240405 Raadsinformatiebrief Terugblik Alkmaar Ontzet 450 jaar - bijlage Terugblik Alkmaar Ontzet

Alkmaar Ontzet 450 jaar Een terugblik

Inhoud In één woord: Magisch! 3 Een mooie oogst 4 Met veel dank 6 Wat we vierden en herdachten 7 Wat we wilden bereiken 9 De organisatie 10 De financiële ondersteuning 12 Een greep uit het activiteitenaanbod 14 Aantal bezoekers en evenementen 22 Marketing en communicatie 23 Hebben we onze doelen bereikt? 24 Afsluitende bijeenkomst 31 Vervolg samenwerkingsverband 1572 33 Het jubileumjaar voor bestuur, ambtenaren en beleid 34 Bijlagen: 36 1. Inzicht jaarprogramma 36 2. Overzicht evenementen 40 3. Evaluatie Marketing 43

Foto omslag: Lasershow Slotfeest Foto: Kees Kuijper Fotografie

Foto rechts: ONTzettend Alkmaar in Graft-De Rijp Foto: aangeleverd

In één woord: Magisch! In 2023 vierden en herdachten we 450 jaar Alkmaar Ontzet. En dat deden we vol overgave. En op alle denkbare manieren.

Toen mij tijdens de slotuitzending van Streekstad Centraal werd gevraagd welk gevoel me het meest was bijgebleven, kon ik dan ook niet anders antwoorden dan ‘dankbaarheid’. Ik voelde me trots en dankbaar. Omdat ik me realiseerde dat we het van het begin tot het eind helemaal samen hadden gedaan. Dat we ons niet uit het veld hebben laten slaan door tegenslagen die er ook waren. En door zoektochten die soms ingewikkeld waren, maar steeds de moeite waard.

En dan het besef, toen we daar op 8 oktober, aan het eind van het jubileumjaar, met zijn allen op het Kerkplein stonden, met die fantastische projecties, dat het gewoon gelukt was! Een jaar lang vieren en herdenken met heel veel verschil- lende Alkmaarders. Samen hebben we nieuwe beelden, ontmoetingen, verhalen en geluiden gecreëerd. Het was in één woord magisch!

Ook het feit dat zo ontzettend veel mensen besloten zich actief in te zetten. Omdat ze iets wilden bijdragen aan het jubileumjaar, aan de gezamenlijkheid. Samen organiseerden zij meer dan 175 evenementen. Een aantal waarvan we van tevoren nooit hadden durven dromen.

En als ik nu deze terugblik lees, krijg ik opnieuw dat gevoel. We hebben het met elkaar gedaan. We hebben het Alkmaargevoel groter en rijker gemaakt. Een gevoel dat ik wil koesteren en, samen met alle Alkmaarders, de komende jaren verder wil laten groeien.

Ik nodig u van harte uit om in deze terugblik te duiken en u, net als ik, weer even te laten meeslepen in dat gevoel.

Burgemeester Anja Schouten

8 Octoberreceptie 2022 Foto: Gemeente Alkmaar

Een Een terugblik | 3

Een mooie oogst Een samenvattend voorwoord We stelden ons ten doel om de verhalen en de geschiedenis uit het verleden te verbinden met de verhalen en de dilemma’s van Een nadrukkelijke toename van het ‘Alkmaargevoel’. Meer bewe- vandaag. Met als een soort thermometer onze vier V’s: Vrijheid, ging en verbondenheid tussen inwoners en oprechte waardering verdraagzaamheid, verbondenheid en verscheidenheid. Wat zien voor een overheid die dingen mogelijk maakt. Wie had gedacht we daarvan terug als we de verhalen van toen en nu naast elkaar dat het vieren van een jubileum zoveel kon opleveren? leggen? En wat leren we daaruit voor de toekomst?

In 2023 vierden en herdachten we 450 jaar Alkmaar Ontzet. Een Terugkijkend op een succesvol jubileumjaar, kunnen we verhaal dat begint met de V van Vrijheid. We plaatsten het jubile- constateren dat we ruim hebben geoogst. umjaar in het perspectief van de ‘Geboorte van Nederland’ waar Maar liefst 210.000 bezoekers namen deel aan meer dan 175 in 2022 ruim aandacht voor was. In het hele land herdachten we activiteiten. Een aantal waarvan we nooit hadden durven dromen, het jaar 1572 als keerpunt in onze geschiedenis. De start van een geeft een trotse burgemeester Anja Schouten aan in ‘Vier de grote opstand in de Nederlanden, een strijd om vrijheid. Maar victorie’. Een videoterugblik op het jubileumjaar, gemaakt door werkelijke vrijheid vraagt (ook) om verdraagzaamheid, verschei- Streekstad Centraal en te zien via hun YouTube kanaal. Daar vind denheid en verbondenheid. Waarden die essentieel bleken tijdens je ook de videoverslagen van een groot aantal activiteiten. de langdurige strijd waarin ook burgers tegenover elkaar kwamen te staan. Zoals ook tijdens het Alkmaars Ontzet in 1573… Verbondenheid

Als eerste stad in Nederland versloegen we de Spanjaarden in de Als al die grote en kleine activiteiten en evenementen, georgani- Tachtigjarige Oorlog. Een gebeurtenis die mede bepaalde wie we seerd door en voor Alkmaarders, voor één ding hebben gezorgd, is nu zijn. 450 jaar later vierden we het jubileum in een turbulente het wel verbondenheid. Daarbij werd de manier waarop inwoners tijd. Er is oorlog in Europa en de polarisatie is sterker dan ooit. werden ondersteund om hun initiatieven in de praktijk te brengen, Meningen lopen sterker uiteen en zijn eenvoudiger te ventileren. enorm gewaardeerd. Het persoonlijke contact, de manier waarop Zichtbaar voor iedereen, dankzij de moderne technologie. het projectbureau meedacht en het feit dat je als inwoner altijd kon bellen om vragen te stellen of even te sparren. ‘We maken het Dit is een tijd die om bezinning vraagt. Daarom wilden we niet mogelijk’ was het uitgangspunt, en dat voelde je door alles heen. alleen vieren maar ook herdenken. Het was dan ook een bewuste Resultaat was niet alleen een grote hoeveelheid initiatieven maar keuze om tijdens het jubileumjaar van het Alkmaars Ontzet de ook de enorme verscheidenheid. Waarbij inwoners alle vrijheid vier V’s centraal te stellen. Als herinnering aan het feit dat echte voelden om de evenementen en bijeenkomsten op hun eigen vrijheid meer vereist dan ideeën en moed.

Om werkelijk vrij te zijn, manier te organiseren. Zo ontstonden veel nieuwe verbindingen. moeten we ook oog hebben voor anderen en zorgdragen voor Ook mensen die dat van nature misschien niet zo snel doen, verdraagzaamheid, verbondenheid en verscheidenheid. werden aangesproken om in actie te komen. Dat was te danken aan de zeer laagdrempelige benadering.

Een terugblik | 4

Een aanvraag doen was eenvoudig en vervolgens kreeg je het vertrouwen en alle We kunnen rustig concluderen dat het jubileumjaar Alkmaar Ontzet 450 jaar hulp die nodig was. Dit alles zorgde voor nieuwe energie, kleinschalige ontmoe- veel meer was dan een bundeling van evenementen. Er zijn boeken verschenen, tingen en wederzijds vertrouwen tussen inwoner en gemeente. Alles of eigenlijk er zijn muziekstukken, kunstwerken en theatervoorstellingen gemaakt. Lokale meer dan waar we op hoopten. media pakten het onderwerp op en gingen er creatief mee aan de slag. Het onderwerp Alkmaar Ontzet 450 jaar zong als het ware rond en was een jaar lang Eens te meer ervaarden we hoe belangrijk dit persoonlijke contact is tussen niet meer weg te denken uit het dagelijks leven. Met meer dan 175 activiteiten en inwoner en overheid om dingen mogelijk te maken. Dat geldt ook voor andere evenementen als prachtige en onvergetelijke kleine en grotere hoogtepunten. kleinere subsidieaanvragen door het jaar heen. Alles staat of valt bij een gelijkwaardige manier van samenwerken richting de aanvraag. Te beginnen In deze terugblik nemen we je graag mee door dit bijzondere jubileumjaar, de met een koffiegesprek waarin je vooral kijkt naar wat wél kan. De rol van de voorbereidingen en de voorlopige conclusies.

gemeente als aanjager en mogelijkmaker tijdens het jubileumjaar werd gewaardeerd en wierp zijn vruchten af.

