaar is. Na het advies van de commissie Dannenberg zijn er verschillende rijksprogramma’s geweest die aansluiten bij deze visie. De invulling van de producten beschermd wonen en beschermd thuis zijn daarop gebaseerd. Ter voorbereiding op de nieuwe inkoop is een evaluatie gehouden. De resultaten zijn hieronder verwerkt met aanbevelingen. A) Aanbeveling: differentieer en herdefinieer het product beschermd wonen In dat licht heeft de regio Alkmaar afgelopen contractperiode ingezet op die beweging door meer te sturen op afschalen van de intramurale settingen naar meer wonen in de wijk. In de huidige contracten is beschermd wonen nog geformuleerd als een intramurale instelling waar toezicht 16-24 uur per dag aanwezig is. In praktijk zien we weinig aanbieders die deze vorm van beschermd wonen ook daadwerkelijk aanbieden. Veel vaker hebben aanbieders een aantal panden of appartementen bij elkaar waar een aantal cliënten verblijven en de begeleiding regelmatig langskomt. Deze voorzieningen hebben doorgaans een lagere zorginzet dan in de intramurale settingen gebruikelijk is.

Kleine lokale aanbieders hebben daarnaast andere, doorgaans lagere, bedrijfsvoerings-kosten dan grote systeemaanbieders. Voor de nieuwe contractperiode is het aan te bevelen om de definities van beschermd wonen te herzien en aan te passen aan de werkelijke situatie. B) Aanbeveling: zorg voor voldoende aanbod voor inwoners met complexe problematiek In 2023 en 2024 hebben we in de regio Alkmaar een pilot gehouden met de mensen die in het voormalig sociaal pension woonden. Deze voorziening sloot en gedurende de pilot woonden deze mensen bij het Leger des Heils in een voorziening genaamd Huis en Haard. Deze 16 personen kregen begeleiding. Na de pilot is dit een vaste voorziening geworden binnen het aanbod van Beschermd Wonen en is dit opgenomen in het contract. Dat is een goede ontwikkeling omdat we in toenemende mate een groep inwoners zien met complexe 19 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

problematiek in combinatie met middelengebruik. Ook in de komende jaren blijft er een behoefte aan maatwerk voor deze groep inwoners. Voor de nieuwe contractperiode is het aan te bevelen om binnen het product beschermd wonen voldoende aanbod te hebben voor de echt complexe problematiek en mensen met onbegrepen gedrag. C) Aanbeveling: blijf investeren in een goede regionale samenwerking als het gaat om centrumgemeentetaken Er wordt al lang gesproken over de doordecentralisatie van Beschermd Wonen. Dat betekent dat de verantwoordelijkheid van de centrumgemeente via een wijziging van het woonplaatsbeginsel ook bij de regiogemeenten terecht komt. Dat gaat gemoeid met een herverdeling van het budget. Afgelopen jaren is daar in de regio op voorbereid, maar omdat het aan besluitvorming in de Tweede Kamer ontbreekt, ligt dit nu stil. Wel zijn er plannen aan de gemeenteraad voorgelegd en daar is mee ingestemd. Sinds die tijd werken we binnen de regio samen in het RIT, het regionale indicatieteam. Hoewel dit een overlegstructuur is en geen team, werkt dit platform heel goed voor de uitwisseling van informatie en casuïstiek. Het is aan te bevelen om daar de komende jaren op te blijven investeren.

D) Aanbeveling: Blijf inzetten op de toetsing van rechtmatigheid Het is aan te bevelen dat er in algemene zin meer aandacht is voor de rechtmatigheid van de ingezette & gedeclareerde ondersteuning door de consulenten. In het recente verleden hebben zich meerdere situaties zich voorgedaan waarop reactief gehandhaafd moest en moet worden. Beleidsmatig is dit uitgewerkt in het beleidskader Toezicht en Rechtmatigheid.

