240411 Raadsinformatiebrief update ruimtelijke adaptatie in regio Alkmaar - bijlage klimaatadaptatiestrategie-en-uitvoeringsagenda

• Boer (deels)verantwoordelijk maken voor waterbeheer. • Noodoverlopen die zorgen voor extra waterberging, op een ecologische manier inrichten. • Buffer voor regionaal water voor opvang tijdens natte perioden en reserve tijdens droge perioden (tussenboezem). • Nieuwe ecologische corridors langs hoogspanningsnet of fietssnelwegen voor robuuste natuurverbindingen en om de waterkwaliteit te verbeteren. • Waterberging combineren met drijvende gebouwen t.b.v. extra woningen. • Warmte-producerende industrie of kassen gebruiken om woonwijken op te warmen. • Oppervlaktewater als warmtebron voor nieuwbouw verlaagt de gemiddelde watertemperatuur, iets wat de waterkwaliteit in de zomer kan verbeteren. • Droogte bedreigt historische veenweide-gebieden. Vernatting vermindert CO2 uitstoot en maakt ander medegebruik mogelijk. • Inzetten van historisch erfgoed bij bemaling voor extra capaciteit en erfgoedbeleid.

30 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

Figuur 17 Meekoppelkansen ruimtelijke opgaven Waterrijk (Langedijk en Heerhugowaard De Noord). Zie Bijlage A voor toelichting op de symbolen met relevant actoren.

Relevante ontwikkelingen en klimaatrisico’s per sector Door relevante ontwikkelingen en klimaatrisico’s per sector (conform de NAS indeling) in gebiedstypologie Waterrijk te benoemen, heeft Regio Alkmaar in beeld bij welke stakeholders meekoppelkansen liggen. De volgende ontwikkelingen en/of klimaatrisico’s zijn relevant voor verschillende NAS sectoren:

Water en ruimte Natuur Wateroverlast, overstromingen, Bodemdaling, aanleg nieuwe waterkwaliteit, uitspoeling, verzilting, ecologische corridors en vernatting realisatie buffers in natte en droge veengronden. perioden, oppervlaktewater gebruiken als warmtebron voor nieuwbouw.

Infrastructuur Landbouw en tuinders Realiseren recreatieven vaarroute. Bodemdaling, boer waterbeheer deels laten uitvoeren.

Gebouwde omgeving Veiligheid Greenport ondernemen, revitalisatie Onbegaanbare wegen bij bedrijventerreinen, nieuwbouw aanleggen wateroverlast. met waterbergende capaciteiten en inzetten erfgoed bij bemalen.

Energie Gezondheid Warmtenet; Restwarmte kassen en energie Hittestress onder inwoners met een uit oppervlakte water win nen. kwetsbare gezondheid zoals kinderen en ouderen

31 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

2.7 Gebiedstypologie Cultuurlandschap Karakteristieken Deze gebiedstypologie komt voor in landelijk Uitgeest en landelijk Alkmaar. Het gebied ‘cultuurlandschap’ bestaat uit historische droogmakerijen en veenpolders met kleinschalige lint- en kruisdorpen. Het gebied bevindt zich onder en op gelijke hoogte als Waterrijk. Hierdoor heeft het gebied ook veelal dezelfde karakteristieken. Het gebied is ongerepter in vergelijking tot Waterrijk en minder verstedelijkt. Het landschap bestaat veelal uit graslanden en oud Hollandse vergezichten.

Ontwikkelingen De volgende ontwikkelingen komen op de regio af binnen de thema’s Energie, Bebouwde omgeving, Landschap & Natuur en Infrastructuur:

• Completering van een recreatief vaarroutenetwerk waarbij de noord-zuid route de ‘backbone’ vormt. • Greenport ondernemen in het Landschap. • Vergroting van het hoogspanningsnet. • Energieopwekking: wind en zon in het landschap.

Klimaatrisico’s Uit de basisinventarisatie klimaatkwetsbaarheden (stresstesten) is gebleken waar de kwetsbare locaties voor overlast als gevolg van klimaatverandering zich bevinden. Dit vertaalt zich naar de volgende risico’s voor gebiedstypologie Cultuurlandschap:

• Wateroverlast in de bebouwde en landelijke omgeving. • Overstromingsrisico in de bebouwde omgeving. • Problemen waterkwaliteit door overstorten en blauwalg (versterkt door droogte en hitte). • Verdroging dijken. • Bodemdaling door droogte, bedreiging veengebied, ondergrondse infrastructuur en CO 2 uitstoot.

Meekoppelkansen Doordat de opgaven en ontwikkelingen inzichtelijk zijn kunnen deze in sommige gevallen aan elkaar gekoppeld worden. Hierdoor kan er in de toekomst bij het uitvoeren van de diverse projecten rekening gehouden worden met de diverse opgaven en kan er werk met werk gemaakt worden. Op dit moment zijn de volgende meekoppelkansen geïdentificeerd:

• Verzilting bedreigt landbouw: Experimenteren met meer zoutresistente teelten biedt economische kansen. • Ingrepen tegen verzilting en verdroging bieden kans om het historisch karakter van een polder benadrukken. • Cultuurhistorische kennis gebruiken als inspiratiebron voor aanpak van klimaatopgaven kan helpen de gebiedsidentiteit te versterken en duurzame oplossingen te stimuleren. • Hooghouden van het grondwaterpeil in de bewoonde gebieden zodat funderingen niet aangetast worden. • Vaarroutes meer gebruiken voor goederentransport, dit vermindert het gebruik van de wegen en draagt bij aan het duurzame karakter van de logistiek. • Molens weer maalwaardig maken en weer een functie geven om cultuurhistorie te laten zien en lokale producten aan te bieden. • Onderhoud en versterking van de dijken kan recreatief medegebruik vergroten. Hiermee kan het toeristisch potentieel van de regio worden vergroot. • Landbouwgebieden gebruiken voor oppervlaktewater om capaciteit waterberging te vergroten en in voldoende water te voorzien in tijden van droogte. Bij voorkeur met een inpassing die de biodiversiteit verhoogt. • Goed ingepaste, extensief ingerichte zonnevelden kunnen ecologisch ingericht worden en zo een bijdrage leveren aan het versterken van de biodiversiteit in gebieden waar deze onder druk staat (Zowel op land als op water).

• Waterberging kan ook kansen bieden voor recreatieve functies zoals watersport of wandelgebieden.

32 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

Figuur 18 Meekoppelkansen ruimtelijke opgaven Cultuurlandschap (landelijk Uitgeest, landelijk Alkmaar). Zie Bijlage A voor toelichting op de symbolen met relevant actoren.

Relevante ontwikkelingen en klimaatrisico’s per sector Door relevante ontwikkelingen en klimaatrisico’s per sector (conform de NAS indeling) in gebiedstypologie Cultuurlandschap te benoemen, heeft Regio Alkmaar in beeld bij welke stakeholders meekoppelkansen liggen. De volgende ontwikkelingen en/of klimaatrisico’s zijn relevant voor verschillende NAS sectoren:

Water en ruimte Natuur Wateroverlast, overstromingen, Bodemdaling, Cultuurhistorische waterkwaliteit, hooghouden kennis en ingrepen tegen verzilting grondwaterstand t.b.v. funderingen gebruiken als katalysator benadrukken woningen, verdroging dijken en verzilting. gebiedsidentiteit.

Infrastructuur Landbouw en tuinders Realiseren recreatieven vaarroute en deze Bodemdaling, ‘’zoute gewassen’’ telen, ook gebruiken voor transport. Landbouwgebied als oppervlaktewater, Cultuurhistorische kennis en ingrepen tegen verzilting gebruiken als katalysator benadrukken gebiedsidentiteit.

Gebouwde omgeving Veiligheid Greenport ondernemen, bemalen molens. Onbegaanbare wegen bij wateroverlast.

Energie Gezondheid Energieopwekking: benutten wind en zon in Hittestress onder inwoners met een het landschap en vergroten kwetsbare gezondheid zoals kinderen hoogspanningsnet. en ouderen.

Recreatie Combineren dijkonderhoud en waterberging met toerisme, wandelen en watersport.

