251009 Raadsinformatiebrief afdoening motie Atletiek sprint naar de toekomst - bijlage 2. Eindrapport
Tekst van het document
Toekomst atletiek Alkmaar Eindrapport
Datum 30 september 2025
Referentie 2507RV
In opdracht van Gemeente Alkmaar
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
Inhoudsopgave 1
2
3
4
Inleiding
2
1.1 1.2 1.3
Aanleiding Onderzoeksvragen Leeswijzer
2 2 3
Wensen vereniging Hylas
4
2.1 2.2
4 4
Huidige accommodatie Wensen Hylas
Toetsing accommodatie-wensen
8
3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7
8 10 14 16 16 17 18
Ruimtelijke inpassing indoorhal Investeringsraming 200 meter indoorhal Behoefte en gebruik indoorhal Doorkijk naar exploitatie van een 200 meter indoor atletiekhal Verplaatsen atletiekbaan en nieuw clubhuis Uitbreiding outdoor atletiekbaan Indoorhal, verbetering clubhuis en gemeentelijk sportbeleid
Toekomst atletiek en Hylas
19
4.1 4.2 4.3
Ontwikkeling in de sport Ontwikkeling atletiek en Hylas Kansen voor Hylas
19 19 22
Conclusies en aanbevelingen
24
5.1 5.2
Conclusie Aanbevelingen
24 25
Bijlage 1
Aanpassingen conceptrapport
27
Bijlage 2
Bouwkosten sportcentrum/sporthal
28
Bijlage 3
Kengetallen bouwkosten
31
Bijlage 4
Bouwkosten kantine/kleedkamers
32
5
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
1 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
1
Inleiding
1.1
Aanleiding
De atletiekvereniging Hylas beschikt in Alkmaar over een 400 meter atletiekbaan met technische nummers en een clubhuis. Op 27 februari 2025 heeft de gemeenteraad van Alkmaar besloten tot nieuwbouw van het Sportpaleis op de huidige locatie ten behoeve van het wielrennen, zaalsporten en bewegingsonderwijs van het regionale MBO opleidingscentrum Talland College. De atletiekvereniging hoopte dat het nieuwe Sportpaleis ook geschikt zou worden voor indoor-atletiek, maar de gemeenteraad heeft hier niet voor gekozen. Wel heeft de gemeenteraad een motie aangenomen om: 1. 2. 3.
te onderzoeken welke maatregelen/investeringen er nodig zijn om atletiek ook in de toekomst te behouden voor Alkmaar; dit onderzoek in samenwerking met Hylas uit te voeren en de mogelijkheid voor een indoor atletiekhal hierbij te betrekken; de raad uiterlijk in het derde kwartaal 2025 hierover te informeren.
De gemeente Alkmaar heeft Drijver en Partners gevraagd hiervoor het onderzoek uit te voeren.
1.2
Onderzoeksvragen
Door de gemeente Alkmaar zijn de volgende ondervragen geformuleerd. Hoofdvraag Welke maatregelen/investeringen zijn er nodig om atletiek ook in de toekomst te behouden voor Alkmaar? Hoe kan de atletiekvereniging in Alkmaar toekomstbestendig worden gehouden, rekening houdend met ontwikkelingen in atletiek, de groei van de stad, en trends in de sport en de trends van het verenigingsleven? Sub vragen 1. Ontwikkelingen van de Atletiek en specifiek AV Hylas in Alkmaar: • Welke trends en veranderingen zijn er te verwachten in de Atletiek op landelijk en op lokaal niveau? ** zie ook 2 • Welke positie heeft Hylas ten opzichte van de andere verenigingen in de regio (huidige situatie) 2. Ontwikkelingen in de sport: • Hoe beïnvloeden trends zoals individualisering en veranderingen in het verenigingsleven de betrokkenheid van leden bij de vereniging? • Welke nieuwe sporttrends en -activiteiten kunnen worden geïntegreerd om de aantrekkelijkheid van de vereniging te vergroten? • Hoe kan de vereniging inspelen op de behoefte aan meer flexibele en gepersonaliseerde sportmogelijkheden? 3. Ontwikkelingen van de groei van de stad: • Hoe zal de bevolkingsgroei en stedelijke ontwikkeling van Alkmaar de vereniging Hylas beïnvloeden? • Welke demografische veranderingen zijn te verwachten en hoe kunnen deze de ledenstructuur van de vereniging Hylas beïnvloeden?
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
2 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
4. Welke consequenties hebben punten 1,2 en 3 voor toekomstige ontwikkelingen van Hylas qua aantallen en soort leden (recreatief/wedstrijd, maar ook welke vormen van atletiek) in de toekomst? 5. Toekomstbestendig houden van de accommodatie: • Hoe kan de huidige sportaccommodatie van Hylas worden verbeterd om beter aan de toekomstige behoeften van de leden te voldoen? • Wat is op korte termijn nodig en wat op de langere termijn? • Welke invloed hebben de ledenontwikkeling (aantallen), de veranderende behoefte van de leden, de verschillende doelgroepen op de sportaccommodatie? Wat is er nodig op de sportaccommodatie? • Welke investeringen (korte en lange termijn) zijn nodig om de sportaccommodaties up-to-date en aantrekkelijk te houden voor huidige en toekomstige leden? Hoe wordt dit gefinancierd en wat is de bijdrage van de vereniging. 6. Financieel consequenties aanpassingen accommodatie • Wat zijn de financiële implicaties van de aanpassingen voor de vereniging? • Moeten de leden extra gaan betalen en zijn ze daartoe bereid? • Hoe ziet de businesscase voor de vereniging eruit? • Wat zijn de belangrijkste uitdagingen en kansen bij de plannen voor de aanpassingen?
1.3
Leeswijzer
De motie geeft aan het onderzoek in samenwerking met Hylas uit te voeren. Samenwerking betekent dat Hylas nadrukkelijk is betrokken bij het onderzoek. De rollen en posities zijn duidelijk. Drijver en Partners is een onafhankelijk adviesbureau voor sportaccommodatievraagstukken. De wens van Hylas is ook helder: een indoor atletiekhal met een 200 meter rondbaan en versterking van de outdoor locatie, inclusief een verduurzaamd clubhuis met een ruimer krachttrainingshonk. In de uitvoering van het onderzoek en de rapportage kunnen die zaken niet door elkaar lopen. Hylas is betrokken bij het onderzoek, maar Drijver en Partners is de uitvoerder van het onderzoek en de opsteller van deze rapportage. De conceptrapportage is gezamenlijk besproken met Hylas, gemeente en Drijver en Partners. In bijlage 1 geven we de belangrijkste opmerkingen van Hylas op de conceptrapportage en de reactie van Drijver en Partners daarop. We beginnen in hoofdstuk 2 met de wensen van Hylas: realisatie van een indoor 200 meter rondbaan, verbetering van de outdoorbaan en het clubhuis. In hoofdstuk 3 toetsen we de accommodatie-wensen. We behandelen onder meer de ruimtelijke mogelijkheden om een indoorhal te realiseren op verschillende locaties en we gaan in op de investeringskosten, het gebruik en een doorkijk naar de exploitatie.
In hoofdstuk 4 gaan we in op de ontwikkeling van sport en bewegen in Nederland en de positie van de verenigingssport en atletiek in het bijzonder. En we behandelen de kansen en mogelijkheden voor atletiek in Alkmaar. We besluiten in hoofdstuk 5 met onze conclusies en aanbevelingen.
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
3 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
2
Wensen vereniging Hylas
2.1
Huidige accommodatie
Atletiekvereniging Hylas heeft momenteel 510 leden (medio 2025) en beschikt over een 6 laans 400 meter rondbaan met 8 sprintlanen en technische nummers aan de Havinghastraat in Alkmaar. De atletiekbaan is eigendom van de gemeente Alkmaar. Alkmaar Sport verzorgt het beheer en onderhoud. Alle losse onderdelen van de baan zijn eigendom van Hylas. Het clubhuis van Hylas (422 m2 bruto vloeroppervlakte (bvo)) ligt bij de baan en is eigendom van Hylas met een recht van erfpacht. De atletiekbaan is in 1989 gerealiseerd op het huidige sportpark De Viaan. In 2015 is de baan gerenoveerd (destijds voor € 1,4 miljoen). De volgende renovatie van de toplaag staat bij de gemeente gepland voor 2035. De Atletiekunie keurt alle atletiekbanen in Nederland om de drie jaar. De laatste keuring is uitgevoerd in 2023 en de accommodatie is toen wedstrijdgeschikt bevonden. In de loop van het jaar zal een nieuwe keuring plaatsvinden. Bekend is dat de belijning van de toplaag is versleten. Het was de bedoeling dit jaar de toplaag te reinigen en nieuwe belijning aan te brengen, maar dat is verschoven naar de zomer 2026 (de baan is dan enkele weken niet bruikbaar). Er ontbreekt een kogelslingerring1. Verder is plaatselijk een kleine verzakking op baan 1. Onderzocht moet worden of deze verzakking plaatselijk hersteld kan worden of dat een renovatie van de gehele onderbouw (fundering) noodzakelijk is.