En diezelfde benadering zal nodig blijven om vast te houden wat we hebben bereikt en het ontkiemde zaadje verder te laten groeien. Want, om werkelijke vrijheid te ervaren, zo gaf een groot deel van de Alkmaarders aan in onder meer hun reacties aan het eind van de voorstelling ‘Met Eigen Ogen’, moet je voor 100% jezelf kunnen zijn. En om dat mogelijk te maken, is ook verdraagzaamheid nodig en is het cruciaal dat we de verscheidenheid omarmen. Mooie thema’s om de komende jaren verder mee aan de slag te gaan.

En we hebben een mooie start gemaakt. De verbondenheid die mensen ervaarden in het jubileumjaar, is een fantastische voedingsbodem. Om verdraag- zaamheid en liefde voor verscheidenheid te voeden en tot bloei te laten komen. En uiteindelijk met elkaar uit te komen voor een werkelijk gevoel van vrijheid voor iedereen. Voorlopig houden we die vier V’s er dus nog maar even in, wat ons betreft.

En last but not least: Het verhaal van het Ontzet is het afgelopen jaar meer dan ooit verteld en op allerlei verschillende manieren. Dankzij de vele (ook inhoudelijk kwalitatieve) evenementen en activiteiten in het jubileumjaar, is er nu waarschijnlijk geen Alkmaarder meer die niet weet wat we nu elk jaar op 8 oktober herdenken… Zo werd het verhaal van het Alkmaars Ontzet uiteindelijk De oorlog en de gedeelde menselijkheid het verhaal van ons allemaal. Foto: Aangeleverd

Een terugblik | 5

Met veel dank Voordat we gaan terugblikken, spreken we eerst onze waardering en dank uit aan alle Alkmaarders die op welke manier dan ook betrokken waren bij het afgelopen jubileumjaar.

De 8 October Vereeniging, Alkmaar Marketing, Doss Event Support, vrijwilligers, initiatiefnemers, organisatoren, politie, medewerkers van de veiligheidsregio, Stadswerk072, handhaving, de horeca en de ambtelijke organisatie. De enorme inzet van al deze mensen maakte van Alkmaar Ontzet 450 jaar een memorabel feest waar we nog lang de vruchten van zullen plukken.

Deze terugblik is gemaakt op basis van de informatie van de gemeente, Alkmaar Marketing, programmamanager Doss Event Jungle in the Sky Support en een enquête onder organisatoren. Foto: Aangeleverd

Een terugblik | 6

Wat we vierden en herdachten 1572 is het begin van de ‘geboorte van Nederland’ en een En in haar toespraak op 19 juli, bij de jaarlijkse herdenking van keerpunt in de Tachtigjarige Oorlog (1568 - 1648). Het was een de Eerste Vrije Statenvergadering van 1572, verplaatste de heftige strijd: oorlog en deels ook burgeroorlog. Elke stad in burgemeester zich in de Alkmaarse bestuurders van die tijd. Nederland speelde hierin zijn eigen rol en heeft zijn eigen Deelname van Alkmaar aan die Eerste Vrije Statenvergadering herinneringen. 450 jaar later zijn zo’n veertig gemeenten lid van was namelijk niet vanzelfsprekend, en wellicht zelfs niet geheel het Samenwerkingsverband 1572. Samen vieren zij in 2022 de vrijwillig… gebeurtenissen en thema’s uit die tijd vieren, herdenken en actualiseren.

Maar we gaan weer even terug in de tijd. Nu naar 1573, een jaar na het begin van de geboorte van Nederland. Nederland wil onaf- hankelijk van Spanje worden, maar de Spaanse overheersers zijn het daar niet mee eens. Op 21 augustus omsingelen ze Alkmaar, met het plan de opstandige stedelingen een lesje te leren. De Alkmaarders laten dat niet zomaar gebeuren. Ze gooien kokende teer van de stadswallen en steken de dijken door, net zolang tot de Spaanse soldaten op 8 oktober afdruipen.

Zo begon in Alkmaar de Victorie. En dat vieren en herdenken we nog steeds elk jaar op 8 oktober.

Het jubileumjaar was een heel jaar van vieren en herdenken. Bij verschillende openbare optredens belichtte burgemeester Anja Schouten het Ontzet ook vanuit een ander, vaak minder fraai perspectief. Zo vertelde zij in juni, tijdens de pontificale hoogmis in de St Laurentiuskerk, het verhaal van de Clarissen die Alkmaar moesten ontvluchten en over de geestelijkheden die vermoord werden omdat ze vasthielden aan hun katholieke geloof.

De burgemeester bezocht in het jubileumjaar ook de Egmonden. In de schaduw van de Victorie Om aandacht te geven aan het verhaal dat weinig mensen kennen Foto: R. Leijen en wat ook wel de schaduw van het ontzet wordt genoemd. Zo is bijvoorbeeld de Abdij afgebroken om aan stenen te komen voor de versterking van Alkmaar.

Een terugblik | 7

Wat we wilden bereiken Het verhaal van 450 jaar Ontzet begint met de V van Vrijheid, in Het Alkmaargevoel en de V van verbondenheid het perspectief geplaatst van de ‘Geboorte van Nederland’ in 1572. De start van een grote opstand in de Nederlanden en een keerpunt In hoeverre de bovenstaande doelstellingen zijn behaald, proberen in onze geschiedenis. Het was een strijd om vrijheid. Maar werke- we in deze terugblik zo goed mogelijk vast te stellen op basis van lijke vrijheid vraagt ook om verdraagzaamheid, verscheidenheid de verzamelde informatie. Wat we in elk geval al kunnen consta- en verbondenheid. Vier V’s die nadrukkelijk centraal stonden in teren, en wat ook te lezen is in het samenvattende voorwoord, 2023, het jaar waarin we Alkmaar Ontzet 450 jaar vierden en is dat het jubileumjaar in hoge mate heeft bijgedragen aan het herdachten. Doel was een prachtig jubileumjaar vol van viering, Alkmaargevoel, aan het gevoel van onderlinge verbondenheid. bezinning en herdenking. Eén van de doelstellingen van de gemeenteraad was het centraal stellen van de vier V’s. En één van die vier V’s is verbondenheid. Daarbij formuleerde de gemeenteraad een aantal doelstellingen We kunnen rustig constateren dat het jubileumjaar naast veel die vervolgens zijn aangevuld met de ambities van het Comité beweging vooral veel verbondenheid tot stand heeft gebracht. Alkmaar Ontzet 450 jaar.

Tussen inwoners onderling, tussen organisaties, tussen inwoners (Niet op volgorde van belangrijkheid): en organisaties én tussen inwoners en de gemeente. Dat is met 1. Inwoners, verenigingen, clubs, organisaties, bedrijven en name ook te danken aan de gelijkwaardige benadering. Waarbij scholen stimuleren en zo nodig (financieel) ondersteunen om niets van bovenaf werd opgelegd en het initiatief bij de inwoners bestaande en nieuwe initiatieven te organiseren; lag. De gemeente was er om te faciliteren en te ondersteunen. 2. Een aantrekkelijk programma voor een breed publiek, met In dit jubileumjaar hebben mensen en organisaties elkaar speciale aandacht voor kinderen, jongeren, wijken en dorpen; gevonden, om met elkaar iets te betekenen voor de stad. Dat 3. De wijken en dorpen doen actief mee; gevoel zien we heel duidelijk terug bij de organisatoren. Maar ook 4. Kinderen en jongeren doen actief mee; van inwoners, van iedereen die deelnam, horen we die geluiden. 5. Verleden, heden en toekomst met elkaar verbinden. En in Ze zijn allemaal even enthousiast. het verlengde daarvan: de verhalen en geschiedenis uit het verleden verbinden met de verhalen en dilemma’s van vandaag; 6. Een mooie balans creëren tussen herdenking en viering (bezinning en evenementen) over verdeeld over het jubileumjaar; 7. Door alles heen staan de vier waarden van de Geboorte van Nederland centraal.

Dat zijn Vrijheid, Verdraagzaamheid, Verbondenheid en Verscheidenheid, ook wel kortweg de vier V’s genoemd; 8. Goede succesvolle elementen uit het programma bewaren we en maken we blijvend.