33 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

3 Strategie (Willen) 3.1 Overkoepelende strategie Klimaatadaptatie vraagt een omslag in denken en doen; klimaatbestendig handelen in ruimtelijke (her)ontwikkelingen is voor de samenwerkingsregio Alkmaar het nieuwe normaal. Om een klimaatbestendige regio Alkmaar in 2050 te realiseren, zijn de algemene principes geformuleerd op basis van de resultaten vanuit de klimaatdialogen met interne en externe stakeholders. Alle afzonderlijke, concrete thema- strategieën in de volgende paragrafen, geven invulling aan een of meerdere overkoepelende strategieën:

1. Inclusieve samenwerking en 3. Bewustwording: Voor integraal betrekken externe partijen: samenwerken, zowel in de particuliere Gemeentelijk en regionaal beleid kan als de openbare ruimte, is een breed niet alleen worden uitgevoerd. In Regio Alkmaar draagvlak nodig. Zowel intern in de zijn de gemeenten en het hoogheemraadschap organisatie als daarbuiten is het belangrijk om te verantwoordelijk voor de inrichting van de blijven communiceren en te sturen op openbare ruimte. Echter is het merendeel van het samenwerking. De regio creëert onder gemeentelijk oppervlak in handen van private particulieren meer bewustwording door private partijen, zoals grondeigenaren, bewoners en partijen actief te betrekken door aan te sluiten bij ondernemers. De samenwerkingsregio neemt een bestaande campagnes. Daarnaast werkt de regio stimulerende en faciliterende rol aan om haar aan bewustwording door het opstellen van inwoners aan te zetten tot actie om negatieve regionale signaleringskaarten met nieuwe gevolgen van klimaatverandering tegen te gaan. inzichten voor in de klimaatatlas. Samenwerken en pragmatisch werken aan gezamenlijke doelstellingen is belangrijk. Het “Bewustzijnscampagne. Prijs voor vraagt om het begrijpen van elkaars belangen, vergroeningspioniers”. verantwoordelijkheden en behoeften en het actief uitdragen van ervaringen en successen. 4. Het goede voorbeeld geven: Regio 2.

Integraal werken: Er komen veel Alkmaar geeft het goede voorbeeld uitdagingen op de regio af. Bij de ingrepen richting inwoners en ondernemers door die voor de klimaatadaptatie in de klimaatadaptatie in alle taken terug te laten openbare ruimte moeten worden genomen, kiest komen. Hierbij focust de regio eerst op het de regio daarom altijd voor een integrale aanpak. behalen van quick-wins en een aantal Daarin wordt de klimaatadaptatie-opgave pilotprojecten. Onder andere door het actief te gekoppeld aan opgaven rondom met een betrekken van private partijen als ruimtelijke impact zoals herinrichtingsopgaven, projectontwikkelaars, gebieds-economen, rioolvervangingsopgaven, verkeersopgaven, de planeconomen, waterschap, provincie, woningbouwopgave, duurzame mobiliteit, woningcorporaties, bedrijven en burgers. energietransitie en aardgasvrij. Andersom houdt de regio bij andere ingrepen in de openbare “Er zijn veel platte daken van ruimte altijd onze klimaatopgave in het gemeente en zou mooi zijn als daar achterhoofd. Integraal werken in de uitvoering naast zonnecellen ook groene betekent dus ook het koppelen van verschillende daken van worden gemaakt.” opgaven. Als er ingrepen nodig zijn in de openbare ruimte, zoals wijkvernieuwing of 5.

Borgen: Om daadwerkelijk grote grootschalig onderhoud, bekijkt de regio of op die slagen te maken in het klimaatbestendig plek ook klimaatmaatregelen nodig en nuttig zijn. maken van Regio Alkmaar zal Dat scheelt tijd, overlast en geld en draagt bij de klimaatbestendig handelen geborgd moeten zijn in leefbaarheid van de omgeving. visie en beleid. Daarom maakt de regio klimaatadaptatie onderdeel van het gemeentelijk “In veel buurten kan de openbare beleid. De gemeentelijke organisaties zijn dan ruimte nog veel groener. Dit vraagt beter in staat om een regierol te pakken en eisen om een integrale benadering van te stellen. functies in de OR, zoals klimaat, verkeer/parkeren, spelen/ontmoeten en biodiversiteit.”

35 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

3.2 Strategie thema ‘droogte en wateroverlast in het stedelijk gebied’ Binnen het thema ‘Droogte en wateroverlast in het stedelijk gebied’ is een goede afstemming over ruimtegebruik en goede samenwerking met alle stakeholders in de ruimte van groot belang. De ruimtelijke druk op zowel de onder- als bovengrond is typisch erg hoog in stedelijk gebied doordat verschillende functies in een relatief kleine ruimte gecombineerd worden. Dit bemoeilijkt het nemen van adaptatiemaatregelen. Het maaiveld is vaak verhard, waardoor het creëren van sponswerking lastig is. Ter invulling van de opgaven binnen het thema ‘Droogte en wateroverlast in het stedelijk gebied’, hanteert Regio Alkmaar de volgende strategie:

“Delen concrete handvatten voor een “Opstellen heldere eisen klimaatadaptatie in klimaatbestendige inrichting voor bedrijven en stedelijk gebied” inwoners” Om beter te kunnen sturen op Het grootste gedeelte klimaatadaptatie en helderheid te van het oppervlak in de scheppen voor alle (ambtelijke en bestuurlijke) regio is in handen van private partijen. De regio betrokkenen, formuleert de regio eisen voor kan haar klimaatadaptatiedoelstellingen niet klimaatadaptatie. Hierbij gebruikt de regio het bereiken zonder inzet van private partijen. De concept Basisveiligheidsniveau klimaatbestendige regio geeft inwoners handvatten voor het nemen nieuwbouw Metropoolregio Amsterdam (MRA) als van concrete maatregelen door voorbeeld, zie Bijlage E. De regio gaat aan de praktijkvoorbeelden met beeldende foto’s van slag met het opstellen van passende eisen en het maatregelen voor typische problemen uit de regio differentiëren van eisen voor verschillende te delen. Daarnaast haakt de regio zoveel gebiedstypes en tussen nieuwbouw en bestaand mogelijk aan bij bestaande campagnes om gebied. inwoners te betrekken zoals Operatie Steenbreek, campagne Waterbazen (in samenwerking met “Anticiperen op klimaatverandering voor HHNK), en andere lokale initiatieven.

Naast het groenbeheer” betrekken van inwoners, gaat de regio om tafel met private partijen zoals projectontwikkelaars en Om de negatieve gevolgen van hitte makelaars over klimaatkwaliteitsvoorwaarden in en droogte voor de groenvoorziening de stedelijke omgeving. te beperken, zoekt de regio naar slimme oplossingen bij het aanleggen van type groen en “Ik denk aan mijn tuin toch te nieuwe technieken in de beheerfase. De regio betegelen. Het water blijft heel lang onderzoekt of stijging van beheerkosten van staan. Ook op het gras en de groen als gevolg van droogte beperkt kan blijven beplanting en de paden. Dit zou door het toepassen van ecologische oplossingen. komen doordat het water door een Ecologische oplossingen zijn bijvoorbeeld het zware laag kleigrond wordt aanleggen van droogtebestendig groen, het tegengehouden. Zou fijn zijn als er stoppen met inperking van wortelruimte en het info komt hoe je dat kan verhelpen. minder vaak maaien (zodat water minder snel Bijvoorbeeld in het HHW s verdampt). Vanuit de publiekspeiling kwam naar Nieuwsblad geregeld een kolom voren dat inwoners liever rommeliger groen zien, met tips en voorlichting.” dan dat kunstmatig bewateren van groen tijdens droogte tot hogere kosten leidt.

Figuur 19 Links: Van Reenenpark Bergen (bron: BUCH-gemeenten), Rechts: wateroverlast op straat (bron: HHNK)

36 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

3.3 Strategie thema ‘droogte en waterkwaliteit in het landelijk gebied’ Binnen het thema ‘Droogte en waterkwaliteit in het landelijk gebied’ is een goede afstemming over watergebruik, verschillende gebruiksfuncties en belangen rondom peilbeheer bij verschillende stakeholders van groot belang. Ter invulling van de opgaven binnen het thema ‘Droogte en waterkwaliteit in het landelijk gebied’, hanteert Regio Alkmaar de volgende strategie:

“Creëren gezamenlijke bereidheid in landelijk af en onderzoekt hoe de verschillende partijen het gebied” best betrokken kunnen worden.