2.2
Wensen Hylas
De atletiekvereniging Hylas wil een accommodatie die past bij de ambities van de vereniging. Hylas wil groeien van 510 leden nu naar circa 1.000 leden met een breed sport- en beweegaanbod voor recreanten, breedtesporters, talenten en topsportatleten en voor valide sporters en voor sporters met een beperking. Hylas wil een vereniging zijn die midden in de Alkmaarse samenleving staat, die past bij de sportambities van Alkmaar en met een regionale functie. Hylas heeft behoefte om de accommodatie op drie onderdelen te verbeteren: • • •
verbetering outdoor atletiekbaan; realisatie van een indoor atletiekhal met een 200 meter rondbaan; verbetering van het clubhuis.
Verbetering outdoor atletiekbaan • • • • • • •
Huidige baan is windgevoelig, Hylas wil de windgevoeligheid beperken. De outdoorbaan is bijna 40 jaar oud. In de buurt van finish is plaatselijk een verzakking van de onderbouw. Hylas maakt zich zorgen voor meer verzakkingen. De baanverlichting is nog conventioneel en geen led. Hylas vindt dat de baan opnieuw ingedeeld moet worden om optimaal gebruik te kunnen maken van de oppervlakte, onder andere de behoefte aan achtbanen rond en 10 sprintbanen. Behoefte om alle onderdelen te kunnen doen, zoals ook kogelslingeren. Er is overlast van uitwerpselen van meeuwen en ganzen op de baan. Hylas wil graag een tribunefaciliteit; dat mag een aarden wal zijn. De huidige wal bij buurvereniging Achilles is niet bruikbaar want die is onderdeel van de handboogschietbaan.
1 Meestal wordt die gecombineerd met discuswerpen, maar dat vraagt een net/ring die geschikt is voor zowel discuswerpen als
kogelslingeren. In Alkmaar is de ring alleen geschikt voor discuswerpen.
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
4 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
Verbetering clubhuis • • •
Het clubhuis is volgens Hylas gedateerd, er is behoefte aan duurzaam, modern gezellig clubhuis. Het krachthonk is nu te klein (nu circa 7x7 meter), momenteel kunnen maximaal 5-6 atleten veilig tegelijk het krachthonk gebruiken. Het krachthonk zou voor Hylas 3 tot 4 keer zo groot moeten zijn. Het clubhuis zou dichter bij de baan moeten liggen.
Realisatie 200 meter indoor hal • • • •
Geschikt voor wintertraining van talenten en breedtesporters. Geschikt voor wintertraining voor specifieke doelgroepen, zoals Running Blind, start-to-run, revalidatie groepen of para atletiek. Voorziet in regionale en nationale behoefte. Er is slechts één 200 meterhal in Apeldoorn en die wordt gedeeld met wielrennen. Een 2e hal versterkt het Nederlandse sportlandschap en zal volgens Hylas een impuls geven aan atletiek in Alkmaar en de regio en past bij de topsportambities van Alkmaar.
De Atletiekunie streeft naar meer indoor atletiekaccommodaties in Nederland. Om dat te ondersteunen heeft de bond een aantal indoor-concepten laten ontwikkelen van klein (type XS, type S), naar middelmaat (type M) naar groot (type L of XL). Hylas wil graag een 200 meter indoorhal met 6 lanen (haltype L). Afbeelding 2.1 geeft een overzicht van een 4 laans variant (4450 m2 bvo), maar de wens van Hylas is de variant met 6 lanen (5200 m2 bvo). Afbeelding 2.1 Indoorhal met 200 meter rondbaan en 4 lanen / Hylas wil graag 6 lanen (bron: https://www.atletiekunie.nl/kenniscentrum/accommodatiezaken/more-indoor/)
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
5 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
Situering indoorhal Hylas heeft een aantal mogelijkheden aangegeven voor situering van een indoorhal en staat open voor andere opties: 1. 2. 3. 4.
Op de plek van het huidige clubhuis; Langs de N9 en atletiekbaan draaien en Achilles uitplaatsen; Op het evenemententerrein; Aan de overzijde van de N9 (beoogde KNVB campus terrein).
Afbeelding 2.2
Variant 1: situering op plek van huidige clubhuis
Afbeelding 2.3 Variant 2: situering langs de N9, atletiekbaan draaien en Achilles uitplaatsen, de hal kan ook zoveel mogelijk opschuiven naar het veld van Achilles om de afstand tot de Viaanse Molen te vergroten.
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
6 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
Afbeelding 2.4
Variant 3: situering op het evenemententerrein
In hoofdstuk 3 toetsen we de accommodatie-wensen.
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
7 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
3
Toetsing accommodatie-wensen
3.1
Ruimtelijke inpassing indoorhal
Een 200 meter indoorhal heeft een afmeting van 45 x 90 meter (4 laans) of 50 x 95 meter (6 laans). Het polsstok hoogspringen vergt een obstakelvrije hoogte van 9 meter. We verwachten dat met constructie en technische installatie de hoogte van een hal circa 10 meter is. Als we naar het bestemmingsplan/omgevingsplan kijken, dan is situering van een indoorhal op de plek van het clubhuis (variant 1) om diverse redenen niet mogelijk of tegen zeer hoge kosten. Afbeelding 3.1
Kabels en leidingen met vrijwaringszone
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
8 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
-1Langs de Havinghastraat loopt een strook van kabels en leidingen met onder meer een hoge druk gasleiding. Kabels en leidingen (nutsvoorzieningen) moeten vrij liggen en toegankelijk blijven voor onderhoud. Voor de hoge druk gasleiding geldt een veiligheidszone (gestippeld op afbeelding 3.1) waarbinnen niet gebouwd mag worden. Het gas-distributiestation dat aan de kop van de atletiekbaan ligt, is geen gewoon distributiestation. Liander geeft aan dat in dit station het aardgas van de Gasunie wordt aangeleverd (voor Alkmaar). Dit station is dus aangesloten op het landelijke gastransportnet in Nederland. Van daar uit is het verbonden met het leidingennetwerk van regionale netbeheerders, op deze locatie is dat Liander. Liander laat weten dat het de vraag is of de Gasunie wil meewerken aan een indoorhal op die locatie en verplaatsing van leidingen. De normale procedure is dat de initiatiefnemer (in dit geval de gemeente) een offerte opvraagt bij Liander voor het verplaatsen. Liander geeft aan dat het om een aanzienlijke investering gaat (mocht de Gasunie willen meewerken). -2De afmeting van de hal is zodanig dat de bomen langs de Havinghastraat zouden moeten worden gerooid. -3Situering op de plaats van het huidige clubhuis betekent een reconstructie van de entree van het sportpark en de interne ontsluiting (toegang tot de handboogschietvereniging Achilles).
-4En als laatste geldt de beperking van de molenbiotoop. Naast de atletiekbaan ligt de Viaanse molen. De molen is op grond van de Waterschapsverordening van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) een maalvaardige windmolen. In de verordening staan regels (geboden en verboden) die een waterschap hanteert bij de bescherming van onder andere waterkeringen en watergangen en wegen. De Viaanse Molen heeft in het huidige omgevingsplan een beschermingszone van 400 meter voor de windvang. Binnen deze beschermingszone geldt een beperking met betrekking tot de toegestane bouwhoogte. Een hal zal bij variant 1 op circa 150 meter afstand van de molen komen te liggen met een bouwhoogte van circa 10 meter. Vanwege onder andere de molenbiotoop is het aantal te bouwen woningen langs de kanaalzone recentelijk aanzienlijk ingeperkt (van 5.400 naar 2.000 woningen). Als bij woningbouw de beperking geldt van de molenbiotoop, dan verwachten we dat die beperking ook geldt voor een indoor atletiekhal. Een situering langs de N9 wordt niet beperkt door kabels en leidingen. Afgezien van het gegeven dat je de handboogschietvereniging moet uitplaatsen en een nieuwe atletiekbaan moet aanleggen, geldt voor een situering langs de N9 evenzeer de beperking van de molenbiotoop.