Een terugblik | 8

Koester de schat

Voordat we verdergaan en gaan kijken hoe we geslaagd zijn in het bereiken van de andere doelstellingen, willen we hier alvast benadrukken dat we de rijke oogst van het jubileumjaar niet verloren willen laten gaan. Het bereikte gevoel van verbondenheid, de gemeenschapszin die is ontstaan, willen we koesteren en vooral ook verder laten groeien. En ook daarbij willen we als overheid vooral faciliteren en ondersteunen, zonder van bovenaf dingen op te leggen.

Er bestaat een mooi woord voor zo’n gevoel van verbondenheid onder de inwoners van een plaats of gemeenschap. En dat is publieke familiariteit. Een gevoel van onder familie zijn maar dan tussen je eigen stads- en dorpsgenoten. Dat het jubileumjaar daaraan heeft bijgedragen is iets om trots op te zijn. Hoe de gemeente de verdere groei hiervan kan faciliteren, moeten we nog nader onder- zoeken. Maar het mogelijk maken en stimuleren van meer ontmoetingen, zou daar een onderdeel van kunnen zijn. Waarbij we de V van verscheidenheid vooral niet moeten vergeten.

Overbruggen Foto: Keith Montgomery

Een terugblik | 9

De organisatie Opdrachtgever voor het jubileumjaar Alkmaar Ontzet 450 Twee startbijeenkomsten jaar was de burgemeester van Alkmaar, Anja Schouten. Het opdracht­geverschap voor de evenementen lag bij wethouder Voor het samenstellen van het programma rondom ‘450 jaar Evenementenbeleid Robert te Beest. Nederland | Alkmaar Ontzet’ organiseerden we medio 2022 twee Er werd een regiegroep samengesteld (later Comité genoemd) startbijeenkomsten. Eén voor de (al dan niet georganiseerde) die als taak had de initiatieven te stimuleren en het programma inwoners en één voor in de gemeente Alkmaar actieve organisaties te sturen en waar nodig bij te sturen. Het programma met alle en partners van de gemeente. Doel van de bijeenkomsten was initiatieven rondom de viering en herdenking van ‘450 jaar samen na te denken over het programma, ideeën te delen en zo Nederland en 450 jaar Alkmaar Ontzet’, in de periode 8 oktober mogelijk meteen initiatieven aan te melden. Tijdens de bijeen- 2022 tot en met 31 oktober 2023. komsten konden partijen elkaar vinden, en inspireren en konden meteen afspraken worden gemaakt. De leden van het comité Gevolgd door koffiegesprekken Het Comité bestond uit Patrick van Mil, directeur van het Stedelijk Museum Alkmaar, Naud van Geffen, directeur Theater De Vest/ Vervolgens waren er de koffiegesprekken.

Aanvankelijk vooral Grote Kerk, Frits Westerkamp, voorzitter 8 October Vereeniging/ voor de minder ervaren initiatiefnemers. Om ze te inspireren en Rob Boerlage, bestuurslid 8 October Vereeniging, Erna Winters, te ondersteunen bij het vormgeven van hun plannen en ideeën. directeur ABC-huis, Manon Buiter/Björn Mulder, bestuurslid Er werden veel mooie plannen voorgelegd, maar initiatiefnemers Alkmaars Bolwerk, Benjamin Hulsman namens Stichting Talent hadden soms een handje nodig om te kunnen voldoen aan de And Dreams (jongerenorganisatie), Ger Welbers en Melanie gestelde criteria. Met name de eis om verleden, heden en de Goudsblom, directeur en adjunct-directeur Alkmaar Marketing en toekomst met elkaar te verbinden, was voor veel initiatiefnemers Mirella Doss, Doss Event Support. Namens de gemeente maakten lastig om in het plan te verwerken. De koffiegesprekken met het burgemeester Anja Schouten, projectleider Jakob Brouwer (en programmamanagement hielpen de organisatoren op weg om later Annet Hartnack) en projectmedewerker Sacha Zuiderduin hun initiatief meer passend te maken voor het programma. En deel uit van het team. dat zorgde er weer voor dat het verhaal van het ontzet dankzij het jubileumjaar ontzettend veel nieuwe mensen bereikt heeft. De uitvoering Maar niet alleen de onervaren initiatiefnemers hadden baat bij de koffiegesprekken.

Ook de meer ervaren organisatoren maakten er De uitvoering van alle activiteiten rond de viering en herdenking dankbaar gebruik van. Zo konden bestaande samenwerkingsver- van Alkmaar Ontzet 450 jaar gebeurde in nauwe samen­werking banden verstevigd worden en konden nieuwe samenwerkingen met Doss Event Support, die het programmamanagement ontstaan. verzorgde. Alkmaar Marketing was verantwoordelijk voor de marketing en de communicatie. Dit alles met actieve ondersteuning van een ambtelijke projectgroep.

Een terugblik | 10

Behalve de koffiegesprekken waren er ook bijeenkomsten waar organisatoren elkaar konden ontmoeten. Eén voor alle kleine organisatoren, één voor de Sociaal Cultureel Werkers plus de Slotbijeenkomst voor alle betrokkenen. En ook deze bijeenkomsten werden als heel plezierig ervaren.

Zowel in de enquête als bij de slotbijeenkomst op 9 oktober spraken organisatoren de wens uit om de ontstane samenwerkingen voor de toekomst te behouden en hun initiatieven op enigerlei wijze voort te zetten. We kunnen dus rustig zeggen dat de persoonlijke aandacht voor de initiatiefnemers rondom Alkmaar Ontzet 450 jaar een beproefde methode is gebleken.

Startbijeenkomst Grote Kerk Foto: aangeleverd

Een terugblik | 11

De financiële ondersteuning Subsidies voor kleinschalige initiatieven De gemeenteraad had voor deze initiatieven een bedrag van € 150.000 beschikbaar gesteld met een maximum van € 50.000 Inwoners, clubs, verenigingen en wijkcentra die een activiteit of per project. Daarnaast kende de Unit Economie van de gemeente evenement wilden organiseren in het kader van het jubileumjaar, nog eens € 100.000 extra toe aan een evenement met allure, dat konden hiervoor een subsidie aanvragen. De gemeenteraad had binnen dezelfde kaders moest passen als de drie evenementen in voor dit doel € 150.00 beschikbaar gesteld. Daarnaast waren er de categorie tot € 50.000. verschillende organisaties, stichtingen en verenigingen die een deel van de reguliere subsidie die zij van de gemeente ontvangen, Om de selectie objectief te laten plaatsvinden stelde het college gebruikten voor het financieren van evenementen in het kader van een onafhankelijke beoordelingscommissie in. Via de open Alkmaar Ontzet 450 jaar. Bij elkaar ging dit om een bedrag van € inschrijving kwamen in totaal twaalf aanmeldingen binnen. De 33.000. beoordelingscommissie heeft er daarvan vier geselecteerd. Eén daarvan was het slotfeest (zie hieronder). De andere drie vind je In totaal heeft de gemeente 48 subsidies verstrekt aan klein­ onder ‘Een greep uit het aanbod’, vanaf pagina 14. schalige initiatieven in het jubileumjaar.

Daarvan zijn er 23 in de stad, achttien in de wijken, zeven in de dorpen twaalf op meerdere Het slotfeest op 8 oktober 2023 locaties georganiseerd. Zie ook bijlage 1: Inzicht jaarprogramma. Hoewel de activiteiten in het kader van Alkmaar Ontzet 450 jaar Bij de toekenning van de subsidies hebben we geprobeerd te na afsluiting van het jubileumjaar nog even bleven doordruppelen, zorgen voor zoveel mogelijk diversiteit in het aanbod. Verder was 8 oktober 2023 officieel de laatste dag van het feestjaar. wilden we de inwoners in de verschillende wijken met het aanbod Het extra beschikbaar gestelde bedrag van € 100.000 voor één bereiken. En we wilden samenhang creëren met de reguliere van de grote publiekstrekkers, ging aanvankelijk naar een prachtig evenementen in het kader van de jaarlijkse 8 oktober herdenking idee van de 8 October Vereeniging, speciaal voor deze dag. en -viering. Als je kijkt naar de veelheid en diversiteit aan initia- 8 oktober viel dit jaar namelijk op een zondag en vanwege de tieven kunnen we wel zeggen dat dit goed is gelukt. Zie hiervoor traditie dat het Ontzetfeest nooit op zondag wordt gevierd, zou dit ook bijlage 2: Overzicht evenementen. jaarlijkse festijn op 7 oktober plaatsvinden.