Het wordt steeds moeilijker (en “In dit soort discussies wordt daarmee duurder) om continu naar de landbouwsector waterkwaliteit te blijven garanderen. Verzilting en gekeken als schuldige van alle droogte is niet altijd tegen te houden. Daarom klimaat-en milieuproblemen samen. denkt de regio met alle betrokken partijen zo snel Bescherm uw boeren!” mogelijk na over hoe het best kan worden meebewogen met de nieuwe situatie. Randvoorwaarde hierbij is om de gezamenlijke “Verbinden met de juiste programma’s en opgave in beeld te hebben om te kunnen bepalen plannen” waar moet worden meebewogen met de nieuwe situatie en waar het beter is om de klimaateffecten Om de omgang met droogte en in het landelijk gebied te bestrijden. De droogte- waterkwaliteit in het landelijke gebied te en waterkwaliteitsopgave kan alleen worden borgen, stemt de regio programma’s en plannen getackeld bij collectieve inspanning. In het van de betrokken partijen goed op elkaar af. Denk landelijk gebied zijn agrarische bedrijven en hierbij aan de omgevingsvisies- en plannen en het natuurorganisaties belangrijke spelers. De regio waterbeheerprogramma. weegt gezamenlijk met stakeholders de belangen

Figuur 20 Links wateroverlast Heilooër bos, maart 2020 (bron: BUCH), Rechts weiland tijdens neerslag (bron: HHNK)

37 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

3.4 Strategie thema ‘hitte en gezondheid’ Binnen het thema ‘Hitte en gezondheid’ is het van belang om particulieren die invloed hebben op de verharde omgeving te betrekken en bewustwording te vergroten. Ter invulling van de opgaven binnen het thema ‘Hitte en gezondheid’, hanteert Regio Alkmaar de volgende strategie:

“Opstellen heldere eisen verminderen hittestress” creëren te gebruiken of recreatieplekken beter te benutten tijdens hete perioden. De regio stelt klimaatadaptatie eisen op, waarbij hitte aparte eisen meekrijgt en “Vergroten bewustwording voor hitteproblematiek niet meer als vanzelfsprekend wordt intern in organisaties” meegenomen als extra winst bij maatregelen tegen wateroverlast. Het onderwerp hitte wordt minder vanzelfsprekend meegenomen bij “Opstellen hittebeleid” ruimtelijke ingrepen dan andere klimaatthema’s. De regio gaat aan de slag met Voor het maken van goede bewustwording voor dit thema bij de ruimtelijke beleidskeuzes op het gebied van hitte en interne afdelingen. gezondheid, zoekt de regio samenwerking met de GGD. De regio legt keuzes rondom een “Vergroten urgentiegevoel van hitteproblematiek hittebestendige inrichting vast in lokaal beleid. bij particulieren”. Hierin worden onder andere afwegingen opgenomen over de aanpak van hittestress. Een Hoewel hitte het meeste dodelijke brongerichte aanpak gaat om het vergroenen van slachtoffers tot gevolg heeft ten de omgeving, het aanleggen van meer opzichte van andere (bewegend) water in woonwijken en rekening te klimaateffecten in Nederland, wordt hitte niet als houden met hitte bij ontwikkelingen. Naast het meest belangrijke klimaateffect gezien.

Vanuit brongerichte maatregelen kunnen waar nodig de publiekspeiling blijkt dat inwoners symptoomgerichte maatregelen worden ingezet wateroverlast en droogte belangrijkere gevolgen tegen hittestress. Bijvoorbeeld het ophangen van van klimaatverandering vinden. De regio zoekt zonnedoeken om geforceerd schaduwplekken te specifiek samenwerking met particuliere ondernemersorganisaties bij het benaderen en betrekken van bedrijven (bedrijventerreinen), “Platte garage daken voorzien van winkeliers (verharde winkelstraten) en mos om verwarming tegen te gaan: horecaondernemers (terrassen). Hier is veel winst “Betere isolatie woningbouwflatjes” te behalen.

Figuur 21 Verkoeling op het water in bebouwd gebied - Stad van de Zon Heerhugowaard (bron: Jan Wijn, HHNK)

38 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

3.5 Strategie thema ‘veiligheid, calamiteiten en kwetsbare functies’ Binnen het thema ‘Veiligheid, calamiteiten en kwetsbare functies’ is een goede afstemming over calamiteitenbeheersing tussen betrokken partijen van belang. Daarnaast is het van belang om een bewuste afweging te maken over het beschermen van kwetsbare functies. Ter invulling van de opgaven binnen het thema ‘Veiligheid, calamiteiten en kwetsbare functies’, hanteert Regio Alkmaar de volgende strategie:

“Inzicht vergroten in effect van klimaatextremen op vitale functies” “Opstellen eisen overstroming”

De regio wil beter inzicht in het Voor overstroming stelt de regio in de effect van klimaatextremen op komende periode eisen op. Hierbij vitale functies en infrastructuur gebruikt de regio de eisen in het concept zoals drinkwaterleidingen, stroomkastjes, Basisveiligheidsniveau klimaatbestendige verdeelstations, noodgeneratoren. Dit inzicht nieuwbouw MRA, als vertrekpunt. Deze eisen zijn wordt verkregen door bestaande stresstesten van opgenomen in Bijlage E. De regio weegt eisen af RWS, Provincie en gemeenten met elkaar te en gaat aan de slag met een differentiatie van combineren en een vervolgonderzoek uit te eisen voor verschillende gebiedstypen. voeren naar kwetsbare functies en schakels, zoals aan uitval gemalen door stroomuitval.

“Maken van keuzes bescherming kwetsbare “Vergroten bewustwording en urgentiegevoel functies op het juiste niveau” onder netbeheerders en vitale gebruiksfuncties”

De regio stemt de De regio werkt aan klimaatbewustzijn verschillende onder stakeholders die vitale calamiteitenplannen en gebruiksfuncties bedienen, zoals rampenbestrijdingsplannen van organisaties op netbeheerders en ziekenhuizen. Zo streeft de bovenregionaal niveau met elkaar af. Hiermee regio er bijvoorbeeld naar dat vitale stroomkastjes wordt bijvoorbeeld gezamenlijk afgestemd welke op een waterveilige, hoge plek zijn geplaatst zijn. ziekenhuizen er extra worden beschermd en Dit doet de regio door risico- en welke routes daarop aansluiten. crisiscommunicatie naar burgers, bedrijven en instellingen.

Figuur 22 Basis inventarisatie kwetsbaarheden regiogemeenten

39 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

3.6 Strategie thema ‘klimaatbestendige nieuwbouw en stedelijke ontwikkeling’ Vanuit het Programma Wonen van de Provincie, blijkt dat er een grote woningbouwopgave op de regio afkomt. Het stedelijk gebied kent een hoge dynamiek. Door nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen en revitalisaties klimaatbestendig uit te voeren kan werk met werk gemaakt worden. Zo bouwt de regio stapsgewijs en kosteneffectief naar een klimaatadaptieve omgeving. Binnen het thema ‘Klimaatbestendige nieuwbouw en stedelijke ontwikkeling’ is het van belang om bij ruimtelijke ontwikkelingen klimaatbestendigheid te borgen en dit vroegtijdig (ontwerpfase) mee te nemen. Op dit moment is er nog onvoldoende aandacht voor klimaatadaptatie in de openbare ruimte bij nieuwe ruimtelijke plannen en is er nauwelijks hittebestendige nieuwbouw. Ter invulling van de opgaven binnen dit thema hanteert Regio Alkmaar de volgende aanpak:

“Borgen in projecten, bestemmingsplannen en “Wij wonen in de nieuwe wijk bouwvergunningen” Zuiderloo in Heiloo waar gescheiden waterberging plaats Klimaatbestendig bouwen en vindt. Er was een Wijksafari om klimaatbestendig inrichten wordt nieuwe bewoners bewuster te de norm. Op deze manier wordt de samenwerking maken over natuurvriendelijke tussen stakeholders op dit thema bevorderd en tuinen en deze waterberging, zijn deze genoodzaakt vroeg in het proces samen scheiden van riool- en regenwater. te werken. Zo wordt er afgestapt van traditioneel Ik herken bovenstaande bouwen en krijgt klimaatadaptatie een centralere onderwerpen. Veel inwoners deden rol. mee met de Wijksafari, een heel goed initiatief!” “Ik denk echt dat je regels in kunt bouwvergunning regels, met name “Weten – willen – werken” bij nieuwbouw. In HHW, stad van de zon moeten bewoners bij sommige Bij ieder nieuwe (her) ontwikkeling gaan huizen in voortuin parkeren dat we te werk volgens de aanpak die stimuleert natuurlijk niet om Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie heeft bestrating tegen te gaan” ontwikkeld: weten, willen en werken. We brengen eerst in beeld wat kwetsbaarheden zijn van een te “Formuleren eisen voor klimaatbestendige ontwikkelen locatie. De al bestaande stresstest nieuwbouw” geeft al een eerste inzicht, maar soms zal hiervoor verdiepend onderzoek nodig zijn.