4.3 Beschermd Thuis Beschermd Thuis is bij de start van de huidige contracten als voorziening gecreëerd, passend bij de doorontwikkeling van beschermd wonen. De functie van Beschermd Thuis was bij aanvang gericht op het bevorderen van uitstroom uit Beschermd Wonen en inwoners stabiel te laten landen in een zelfstandige woonomgeving en het zoveel mogelijk voorkomen van instroom in Beschermd Wonen. Bij Beschermd Thuis wordt uitgegaan van een situatie waarbij de inwoner zelfstandig woont in een eigen (kamer-), huur-, of koopwoning, waarbij zij beschikken over eigen voorzieningen, zoals sanitair en een keukenblok en waar inwoner kan blijven wonen als de ondersteuning niet meer nodig is. Dat is expliciet opgenomen in de verordening. Ter voorbereiding op de nieuwe inkoop is een evaluatie gehouden. De resultaten zijn hieronder verwerkt en er worden aanbevelingen gedaan. A) Aanbeveling: Herdefinieer het product Beschermd Thuis Afgelopen jaren hebben we in de praktijk gezien dat ook zorgaanbieders in hun eigen vastgoed een vorm van beschermd thuis zijn gaan bieden. De inwoner betaalt dan zelf de huur aan de aanbieder. Dat is een hele wenselijk ontwikkeling als het gaat om het afschalen van beschermd 20 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

wonen en inzetten van minder zware zorg. Echter, het creëert ook een afhankelijk van de zorgaanbieder. Het is aan te bevelen om beschermd thuis als voorziening in een pand van de aanbieder alleen als afschaling te gebruiken om te voorkomen dat er geen uitstroommogelijkheden zijn. Daarnaast is beschermd thuis afgelopen jaren ingezet als afschaling vanuit Beschermd Wonen. Het is ook bruikbaar om zwaardere ondersteuning in de thuissituatie te voorkomen. Daarom is het aan te bevelen om de beschrijving en definitie van Beschermd Thuis te verbreden om de preventieve functie van de voorziening beter te borgen. De functie en inrichting van de toezichtscomponent binnen Beschermd Thuis vraagt daarnaast om differentiatie omdat de uitvoering hiervan verschilt per aanbieder. B) Aanbeveling: Uitbreiden van Housing First Binnen het product beschermd thuis wordt Housing First als bijzondere voorziening neergezet. Deze vorm van beschermd thuis is bedoeld voor mensen die langdurig in de maatschappelijke opvang hebben verbleven en met woonondersteuning moeten uitstromen. Housing First wordt op dit moment door één partij uitgevoerd. Het heeft de voorkeur om deze vorm van ondersteuning in de toekomst door enkele partijen uit te laten voeren. In sommige casuïstiek is de specifieke kennis of ondersteuningsmethodiek doorslaggevend in het al dan niet succesvol zijn van de ondersteuning.

C) Aanbeveling: Samenwerking met regio De financiering van beschermd thuis gaat via de regionale budgetten van beschermd wonen. Echter, zodra een inwoner is uitgestroomd naar een eigen woning met beschermd thuis, dan wordt de regie overgedragen vanuit de consulenten beschermd wonen naar een klantmanager van de regiogemeente. Het is aan te bevelen om deze samenwerking in de komende jaren verder te blijven doorontwikkelen.

21 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

5. Ontwikkelopgaven binnen deze inkoop De beschreven maatschappelijke ontwikkelingen en uitdagingen in hoofdstuk 2 van deze notitie in combinatie met ervaringen en geleerde lessen zoals beschreven in de terugblik worden in dit hoofdstuk samengebracht. Bij de uitwerking van de in te kopen producten worden deze ontwikkelopgaven verder geconcretiseerd.

Opgave 1 Van zwaar naar licht (Zo licht als mogelijk, zo zwaar als nodig) In de nieuwe contractperiode wordt de beweging van zwaar naar licht verbeterd en verankerd.: Door: 1. Beter benutten en ontplooien van de sociale basis 2. Nieuwe lichtere ondersteuningsvormen ontwikkelen Het is belangrijk om daarbij op te merken dat er vanuit het oogpunt van de voorziening verschil is in wat als voorliggend beschouwd wordt. Voor begeleiding geldt dat o.a. de sociale basis als voorliggend aangemerkt kan worden terwijl voor Beschermd Wonen geldt dat Beschermd Thuis of begeleiding juist voorliggend zijn.

1.1 Beter benutten en ontplooien van de sociale basis Bij de nieuwe inkoop richten we ons op wat nodig is om te zorgen dat de ‘normale basis’ voorzieningen juist óók voor de meest kwetsbare inwoners ondersteuning kunnen bieden. Er kan een vergelijking worden gemaakt met het meer toegankelijker maken van openbaar vervoer en gebouwen voor personen met een beperking. Daar zijn we als samenleving meer en meer in geslaagd. Het gebruik van de sociale basis wordt in de inkoop verbeterd door: a. Kwaliteitseisen om de beweging naar de sociale basis te incorporeren in de organisatie Knelpunten en kansen in de sociale basis moeten we systematisch en gestructureerd kunnen signaleren, onderzoeken, toepassen en ontwikkelen. Voor zowel aanbieders, consulenten, inwoners, contractmanagers als beleidsmedewerkers moet er een route zijn om signalen van hiaten en kansen in de sociale basis in een ontwikkeltraject te kunnen zetten. Dat vraagt iets van de inrichting of werkwijzen in de organisaties, zowel bij de aanbieders als gemeenten en contractmanagement. Om deze ontwikkeling in de nieuwe contractperiode te waarborgen nemen we (inrichtings- en verantwoordings) eisen hierover op in de inkoopdocumenten en kwaliteitseisen.