En een paar grote publiekstrekkers Wat is er dan leuker dan op de werkelijke herdenkingsdag, zondag 8 oktober dus, alsnog een knallend feest te organiseren? Naast een grote hoeveelheid kleinschalige initiatieven, was er En dan een feest dat de Alkmaarders nog jarenlang bijblijft? Het de wens om ook een paar grote publiekstrekkende evenementen zou een muzikaal feest worden voor alle Alkmaarders op een mogelijk te maken. Om hiervoor een goede selectie te kunnen evenementen­terrein in Alkmaar. maken is in het derde kwartaal van 2022 een open inschrijving georganiseerd. Vervolgens is een selectie gemaakt van de initiatieven die het best uitvoerbaar waren en die (natuurlijk) goed in het programma pasten.

Een terugblik | 12

Om veiligheidsredenen kon de benodigde vergunning voor een dergelijk groot festijn op één plek echter niet worden afgegeven.

Vervolgens is samen met de 8 October Vereeniging en een aantal horecaon- dernemers een alternatief plan gemaakt. Er kwam alsnog een groots slotfeest, maar dan verdeeld over verschillende plekken, zoals het Waagplein, de Platte Stenen Brug en Ritsevoort/Koorstraat. En ook een lasershow, georganiseerd door de 8 October Vereeniging, op het Canadaplein dat voor de gelegenheid was omgedoopt tot Victorieplein. Dit alles in combinatie met een extra shopping day in het centrum van de stad. Een waardig slotfeest dat die dag zo’n 55.000 bezoekers naar Alkmaar trok.

Het verloop van het helaas doodlopende vergunningstraject voor het eerste plan, hebben we met de betrokken partijen geëvalueerd. De leer- en verbeterpunten die hieruit kwamen, worden meegenomen bij de organisatie van nieuwe evenementen.

Slotfeest Foto: Aangeleverd

Een terugblik | 13

Een greep uit het activiteitenaanbod Projecten met gemeentelijke financiële Jungle in the Bieb steun vanuit Alkmaar Ontzet 450 jaar Als voorbereiding op het straatfestival was er Jungle in the Bieb waarbij aanwezigen samen in gesprek gingen over actuele maat- Van boekfiets tot community fotoproject schappelijke onderwerpen. Dit werd gevolgd door Jungle in the De 48 kleinschalige initiatieven voor en door Alkmaarders, die Museum, een samenwerking met het Stedelijk Museum Alkmaar een subsidie kregen van de gemeente, waren zeer gevarieerd en het Westfries Museum. Community kunstwerken, gemaakt van aard. Van een theatervoorstelling over sociale problematiek, door twee kunstenaars lieten hier een weerspiegeling zien van de een community fotoproject over verborgen monumenten en maatschappij. poppentheatervoorstelling tot en met de Vrouwendag in Overdie en het JOL-timmerdorp bij de Oudieplas. Ook de Boekfiets die Drie wijken verschillende plekken aandeed en de bijeenkomst met muziek, Het uiteindelijke festival Jungle in the Sky was een educatieve dans en thee bij WelzijnWonen Plus zijn mooie voorbeelden. voorstelling die op straat gespeeld werd in het Emmakwartier Zie voor een overzicht bijlage 2. bij Westerhout, in Overdie en in Oudorp.

Tijdens de voorstel- ling stonden twee reuzenpoppen centraal die een uniek verhaal De vier grote publieksevenementen vertelden, geïnspireerd op de vier V’s.

Jungle in the Sky (Stichting Work Heart Make Art) V van verbondenheid Jungle in the Sky is één van de geselecteerde publiekstrekkers in Van de vier V’s was ook bij dit evenement Verbondenheid de de categorie tot € 50.000. grootste kracht. Zowel het festival Jungle in the Sky als de voor­ Dit rijdende festival had als doel cultuur gratis naar de mensen bereiding Jungle in de Bieb bood een ambiance van thuiskomen toe te brengen. Waarbij je als gezin, met je buren, familie en wijk- en warmte. Een gevoel van: iedereen mag er zijn en doet ertoe. bewoners getuige kon zijn van muziek, dans, live-shows en theater Geen hoogstaande culturele elementen, maar in alle opzichten met reuzepoppen. Met de voorstelling wilde de organisatie saam­ toegankelijk. Aanwezigen roemden de verbindende kwaliteit van horigheid bewerkstelligen tussen inwoners, diversiteit omarmen de organisatie: ‘Mensen kwamen bij elkaar als vreemden met en jongeren verbinden en in hun kracht zetten. In de plannen allerlei verschillende achtergronden en gingen uiteindelijk uit waren zowel de V’s van verbondenheid en verscheidenheid als die elkaar als één familie.’ van verdraagzaamheid en vrijheid vertegenwoordigd. Een belang- rijke reden voor de selectiecommissie om voor dit evenement te kiezen.

Een terugblik | 14

Frans Hals en Amsterdam Museum Vrijheidsverhalen De organisatie wist er daarnaast voor te zorgen dat de twee schilderijen van Na de inspirerende gesprekken over vrijheid, werd de artistieke keuze gemaakt Jungle in het museum langere tijd tentoongesteld zijn in Stedelijk Museum om ook audio-verhalen over vrijheid aan de tentoonstelling toe te voegen. Alkmaar en het Westfries Museum. In 2024 en 2025 zijn ze te bewonderen in Hiervoor werden personen geïnterviewd met verhalen die de bezoeker aan het het Frans Hals Museum en Amsterdam Museum, als onderdeel van het project denken zetten over vrijheid in het huidige Alkmaar. Het doel hiervan was illus- ‘Gezichten van Noord-Holland’. treren dat vrijheid voor de één, niet automatisch ook vrijheid betekent voor de ander. Met Eigen Ogen (Stichting Boven ’t Maaiveld) Met Eigen Ogen zorgde voor een bijzondere ervaring in het monumentale stad- Inbreng bezoekers huis van Alkmaar. Ook dit was één van de geselecteerde publiekstrekkers in de Aan het eind van de experience werd bezoekers gevraagd hun eigen vrijheidsver- categorie tot € 50.000. Met soundscapes, videoprojecties, special effects en halen en associaties achter te laten op een bord. Een antwoord op de vraag ‘Wat met gebruik van enkele originele schilderijen en objecten uit Stedelijk Museum betekent vrijheid voor jou?’.

Deze verhalen werden tentoongesteld in de uitloop- Alkmaar, werd op eigentijdse wijze het verhaal achter Alkmaar Ontzet gebracht. ruimte van Met Eigen Ogen. De vraag stellen bracht veel bijzondere gesprekken en ontmoetingen op gang. Op de laatste dag van Met Eigen Ogen sierden 1191 Verleden, heden, toekomst kaartjes de wanden. Met Eigen Ogen speelde zich af in drie monumentale ruimtes van het eeuwen- oude Alkmaarse stadhuis. In de eerste ruimte beleefde het publiek vrijheid in het Bezoekersaantal verleden. In de tweede ruimte ging het over vrijheid in het heden. En in de derde Omdat de bezoekers in groepen werden rondgeleid, was de activiteit ook uiter- ruimte kwam vrijheid in de toekomst tot leven. mate geschikt om te bezoeken met bijvoorbeeld groepen collega’s. Van deze Verteller was Sinan Can, documentairemaker, programmamaker en onderzoeks- mogelijkheid werd regelmatig gebruikgemaakt, door onder meer Stedelijk journalist. Museum Alkmaar, Sociëteit de Dieu, en het organiserende team van Open Monumentendag Alkmaar. Het centrale thema van Met Eigen Ogen was vrijheid in het verleden, het heden Met Eigen Ogen trok in totaal ruim 5000 bezoekers. Hoewel de doelstelling en de toekomst. Daarom was het van groot belang om een goed beeld te krijgen 20.000 bezoekers was, is dit toch nog steeds een groot aantal, waardoor ook van wat Alkmaarders voelen bij en vinden van vrijheid.