Door Voor nieuwbouw stelt de regio in de kwetsbaarheden naast de regionale komende periode eisen op. Hierbij klimaatadaptatie-eisen te leggen (worden gebruikt de regio de eisen in het concept vastgesteld in 2021, zie activiteit 2 in paragraaf Basisveiligheidsniveau klimaatbestendige 4.1), komt de klimaatadaptatie-opgave in beeld. nieuwbouw MRA, als vertrekpunt. Deze eisen zijn Het ontwerp wordt op deze opgave gebaseerd. Bij opgenomen in Bijlage E. De regio weegt eisen af de uitvoering is het nodig om integraal werken te en gaat aan de slag met een differentiatie van intensiveren en verbeteren, meer samenwerken eisen voor verschillende gebiedstypen. met onze inwoners, bedrijfsleven en andere overheden.

“Subsidie is aardig maar we betalen dat allemaal indirect. Indien geen subsidies, dan zijn de gemeentelijke heffingen wellicht te verlagen. We hebben allemaal een verantwoordelijkheid als individu!”

41 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

“Werk met werk maken” “Benutten kennis, kunde en ervaring”

De regio maakt werk-met-werk De regio maakt het leuk door op te trekken met andere en aantrekkelijk om mee ruimtelijke ontwikkelingen. De regio verbindt te werken aan een klimaatbestendige regio. klimaatbestendige nieuwbouw en stedelijke Alleen door samen te werken haalt de regio haar vernieuwing aan opgaven zoals de doelen voor een leefbare omgeving. Hierin leren woningbouwopgave, energietransitie, circulaire de organisaties in de regio van elkaar, worden economie en het vergroten en behouden van de nieuwe afspraken gemaakt en wordt continu naar biodiversiteit. Hierin is klimaatadaptatie leidend of manieren gezocht om de samenwerking te volgend. Dat scheelt tijd, overlast en geld en bevorderen. draagt bij aan de kwaliteit. “Meer groene daken stimuleren, samenwerking zoeken met start ups en inwoners via klimaat innovatielab onder aansturing van de gemeente”.

Figuur 23 Wadi in Alkmaar, Hoefplan (bron: Jan Wijn, HHNK)

42 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

4 Uitvoeringsagenda (Werken) De uitvoeringsagenda omschrijft de stappen die de komende jaren worden gezet om Regio Alkmaar klimaatbestendiger te maken. Het geeft uitvoer aan de klimaatadaptatiestrategie. De agenda is gebaseerd op de resultaten van de klimaatdialogen en bouwt voort op wat er al in Regio Alkmaar gebeurt. Het is daarnaast een dynamische agenda. Dat wil zeggen, de aanpak is continu in ontwikkeling en de agenda kan dus nog veranderen. Het is een maatwerk aanpak.

4.1 Procesactiviteiten (gekoppeld aan strategie) De procesagenda voor de komende jaren bestaat uit activiteiten per klimaatthema. Deze activiteiten komen voort uit de strategie. Ze vallen uiteen in onderzoeksactiviteiten, communicatieactiviteiten, organisatorische activiteiten en activiteiten rondom beleid en afspraken. In Bijlage F is per activiteit een beschrijving opgenomen van het doel, de betrokkenen, de specificatie van de activiteit en het beoogde resultaat. De activiteiten in deze agenda worden in regionaal (Regio Alkmaar, Regio Noorderkwartier) of lokaal verband opgepakt, dit is gespecificeerd in Bijlage F.

Activiteit 2021 2022 2023 2024

Algemeen

1. De klimaatadaptatiestrategie en uitvoeringsagenda borgen in beleid en x x x x programma’s van gemeenten en HHNK.

2. Gezamenlijk opstellen en vaststellen programma van eisen klimaatadaptatie bij nieuwbouw en in bestaand gebied (gebaseerd op x x het concept Basisveiligheidsniveau klimaatbestendige nieuwbouw MRA, zie Bijlage E)

3. Klimaatbestendige inrichtingsprincipes in DIOR / LIOR / HIOR. x x

4. Opstellen van kaartmateriaal dat bijdraagt aan inzicht in kansen en knelpunten binnen thema klimaatadaptatie (voor de klimaatatlas x Noorderkwartier).

5. Communicatietraject praktische handvatten klimaatadaptieve x x x x maatregelen (ontwikkeling en uitvoering)

6. Monitoring effectiviteit beleid klimaatadaptie x x x

7. Community of practice regio Alkmaar ten behoeve van uitwisseling x x ervaring op effectiviteit van klimaatadaptieve maatregelen

Onderzoek stimulering maatregelen particulier terrein door middel van inzet algemene waterrekening (i.p.v. drinkwater, rioolheffing, x zuiveringsheffing) op basis van waterverbruik en verhard oppervlak

8. Verkenning kansen groene/gezonde schoolpleinen (ook in gesprek met x x provincie en andere stakeholders).

43 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

Activiteit 2021 2022 2023 2024

Droogte en wateroverlast in het stedelijk gebied

9. Verkenning klimaatadaptatie in hemelwaterverordening. x x

10. Onderzoek beheerkosten groen in bebouwd gebied als gevolg van x x droogte.

11. Gemeentelijk systeemoverzicht stedelijk water: gedetailleerde 2D- modelsimulaties (maaiveld, riolering, watersysteem, kolken) met x x x klimaatscenario’s.

12. Doorrekenen kostenscenario’s veiligheidsniveaus wateroverlast gebouwde omgeving teneinde politiek een veiligheidsniveau te laten x x x kiezen (link met PvE klimaatadaptatie)

Droogte en waterkwaliteit in het landelijk gebied

13. Inventarisatie korte termijn no-regret maatregelen om gevolgen x klimaatverandering op waterkwaliteit te beperken.

14. Onderzoek naar concrete bodemdalingsproblematiek in het landelijk x gebied (koppeling regiegroep Laag Holland)

15. Regionale visie droogte en waterkwaliteit in landelijk gebied x

Hitte en gezondheid

16. Verdiepende dialoog ambities en eisen hitte en gezondheid met GGD x

17. Verdiepende dialoog samenwerkingskansen gemeenten en particuliere ondernemersorganisaties met invloed op hittebestrijding, x zoals bedrijven (bedrijventerreinen), winkeliers (verharde winkelstraten) en horecaondernemers (terrassen).

18. Opstellen integraal hittebeleid x

Veiligheid, calamiteiten en kwetsbare functies

19. Verdiepende dialoog handelingsperspectief calamiteitenbeheersing x met veiligheidsregio

20. Risico- en crisiscommunicatie aan netbeheerders en vitale x x x gebruiksfuncties

Klimaatbestendige nieuwbouw en herontwikkeling

21. Opstellen klimaatadaptatie toets x x

22. Borgen kansen uit ruimtelijk perspectief in afdeling RO van de x gemeenten teneinde de koppelkansen optimaal te benutten.

23. Bijeenkomsten kennisontwikkeling integraal ontwerp x x x

44 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

4.2 Fysieke uitvoeringsactiviteiten (gekoppeld aan projectplanningen) De fysieke uitvoeringsagenda’s voor de komende jaren bestaan uit uitvoeringsactiviteiten Deze activiteiten zijn voor de verschillende organisaties op basis van meekoppelkansen met de projectplanningen opgesteld. Daarnaast is het streven om elk toekomstig project zoveel als mogelijk klimaatadaptief in te richten. Door toekomstige uitvoeringsprojecten tegen het ruimtelijk perspectief aan te houden, worden bovendien meekkoppelkansen benut. In Bijlage F is per activiteit een beschrijving opgenomen van het doel, de betrokkenen, de specificatie van de activiteit en het beoogde resultaat. De activiteiten in deze agenda worden in lokaal verband opgepakt.

Werkorganisatie Alkmaar 2022 2023 2024 Activiteit Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4

De Laat West

Oud Overdie

Herinrichting Spoorbuurt

Herinrichting Huiswaard

Herinrichting Weverstraat e.o.

Herinrichting Bloemwijk

Overstad:Ringersplein, Kwakelkade/Pettemerstraat enz.

Vergroening verharde gebieden

Herinrichting Breedstraat

Herinrichting Nieuw-Overdie Groteplein

Aanpak Wateroverlast Markenbinnen

Herinrichting Ventweg Aert de Gelderlaan

Gedempte Nieuwesloot/Hofplein oversteek Kanaalkade

Herinrichting Slotenmakerstraat e.o.

Herinrichting Koedijk de Weijdt

Nieuwbouw Viaanse Molen

45 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

Activiteit Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4

Nieuwbouw Overdie

Nieuwbouw Oudorp

Nieuwbouw RWZI

Herinrichting Overdie-West

Stationsgebied Alkmaar-Noord

Stationsgebied Alkmaar-Centraal

Herinrichting Graveurstraat e.o.