Ook als je de indoorhal op bijvoorbeeld de handboogschietbaan van Achilles zou positioneren, blijft de afstand circa 180 meter. Voor de derde locatie – het evenemententerrein – gelden tenminste twee wezenlijke beperkingen. Op 116 meter van het evenemententerrein ligt de Robonsbosmolen. Hier geldt eveneens de beschermingszone van 400 meter voor de windvang. Daarnaast heeft het terrein een functie voor evenementen, zoals het Tapt Festival, de Stunt Movie Show, het Popweekend en voor stalling voor de wagens van de kermis. De gemeente wil die functie niet opgeven en een andere locatie is niet in beeld.2
2 Volgens Hylas is de Robonsbosmolen niet maalvaardig en heeft die een lager beschermingsregime dan de Viaanse molen. En
volgens Hylas heeft AZ aangegeven dat de evenementenfunctie ook bij het AZ stadion kan worden gehuisvest.
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
9 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
Een vierde optie voor een andere locatie is het terrein aan de overkant van de N9, waar de gemeente 25 hectare beschikbaar had voor het KNVB centrum. Het eigendom van deze locatie is deels van de gemeente en deels van een projectontwikkelaar. Het gebied is volledig Natura 2000 zone. Voor realisatie van de KNVB campus was steun vanuit de provincie; Alkmaar was de enige gegadigde in de provincie. De gemeente schat de kansen laag in vanwege bouwen in landelijk gebied en alternatieven (Lycurgushal is dichtbij). Of deze locatie (on)mogelijk is zou nader verkend moeten worden. Een geschikte locatie voor een indoorhal van deze omvang (circa 50 meter x 95 meter exclusief ontsluiting/parkeren) is bij de gemeente Alkmaar op dit moment niet in beeld. Als gemeente de haalbaarheid van een indoorhal verder wil verkennen, is vervolgonderzoek naar een locatie nodig.
3.2
Investeringsraming 200 meter indoorhal
Door More Indoor zijn de stichtingskosten van een indoorhal met 200 meter rondbaan, geraamd op € 12.420.000 voor een 6-laans variant (Zie separate bijlage: Notitie OWB Indoor Atletiekhal Hylas). Tabel 3.1
• • • •
•
Stichtingskosten volgens More Indoor
Aan More Indoor hebben we gevraagd voor een specificatie/onderbouwing en die is niet gegeven. De investeringsraming van More Indoor is gebaseerd op prijspeil 1 april 2025. De bouwkosten index was vorig jaar circa 4%. Er ligt geen Programma van Eisen aan de raming ten grondslag. Er is wel een ruimtestaat, maar More Indoor verwijst naar het totaal m2 in de tabel. We hebben vragen gesteld over duurzaamheid (oa energieverbruik) en informatie over de toekomstige energievoorziening is nog niet bekend. Wel heeft More Indoor aangegeven dat het gebouw voldoet aan BBL (Besluit Bouwwerken Leefomgeving). Voor nieuwbouw van utiliteitsgebouwen geldt dat aanvragen van de omgevingsvergunning vanaf 1 januari 2021 moeten voldoen aan de BENG-eisen. BENG staat voor Bijna Energieneutraal Gebouw. Gebouwen in Nederland moeten vanaf 2050 energieneutraal zijn. De meerkosten voor ENG zijn doorgaans (relatief) niet heel groot. Op onze vraag naar de toeschouwerscapaciteit geeft More Indoor aan dat de investeringsraming gebaseerd is op een trainingshal zonder toeschouwerscapaciteit. Dat bevreemd ons omdat Hylas en Atletiekunie juist inzetten op een indoorhal voor trainingen en wedstrijden.
De stichtingskosten zoals door More Indoor /Atletiekunie gegeven, lijken ons te laag. Er zijn diverse posten niet geraamd die wel onderdeel uitmaken van de stichtingskosten en we verwachten dat de berekening door More Indoor is opgesteld onder uiterst gunstige voorwaarden. De praktijk is dat dat niet realistisch is.
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
10 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
Posten die onderdeel uitmaken van de stichtingskosten van een regulier bouwwerk zijn: A B
grond en infrastructurele kosten kosten grondverwerving, bouwrijp maken en grondwerkzaamheden, herinrichten terrein na oplevering en eventuele ontsluitingswegen (boven- en ondergrondse infrastructuur) bouwkosten bouwkundig en installatie
C
leges
D
aansluitkosten nuts
E
vaste en losse inrichting
F
bijkomende kosten
Advies/begeleidingskosten/onderzoeken incl. bouwdirectie + bouwtoezicht t/m oplevering. Architect/constructeur/adviseurs/engineering marktpartij D&B
G
rentekosten
Kosten voor leningen en financiering tijdens de bouw
H
onvoorzien
elektra, water, wifi, riolering
Grond en infrastructurele kosten De locatie van een mogelijke indoorhal is nog niet bekend. Maar zelfs locaties die in eigendom zijn van de gemeente, hebben te maken met bouwrijp maken, grondwerk en kosten van herinrichting. Een post van minimaal 4-5 ton is denkbaar en eventueel kosten grondverwerving. Als aansluiting op de verkeersinfrastructuur ingrijpend is, lopen de kosten verder op. Bouwkosten De bouwkosten zijn van veel factoren afhankelijk. Bij een raming is het belangrijk uit te gaan van een Programma van Eisen (waar moet het gebouw aan voldoen) en doorvertaling naar een ruimtestaat (per functie de aantallen, de oppervlaktes, de hoogte). Dan is inzichtelijk wat wel en wat niet in de bouwkostenraming is meegenomen. Nu is bij navraag gebleken dat de raming van More Indoor is gebaseerd op een trainingshal. Dus zonder toeschouwerscapaciteit. Wanneer een hal geschikt zou moeten zijn voor wedstrijden (onderdeel Programma van Eisen), dan werkt dat door in de oppervlakte voor tribune, voor interne verkeersruimte, voor de horecafunctie, voor ruimte voor toiletten en voor parkeren. En dat werkt weer door in de bouwkosten, in bijkomende kosten, inrichtingskosten et cetera. Leges De leges zijn gekoppeld aan de bouwkosten. Volgens de legesverordening Alkmaar schatten we de post op circa 3 tot 4 ton.
Aansluitkosten nutsvoorzieningen De aansluitkosten schatten we voorlopig in op circa 1 ton. Zaken als netcongestie e.d. moeten nog nader worden verkend. Vaste en losse inrichting Onbekend is welk bedrag is begroot in de raming van More Indoor. Bijkomende kosten Onder bijkomende kosten verstaan we met name honoraria voor de planontwikkeling en -begeleiding. Dat zijn kosten voor proces-/projectmanagement, architect, directievoering en toezicht, constructeur, adviseur bouwfysica et cetera. Een post die vaak wordt vergeten zijn interne uren bij de gemeente.
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
11 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
In de utiliteitsbouw variëren de bijkomende kosten van 16% tot 48% van de bouwkosten. Als een bouwwerk simpel is, veel standaard en weinig inzet vergt van begeleiding, dan zijn de bijkomende kosten laag. Bij een groter complexer gebouw zijn de bijkomende kosten hoger. Onvoorzien Wanneer een bouwproject uitgebreid is voorbereid, verkleint dat de kans dat zaken niet zijn begroot. Andersom, als er nog veel onbekendheden zijn, dan is de kans op onvoorziene posten groter. Een post onvoorzien van 6% (over alle berekende kosten) is laag. En een post van 15% is niet ongebruikelijk als er nog veel onbekendheden zijn. Wij hanteren nu 10%. Algemeen Kostenramingen worden in verschillende fasen van een bouwproject opgesteld, van de initiatieffase tot gedetailleerd in het definitief ontwerp, In elke fase neemt de nauwkeurigheid van de raming toe. In het allereerste stadium geeft een raming op kengetallen een eerste indicatie. En het is zaak om de ramingen te verfijnen met een elementenraming als het project concreter wordt (de locatie bekend, het programma van eisen bekend, een schetsontwerp et cetera). Bij het hanteren van kengetallen, hanteer je daarvoor geschikte bronnen. Drijver en Partners hanteert voor de allereerste fase kengetallen van Bouwkostenkompas.