Die informatie werd hier zeker wel kunnen spreken van een highlight. opgehaald tijdens een aantal gespreksmomenten. Gesproken is met verschil- lende groepen, waaronder geboren en getogen Alkmaars in de leeftijd 65+, Vrij van Verzet (Collectief Blauwdruk) jongeren in de leeftijd 16-21 jaar, die een belangrijke rol spelen in het gesprek In Vrij van Verzet, de derde geselecteerde publiekstrekker in de categorie tot over genderidentiteit en -diversiteit, sociaal-cultureel werkster Zahra Taghlaoui € 50.000, stelde Collectief Blauwdruk zichzelf en het publiek de vraag welke en haar vrouwelijke collega’s, en de leerlingen van basisschool Bello. Tijdens de rol vrijheid speelt in vredestijd. Wat komt er na het vieren? Als de roes van 5 mei-viering in De Hout werden vervolgens gesprekken gevoerd met bezoekers de Ontzettingsfeesten is weggetrokken, de modderige morning-after is over (het vieren van) vrijheid. aan­gebroken en de vrijheidskater inkickt, wat gaan we dan met elkaar doen? De spelers stonden, net zoals de Spanjaarden destijds, tijdens de voorstelling letterlijk met hun voeten in de modder. In de Oudorperpolder, op het voormalige

Een terugblik | 15

kasteelterrein en de plek waar 450 jaar geleden het Spaanse leger zijn tenten Stadsgezelschap van Alkmaar had opgeslagen. Hier in de buitenlucht, ontvouwde zich, in een steeds verder Al tijdens de presentatie van het initiatief voor de selectiecommissie, lanceerde escalerende situatie, een schrijnende tragikomedie over hoe om te gaan met de Collectief Blauwdruk de wens om uiteindelijk stadsgezelschap van Alkmaar vrijheid waar je zo lang voor hebt gevochten. Bevrijd worden is misschien niet te worden. Na de bijzonder goed ontvangen voorstelling in het kader van het hetzelfde als vrij zijn. jubileumjaar, was wel duidelijk dat Alkmaar en de Alkmaarders dit gezelschap in de harten hadden gesloten. Collectief Blauwdruk is dan ook sinds 1 januari 2024 In totaal verzorgde Collectief Blauwdruk zestien voorstellingen en een tekstle- officieel Stadsgezelschap van Alkmaar. In die hoedanigheid zal het collectief zing. Ruim drieduizend bezoekers maakten deze voorstelling mee, waaronder zich op een creatieve manier blijven inzetten voor Alkmaar. Dat gebeurt in een 628 leerlingen van het Voortgezet onderwijs. Op Open Monumentendag, de hechte samenwerking met de gemeente, Theater De Vest en Karavaan.

tweede zaterdag van september, was er al een preview te zien van de voorstel- Eén van de plannen is in elk geval alvast om de locatievoorstelling Vrij van Verzet ling, waar de grote aantallen bezoekers van deze dag dankbaar gebruik van dit jaar opnieuw te spelen, in de periode van Alkmaar Ontzet. Plaats van hande- maakten. ling is dan Theater De Vest, waar een grote waterbak wordt neergezet zodat de spelers ook hier, letterlijk met de voeten in het water kunnen. Lovende recensies De voorstelling kreeg behalve zeer enthousiaste reacties van het publiek ook Georganiseerd door gemeente Alkmaar zeer lovende recensies, ook van landelijke media. Zo noemde NRC Collectief Blauwdruk het leukste, nieuwe veelbelovende collectief van dit moment. De Ontzetsuite Treffend is ook deze passage uit een recensie van de Theaterkrant: De Ontzetsuite is een muziekstuk in vier delen, geschreven door stadsbeiaardier ‘Het tempo ligt hoog, er wordt met veel fysieke inzet gespeeld, letterlijk met Christiaan Winter. Het is een cadeau van de gemeente aan de Alkmaarders, ter de poten in de modder. De timing van de vele taalgrappen en kwinkslagen is ere van dit jubileumjaar. Op Bevrijdingsdag, 5 mei, speelde Christiaan Winter de vlekkeloos, net als de verstaanbaarheid, des te knapper omdat de (enige) try-out première van zijn acht minuten durende suite op het carillon in de Waagtoren.

de avond ervoor niet doorging vanwege het slechte weer. Ondanks het kluch- Op zaterdag 9 september, 10.00 uur, speelde hij de complete suite opnieuw op tige karakter is de onderliggende thematiek serieus genoeg: is bevrijd worden het carillon van de Grote Kerk, als opening van Open Monumentendag 2023. Een hetzelfde als vrij zijn en hoe houd je dat gevoel van vrijheid vast? Wat betekent speciale editie met als thema Alkmaar Ontzet 450 jaar. Ook in De Rijp werd de vrijheid als die ten koste gaat van de vrijheid van de ander? Ontzetsuite ten gehore gebracht.

De toestand escaleert steeds verder. Pedro (de Spaande gevangene, red.) Het is een vierluik van vier keer twee minuten, waarin de componist de belang- maakt een geweldig nummer van het aanbieden van excuses en na een briljante rijkste momenten uit de tijd van de Spaanse belegering verbeeldt. De suite start scheldkanonnade waarin de twee Alkmaarders elkaar uitmaken voor alles wat met de omsingeling, die begon op 21 augustus 1573. Daarna de bestorming de mensheid zo’n beetje aan smerigheid heeft bedacht, blijft er uiteindelijk toch van de stad op 18 september, gevolgd door de inundatie van de omliggende een sprankje hoop over. Vrij Van Verzet is opnieuw een even schrijnende als weilanden op 23 september. De suite eindigt op 8 oktober, met de Victorie. hilarische tragikomedie waarin op het scherp van de snede wordt gespeeld in Blauwdruks geheel eigen, lekker vette en barokke stijl.’ De documentaire over de Ontzetsuite is te zien op de website www.erfgoedalkmaar.nl/monumenten.

Een terugblik | 16

Bewerking voor piano hoofdpersonen in het verhaal de reformatie door en hoorden zij hoe de familie Door de compositie te bewerken tot bladmuziek voor piano, zorgde Christiaan moedig weerstand bood tegen het Spaanse Rijk. Winter ervoor dat ook andere muziekbeoefenaars de Ontzetsuite kunnen spelen. Zo is het Alkmaarse muziekstuk niet meer alleen te horen vanaf de drie carillons Ook vertelde de schrijfster over de band van Pieter van Foreest met Willem van van de Grote Sint Laurenskerk, de Waagtoren en de Grote Kerk in De Rijp, maar Oranje, over de geneeskunde in die tijd en over de heel andere manier waarop kan het voortaan ook klinken tijdens concerten, evenementen en in huiskamers. we tegenwoordig naar de gezondheidszorg kijken. Maar niet alleen de Van De pdf met de bladmuziek is gratis downloaden op erfgoedalkmaar.nl. Foreesten kwamen aan bod. Ook bekende namen als Jan Arentsz, Maarten van der Mey en Trijn Rembrands werden genoemd. Want heeft Trijn echt bestaan of Meer muziek zijn haar heldendaden tijdens het beleg verzinsels? Hoe dan ook, spreekt haar Een feestje vieren kan niet zonder muziek. Er is tijdens het jubileumjaar dan verhaal al jaren tot de verbeelding. Ook bij Simone van der Vlugt. Vandaar dat ook heel veel muziek gemaakt.

En naast de Ontzetsuite, waren er nog meer zij zich inmiddels, in samenwerking met Historische Vereniging Alkmaar, sterk speciaal voor dit doel gecomponeerde stukken. Zie voor een muzikaal maakt voor een standbeeld van Trijn. overzicht pagina 20.

De reizende tentoonstelling Op vier losstaande panelen (van ongeveer 2.10m hoog en 60cm breed) in de vorm van de cijfers 1 5 7 3 werd het verhaal verteld van de geboorte van Nederland in 1572 en de gebeurtenissen rondom Alkmaar Ontzet in 1573. Centraal daarbij staan de vier waarden die toen werden bevochten en die nog altijd een belangrijke rol spelen in de hedendaagse maatschappij: Vrijheid, Verdraagzaamheid, Verscheidenheid en Verbondenheid. De tijdlijn over het ontzet is samengesteld door Harry de Raad (gepensioneerd archivaris van Regionaal Archief Alkmaar) en Harry de Bles (educatief rondleider bij Regionaal Archief Alkmaar). De tentoonstelling is in het centrum van Alkmaar en in vrijwel iedere wijk en ieder dorp te zien geweest.

Van Foreest Publiekslezing Op dinsdag 14 maart verzorgde Simone van der Vlugt de 21ste Van Foreest Publiekslezing in de Grote Kerk Alkmaar. Simone van der Vlugt, schrijver van historische romans en literaire thrillers, woont in Alkmaar en bracht in het jubileumjaar haar non-fictie boek ‘De stormachtige zestiende eeuw van Alkmaar en omgeving’ uit.