Herinrichting Bomenbuurt e.o.

Molenwijk Oudorp

Activiteit opzetten

Doorlooptijd

Werkorganisatie BUCH (Bergen) 2022 2023 2024 Activiteit Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4

Herinrichting Schoorl

Herinrichting Eeuwigelaan

Herinrichting Hereweg

Herinrichting Van Weijckplein

Herinrichting Parkeerterrein Kennedyboulevard

Herinrichting Molenweidtje

Boezemberging Vliegveld Bergen (Fase 1), samen met HHNK

Boezemberging Vliegveld Bergen (Fase 2), samen met HHNK

Activiteit opzetten

Doorlooptijd

46 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

Werkorganisatie BUCH (Uitgeest) 2022 2023 2024 Activiteit Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4

Koogzuid fase 1

Koogzuid fase 2

Koogzuid fase 3

Uitgeest haven

Gemaal 1879 en de Groot Limmer polder

Activiteit opzetten

Doorlooptijd

Werkorganisatie BUCH (Castricum) 2022 2023 2024 Activiteit Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4

Akersloot West

Rijksweg Limmen

Wayenburg Castricum

Herinrichting Visweg, Pagelaan, Kapellaan, Limmen

Akersloot jachthaven Laamens

Lange Akker, Eikepage, Breetjes, Terwiel, Geerkens

Gemaal 1879 en de Groot Limmer polder

Activiteit opzetten

Doorlooptijd

Werkorganisatie BUCH (Heiloo) 2022 2023 2024 Activiteit Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4

Herinrichting Zevenhuizerlaan

47 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

Activiteit Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4

Herinrichting Oosterzijweg

Herinrichting Zeeweg

Herinrichting Noord-West Fase 2

Herinrichting Blockhovepark

Nieuwbouw Zandzoom

Activiteit opzetten

Doorlooptijd

Werkorganisatie H/L (Langedijk) 2022 2023 2024 Activiteit Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4

Reconstructie Loopakker

Rehabilitatie Dr. Wilminkstraat

Revitalisatie Havenplein

Vervangen wegdek Zaagmolenweg

Riolering Parallelweg

Reconstructie Nauertogt tussen N245 en Kanaaldijk

Herinrichting Voorburggracht tussen Zaagmolenweg en Kasteelstraat

Herinrichting Bomenbuurt Zuid- Scharwoude

Herinrichting Barnewiel

Reconstructie Voorbuggracht tussen loopakker en prinsengracht

Activiteit opzetten

Doorlooptijd

48 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

Werkorganisatie H/L (Heerhugowaard) 2022 2023 2024 Activiteit Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4

Stationsplein (noordwest)

Heemradenbuurt (zuid)

Oosttangent (Rivierenwijk)

Recreatiebuurt (zuid)

Verlaat (oost)

Heemradenbuurt (noord)

Middenweg (Butterhuizen I (noordoost)

Middenweg (Edelstenenwijk (zuidwest)

Oosttangent (Zuidwijk I noordoost)

Oosttangent (Zuidwijk I zuidwest)

Oosttangent (Zuidwijk II)

Reuzenpandasingel

Rustenburgerweg ('t Kruis (noordwest)

Molenwijk (noordoost)

Schildersbuurt II (midden)

Stadshart (park)

Vondellaan

Zeppelinstraat

Handelsstraat

Klimaatrobuuste polder Heerhugowaard, samen met HHNK

Activiteit opzetten

Doorlooptijd

49 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

4.3 Vervolgstappen borging klimaatadaptatie in organisaties Met het vaststellen van de klimaatadaptatiestrategie en uitvoeringsagenda is de eerste stap gezet om het klimaatbestendig en waterrobuust handelen verder te structureren en te borgen in de ambtelijke organisaties van de gemeenten en het hoogheemraadschap. Het is daarmee ook het begin van de uitvoeringsfase in de eerste cyclus van het deltaplan ruimtelijke adaptatie. Het deltaplan gaat er namelijk vanuit dat de gemeenten en waterschap eens in de zes jaar de inventarisatie van de klimaatkwetsbaarheden zullen actualiseren, alsmede de strategie zullen herijken en een nieuwe uitvoeringsagenda zullen formuleren.

De ambtelijke projectgroep klimaatadaptatie zal de uitvoering van dit plan gaan sturen en bewaken. De belangrijkste taken van de projectgroep zijn navolgend kort toegelicht.

Nadere concretisering activiteiten uitvoeringsagenda De uitvoeringsagenda benoemt veel activiteiten om de komende jaren klimaatadaptief handelen verder te ontwikkelen en uit te dragen binnen de ambtelijke organisaties. De geschreven toelichtingen in Bijlage F op de activiteiten in de uitvoeringsagenda, geven een beeld van de invulling per activiteit: Wat is het doel, wie zijn er onder meer bij nodig, wat wordt er gedaan, met welk resultaat en wat is de planning?

Na het vaststellen van de uitvoeringsagenda, stemt de projectgroep per activiteit af wie de trekker is en daarmee verantwoordelijk voor de uitvoering. De eerste actie van de trekkers is dan vervolgens om concreet in beeld te brengen hoe die activiteit opgepakt gaat worden, wat ervoor nodig is om dat te kunnen realiseren en wie daar verantwoordelijk voor is.

Financiering activiteiten klimaatadaptatie Aan de activiteiten in de uitvoeringsagenda is ambtelijke inzet verbonden en in sommige gevallen ook externe inzet. Hierbij is onderscheid te maken tussen enerzijds de procesactiviteiten, die regionaal georiënteerd zijn en gericht op nader onderzoek, dialogen en het stellen van kaders en randvoorwaarden voor klimaatadaptief handelen en anderzijds de geplande uitvoeringsprojecten per gemeente.

Nadat de projectgroep de definitieve concretisering van procesactiviteiten heeft bepaald is een belangrijke stap om de benodigde budgetten aan te vragen via kadernota’s. Voor externe budgetten voor regionale activiteiten die ten gunste komen aan alle gemeenten en het hoogheemraadschap worden de benodigde budgetten via de geldende verdeelsleutel over de deelnemers verdeeld.

Wat betreft de geplande uitvoeringsprojecten geldt dat de budgetaanvragen van deze projecten door de verantwoordelijke projectleider zal worden verzorgd. Per project zal in de budgetaanvraag moeten worden vastgesteld hoe groot de impact zal zijn van een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting en hoe groot de financiële impact daarvan is. Dat kan variëren van geen aanvullend budget nodig (weinig klimaatstress aanwezig c.q. ontwerpaanpassingen zonder financiële consequenties) tot substantiële extra investering om de lokale klimaatkwetsbaarheid op te lossen.

Klimaatadaptief handelen borgen in werkwijze organisaties Met het vaststellen van de klimaatadaptatiestrategie en uitvoeringsagenda is een begin gemaakt om klimaatadaptatie vorm te geven tijdens de eerste DPRA-cyclus. In de komende jaren zal de projectgroep inspanning moeten verrichten klimaatadaptatief handelen als een structurele werkwijze te laten landen in de ambtelijke organisaties, zodat in alle werkprocessen en planfasen van projecten klimaatadaptatief handelen een automatisme en vanzelfsprekendheid wordt. De leden van de projectgroep zullen hierbij als aanjagers voor hun organisatie gaan fungeren. Belangrijke onderdelen hierbij zijn het nog op te stellen en vast te stellen programma van eisen ‘klimaatadaptief inrichten’ dat bij projecten in de bestaande gebouwde omgeving en bij nieuwbouw gehanteerd moet gaan worden. Maar ook het opstellen van een klimaattoets die voor elk project een standaardwerkwijze moet gaan worden, alsmede het borgen bij de afdelingen Ruimtelijke Ordening van de regionale koppelkansen die in het ruimtelijk perspectief zijn vastgesteld.

50 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

BIJLAGE A Ruimtelijk Perspectief Klimaatadaptatie

51 van 105

Ruimtelijk perspectief Januari 2021

klimaatadaptatie Regio Alkmaar

Inhoudsopgave

1 INTRODUCTIE & METHODIEK

2 KLIMAATKWETSBAARHEDEN

3 ONTWIKKELINGEN: ENERGIE BEBOUWDE OMGEVING LANDSCHAP EN NATUUR INFRASTRUCTUUR

4 GEBIEDSTYPOLOGIE

5 GEÏNTEGREERDE OPLOSSINGEN

6 SAMENVATTING / CONCLUSIE

2

INTRODUCTIE & METHODIEK

Dit ruimtelijk perspectief klimaatadaptatie voor de regio Alkmaar vormt een onderdeel van adaptatiestrategie Regio Alkmaar. Middels dit ruimtelijk perspectief worden klimaatopgaven integraal bekeken met andere ruimtelijke opgaven in de regio.