Voor verschillende gebouwen geeft het de bouwkosten per m2, verbijzonderd naar allerlei onderdelen, naar regio en kwaliteitsniveau (zie bijlage 2 als voorbeeld). Voor het ramen van de bouwkosten van een 200 meter indoor atletiekhal (50x95 meter) gaan wij uit van sportcentrum/sporthal. Voor Alkmaar zijn de bouwkosten per m2 bvo € 2235,- voor basisniveau en € 2096 per m2 bvo voor een laag kwaliteitsniveau en € 2754 voor een hoog kwaliteitsniveau. Tabel 3.2
Bouwkosten per m2 bvo exclusief BTW, prijspeildatum: 1 juli 2025,
bron bouwkostenkompas.nl
Sportcentrum/sporthal
basis laag hoog € 2.235 € 2.096 € 2.754
Onze ervaring op dit moment is dat het regelmatig gebeurt dat geraamde budgetten bij aanbesteding niet toereikend blijken te zijn. Vandaar kiezen wij voor bouwkosten tussen basis en hoog in (€ 2554/m2). De bijkomende kosten variëren sterk. Bij utiliteitsbouw is 16% laag, 25,7% basis/gemiddeld en 48% hoog. Wij zijn uitgegaan van 30% bijkomende kosten (30% van de bouwkosten). De door ons gekozen bouwkosten en bijkomende kosten zijn in lijn met indicaties die Breemen Bouwadviseurs en BBN afgeven (gespecialiseerde bouwkosten-bureaus – zie bijlage 3). In tabel 3.3 schetsen wij onze raming op basis van de bouwkosten (€ 2.554/m2) en 30% bijkomende kosten, maar ook andere posten die bij de stichtingskosten horen. Drijver en Partners komt dan op voorlopige investeringskosten van € 20,5 miljoen exclusief btw. In dezelfde tabel laten we ook zien als we uitsluitend uitgaan van lage bouwkosten en lage bijkomende kosten. Als we uitgaan van lage bouwkosten per m2 en lage bijkomende kosten (en andere posten niet meenemen), dan zouden wij uitkomen op € 12,6 miljoen, dus vergelijkbaar met het bedrag dat More Indoor (Atletiekunie) afgeeft, namelijk € 12,4 miljoen exclusief btw.
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
12 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
Tabel 3.3
Raming stichtingskosten indoor atletiekhal volgens Drijver en Partners en een variant met lage bouwkosten en lage bijkomende kosten, prijspeil juli 2025
Atletiek indoorhal 200 meter
Raming Drijver & Partners
bruto vloeroppervlakte in m2
5200
5200
€ 500.000
pm
€ 2.300
€ 2.000
grond en infrastructurele kosten bouwkosten overspanning>35m1
€ 161
koeling
€ 93
bouwkosten totaal
Raming obv lage bouwkosten
€ 2.554
€ 2.000
€ 13.280.800
€ 10.400.000
leges (max € 705.764)
€ 426.118
pm
aansluitkosten nuts
€ 100.000
pm
vaste en losse inrichting
€ 332.020
pm
bijkomende kosten
30%
15%
bijkomende kosten
€ 3.984.240
€ 1.560.000
investeringskosten exclusief onvoorzien
€ 18.623.178
€ 11.960.000
onvoorzien
10%
5%
onvoorzien,
€ 1.862.318
€ 598.000
€ 20.485.496
€ 12.558.000
€ 3.940
€ 2.415
investeringskosten incl onvoorzien investeringskosten/m2 bvo Raming More Indoor (zie tabel 3.1) Indexering/prijsstijgingen tot start bouw (2028 op zijn vroegst)
€ 12.420.000 Minimaal 10% =€ 22,5 miljoen
Minimaal 10% =€ 13,8 miljoen
pm
pm
Exclusief extra kosten • • • • • • • •
grondverwervingskosten, eventueel uitplaatsen andere functies om vrije kavel te krijgen, verkeersontsluiting eventueel ruimere hal voor toeschouwers verplaatsen outdoor atletiekbaan aanpassen omgevingsplan begeleidingsuren gemeente-organisatie en extra onderzoeken (milieu, water, bodem, archeologie...) Niet verrekenbare btw.
De bedragen in tabel 3.3 zijn prijspeil 2025. Omdat er nog geen locatie beschikbaar is en zeker niet met de juiste bestemming, moeten de prijzen worden geïndexeerd met 3% per jaar. Een indexering van 10% is minimaal aan de orde. En dan wordt € 20,5 miljoen minimaal € 22,5 miljoen. Daarnaast zijn al allerlei andere kosten, die niet vallen onder de bijkomende kosten van de bouwkosten en ook niet onder de post onvoorzien bouw.
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
13 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
De Atletiekunie/More Indoor hebben belang bij realisatie van een 200 meter indoorhal. De gemeente draagt de investeringslasten en de exploitatielasten. Drijver en Partners achten de stichtingskosten van € 12,4 miljoen (6 laans) te laag geraamd. Als de gemeente een indoorhal overweegt, is ons advies een onafhankelijk (bouwkosten)bureau de stichtingskosten te laten berekenen, nadat ook de locatie bekend is. Nu zijn er nog te veel onbekendheden.
3.3
Behoefte en gebruik indoorhal
Voor atletiekonderdelen die explosieve krachtinspanning vergen is het risicovol om in koudere omstandigheden (dus in de winter buiten) te trainen, want er is meer kans op blessures. De Atletiekunie pleit daarom voor meer indoor atletiekbanen in Nederland en kwam daarom in 2017 met het project ‘More Indoor’. In Nederland zijn 12 indoor atletiekaccommodaties, waaronder één 200 meter hal met rondbaan in Apeldoorn die door de combinatie met baalwielrennen niet optimaal is te gebruiken voor atletiektrainingen en wedstrijden. In Hilversum is het voornemen een 13e indoorhal te realiseren. De Atletiekunie wil een inhaalslag maken en meer clubs de mogelijkheid bieden het gehele jaar in de eigen regio te trainen, zowel binnen als buiten. De Atletiekunie streeft naar 25 indoorhallen in 2032. Hylas geeft aan een indoorhal te willen gebruiken voor wintertraining van talenten en breedtesporters en voor specifieke doelgroepen, zoals Running Blind, start-to-run, revalidatie groepen of para atletiek. Hylas heeft een inventarisatie gehouden onder zestien clubs in het directe voedingsgebied, van Den Helder tot Beverwijk voor een mogelijke 200 meter indoorhal in Alkmaar. Zes verenigingen hebben al meteen laten weten interesse te hebben voor een totaal van minstens 75 uur per winterseizoen. Hylas verwacht dat het aantal van 75 uur ongetwijfeld hoger zal worden.
De Atletiekunie verwacht ook medegebruik van andere takken van sport. Onze ervaring met medegebruik (naast het eigen gebruik door Hylas) is dat we daar niet al te hoge verwachtingen van moeten hebben. De indoor atletiekhal (Reeweghal of Fortiushal) in Dordrecht heeft jaarrond een goede bezetting, maar dat komt vooral doordat de indoor atletiekhal tegelijk een functie heeft als sporthal. Bewegingsonderwijs en binnensportverenigingen maken gebruik van de Fortiushal. De gemeente Dordrecht heeft heel weinig eigen sporthallen en in het verleden gekozen voor een model waarbij verenigingen een hal exploiteren met een exploitatiebijdrage van de gemeente. De atletiekvereniging Fortius maakt een kleine 400 uur op jaarbasis gebruik van de eigen hal en voor andere atletiekverenigingen gaat dat om circa 75 uur per seizoen. Fortius is overigens eens zo groot als Hylas. Uit een behoefteonderzoek naar een indoor atletiekhal in Rotterdam (Drijver en Partners, 2020), blijkt dat de 3 Rotterdamse atletiekverenigingen (PAC, RA en ATR) een indoorhal zouden kunnen benutten voor 1.250 uur (winterseizoen). Samen hadden deze drie verenigingen 3.375 leden en zijn dus 3x zo groot als Fortius en ruim 6x zo groot als Hylas. Wanneer onderwijsinstellingen gebruik maken van sporthallen en gymzalen, dan is een indoor atletiekaccommodatie vooral een extra accommodatie en niet een basis-accommodatie.