Simone nam tijdens de Van Foreest lezing haar publiek mee terug naar de zestiende eeuw. Ze vertelde haar verhaal aan de hand van de lotgevallen van een Stadswandeling Simone van der Vlugt en Nancy de Jong aantal telgen van de familie Van Foreest. Zo maakten de aanwezigen met de Foto: gemeente Alkmaar

Een terugblik | 17

Open Monumentendag De jaarlijkse Open Monumentendag stond dit jaar ook in het teken van de viering en herdenking van Alkmaar Ontzet 450 jaar. Behalve dat er bijna negentig monu- menten gratis open waren, konden bezoekers dit weekend ook ervaren hoeveel er nog te zien is van wat er 450 jaar geleden allemaal in Alkmaar gebeurde. Enkele gesubsidieerde initiatieven waren tijdens dit weekend (nogmaals) te zien, in sommige gevallen in de vorm van een preview. En in de Grote Kerk konden bezoekers het gewicht raden van een door de archeologen gevonden Spaanse kanonskogel.

In de week voor Open Monumentendag, was er een speciale wandeling, verzorgd door stadsarcheoloog Nancy de Jong en bestsellerauteur Simone van der Vlugt. Aan de hand van passages uit het boek van Simone (De Stormachtige zestiende eeuw van Alkmaar) in combinatie met de archeologische kennis over deze periode, werden de deelnemers meegenomen voor een tocht langs belangrijke plekken uit de periode van het Alkmaars Ontzet.

Kaasmarkt 6 oktober Vrijdag 6 oktober werd een speciale extra kaasmarkt gehouden. De eer van het luiden van de kaasbel viel deze keer te beurt aan Fiona Tan, de kunstenares die het ontwerp maakte voor het Grote Raam in de Grote Kerk.

8 oktober viering De jaarlijkse 8 oktober herdenking en viering, georganiseerd door de 8 October Vereeniging in samenwerking met de gemeente, stond dit jaar uiteraard volledig in het teken van Alkmaar Ontzet 450 jaar. Met extra veel en extra feestelijke activiteiten.

Voor de 8 oktoberreceptie, die traditiegetrouw in de Grote Kerk wordt gehouden op de vooravond van het grote feest, waren dit jaar ook de burgemeesters van de gemeenten van het Samenwerkingsverband 1572 uitgenodigd. Helaas kon Koning Willem Alexander niet ingaan op de uitnodiging.

Het Grote Raam Foto: Gemeente Alkmaar

Een terugblik | 18

Projecten met eigen of andere financiering Marinke van Zandwijk is aangekocht als blijvende herinnering aan het jubileumjaar. Naar een geschikte plek wordt op dit moment Het Grote Raam gezocht. Na jaren van voorbereiding is er een indrukwekkend nieuw kunst- werk aan de Grote Kerk van Alkmaar toegevoegd. Het Licht van Nieuw Licht de Vrijheid: eenheid in verscheidenheid. Een glas-in-loodraam van Van 9 juni tot 6 september 2023 vond in de Grote Kerk Alkmaar 23 meter hoog en 6 meter breed, gemaakt door de internationaal de derde editie plaats van Nieuw Licht – Kunst in de Grote Kerk. bekende kunstenaar Fiona Tan ter gelegenheid van de viering van Voor deze zomertentoonstelling wordt ieder jaar een kunstenaar Alkmaar Ontzet 450 jaar en gesponsord door veel organisaties en uitgenodigd om nieuw werk te maken, geïnspireerd door of inwoners van Alkmaar. De onthulling van het Grote Raam met een reflecterend op het erfgoed en de geschiedenis van de kerk. boeiende lezing van Jan Terlouw, heeft een grote spin-off en heeft Voor deze derde editie nodigde de Grote Kerk Alkmaar kunstenaar veel landelijke publiciteit opgeleverd. Het idee is om het concept Folkert de Jong uit. Het Licht van de Vrijheid en het Grote Raam te blijven gebruiken als kader voor inspirerende initiatieven. Al decennialang wordt het verhaal verteld over opstandige stedelingen, kokend teer en afdruipende Spanjaarden.

Bij Alkmaar De tentoonstelling Nieuwe Vrijheidsbeelden begon de Victorie. Maar is het wel zo gegaan? In de negentiende- Het Stedelijk Museum Alkmaar gaf drie kunstenaars de opdracht eeuw werd dit overwinningsverhaal gevoed door het nationalisme een kunstwerk te maken dat een hedendaagse invulling geeft aan dat in die eeuw hoogtij vierde. Net als andere – uit deze periode het begrip vrijheid. De drie nieuwe werken nodigen bezoekers uit stammende geschiedschrijving – wordt het Alkmaars Ontzet de om in gesprek te gaan met elkaar over wat vrijheid voor hen afgelopen jaren onderworpen aan nieuw historisch onderzoek en betekent. de perspectieven beginnen te verschuiven.

Vrijheid speelt een belangrijke rol in de geschiedenis van Alkmaar. Folkert de Jong deed dat op zijn eigen manier met zijn kleurige en In de vaste presentatie van Stedelijk Museum Alkmaar is goed intrigerende tentoonstelling Dutch Mechanisms, een beeldengroep te zien hoe het thema door de eeuwen heen op verschillende van a-typische materialen – zoals styrofoam, polyurethaanschuim manieren is uitgebeeld. In een tijd waarin verschillende vrijheden en epoxy – die draaide om de vraag ‘Hoe gaan wij om met de onder druk staan, heeft het museum kunstenaars opgeroepen om geschiedenis?’. Dezelfde patronen van strijd herhalen zich door de de bestaande beeldtraditie uit te breiden. geschiedenis heen, de mechanismes van de Nederlandse geschie- denis. Dutch Mechanisms belichtte de menselijke kant teneinde Na een selectie uit 143 inzendingen en een publieksstemming een completer beeld te krijgen. hebben Sina Dyks, Gabriel Lester en Marinke van Zandwijk de opdracht gekregen een kunstwerk te maken. De drie nieuwe vrijheidsbeelden werden gerealiseerd met inbreng van inwoners van Alkmaar. De werken nodigen bezoekers uit om met elkaar in gesprek te gaan over wat vrijheid voor hen betekent. Het werk van

Een terugblik | 19

Het verhaal van Alkmaar Ontzet monumenten in Alkmaar die ingestuurd zijn door enthousiaste deelnemers aan Een conferentie, georganiseerd door Stichting Het Grote Raam, met als doel dit unieke project. antwoorden te krijgen op vragen als: Hoe verliep dat ontzet nu echt? Vieren we wat we denken te vieren? Of is het verhaal in ons hoofd gekleurd en onvolledig? Geliefd waren de rondleidingen die het Regionaal Archief organiseerde rondom het thema 450 Jaar Ontzet. De bezoeker werd langs unieke topstukken geleid die Het idee van de gemeenteraad was aanvankelijk het geschiedenisfestival naar het verhaal van Alkmaar Ontzet vertellen. Alkmaar te halen. Hierover hebben verschillende gesprekken plaatsgevonden maar omdat de organisator, het Historisch Nieuwsblad, een contract heeft met Alkmaar TaalThuis, een organisatie met 50 vrijwilligers die Alkmaarders die de de gemeente Haarlem, was het niet mogelijk het festival naar Alkmaar te halen. Nederlandse taal nog niet goed beheersen, maakte voor laaggeletterde inwoners een themakrant over Alkmaar Ontzet 450 jaar. De conferentie van Stichting Het Grote Raam was een waardig alternatief.

Een middag die aan elkaar gepraat werd door Özcan Akyol die van de gelegenheid En niet in Alkmaar maar wel in het kader van het jubileumjaar (in dit geval van de gebruikmaakte om ook zijn visie te geven op het ontzet en dat wat er die middag geboorte van Nederland) waren de bijzondere lezingen waarvoor burgemeester werd gezegd. Anja Schouten werd uitgenodigd in Dordrecht en Christi Klinkert (conservator Aan het woord kwam ook Yolanda Rodríguez Pérez die de rol van Spanje rond Stedelijk Museum Alkmaar) bij de herdenking van het Leids ontzet. Deze laatste 1573 heeft onderzocht. Door haar bijdrage kwamen we meer te weten over de lezing is ook gepubliceerd door uitgeverij Primavera pers. De lezing in Dordrecht rol van Spanje bij het ontzet van Alkmaar maar ook over hoe in Spanje wordt draaide om de herdenking van de eerste vrije statenvergadering in Nederland. aangekeken tegen het beleg van Alkmaar. Ten slotte was de conferentie een mooie gelegenheid voor Harry de Raad, En natuurlijk… Ontzettend veel muziek gepensioneerd archivaris van Regionaal Archief Alkmaar, om zijn boek ‘Het beleg Bij een feestjaar hoort muziek en daar was het jubileumjaar dan ook rijk mee van Alkmaar’ uitgebreid te presenteren en toe te lichten. bedeeld. Op 7 november deed hij deze presentatie nog eens dunnetjes over in de vorm van een lezing in de najaarsreeks van Alkmaars Historisch Café.