In een eerste verkenning zijn aan de hand van verschillende gebiedstypen de belangrijkste klimaatrisico’s in beeld gebracht. Vervolgens zijn op de thema’s Energie, Bebouwde omgeving, Landschap & Natuur en Infrastructuur de belangrijkste trends op kaartbeeld gevat. Deze zijn aan de klimaatopgaven, vastgesteld door Arcadis, gekoppeld om zo inzicht te geven in waar ontwikkelingen op andere thema’s raken aan klimaatopgaven. Zo worden de klimaatkwetsbaarheden zichtbaar en kan de eerste stap gezet worden richting een integrale aanpak. Deze koppeling tussen enerzijds klimaatopgaven en anderzijds de ontwikkelingen vormt namelijk de basis voor geïntegreerde gebiedsgerichte oplossingen die voor duurzame klimaatadaptatie kunnen zorgen.

Het kaartmateriaal, de analyse hiervan en de geïntegreerde oplossingen zijn tijdens een workshop voorgelegd aan verschillende overheden en experts uit de regio. In deze workshops zijn de voorgestelde oplossingen getoetst, aangescherpt en aangevuld. De resultaten van dit proces zijn in deze documentatie verwerkt.

3

KLIMAATKWETSBAARHEIDEN

De opgaven als gevolg van klimaatadaptatie zijn divers en landen op verschillende plekken in de regio. Dit kaartbeeld geeft een overzicht van de kwetsbaarheden en bijbehorende opgaven die er op het vlak van klimaatverandering voorkomen.

OPGAVEN • Wateroverlast • Overstromingsrisico • Onbegaanbare wegen bij wateroverlast

• Verdroging en onherstelbare schade groen en bomen • Bodemdaling • CO2-uitstoot bij bodemdaling in veenweidegebied • Bebouwing met risico op paalrot

• Lage Waterkwaliteit door opwarming • Uitspoeling van nutrienten bij hevige regenval

• Hitte-eilandeffect • Bewegende bruggen vast door hitte

Bron: Arcadis

4

ENERGIE

Op het gebied van energietransitie spelen de volgende ruimtelijke ontwikkelingen waar mogelijke koppelkansen zijn met opgaven op het vlak van klimaatadaptatie:

KANSEN • Zonneparken om ecologische kwaliteit van (arme) gebieden te verhogen (zowel op land als op water)

• Inundatie en biomassa productie

• Woningen rennovatie en fundering • Inzetten daken voor waterberging, biodiversiteit, koeling en energieproductie • Energieproductie in het landschap • Warmteoplossingen dicht bij de gebruikers richting aardgasvrije stedelijke gebieden

Bron: RES, Ruimtelijke_Wateragenda Omgevingsbeeld_Regio_Alkmaar

5

STEDELIJK GEBIED

Het kaartbeeld toont de verschillende ontwikkellocaties voor woon- (plancapaciteit 2019-2040: 19.000) en werklocaties in de nabije toekomst.

KOPPELING OPGAVEN EN ONTWIKKELINGEN • Bodemdaling veroorzaakt porblemen voor ondergrondse infrastructuur • Bodemdaling heeft effect op weg- en rioolbeheer en monumentaal erfgoed • Hitte eiland en verdichting • Grondwateroverlast/Hemelwateroverlast en Toename van ondoordringbare oppervlakken

KANSEN • Vergroening ter voorkoming van grond- en hemelwateroverlast • Ruimtevraag voor berging en opvang van water ter voorkoming van wateroverlast

Bron: Plancapaciteit, Regionaal Omgevingsvisie Regio Alkmaar

Gemeentegrens

6

LANDSCHAP EN NATUUR

In het domein van landschap en natuur spelen diverse ambities, ontwikkelingen en problemen die een overlap of meekoppelkans kunnen bieden met de opgaven voor klimaatadaptatie.

KOPPELING OPGAVEN EN ONTWIKKELINGEN • Bodemdaling, verzilting en CO2- uitstoot vormen een probleem in veenweidegebieden • Opwarming verlaagt de waterkwaliteit in natuurgebieden • Verzilting, verdroging, wateroverlast natuurgebieden & landbouwgrond • Uitspoeling van nutriënten tijdens hevige regenval • Dijken kwetsbaar door droogte • Groene corridor tussen natuurkernen te versterken

KANSEN • Natte natuur

Bron: RES_energy en natuur, Kwaliteitsbeeld-NH 2050, WUR

Gemeentegrens

7

INFRASTRUCTUUR

De regio wordt doorsneden door verschillende typen infrastructuur die op onderdelen gevolgen ondervindt van klimaatverandering.

KOPPELING OPGAVEN EN ONTWIKKELINGEN • Bewegende bruggen vormen problemen voor de doorstroming van verkeer • Wateroverlast zorgt voor onbegaanbare wegen • Door bodemdaling kunnen wegen verzakken en dit kan scheurvorming veroorzaken • Bij hoog grondwater is er kans op omwaaiende bomen die op (spoor) wegen kunnen vallen • Infrastructuur draagt bij aan het hitte-eilandeffect

KANSEN • Recreatieve routes (fiets en water)

Bron: PNH, PMI, OV Toekomstbeeld, MIRT, Programma Bereikbaarheid MRA, Agenda Mobiliteit

8

OVERZICHT

Het kaartbeeld biedt een samenvoeging en een overzicht van de eerder behandelde thema’s.

Op de volgende pagina’s zijn de opgaven per gebiedstype geclusterd in één overzicht met ontwikkelingen, geïntegreerde oplossingen en bijbehorende actoren.

Gemeentegrens

CO2 uitstoot bodem

Vaarroute

Programma Hoogfrequent Spoorvervoer 9

GEBIEDSTYPOLOGIE VIJF GEBIEDEN, VIJF IDENTITEITEN

Deze gebiedsgrenzen zijn niet gebaseerd op gemeentegrenzen, maar op landschappelijke, stedelijke en economische verschillen. Op basis van deze verschillen is de regio in te delen in 5 gebieden met elk een eigen identiteit:

1. DUIN & DORP De sfeer van de zee, de duinen en het bos is overal voelbaar. In de woonbuurten en in de recreatiegebieden. 2. STEDELIJK HART Het stedelijk hart van de regio, Alkmaar en Heerhugowaard, is het dichtstbebouwde gebied van de regio. Met een grote diversiteit aan woonwijken en werkgebieden. Het gebied functioneert als scharnier tussen de MRA en de Greenport. 3. KRALENSNOER De reeks dorpen op de strandwal die zijn gegroeid aan het snoer van spoor en weg. Ze kunnen worden getypeerd als ‘bereikbare dorpen in het landschap’. 4. WATERRIJK In het gebied ‘waterrijk’ ligt Langedijk en de agrarische en waterrijke omgeving. Op de eilanden is het bijzonder wonen en recreëren. 5. CULTUURLANDSCHAP Het gebied ‘cultuurlandschap’ bestaat uit historische droogmakerijen en veenpolders met kleinschalige lint- en kruisdorpen.

Bron: Regionaal_Omgevingsbeeld

10

GEÏNTEGREERDE OPLOSSINGEN STEDELIJKE OMGEVING

11

OVERZICHT STEDELIJKE OMGEVING

12

GEÏNTEGREERDE OPLOSSINGEN WATERRIJK

13

OVERZICHT WATERRIJK

14

GEÏNTEGREERDE OPLOSSINGEN CULTUURLANDSCHAP

15

OVERZICHT CULTUURLANDSCHAP

16

GEÏNTEGREERDE OPLOSSINGEN DUIN EN DORP

17

OVERZICHT DUIN EN DORP

OPGAVEN ONTWIKKELINGEN GEÏNTEGREERDE OPLOSSINGEN ACTOREN Duin & Dorp

Zoetwaterbronnen als kwelstromen vanuit de duinen op een slimme manier - GreenPort ondernemen in het landschap worden ingezet voor de voeding van (nieuwe) natuur of bollenvelden Wateroverlast - Recreatieve fietsroutes verbinding met de kust Herstel van duinpannen en -rellen kan bijdragen aan de buffering en opslag Verdroging - Versterking van kwaliteit van de kust van schoon zoetwater. Dit vermindert tevens de druk op het rioolsysteem - Nieuwe natuur (stikstof compensatie) Scheiden van het duinwater en het tuin- en landbouwwater zorgt voor een betere waterkwaliteit. Het tuin- en landbouwwater kan worden gefilterd in nieuwe natuurlijke natte gebieden middels helofytenfilters.