Scholen moeten zelf voor het gebruik betalen, als de gemeente voldoende capaciteit in gymzalen en sporthallen aanbiedt. Alleen in Dordrecht of straks in Hilversum heeft/krijgt een indoor atletiekhal ook een functie voor het bewegingsonderwijs en binnensportverenigingen. Bedenk ook dat een 200 meter indoorhal geen lange rechte hal is (zoals Hilversum of Breda), waar je bijvoorbeeld 3 redelijk multifunctionele zaaldelen in kan maken met scheidingswanden. Huidige gebruik indoor Hylas De dichtstbijzijnde indoorhal voor Hylas is de indoorhal van Lycurgus in Assendelft. Deze hal is in 2018 geopend (7 jaar oud) en met hoofdzakelijk private middelen gerealiseerd. De atletiekhal is 3.000 vierkante meter groot en
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
14 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
beschikt over twee volledige wedstrijdbanen (2x8 banen van 60 meter met uitloop), een verspringbak met drie banen, een baan voor het polsstokhoogspringen en additionele ruimte voor hoogspringen, kogelstoten et cetera. Naast de indoorhal in Assendelft is er ook een indoorhal in Amsterdam bij sportpark Ookmeer. Die hal heeft geen 16 maar 8 sprintlanen en is ook qua hoogte kleiner dan de Lycurgushal. In het afgelopen winterseizoen huurde Hylas voor in totaal 25,5 uur de Lycurgushal (van 22 oktober 2024 tot en met 9 februari 2025). De afstand Alkmaar Centrum-Lycurgushal is 23 km en met de auto 22 minuten (ANWB routeplanner). De Lycurgushal hanteert voor zone 1 (8 sprintlanen) een uurtarief van € 60. Voor zone 2 (8 sprintlanen) en zone 3 (spring-zone) is het tarief eveneens € 60. Voor de hele hal (ruim 3000 m2) is het tarief € 150/uur. Dat is omgerekend naar sporthaloppervlakte (24x44) € 52,80. En dat wijkt weinig af van het sporthaltarief van de gemeente Alkmaar (vanaf € 48,50). Een indoorhal in Alkmaar zal naar de mening van Drijver en Partners concurreren met de Lycurgus indoorhal. De Lycurgushal wordt nu (naast Lycurgus) gebruikt door diverse verenigingen uit bijvoorbeeld Haarlem, Amsterdam, Landsmeer, Hilversum, Leiden. Een deel van het gebruik voor trainingen (van andere verenigingen) zal uitwijken naar een 200 meter indoorhal, mocht die worden gerealiseerd.
En dat geldt ook voor wedstrijden. Indoorhal en ledengroei We hebben geen bewijzen dat een indoorhal leidt tot een ledengroei. De Lycurgushal is in 2018 geopend in Assendelft en Lycurgus heeft nu circa 200 leden minder dan in 2018. Fortius (in Dordrecht) heeft al jaren te maken met een afname van leden. Ilion in Zoetermeer heeft door de jaren heen een redelijk stabiel ledenaantal. In Zoetermeer en Dordrecht zijn de indoorhallen al wat ouder (Dordrecht 2001 en Zoetermeer 2005). De indoorhal in Breda is pas zeer recent (september 2024) geopend. Tabel 3.4
Verenigingsleden per 31 december volgens Atletiekunie (inclusief opzeggingen van dat jaar) Nederland
Alkmaar
Assendelft
Dordrecht
Zoetermeer
Atletiekunie
Hylas
Lycurgus
Fortius
Ilion
2010
122.476
100%
629
100%
1095
100%
1657
100%
915
100%
2011
121.970
100%
667
106%
1081
99%
1588
96%
868
95%
2012
122.781
100%
705
112%
1039
95%
1733
105%
916
100%
2013
125.293
102%
743
118%
1084
99%
1734
105%
959
105%
2014
126.747
103%
741
118%
1107
101%
1623
98%
1012
111%
2015
128.827
105%
765
122%
1099
100%
1568
95%
1012
111%
2016
128.847
105%
775
123%
1135
104%
1465
88%
980
107%
2017
129.636
106%
761
121%
1123
103%
1412
85%
979
107%
2018
128.154
105%
713
113%
1020
93%
1369
83%
970
106%
2019
124.238
101%
658
105%
1010
92%
1358
82%
958
105%
2020
117.771
96%
609
97%
917
84%
1268
77%
934
102%
2021
115.529
94%
588
93%
900
82%
1199
72%
869
95%
2022
115.448
94%
627
100%
883
81%
1117
67%
856
94%
2023
113.362
93%
612
97%
831
76%
1071
65%
863
94%
2024
116.071
95%
634
101%
832
76%
1000
60%
900
98%
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
15 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
3.4
Doorkijk naar exploitatie van een 200 meter indoor atletiekhal
In de onderstaande tabel 3.5 is een eerste opzet van de exploitatielasten weergegeven. Daarbij hebben we de investeringskosten gehanteerd, zoals opgenomen in tabel 3.3; dus een raming met investeringskosten zoals wij die verwachten en een raming zoals More Indoor/Atletiekunie verwacht. Wel is een indexering van 10% aangehouden, omdat het hanteren van prijspeil 2025 niet realistisch is. De (gemiddelde) kapitaallasten zijn berekend over de investering tegen een rente van 2,5%3 en een looptijd van 40 jaar. Voor onderhoud is 1,75% aangehouden van de bouwkosten. De jaarlijkse exploitatielast komt dan uit rond de € 1,4 miljoen of € 950.000. Tabel 3.5
Doorkijk naar exploitatielasten (bedragen exclusief btw)
Investering (zie tabel 3.3) prijsstijging +10% naar 2028
Raming Drijver en Partners € 20.500.000
Raming obv lage bouwkosten € 12.420.000
€ 22.500.000
€ 13.660.000
kapitaallasten (gemiddeld lineair 40 jaar, 2,5% rente)
€ 851.000
€ 517.000
klein en groot onderhoud (1,75% bouwkosten)
€ 260.000
€ 200.000
belasting/heffingen/verzekeringen (0,5% x investering)
€ 113.000
€ 68.000
energie/water
€ 18.000
€ 11.000
beheer en schoonmaak (kengetal)
€ 150.000
€ 150.000
€ 1.392.000
€ 946.000
exploitatielasten jaarlijks
Als Hylas 400 uur een hal gebruikt (dat is veel als je het vergelijkt met andere verenigingen), tegen een tarief van bijvoorbeeld € 150 per uur (circa 3 x het tarief van een sporthal), dan zou dat neerkomen op een huur van € 60.000 extra per jaar (400 uur x € 150). Omgeslagen per Hylas-lid is dat € 118,- extra – dus ook voor leden die de indoorhal niet gebruiken. Voor de outdoorbaan betaalt Hylas nu circa € 6.000 per jaar. Wanneer een hal 800 uur volledige bezetting zou hebben (400 uur Hylas en 400 uur overig), dan zijn de baten bij € 150/uur € 120.000. Ten opzichte van de exploitatielasten is dat 9% à 12%.
3.5
Verplaatsen atletiekbaan en nieuw clubhuis
Mocht een andere locatie voor een indoor atletiekhal beschikbaar komen en de outdoor atletiekbaan zou mee kunnen verhuizen, dan wordt een compleet nieuwe atletiekbaan aangelegd. Anders dan voetbalvelden worden atletiekbanen niet heel frequent aangelegd. Meestal wordt een bestaande baan voorzien van een nieuwe toplaag. In Sleeuwijk is door Sweco in 2017 een begroting opgesteld voor een volledig nieuwe atletiekbaan met technische nummers.4 De CBS prijsindex grond-, weg- en waterbouw (GWW) was in de periode 2017-juli 2025 41%. Dan zou een compleet nieuwe atletiekbaan (exclusief grondkosten) uitkomen op € 2,6 miljoen exclusief btw en rekening houdend met aanleg over bijvoorbeeld 3-4 jaar zou dat neerkomen op € 2,8 a € 2,9 miljoen exclusief btw. Volgens Hylas geeft de Atletiekunie aan dat de aanleg van een atletiekbaan varieert tussen de € 1 miljoen en € 1,8 miljoen ex btw. Wij vermoeden dat dit bedragen zijn die horen bij grote renovaties of aanleg uit het verleden.
3 De rekenrente vanaf november 2025 wordt waarschijnlijk 2,5%. 4 Zie https://altena.raadsinformatie.nl/vergadering/683164.
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
16 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
Een nieuw clubhuis voor Hylas met 100 m2 extra krachthonk, ramen we op € 1,3 miljoen exclusief btw. Tabel 3.6
Raming investeringskosten clubhuis Hylas (prijspeil 2028) kosten/m2
bruto vloeroppervlakte (422+100 extra) bouwkosten/m2 basis5
kosten totaal
522 € 1.776
meerkosten gebalanceerde ventilatie bouwkosten/m2 incl ventilatie bijkomende kosten 25% bouwkosten en bijkomende kosten/m2
€ 38 € 1.814 € 454 € 2.268
€ 1.180.000
met 10% prijsindex realisatie 2028
€ 1.300.000
Sweco heeft in Sleeuwijk ook de kosten van een clubhuis voor de atletiekvereniging geraamd. Als we het bedrag van 2017 indexeren naar 2025, dan komt Sweco uit op investeringskosten van € 2.117 / m2 bvo. Dat ligt iets onder het prijsniveau dat wij hanteren (€ 2268/m2), maar Sweco gaat uit van een sober en doelmatig kwaliteitsniveau en wij van een midden-niveau. Het verwijderen van de atletiekbaan en clubhuis aan de Havinghastraat ramen we op circa 2 ton exclusief btw.