Deze lezing, die Bij de activiteiten georganiseerd door de gemeente, noemden we al de plaatsvond in de Grote Kerk, was met 400 bezoekers een groot succes. Ontzetsuite die speciaal voor het jubileumjaar gecomponeerd is, als cadeau van de gemeente aan haar inwoners. En nog veel meer Met in totaal 175 evenementen voert het te ver om hier alle activiteiten uit Maar ook het Stedelijk Harmonieorkest SDG Alkmaar (Soli Deo Gloria) gaf het jubileumjaar te beschrijven, maar we sluiten af met nog enkele noemens­ een bijzonder muzikaal cadeau aan de stad. Ter ere van de viering van 450 waardige voorbeelden: jaar Alkmaar Ontzet en de onthulling van het Grote Raam in de Grote Sint- Laurenskerk componeerde niemand minder dan Jan Bosveld het muziekstuk Zo verscheen onlangs het boek Onzichtbare Monumenten naar aanleiding van ‘Licht van de Vrijheid’. Een stuk dat werd gepresenteerd door het orkest tijdens de gelijknamige tentoonstelling in De Kunstuitleen. De Alkmaarse beeldend de herdenkingsplechtigheid van de 8 October Vereeniging Alkmaar Ontzet in de kunstenaars Kees Oosterbaan en Rob Komen zijn daarvoor samen op zoek Grote Sint-Laurenskerk, op zaterdag 7 oktober. ‘Licht van de Vrijheid’ is gemaakt gegaan naar onzichtbare monumenten in hun woonplaats Alkmaar.

Dat werd voor alle Alkmaarders en buitenpoorters die zich verbonden voelen met de stad een zoektocht naar verhalen over belevenissen in de persoonlijke levenssfeer Alkmaar en de Ontzet Viering. De magie van ‘Licht van de Vrijheid’ is terug te van inwoners uit hun stad. Het boek is de verzameling van alle onzichtbare vinden op YouTube.

Een terugblik | 20

Er is een nieuwe song gemaakt voor de Minikoraal. En de Stichting Lindegracht Concerten besteedde aandacht aan het jubileumjaar met Thomas Beijer (1988) en ’Soleá y Zapateado’. Een wereldpremière, opdrachtwerk Lindegrachtconcerten 2023 / Alkmaar Ontzet 450 jaar. En met La Sfera Armoniosa.

Popkoor Thank You 4 The Pop Music presenteerde het lied ‘Zoveel kleuren’. Een Nederlandstalige versie van de bekende hit MultiColor van Son Mieux waarvoor een speciaal korenarrangement was gemaakt. In de tekst van het lied waren op een mooie manier alle vier de V’s verwerkt.

Verder is er in dit feestelijke jaar natuurlijk veel meer muziek gemaakt. Niet altijd speciaal geschreven teksten of composities, maar er is bijvoorbeeld veel muziek gespeeld uit bepaalde periodes in de geschiedenis, door onder meer De Oorlog en de Gedeelde Menselijkheid en niet te vergeten Muziekvereniging Soli Deo.

Alle hier genoemde initiatieven, met uitzondering van de Ontzetsuite, waren ontvangers van een kleine subsidie.

Minikoraal Foto: gemeente Alkmaar

Een terugblik | 21

Aantal bezoekers en evenementen Als we alle cijfers op een rij zetten, tellen we in totaal meer dan 175 evenementen en activiteiten. Dit is inclusief de niet-gesubsidi- eerde activiteiten, de 26 activiteiten van de 8 October Vereeniging en de activiteiten van de gemeente zelf. Een overzicht vind je in bijlage 2. Verschillende evenementen zijn vaker dan één keer georganiseerd en aangeboden op verschillende plekken in de gemeente. Het feestjaar ‘Alkmaar Ontzet 450 jaar’ trok verspreid over de gehele periode zo’n 210.000 bezoekers.

Tegenlicht Meet Up Wie de f* is Trijn? - Open Monumentendag Foto: DienskeFotografie Foto: Rob Verhagen

Een terugblik | 22

Marketing en communicatie Marketing en communicatie zijn intensief ingezet om alle inwo- Deze aftermovie is met de steun van drie sponsors tot stand ners en bezoekers van Alkmaar te bereiken en te stimuleren deel gekomen en via de sociale media gedeeld. Op 11 december is te nemen aan de activiteiten van het jubileumjaar. in een (live) TV uitzending uitgebreid teruggeblikt met een grote groep betrokkenen, inclusief beelden van de aftermovie. De De hoofdrol was hier weggelegd voor Alkmaar Marketing. uitzending is verschillende keren herhaald en blijvend digitaal Alle evenementen zijn vermeld op de speciale Alkmaar Ontzet beschikbaar in de playlist op het YouTube kanaal van Streekstad 450 jaar-website en een aantal werd doorgeplaatst op Centraal. Naast de opnames van de afzonderlijke activiteiten is dit geboortevannederland.nl. En er werd veelvuldig gebruikgemaakt een mooie herinnering aan een geweldig jubel- en herdenkingsjaar. van Instagram, Facebook en TikTok om de activiteiten onder de aandacht te brengen. Ook in het magazine Alkmaar Prachtstad, in De gemeente heeft, samen met Alkmaar Marketing, Doss Event flyers en in de digitale nieuwsbrieven was er ruim aandacht voor Support en de 8 October Vereeniging, de totaalaanpak van het jubileum.

Alkmaar Marketing zorgde ook voor de zogeheten Alkmaar Ontzet 450 jaar ingezonden voor de landelijke Event ‘Citydressing’ in de vorm van banieren en billboards. Impact Award. Dit heeft tot een nominatie geleid. Op 8 april wordt bekend of Alkmaar Ontzet 450 jaar zich het event met de meeste Een uitgebreide analyse van Alkmaar Marketing vind je in bijlage maatschappelijk impact van Nederland mag noemen. 3: Evaluatie Marketing.

De Gemeente Alkmaar besteedde tweewekelijks aandacht aan Alkmaar Ontzet 450 jaar in de Stadskrant en ook de digitale gemeentelijke kanalen zijn voor dit doel gebruikt.

Dankzij een samenwerking met het televisieprogramma Groots Alkmaar (uitzendingen via Alkmaar Centraal en YouTube) is Alkmaar Ontzet 450 jaar ook verschillende keren in deze uitzending aan bod gekomen.

En op initiatief van het Comité kreeg Streekstad/Alkmaar Centraal de opdracht om zoveel mogelijk video opnames van de evene- menten te maken, ten behoeve van de digitale communicatie, maar ook met het oog op het produceren van een aftermovie aan het einde van het jubileumjaar.

JOL Oudieplas Foto: gemeente Alkmaar

Een terugblik | 23

Hebben we onze doelen bereikt? Op 8 oktober 2022 was de start van de viering van een fantastisch jubileumjaar van 450 jaar Alkmaar Ontzet. Voorzitter van de 8 October Vereeniging Frits Westerkamp en Burgemeester Anja Schouten gaven in aanwezigheid van jonge lokale kunstenaars het startsignaal op het Canadaplein. Het werd een jaar vol initiatieven om deze mijlpaal te vieren en herdenken. Met een programma dat na 8 oktober 2023 niet stopte. Tot het eind van het jaar konden we genieten van de meest uiteenlopende activiteiten waarbij het 450-jarig jubileum van Alkmaar Ontzet centraal stond.

In hoeverre zijn we geslaagd?