Natuurontwikkeling langs landbouw kan een positief effect hebben op de landbouwproductie. Deze productiegroei kan aangegrepen worden om in te zetten op een vermindering van de inzet van (kunst)mest (stikstof ) om zo de concentraties schadelijke stoffen in het water en de natuur terug te dringen.

Elektriciteitsproductie in landbouwgebied (tijdelijk PV-film op bollenvelden), geïntegreerd in het duinlandschap (parkeerplaatsen strandopgang) en op recreatieve routes (zonnefietsroute).

Door de opwaardering van infrastructuur gekoppeld aan kwetsbare functies zoals ziekenhuizen en het energie-infrastructuur zijn deze ook in noodsituaties bereikbaar.

Verduurzamen gebouwen en woningvoorraad kan hand in handPV-filmgaan metbollenvelden Biodiversiteit/dieren het opwaarderen van de kwaliteit van de (kust)plaatsten en waterveiligheid. Ziekenhuis PV-film bollenvelden Waterveiligheid Biodiversiteit/dieren Verduurzaming gebouwen Ziekenhuis Verduurzaming woning PV-film bollenvelden Waterveiligheid Opwaardering infrastructuur Biodiversiteit/dieren Verduurzaming gebouwen Zonnefietsroute Ziekenhuis Verduurzaming woning Waterkwaliteit (minder algen) PV-film bollenvelden Waterveiligheid Opwaardering infrastructuur Watertemperatuur regelen Biodiversiteit/dieren Verduurzaming gebouwen Zonnefietsroute Biodiversiteit/bloemen Ziekenhuis Verduurzaming woning Waterkwaliteit (minder algen) Wateropvang infrastructuur PV-film bollenvelden Waterveiligheid Opwaardering infrastructuur Watertemperatuur regelen Nieuw groen Biodiversiteit/dieren Verduurzaming gebouwen Zonnefietsroute Biodiversiteit/bloemen Waterfiltratie Ziekenhuis Verduurzaming woning Waterkwaliteit (minder algen) Wateropvang infrastructuur Waterveiligheid Opwaardering infrastructuur Watertemperatuur regelen Nieuw groen Verduurzaming gebouwen Zonnefietsroute Biodiversiteit/bloemen Waterfiltratie 18 Verduurzaming woning Waterkwaliteit (minder algen) Wateropvang infrastructuur Opwaardering infrastructuur Watertemperatuur regelen Nieuw groen Zonnefietsroute Biodiversiteit/bloemen

Waterfiltratie Waterkwaliteit (minder algen) Wateropvang infrastructuur Watertemperatuur regelen Nieuw groen Biodiversiteit/bloemen Waterfiltratie Wateropvang infrastructuur Nieuw groen Waterfiltratie

GEÏNTEGREERDE OPLOSSINGEN KRALENSNOER

19

OVERZICHT KRALENSNOER

OPGAVEN ONTWIKKELINGEN GEÏNTEGREERDE OPLOSSINGEN ACTOREN Kralensnoer

Wateroverlast - Groene corridor tussen kernen te versterken Ontwikkeling van de energieproductie in groene corridors koppelen aan - Nieuwe woningen aan stads- en dorpsgrenzen en langs infrastructuur ontwikkeling (nieuwe) natuur en recreatiegebied Overstromingsrisico - Verbetering van de bereikbaarheid en de doorstroming A9, N-wegen PV op waterbergingsplassen kan de temperatuur van het water laag houden Verdroging - OV en Programma Hoogfrequent Spoor (PHS) en daarmee de waterkwaliteit verbeteren.

Bebouwing met risico op paalrot - Renovatie en isolatie woningen en gasloos Bij de (energie)renovatie van bestaande woningen, om een lager energieverbruik te bewerkstelligen, ook de funderings- problematiek van de woning meenemen.

Verbeteren van de waterkwaliteit door het verlagen van de gemiddelde watertemperatuur door extractie van warmte

Keppelen van blauwe infrastructuur aan TEO/TEA/TED (thermische energie uit oppervlaktewater) om duurzame energie op te wekken

Door het toepassen van DIT-riolen bij nieuwe ontwikkelingen ontstaat een robuust systeem van drainage en infiltratie.

Bij de aanleg van nieuwe ondergrondse infrastructuur kan ook de kwaliteit van de openbare ruimte omhoog (meer groen, meer waterberging, nieuwe materialen die het hitte-eilandeffect kunnen verminderen).

fungeren als verbinding tussen het polder- en duinlandschap en zijn zowel een recreatieve- als een ecologische-verbinding Drijvende zonnepanelen Biodiversiteit/dieren TEO/TEA/TED Drijvende zonnepanelen Waterveiligheid Biodiversiteit/dieren Verduurzaming infrastructuur TEO/TEA/TED Verduurzaming woning Drijvende zonnepanelen Waterveiligheid Energie renovatie Biodiversiteit/dieren Verduurzaming infrastructuur Waterklaliteit TEO/TEA/TED Verduurzaming woning Zonnepannelgen/daken Drijvende zonnepanelen Waterveiligheid Energie renovatie Watertemperatuur regelen Biodiversiteit/dieren Verduurzaming infrastructuur Waterklaliteit Wateretmperatuur verlagen TEO/TEA/TED Verduurzaming woning Zonnepannelgen/daken Wateropvang infrastructuur Drijvende zonnepanelen Waterveiligheid Energie renovatie Watertemperatuur regelen Nieuw groen Biodiversiteit/dieren Verduurzaming infrastructuur Waterklaliteit Wateretmperatuur verlagen Waterfiltratie TEO/TEA/TED Verduurzaming woning Zonnepannelgen/daken Wateropvang infrastructuur DIT-riool Waterveiligheid Energie renovatie Watertemperatuur regelen Nieuw groen Verduurzaming infrastructuur Waterklaliteit Wateretmperatuur verlagen Waterfiltratie 20 Verduurzaming woning Zonnepannelgen/daken Wateropvang infrastructuur DIT-riool Energie renovatie Watertemperatuur regelen Nieuw groen Waterklaliteit Wateretmperatuur verlagen Waterfiltratie Zonnepannelgen/daken

Wateropvang infrastructuur DIT-riool Watertemperatuur regelen Nieuw groen Wateretmperatuur verlagen Waterfiltratie Wateropvang infrastructuur DIT-riool Nieuw groen Waterfiltratie DIT-riool

SAMENVATTING & CONCLUSIE

De regio Alkmaar is een regio met veel andere gebieden verminderd worden. Door agrariërs, gemeenten, provincie en variatie en deze variatie is terug te zien ook de combinatie met innovatieve vormen waterschappen. In ieder gebied en bij iedere in de klimaatopgaven, maar ook in de van landbouw te zoeken kan een dubbelslag mogelijke koppelkans zullen er nieuwe verschillende mogelijkheden voor een worden geslagen. allianties gevormt moeten worden. Het integrale aanpak. Dit document is een eerste goed betrekken van stakeholders is zeer aanzet om op een integrale manier naar deze Het cultuurlandschap kent ook problemen waardevol gebleken voor deze oefening problematiek te kijken en kan waardevolle met verdroging, echter leidt het daar tot en zal ook bij verdere uitwerking en handvatten bieden voor vervolgonderzoek. verzilting wat ervoor zorgt dat sommige verzilvering van de kansen op het vlak van Door de juiste stakeholders in een vroeg gewassen niet kunnen groeien. Boeren klimaatadaptatie centraal moeten staan. stadium te identificeren en vervolgens kunnen op verschillende manieren te betrekken bij deze onderzoeken kan met verzilting omgaan. Ze kunnen meerwaarde worden gecreëerd. overwegen om ruimte te maken voor waterberging eventueel in combinatie met Voor het stedelijk gebied zal vergroening energieopwekking.