De mate waarop de gemeenten zich inspannen om de door de aanbieders gesignaleerde ontwikkelmogelijkheden in de sociale basis te realiseren, zal van invloed zijn op het uiteindelijke resultaat van deze ontwikkelopgaven.

b. Dichterbij de inwoner en de sociale basis werken: gebieds- of netwerkgericht:

22 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

Vanuit de ministeries worden ontwikkelingen in het zorgstelsel gestimuleerd om te sturen op de beheersbaarheid van de oplopende zorgvraag in Nederland. Om de toegankelijkheid van zorg en ondersteuning betaalbaar en van voldoende kwaliteit te houden zijn diverse programma’s en akkoorden opgesteld, zoals IZA, GALA etc. Deze ontwikkellijnen betekenen dat we rekening moeten houden met de trend om zo nabij en zo tijdig mogelijk de ondersteuning te organiseren. Het wordt aangeraden om in dat kader dichter in de wijken en gebieden inwoners te ontmoeten. Het ontwikkelen van gebiedsteams is een landelijk gestimuleerd programmaonderdeel. In het lokale team werken diverse partners met de gemeenten samen, waardoor het eenvoudiger is formele en informele ondersteuning in de sociale basis met elkaar te combineren. Het is een logisch vervolg op de hierboven beschreven trend. Er wordt steeds meer ingezet om dicht bij de inwoners en hun leefwereld het eigen oplossend vermogen en dat van de samenleving te vergroten en waar nodig (tijdelijk) extra steun te bieden. In de regio Alkmaar wordt door de gemeenten verschillende prioriteiten aan de ontwikkeling van gebiedsteams gegeven. Het is echter wel een ontwikkeling, die van aanbieders en gemeenten tijdens de nieuwe inkoopperiode, na 2027, een andere inzet kan vragen.

Immers er kan een wens ontstaan om expertise van de aanbieders aan deze teams toe te voegen.

c. Consultatie Om de sociale basis verder te versterken kan het faciliterend zijn professionele kennis (tijdelijk) toe te voegen aan bijvoorbeeld een wijkteam, een buurthuis, een sportvereniging of welzijnsorganisatie. Dit kan zijn voor individuele casuïstiek of voor groep gebonden casuïstiek. Het is de bedoeling, dat partijen uit de sociale basis meer kennis verwerven hoe om te gaan met inwoners met een ondersteuningsvraag, die een specifieke aanpakt vraagt. Het doel is om de sociale basis toegankelijker te maken voor een grotere doelgroep. d.

Opbouwen en betrekken van een netwerk

Het opbouwen van een netwerk en het betrekken van het netwerk kan als doel gesteld worden om met behulp van professionals aan te werken. We zien een verschuiving van zelfredzaamheid naar samenredzaamheid. Lotgenotencontacten blijken bruikbare mogelijkheden om netwerken te vergroten. Maar ook verenigingen, kerken, moskeeën kunnen hier een rol in vervullen. Met een groter netwerk kan beter informele en formele ondersteuning worden gecombineerd. Het opbouwen en betrekken van dit netwerk is cruciaal; vrienden, familie en buurtnetwerken kunnen een waardevolle rol spelen in het leven van de inwoner en bijdragen aan hun welzijn.

e. Meer samenwerken met en ontwikkelen van algemene voorzieningen Meer inzicht krijgen in het aanbod van algemene voorzieningen en inzicht in wat er binnen deze algemene voorzieningen voor specifieke doelgroepen ontwikkeld moet worden, zodat dezelfde ondersteuning met minder maatwerkvoorzieningen gerealiseerd kan worden. Er zijn al wel veel algemene voorzieningen, bijvoorbeeld (ggz) dagbesteding of inloopvoorzieningen, buurthuizen, 23 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

welzijnspartijen, welzijn op recept, bibliotheken met bijvoorbeeld formulierenpunten of taalmaatjes etc. Maar het aanbod is niet altijd passend. Het is de opgave om dit meer passend te maken, zodat het (deels) een vervanging voor individueel maatwerk kan zijn. En daarmee een belangrijke sturingsmaatregel. 1.2 Nieuwe lichtere ondersteuningsvormen ontwikkelen