3.6
Uitbreiding outdoor atletiekbaan
In hoofdstuk 2 is door Hylas aangegeven dat zij een voorziening voor kogelslingeren mist. En daarnaast wil de vereniging een 8 laans rondbaan. Bij atletiekbanen van verenigingen met circa 400 tot 900 leden is een 6 laans rondbaan zeer gebruikelijk. De combinatie van een kooi voor discuswerpen en kogelslingeren is ook zeer gebruikelijk. Tabel 3.7
Specificatie atletiekbaan verschillende atletiekverenigingen 400 meter rondbaan
kogelslingeren en discuswerpen
433 1x6 laans
6 laans
ja combikooi
Emmen
446 2x6 laans
6 laans
ja combikooi
AC TION
Enschede
610 2x6 laans
6 laans
ja combikooi
Alkmaar
Hylas
634 1x8 laans
6 laans
alleen discus
AV Zaanland
Zaandam
659 1x8 laans
6 laans
alleen discus
Olympus'70
Naaldwijk/Westland
703 1x6 en 1x8
6 laans
ja combikooi
AV '40
Delft
794 1x6 laans
6 laans
ja combikooi
AV Edam
Edam
829 1x6 en 1x8
6 laans
ja combikooi
Lycurgus
Krommenie
832 2x8 laans
8 laans
ja combikooi
AAV'36
Alphen aan den Rijn
866 1x8 laans
6 laans
ja combikooi
Ilion
Zoetermeer
900 1x6 en 1x8
6 laans
ja combikooi
Climax
Ede (niet wedstrijdgeschikt)
939 1x6 en 1x8
6 laans
ja combikooi
Fortius
Dordrecht
1000 1x8 laans
6 laans
nee
Leiden Atletiek
Leiden
1376 1x8 laans
8 laans
ja combikooi
vereniging
plaats
Noordkop
Den Helder
De Sperwers
leden ultimo dec 2024
sprintlanen
5 Zie bijlage 4 voor specificatie.
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
17 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
3.7
Indoorhal, verbetering clubhuis en gemeentelijk sportbeleid
Hylas vindt dat een 200 meter indoorhal past bij de topsportambities van Alkmaar. Om die reden gaan we in op het gemeentelijk sportbeleid. Sport is voor de gemeente Alkmaar zeer belangrijk en is een onderdeel van het cement in de Alkmaarse samenleving, sport zorgt voor een fysieke en mentale gezondheid. De gemeente zet, samen met Alkmaar Sport NV, volop in om zoveel mogelijk Alkmaarders, jong en oud, aan het sporten te krijgen en te houden en we investeren in toekomstbestendige sportaccommodaties (bron: Programma Begroting 2025). In het sportbeleid van de gemeente (Alkmaars Startsignaal) worden vijf segmenten onderscheiden: • • • • •
Topsport: sportbeoefening op internationaal niveau. Prestatiesport: sportbeoefening op bovengemiddeld tot hoog nationaal niveau, met nadrukkelijke focus op presteren en met significante tijdsbesteding. Talentontwikkeling: sportbeoefening gericht persoonlijke verbetering, met het oog op een toekomstige topsport- of prestatiesportcarrière. Breedtesport: sportbeoefening in georganiseerd verband, gericht op ontspanning, activering, gezondheid en bewegen. Recreatiesport: ongeorganiseerde sportbeoefening, gericht op ontspanning, activering, gezondheid en bewegen.
De gemeente Alkmaar wil zich onderscheiden op talentontwikkeling en recreatiesport. De drie andere segmenten blijven uiteraard rekenen op aandacht en ondersteuning vanuit de gemeente. Nog meer dan in het verleden zal daarbij echter kritisch worden gekeken naar het rendement van deze gemeentelijke bijdrage Waar het gaat om topsport is de gemeente in haar visie ambitieus, maar ook realistisch. Uitgaande van de eerder genoemde definitie van topsport, dus met een internationale dimensie, moet worden geconcludeerd dat het topsportaanbod in Alkmaar bescheiden is. Liever dan zichzelf te benoemen tot de zoveelste topsportgemeente, kiest de gemeente Alkmaar daarom voor (Sportregio) Alkmaar te profileren op de twee eerder genoemde thema’s Talentontwikkeling en Recreatiesport. De wens van Hylas voor een indoorhal, past bij de beleidslijn voor talentontwikkeling. Tegelijk is de gemeente ook kritisch als het gaat om het rendement van gemeentelijke bijdragen. De investeringssom en jaarlijkse exploitatielast van een 200 meter indoor atletiekhal zijn naar alle waarschijnlijkheid zeer hoog. Het verenigingsgebouw van Hylas is eigendom van de vereniging. De gemeente heeft een subsidieregeling voor verenigingen die willen investeren in hun clubgebouw.6 De subsidie bedraagt een derde van de kosten, tot een maximum bedrag van € 275.000 of zoveel lager als subsidieplafond is vastgesteld.
Daarnaast kan de gemeente zich tevens garant stellen voor de rente en aflossing van een door een bank aan een sportvereniging verstrekte lening voor eveneens maximaal een derde van de kosten (op voorwaarde dat de Stichting Waarborgfonds Sport ook garant staat).
6 Nadere regels omtrent de subsidie voor verenigingsaccommodaties buitensport, vastgesteld in de B&W-vergadering op 12-5-
2020.De regeling geldt ook voor sportveldverlichting.
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
18 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
4
Toekomst atletiek en Hylas
4.1
Ontwikkeling in de sport
Op landelijk niveau is veel data beschikbaar over trends in sport en bewegen. Landelijk zien we dat het aandeel mensen dat regelmatig (1x/week) sport, licht stijgt. In 2013 was 56% van de Nederlanders van 5-80 jaar wekelijks sportief actief en in 2024 ligt dat op 60%. In het algemeen zijn er zijn vier manieren om te sporten: ▪ bij een sportvereniging ▪ alleen/ongeorganiseerd; ▪ bij een fitnesscentrum of andere commerciële sportaanbieder; ▪ of in groepsverband georganiseerd door familie, vrienden, kennissen. Terwijl de sportdeelname in totaliteit heel licht stijgt, blijft het aandeel sporten via verenigingen ongeveer gelijk over de afgelopen jaren, ongeveer een kwart (24%) van de Nederlanders is lid van een verenigingen. In Alkmaar is dat 22%. Feitelijk betekent het dat de verenigingssport geleidelijk marktaandeel verliest. Het sporten via verenigingen was 30-40 jaar geleden een vanzelfsprekendheid. Met de toegenomen individualisering en een veel groter aanbod van mogelijkheden voor sport/bewegen, recreatie, cultuur, muziek et cetera, heeft de verenigingssport veel meer concurrenten. Wanneer we enkele indicatoren over sport en bewegen voor Alkmaar vergelijken met Nederland, dan is het aandeel inwoners dat lid is van een sportvereniging in Alkmaar iets lager dan landelijk.
Daarentegen is het aandeel wekelijks sporten (inwoners 18+) in Alkmaar duidelijk hoger dan landelijk en dat geldt ook voor het voldoen aan de beweegrichtlijn. Tabel 4.1
Sport en bewegen Nederland en Alkmaar (bron: https://www.sportenbewegenincijfers.nl/kaarten) NL
Alkmaar
lid van een sportvereniging (2024)
24,2%
21,8%
wekelijks sporten 18+ (2024)
57,5%
61,7%
voldoen aan beweegrichtlijn 18+ (2024)
48,9%
51,8%
Hoewel het aandeel Nederlanders dat via een vereniging sport, redelijk stabiel is, wil dat zeker niet zeggen dat dit voor alle verenigingssporten geldt en dat er geen sporten zijn met groei of afname. Sportbonden die tussen 2019 en 2024 duidelijk groeiden waren de KNVB (voetbal), de KNLTB (tennis onder invloed van padel), de Golffederatie, de Basketball Bond, de Roeibond en de Klim- en Bergsport Vereniging. Sportbonden met een grotere ledenafname tussen 2019 en 2024 waren de Gymnastiekunie, de Hippische Sportbond, de Atletiekunie, de Zwembond, de Volleybalbond, de Bridgebond, de Judobond, de Wandelsportbond en de Triathlonbond.