Maar ze kunnen ook een een belangrijk middel zijn om andere zout-resistente teelt overwegen. klimaatkwetsbaarheden te verminderen. De Ook de dijken in het cultuurlandschap vergroening verlaagt het hitte-eilandeffect zullen problemen ervaren door verdroging en kan een bijdrage leveren in de strijd als ook overstromingsrisico. Onderhoud aan tegen wateroverlast. Bovendien heeft het bij dijken kan daarbij gekoppeld worden met een goede inrichting ook extra ecologische het versterken van het recreatieve netwerk, waarde. Nieuwe stedelijke ontwikkelingen bijvoorbeeld door de aanleg van fietspaden kunnen ingezet worden als katalysator bij die het toeristisch potentieel van de regio het klimaatadaptief maken van onze steden. vergroten. Ook kan cultuurhistorische kennis als inspiratiebron gebruikt worden voor de In het Waterrijke gebied, dat voornamelijk aanpak van klimaatopgaven. Daarbij kan het bestaat uit veenweiden is droogte een groot ook de gebiedsidentiteit versterken. risico. Door droogte daalt de bodem en ontstaat er CO2-uitstoot. Om verdroging De stakeholders die mogelijk betrokken te verminderen kan het vergroten van het kunnen worden in de verschillende gebieden waterbergend vermogen van het gebied zijn zeer divers. Dit varieert van bewoners, in tijden van overschot een uitkomst zijn.

projectontwikkelaars, landschapsarchitecten Hierdoor kan ook het overstromingsrisico in en ecologen tot onderzoeksinstellingen,

21

Colofon

Deze studie is uitgevoerd door PosadMaxwan in gezamelijke opdracht van Arcadis.

Arcadis: Robert de Kort, Ian Minnes, Jeroen Rijsdijk

Posad Maxwan: Emile Revier, Francesca Becchi, Vincent Peters, Jan Gerk de Boer

PosadMaxwan

Binckhorstlaan 36 2516 BE Den Haag tel: 070 322 2869

juni 2020

22

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

BIJLAGE B Publiekspeiling Klimaatadaptatie

Wateroverlast als gevolg van extreme neerslag

Koel-/energiebehoefte

52 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

Ik weet niet waar ik mijn klacht kan melden.

53 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

54 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

55 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

Ja, met name op mijn werkplek in de regio. Ja, met name op mijn werkplek buiten de regio.

56 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

BIJLAGE C Prioritering Knelpunten In vijf verdiepende themadialogen heeft de samenwerkingsregio samen met een selectie van key- stakeholders de aanpak rond de belangrijkste kansen en risico’s binnen deze thema’s concreet gemaakt. Vertrekpunt voor het opstellen van deze aanpak, was het gezamenlijk afwegen van mogelijke risico’s binnen de thema’s. De gevolgen van klimaatverandering in Regio Alkmaar, zoals gepresenteerd in Hoofdstuk 2, zijn namelijk niet allen in gelijke mate problematisch. Op basis van de dialogen zijn de risico’s beoordeeld en gecategoriseerd. De categorieën met het bijbehorende handelingsperspectief zijn als volgt:

• Onaanvaardbare risico’s veroorzaken overlast. Deze risico’s vragen om directe aanpak, bijvoorbeeld door het aanpakken van knelpunten in samenwerking met stakeholders. • Onwenselijke risico’s veroorzaken overlast, maar ingrijpen is niet urgent. Onwenselijke risico’s worden aangepakt als er meekoppelkansen zijn, zoals rioolvernieuwing of renovatie van de openbare ruimte of gebouwen. • Acceptabel risico’s veroorzaken geen overlast maar zijn wel hinderlijk. Rond acceptabele risico’s wordt voorlichting en communicatie ingezet voor de betreffende stakeholders. Droogte en wateroverlast in het stedelijk gebied Aan de hand van onderstaande risicobeoordeling prioriteert de regio aan te pakken knelpunten. Onaanvaardbare risico’s krijgen een hoge prioriteit in de aanpak, onwenselijke risico’s worden aangepakt als er zich meekoppelkansen voordoen. Voor acceptabele risico’s worden geen fysieke maatregelen getroffen, hier wordt wel communicatie op ingezet.

Klimaateffect Onaanvaardbaar Onwenselijk Acceptabel

• Water op straat • Ondergelopen trottoirs • Deels onbegaanbare waardoor hulpdiensten • Wadi’s die tot marktpleinen door belemmerd worden. gezondheidsrisico’s diepe plassen na • Water stroomt leiden bij kinderen. hevige neerslag. woningen binnen in • Geen draagvlak voor • Ondergelopen tuinen. kruipruimtes, maatregelen bij • Plasvorming op straat. Wateroverlast woonkamers e.d. bewoners • Plassen op paden en in • Verzakking van de het groen bij rijweg door uitspoeling. stadsparken • Verweking van de • Drie dagen grote bodem in groenstroken. plassen op paden en in het groen bij stadsparken.

• Slechte waterkwaliteit • Verlies van groen door • Aanvoer van (waaronder blauwalg) droogteschade en gebiedsvreemd water • Instabiele dijken door stijging beheerkosten om verzilting te verdroging. • Drinkwatertekort en voorkomen. bedreiging biodiversiteit Droogte door verzilting door droogte. • Het straatbeeld wordt bepaald door verdord groen.

Tabel 3 Beoordeling risico’s thema ‘Droogte en wateroverlast in het stedelijk gebied’

57 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

Droogte en wateroverlast in het landelijk gebied Aan de hand van onderstaande risicobeoordeling prioriteert de regio aan te pakken knelpunten. Onaanvaardbare risico’s krijgen een hoge prioriteit in de aanpak, onwenselijke risico’s worden aangepakt als er zich meekoppelkansen voordoen. Voor acceptabele risico’s worden geen fysieke maatregelen getroffen, hier wordt wel communicatie op ingezet.

Klimaateffect Onaanvaardbaar Onwenselijk Acceptabel

• Verzilting van zoetwater • Slechte • Seizoensgebonden • Toename concentratie (zwem)waterkwaliteit bij droogteschade schadelijke stoffen in klimaatextremen openbaar groen het watersysteem • Blauwalg en vissterfte • Schade aan panden in sloten door slechte met houtfundering door waterkwaliteit bodemdaling • Verlies aan • Schade aan boven- en biodiversiteit Droogte ondergrondse infra • Verhoogde CO2 (inclusief drinkwater) uitstoot bij bodemdaling • Watertekorten in in veenweidegebied perioden van droogte • Onherstelbare schade voor de landbouw. door droogte aan • Kwetsbaarheid van openbaar groen dijken bij droogte • Groensterfte in natuurgebieden door droogte

Tabel 4 Beoordeling risico’s thema ‘Droogte en wateroverlast in het landelijk gebied’

Hitte en gezondheid Aan de hand van onderstaande risicobeoordeling prioriteert de regio aan te pakken knelpunten. Onaanvaardbare risico’s krijgen een hoge prioriteit in de aanpak, onwenselijke risico’s worden aangepakt als er zich meekoppelkansen voordoen. Voor acceptabele risico’s worden geen fysieke maatregelen getroffen, hier wordt wel communicatie op ingezet.

Klimaateffect Onaanvaardbaar Onwenselijk Acceptabel

• Extra sterfgevallen (o.a. • Sociale overlast en • Toename onder kwetsbare klachten, verhoogde drinkwaterverbruik; bevolkingsgroepen); druk op hulpdiensten; • Tijdelijke sluiting • Grootschalige • Verstening van kinderopvang en stroomuitval; particuliere tuinen; scholen; Hitte • Afname kwaliteit • Weinig draagvlak bij • Minder klanten voor nachtrust; bewoners; detailhandel; • Verdroging van de • Hitte rondom winkels en • Lagere opbrengst natuur (parken, horecagebieden. zonnepanelen. recreatiegebieden);

Tabel 5 Beoordeling risico’s thema ‘Hitte en gezondheid’

58 van 105

KLIMAATADAPTATIESTRATEGIE EN UITVOERINGSAGENDA REGIO ALKMAAR

Veiligheid, calamiteiten en kwetsbare functies Aan de hand van onderstaande risicobeoordeling prioriteert de regio aan te pakken knelpunten. Onaanvaardbare risico’s krijgen een hoge prioriteit in de aanpak, onwenselijke risico’s worden aangepakt als er zich meekoppelkansen voordoen. Voor acceptabele risico’s worden geen fysieke maatregelen getroffen, hier wordt wel communicatie op ingezet.

Klimaateffect Onaanvaardbaar Onwenselijk Acceptabel

• Langdurige uitval van • Verminderde • Kortdurige uitval van elektriciteitsvoorzieningen bereikbaarheid voor stroom en (drink)water (>4 uur) personenvervoer. (<4 uur) • Uitval van • Afschakeling van • Risico voor grote drinkwatervoorzieningen elektriciteit bij extreme evenementen • Uitval van neerslag in woonwijken Risico kan ontstaan bij ondersteunende meerdere communicatienetwerken klimaateffecten • Uitval van de RWZI’s en (overstroming, (afvoer)riolering bij wateroverlast, hitte, overstroming/inundatie droogte) • Onbereikbaarheid van vitale voorzieningen, zoals ziekenhuizen • Onvoldoende personele opvolging tijdens calamiteiten