Ontwikkelen van collectief aanbod Binnen de nieuwe contractperiode nemen we collectief aanbod op als voorliggend op individueel aanbod. Dit is een begeleidingsvorm, die de laatste tijd tot ontwikkeling komt. Het is onze opgave om deze ontwikkeling te stimuleren tijdens de contractperiode. Steeds meer initiatieven worden ontwikkeld om los te komen van de (langjarige) individualisering van de ondersteuning door meer groepsgewijze alternatieven te ontwikkelen. Het heeft tot voordeel, dat er nieuwe contacten ontstaan, minder afhankelijkheid van de hulpverlener ontstaat, mensen met elkaar problemen oplossen (meer normaliseren) en het brengt lagere financiële lasten met zich mee. Bij collectieve begeleiding wordt het tarief onder het aantal deelnemers via een verdeelsleutel verdeeld. Collectieve begeleiding is een maatwerkvoorziening. Er is wel een beschikking nodig, daarmee onderscheidt het zich is een algemene voorziening, waar men zonder beschikking naar toe kan. Collectieve begeleiding onderscheidt zich van dagbesteding. Dagbesteding wordt ook groepsgewijs verstrekt, maar bestaat uit het geven van de invulling aan de dag. Dagbesteding heeft een ander doel dan collectief begeleiden. Het heeft een tarief per dagdeel.

Slim en creatief combineren van vraag en aanbod Diverse doelgroepen kunnen met elkaar gecombineerd worden als het probleem van de één het probleem van een ander oplost.

Digitalisering en domotica Ook in de ondersteuning kunnen ICT-ontwikkelingen helpend blijken te zijn. Digitale ondersteuning op afstand of het gebruik van domotica. De toepassingsmogelijkheden van AI ontwikkelen zich momenteel zeer snel. Het ligt in de lijn der verwachtingen dat ook binnen ondersteuningsvormen een AI-toepassing ontwikkeld zou kunnen gaan worden binnen de komende contractperiode.

24 Richtlijnen en opgaven inkoop Wmo Begeleiding, Beschermd Thuis en Beschermd Wonen regio Alkmaar

Opgave 2 Sturen op kwaliteit en ondersteuning op maat in een passend zorglandschap Bij de inkoop van begeleiding in 2020 zijn beperkte kwaliteitseisen opgenomen. Deze blijken onvoldoende tools te bieden om aanbieders te toetsen op kwaliteit vóór dat we een overeenkomst sluiten of waar we op moeten handhaven. Inmiddels is er ook een regionaal beleidskader Toezicht & Handhaving vastgesteld in alle gemeenten. Om een ondersteuningsaanbod te bieden dat zowel stabiele kwaliteit als ondersteuning op maat biedt, is het essentieel duidelijkere en meer heldere kwaliteitseisen te formuleren waar aan een aanbieder moet voldoen. Ook op casusniveau moeten ondersteuningsplannen en beschikkingen met concrete doelen geformuleerd zijn, zodat er op gehandhaafd kan worden. Om deze opgave te realiseren wordt ingezet op twee doelen: 1. Sturen op kwaliteit en ondersteuning op maat (door het voeren van regiegesprekken, methodisch indiceren en concrete ondersteuningsplannen en meer kwaliteitseisen voor de aanbieders) 2. Sturen op een passend zorglandschap.

2.1 Sturen op kwaliteit en ondersteuning op maat Regiegesprekken en methodisch indiceren De gemeenten hanteren het methodisch indiceren als werkwijze om te borgen dat er eenduidige, transparante en voorspelbare indicaties worden gesteld. Na afgifte van de indicatie worden in samenwerking met inwoner, zorgaanbieder en gemeente doelen en een passend ondersteuningsplan opgesteld. Daarnaast vormt het voeren van regiegesprekken met de inwoner door de consulent van de gemeente een cruciaal onderdeel van dit proces. Deze gesprekken bieden de consulent de mogelijkheid om regelmatig het ingezette traject te evalueren en bij te sturen waar nodig. Door in gesprek te blijven met de inwoner en andere betrokkenen, kan de consulent beter inspelen op veranderende behoeften en doelen. Dit zorgt ervoor dat de ondersteuning altijd aansluit bij de persoonlijke situatie van de inwoner en de context.