4.2
Ontwikkeling atletiek en Hylas
De Statistische Jaarboeken van de Atletiekunie geven inzicht in het aantal leden van de Atletiekunie en per vereniging. Op topsportgebied presteert Nederland in de atletiek zeer goed de laatste jaren. In de breedtesport stijgt het aantal leden bij de Atletiekunie tot en met 2017. En daarna daalt het aantal verenigingsleden van 2017 tot en met 2023 met . In 2024 is weer een stijging van het aantal leden te zien. Voor het tijdvak 2010-2024 is per saldo sprake van een afname met 5%.
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
19 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
Bij Hylas zien we ook een stijging van het aantal leden tot 2016, gevolgd door een daling tot 2021. Voor het tijdvak 2010-2024 is het aantal leden bij Hylas nagenoeg stabiel (zie ook tabel 3.4). Opgemerkt dient te worden dat de cijfers van de Atletiekunie het ledenaantal is per 31 december inclusief leden die in dat jaar al hebben opgezegd. Na 31 december worden de leden uitgeschreven die in dat afgelopen jaar hebben opgezegd. Op 31 december 2024 was het totale ledenaantal van de Atletiekunie 120.901 (verenigingsleden én ongebonden leden). Per 1 januari 2025 telde de Atletiekunie in totaal 102.479 leden; dus 15% minder. Hylas geeft zelf aan op dit moment (juli 2025) 510 leden te hebben – de opzeggingen zijn al in het cijfer van 510 verwerkt. Hylas in de regio Vanaf Heiloo/Alkmaar tot aan Den Helder is Hylas de grootste atletiekvereniging. Vanaf het Noordzeekanaal tot Heiloo/Alkmaar zijn drie atletiekverenigingen groter dan Hylas, namelijk Castricum, Lycurgus en Edam. De atletiekvereniging Zaanland is ongeveer even groot als Hylas. Hylas heeft een talentvolle jeugd, waarvan verschillende leden tot de top van Nederland behoren. Afbeelding 4.1: Grotere atletiekverenigingen boven Noordzeekanaal (geel regio Noord-Holland, groen regio Kennemerland en blauw regio Amsterdam, bron Statistisch Jaarverslag Atletiekunie 2024). Werkelijk aantal leden is circa 15% lager.
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
20 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
Toekomstige behoefte Voor Alkmaar is vooral de enorme groei van de bevolking bepalend voor de toekomstige vraag naar ruimte voor sport en bewegen. Dat het marktaandeel van de verenigingssport stabiel blijft is dus minder betekenisvol voor de toekomstige vraag, doordat het aantal inwoners sterk zal toenemen. Eerder hebben we aangegeven dat een indoorhal niet bewezen bijdraagt aan ledengroei. De gemeente Alkmaar gaat uit van groei van 112.896 (per 1 januari 2025) naar circa 140.000. Als we uitgaan van de huidige atletiekdeelname in Alkmaar (510 leden op 112.896=0,45%), dan zou dat bij 140.000 inwoners neerkomen op 632 leden. Atletiek heeft dus zeker toekomstperspectief in Alkmaar. Er zijn gemeenten met een hogere deelname aan atletiek. In Castricum en Edam-Volendam is het aantal leden van de Atletiekunie (per inwoner) circa 4 keer zo hoog als in Alkmaar (of landelijk gemiddeld). Bij alle sporten heb je lokale situaties waar de deelname hoger is dan gemiddeld (of lager). In de eerste plaats is de sociale structuur bepalend (inkomen, opleidingsniveau, sociale klasse). Gemeenten met gemiddeld hogere inkomens, opleidingsniveaus en sociale klasse sporten meer. Daarnaast ontstaan verschillen door historisch gegroeide situaties.
Het gaat dan om sterke verenigingen die lokaal goed zijn verankerd en goed presteren op het gebied van sportaanbod en begeleiding, sfeer, nevenactiviteiten en betrokkenheid, ledenwerving en ledenbehoud, sponsoring, organisatie, beleid, communicatie en accommodatie. Het is dus niet één onderdeel waar sterke verenigingen in uitblinken, maar alle onderdelen moeten goed werken. Uitdagingen atletiek Atletiek in Nederland heeft een aantal uitdagingen. Hoog verloop Atletiek is een tak van sport met een betrekkelijk hoog verloop. Het aantal opzeggingen in 2024 bedroeg 19.179 leden, ofwel 15,73%. In 2023 bedroeg het verloop 16,98% . Bij een vereniging zoals Hylas met circa 500 leden is dat 85 leden die vetrekken en voor je kunt groeien moet je weer 85 leden aantrekken. De Atletiekunie is in 2025 gestart met een onderzoek naar redenen van uitschrijving/opzegging. Ongebonden lopers Hardlopen is na fitness de populairste sport in Nederland. En (sportief) wandelen komt op de 5e plaats. De grootste groep hardlopers is echter zelfstandig actief omdat dit beter aansluit bij hun specifieke behoeften en mogelijkheden; de ongebonden sporter. Het grote aantal ongebonden lopers is een kans en bedreiging. Een bedreiging omdat de behoefte van die groep niet aansluit bij verenigingssport. Een kans is om het aanbod aan te passen voor ongebonden lopers.
De Atletiekunie wil meer ongebonden lopers betrekken door het platform Hardlopen.nl en door in te zetten op flexibel sportaanbod (ook voor niet leden of kortdurende lidmaatschappen). Gezondheid/vitaliteit Voldoende bewegen heeft invloed op het gewicht en verbetert de motoriek. Ook is het goed voor de ontwikkeling van de hersenen en de mentale gezondheid, onder andere omdat bewegen stressregulatie verbetert. Daarnaast gaat beweging chronische ziektes tegen, zoals hart- en vaatziekten, diabetes en overgewicht. Bijna de helft van de inwoners van 18 jaar en ouder in Alkmaar beweegt onvoldoende. Hardlopen en sportief wandelen spelen een belangrijke rol om de vitaliteit van mensen te verbeteren. Algemene knelpunten bij sportverenigingen (niet atletiek-specifiek) Jarenlang wordt onderzoek gedaan naar problemen bij sportverenigingen in Nederland. Vier knelpunten komen telkens terug:
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
21 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
• • • •
Vrijwilligers (te weinig vrijwilligers vooral voor bestuur en technisch kader); Ledenontwikkeling (afname of beperkte groei); Financiën (zorgen om financiën); Accommodatie (te weinig capaciteit, achterstallig onderhoud, verduurzaming, wens modernisering).
Hylas heeft een actieve groep vrijwilligers, maar meer vrijwilligers zijn altijd welkom. De ledenontwikkeling is vanaf 2016 dalend, maar voor het tijdvak 2010-2025 redelijk stabiel. Financieel is Hylas gezond. Zoals in hoofdstuk 2 aangegeven ervaart Hylas beperkingen op accommodatiegebied: • • •
4.3
verbetering outdoor atletiekbaan; realisatie van een 200 meter indoor rondbaan verbetering van het clubhuis.
Kansen voor Hylas
Versterken vrijwilligers en betrokkenheid leden. Alle groei vraagt inzet van vrijwilligers voor wedstrijden, voor trainingen, voor gezellige activiteiten, voor onderhoud, werving, communicatie en overige diverse commissies. De basis moet in orde zijn om groei waar te maken. Veel leden zien op tegen de belasting van vrijwilligerswerk. Maak vrijwilligerswerk minder belastend door taken te beperken en duo-banen te creëren. Daarmee zorg je ook voor continuïteit. En maak vrijwilligerswerk niet vrijblijvend. Vraag van iedereen een bijdrage. Verbreden sportaanbod. Krachtsport/fitness is de meest beoefende sport in Nederland. Verder kan je denken aan nieuwere vormen zoals survival-run / obstacle-run / boot-camp. Bij de atletiekvereniging Edam zijn 180 leden die actief zijn voor survival-run. Fortius in Dordrecht heeft naast atletiek/running ook een afdeling fitness en een afdeling worstelen. Sprint in Breda is ook actief met bootcamp en tai-chi. Spiridon in Gilze heeft naast atletiek, nordic walking en wandelen ook bootcamp en spinning. Suomi in Velsen heeft naast hardlopen en atletiek ook survivalrun en voor de kleuters van 4 en 5 jaar is er het speelse nijntje Beweegdiploma. Programma’s die appelleren aan gezondheid voorzien in een groeiende behoefte. Hylas heeft op eigen initiatief een project met (hard)lopen tegen obesitas.
Er zijn andere atletiekverenigingen die meedoen met de Nationale Diabetes Challenge van de Bas van de Goor Foundation, zoals de atletiekvereniging in Baarn. In twintig weken bereiden de deelnemende wandelaars zich voor op een vierdaagse met een feestelijke afsluiting. De atletiekvereniging werkt hiervoor samen met een huisarts, twee praktijkondersteuners, fysiotherapeuten en de gemeente. Naast het vervullen van een belangrijke maatschappelijke functie levert het de club veel aandacht en nieuwe leden op. Flexibel sportaanbod. Juist om in beeld te komen bij de grote groep ongebonden hardlopers, zul je naast het vaste verenigingsaanbod ook flexibel aanbod kunnen aanbieden. Denk in programma’s (met vergoeding) of kortdurende lidmaatschappen op weg naar een wedstrijd. Hylas is al actief met de cursus “Beginnen met hardlopen”. Deelnemers worden in 19 trainingen klaargestoomd voor een Start to Finish loop van 3 km en betalen daarvoor een vast bedrag van € 60. Probeer uitstroom te beperken. Als je de uitstroom kan beperken van gemiddeld 16% naar bijvoorbeeld 10%, dan is dat de eerste winst. Uitstroom kan verschillende redenen hebben: studie elders, een chronische blessure, ziekte, maar ook omdat mensen andere zaken belangrijker zijn gaan vinden. Betrokkenheid, gezelligheid, waardering en een passend sportaanbod zijn belangrijk om uitstroom te beperken.
Samenwerking met scholen en beweegmakelaars De Atletiekunie wil via scholenprogramma’s en atletiekclubs kinderen spelenderwijs diverse bewegingsvormen laten ontdekken, waardoor hun vaardigheden en sportplezier groeien.
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
22 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
Accommodatieverbetering Realisatie van een indoorhal met 200 meter rondbaan is een bestuurlijke keuze. Mocht die keuze niet haalbaar zijn, dan is de huidige accommodatie te verbeteren op de volgende punten. •
•
•
•
Renoveren en aanpassen atletiekbaan (renovatie van onderdelen die nodig zijn, zodat de baan in prima staat is, tegengaan overlast meeuwen/ganzen, eenvoudige tribunefaciliteit). Onderhoud (renovatie, groot onderhoud en jaarlijks onderhoud) is een continu regulier proces dat voor alle gemeentelijke accommodaties geldt. Bestuurlijk agenderen verminderen windgevoeligheid: een indoorhal van 10 meter hoog en 50x95 meter zal niet gaan in verband met de molenbiotoop. Maar bespreek wat wel kan. Langs de N9 staan knotwilgen van minimaal 3 meter hoog, een grote reclamezuil, een wal bij de boogschietbaan zodat pijlen niet de N9 overvliegen. Gebouwen aan de Havinghastraat zijn 6-7 meter hoog. De baanverlichting is van Hylas. Voor het vervangen naar led-verlichting kan de vereniging een beroep doen op provinciale en landelijke subsidies (Dumava en Bosa subsidie), de specifieke energiesubsidieregeling van de gemeente Alkmaar (50%) en/of de gemeentelijke 1/3 regeling. Bekeken moet worden in hoeverre deze subsidies combineerbaar zijn. Aanpassen clubhuis met uitbreiden krachthonk (aan de achterkant/noordkant want aan de oostkant ligt de vrijwaringszone van de hogedruk gasleiding) en opstellen plan overige aanpassingen clubhuis. Ook hiervoor zijn de hiervoor genoemde subsidies inzetbaar.
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
23 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
5
Conclusies en aanbevelingen
5.1
Conclusie
De hoofdvraag van het onderzoek luidt: “welke maatregelen/investeringen zijn er nodig om atletiek ook in de toekomst te behouden voor Alkmaar”? Het antwoord op deze vraag is tweeledig (twee sporen). -1De vereniging Hylas moet (en dat geldt voor alle sportverenigingen) blijven werken aan haar eigen vitaliteit. Dat komt onder andere neer op een aantrekkelijk en wervend sportaanbod, op betrokken leden en voldoende vrijwilligers, het beperken van uitstroom en versterken van binding en het aangaan van duurzame samenwerkingsverbanden met scholen en andere organisaties. En dat alles met een gezonde financiële huishouding. -2De gemeente moet voorzien in een toekomstbestendige accommodatie. Op de vraag wat een toekomstbestendige accommodatie is, verschillen Drijver en Partners en Hylas van mening. En dat zit hem in de definitie van toekomstbestendig. Voor Drijver en Partners beschikt Hylas over een atletiekbaan die passend is voor een vereniging van deze omvang en qua gemeentegrootte. Dus een 6 laans 400 meter rondbaan met sprintlanen en dubbele technische nummers. En een dergelijke baan is ook passend voor een vereniging met bijvoorbeeld 800 leden. Een dergelijke baan moet wel voldoen aan de sporttechnische eisen van de Atletiekunie. De Atletiekunie keurt iedere 3 jaar de outdoor banen en de volgende keuring vindt volgend jaar (2026) plaats.
De atletiekparticipatie (het aantal inwoners dat aan atletiek doet), ligt in Alkmaar op 0,45% en dat is ook het landelijk gemiddelde. Met de groei van de gemeente, is het reëel te verwachten dat Hylas zal meegroeien van 510 leden nu naar circa 600-650 leden bij 140.000 inwoners (mits de vereniging actief en vitaal blijft zoals nu). Een indoorhal is geen basisvoorziening voor een atletiekvereniging. Er zijn 12 indoorhallen in Nederland en in Hilversum is de kans groot dat daar een 13e hal komt. De Atletiekunie streeft naar 25 indoorhallen in Nederland. De noodzaak voor een indoorhal ligt in eerste instantie bij wedstrijdatleten met explosieve atletiekonderdelen. Voor deze groep kan trainen in koudere omstandigheden meer risico’s opleveren voor blessures. De Gooische Atletiek Club (1722 leden) heeft aangegeven dat de groep die nu een indoorhal gebruikt ongeveer een kwart van haar ledenbestand is. Het gaat hier om een van de grootste verenigingen in Nederland. Natuurlijk zullen – als een indoorhal er staat - meer leden er gebruik van maken, maar noodzakelijk is een indoorhal voor maar een deel van de atletiekleden. Dat talenten vertrekken naar een andere vereniging met betere mogelijkheden, geldt niet alleen voor Hylas, maar geldt voor alle sportverenigingen.
Voor Drijver en Partners is een indoor atletiekhal niet noodzakelijk om atletiek in Alkmaar toekomstbestendig te laten zijn omdat: een indoorhal voor een minderheid van de atletiekleden noodzakelijk is én een goed alternatief beschikbaar is (de indoor atletiekhal in Assendelft (23 minuten rijden vanuit Alkmaar). De kosten (investering én exploitatie) wegen we af tegen de baten én het beschikbare alternatief. Hylas koppelt toekomstbestendig aan hogere ambities die de vereniging heeft. Toekomstbestendig is voor Hylas een accommodatie waar ze wel talenten kan vasthouden en waar ze optimaal in de volle breedte (dus voor alle doelgroepen) zich kan door ontwikkelen.
Gemeente Alkmaar | Toekomst atletiek Alkmaar
24 / 33
Kelvinring 54 | 2952 Alblasserdam
5.2
Aanbevelingen
-1De keuze om wel of niet een indoor 200 meter atletiekhal te realiseren is een politieke keuze. Op grond van diverse argumenten (zie tabel) is ons advies geen indoor atletiekhal te realiseren. Maar de gemeente kan ook kiezen om diverse zaken nader uit te zoeken (locatie en vaststellen investeringskosten en exploitatie, financiële draagvlak Hylas) om daarna een besluit te nemen.
+
Een 200 meter indoorhal is de uitdrukkelijke wens van de vereniging Hylas.
+
Voor atletiekverenigingen ten noorden van Alkmaar wordt een indoorvoorziening beter bereikbaar.
+
Een 200 meter indoorhal is een aanwinst voor atletiek in Nederland. Er is slechts één 200 meterhal in Apeldoorn en die is beperkt beschikbaar door de combinatie met de wielerbaan.
+
Een 200 meter indoorhal past bij het beleid van de gemeente voor talentontwikkeling.
-
Er is nog geen geschikte locatie.
-
We verwachten hoge investeringskosten en dito jaarlijkse exploitatielasten.
-
De noodzaak voor een indoorhal geldt voor een kleiner deel van de atletiekleden: wedstrijdatleten met explosieve atletiekonderdelen.
-
Er is een uitstekend alternatief in Assendelft beschikbaar. Weliswaar geen 200 meter rondbaan, maar de Lycurgushal behoort tot de betere indoorhallen in Nederland qua afmeting en faciliteiten.