Als we terugkijken naar dit afgelopen jaar, zien we vooral dat er veel creativiteit is aangeboord. Er zijn mooie ontmoetingen geweest en er kwamen nieuwe samenwerkingen tot stand. Daaruit zijn veel nieuwe en verrassende initiatieven ontstaan. Bestaande initiatieven zijn bestendigd en kregen weer nieuwe impulsen. De ontstane beweging en energie willen we graag vast- houden en meenemen naar de komende jaren. De leden van het Opening jubileumjaar Comité hebben uitgesproken dat zij hun rol op dit vlak graag willen Foto: Alkmaar Marketing blijven vervullen. Om in gezamenlijkheid, met ook nieuwe partners en doelgroepen, een platform te zijn dat ruimte geeft aan grote en kleine ontmoetingen en initiatieven en dat deze ontmoetingen en initiatieven ook faciliteert. Om hun eigen activiteiten en die van andere spelers in de stad samen te brengen waardoor nieuwe energie ontstaat. Hierbij kun je bijvoorbeeld kiezen voor een aantal ‘ijkmomenten’ door het jaar heen, zoals bijvoorbeeld 4 en 5 mei, de Vredesweek en 8 oktober. Steeds met als doel de ontstane verbondenheid, gemeenschapszin en trots die samenkomen in het Alkmaargevoel, vast te houden en verder te laten groeien.

Een terugblik | 24

Maar even terug naar onze doelstellingen (zie pagina 8) Behalve de koffiegesprekken waren er ook bijeenkomsten voor organisatoren. Eén voor alle kleine organisatoren, één voor de Sociaal Cultureel Werkers plus de Zijn we geslaagd in het stimuleren en ondersteunen van Slotbijeenkomst voor alle betrokkenen. En ook deze bijeenkomsten werden als initiatieven? heel plezierig ervaren.

Antwoord: Ja! Zowel in de enquête als bij de slotbijeenkomst op 9 oktober spraken organi- satoren de wens uit om de ontstane samenwerkingen voor de toekomst te Doelstelling 1. behouden en hun initiatieven op enigerlei wijze voort te zetten. We kunnen dus Inwoners, verenigingen, clubs, organisaties, bedrijven en scholen stimuleren en zo rustig zeggen dat de persoonlijke aandacht voor de initiatiefnemers rondom nodig (financieel) ondersteunen om bestaande en nieuwe initiatieven te organi- Alkmaar Ontzet 450 jaar een beproefde methode is gebleken. seren; Zijn we geslaagd in het maken van een aantrekkelijk programma Gemeente Alkmaar koos voor dit jubileumjaar nadrukkelijk voor een zoge- voor een breed publiek? noemde bottom up organisatie. Dus geen van bovenaf opgelegd programma. Inwoners, verenigingen, instellingen, bedrijven, scholen en clubs werden aange- Antwoord: Ja! moedigd om zelf bestaande en nieuwe activiteiten te organiseren. De program- mamanager en verschillende medewerkers van de gemeente Alkmaar boden Doelstelling 2. organisaties en inwoners met goede ideeën voor het programma een helpende Een aantrekkelijk programma voor een breed publiek, met speciale aandacht voor hand. kinderen, jongeren, wijken en dorpen;

Dat gebeurde onder meer in de vorm van koffiegesprekken. Aanvankelijk vooral Het uiteindelijke resultaat was een divers programma met de meest uiteen­ voor de minder ervaren initiatiefnemers. Om ze te inspireren en te ondersteunen lopende evenementen en activiteiten. Variërend van (poppen)theatervoorstel- bij het vormgeven van hun plannen en ideeën. Er werden veel mooie plannen lingen, klassieke muziek- en popmuziekevenementen, spelen voor jongeren, voorgelegd, maar initiatiefnemers hadden soms een handje nodig om te kunnen activiteiten voor senioren en voor kinderen die gevoelig zijn voor prikkels, voldoen aan de gestelde criteria. Met name de eis om verleden, heden en de fotoprojecten, lezingen, wandelingen, boeken en tentoonstellingen. De diversiteit toekomst met elkaar te verbinden, was voor veel initiatiefnemers lastig om in aan evenementen en activiteiten in de gehele periode was ongekend. De het plan te verwerken. De koffiegesprekken met de programmamanager hielpen activiteiten en evenementen hadden allerlei verschillende thema’s en waren goed de organisatoren op weg om hun initiatief meer passend te maken voor het verdeeld over de stad, de wijken en de dorpen. Er was door het hele jaar van programma.

En dat zorgde er weer voor dat het verhaal van het ontzet dankzij alles te doen voor alle inwoners van Alkmaar en alles onder het motto vóór en het jubileumjaar ontzettend veel nieuwe mensen bereikt heeft. dóór Alkmaarders. Zie ook het document Inzicht jaarprogramma van Doss Event Support. Maar niet alleen de onervaren initiatiefnemers hadden baat bij de koffiege- sprekken. Ook de meer ervaren organisatoren maakten er dankbaar gebruik van. Zo konden bestaande samenwerkingsverbanden verstevigd worden en konden nieuwe samenwerkingen ontstaan.

Een terugblik | 25

Zijn we geslaagd in de ambitie om wijken en dorpen actief mee te laten doen?

Antwoord: Ja met een kleine kanttekening

Doelstelling 3. Wijken en dorpen doen actief mee.

Tijdens het hele jubileumjaar was er een enorme betrokkenheid te zien van vrijwilligers, verenigingen, wijken, clubs, ondernemers, culturele instellingen, politie, veiligheidsregio, Stadswerk072 en individuele inwoners. Zonder deze samenwerkingspartners had de viering en herdenking van Alkmaar Ontzet 450 jaar in deze vorm niet kunnen plaatsvinden. Denk aan alle grote en kleinere initiatieven en activiteiten die zijn georganiseerd. Vaak ook met inzet van eigen financiële middelen.

De activiteiten waren goed verdeeld over de verschillende wijken van Alkmaar, waar inwoners zeer actief betrokken waren bij het organiseren.

De consequent toegepaste bottom up aanpak bracht vooral op wijk- en buurt­ niveau verbinding en beweging tot stand gebracht. Veel Alkmaarders zijn ook door het jubileumjaar meer betrokken geraakt bij de evenementen op 8 oktober.

Duidelijk en tegelijkertijd heel begrijpelijk was dat het feest van het Alkmaars Ontzet minder leeft in de dorpen. Toch zijn ook daar meerdere initiatieven in het kader van de verjaardag van Alkmaar Ontzet ontwikkeld en hebben verschil- lende stadsbrede initiatieven de dorpen aangedaan, zoals het concert De Oorlog en de Gedeelde Menselijkheid, theatervoorstelling In de naam van de vrijheid en poppentheater Belletje Sterk. Op een inwonerspercentage van 5% van de gemeente, heeft hiermee toch nog een mooie 15% van de initiatieven de dorpen aangedaan. Hoewel het beleg en het ontzet misschien een typische stadse aangelegenheid was, waren ook in vroeger tijden de dorpen al op verschillende manieren met de stad verbonden. Het is goed om ook daar aandacht voor te hebben, zeker als het gaat om het gevoel van verbondenheid tussen de dorpen en de stad.

Poppenkast ‘Alkmaar Victorie’ Foto: Gemeente Alkmaar Een terugblik | 26

Zijn we geslaagd in de ambitie om kinderen en jongeren actief mee Er was een interactieve rondleiding in het Stedelijk Museum Alkmaar waarbij te laten doen? leerlingen 400 jaar terug in de tijd sprongen met leuke teken-, doe- en doordenk- opdrachten. En er was een ontdekkingstocht in Regionaal Archief Alkmaar naar Antwoord: Ja het verleden aan de hand van originele documenten uit de tijd van het Beleg. Ondanks het drukke lesprogramma deed toch een aantal scholen hier actief Doelstelling 4. aan mee. Zo stond de Sint Adelbertusschool drie weken lang in het teken van Kinderen en jongeren doen actief mee. Alkmaar Ontzet 450 jaar.

Alkmaar Ontzet 450 jaar was een viering voor en door alle Alkmaarders van Verder biedt de 8 October Vereeniging al jaren op haar website (https://8october. alle leeftijden. Voor een paar doelgroepen was er extra aandacht, waaronder nl/scholen) onder de kop ‘Aan de slag met de klas’ ook diverse materialen aan kinderen en jongeren. Uit de subsidieaanvragen bleek dat veel Alkmaarders die het landelijke lespakket kunnen ondersteunen met het Alkmaarse verhaal. gehoor hadden gegeven aan deze oproep; waardoor kinderen via een groot aantal initiatieven op speelse wijze kennis konden nemen van het verhaal van Zijn we geslaagd in het verbinden van verleden, heden en toekomst? Alkmaar. Zo gaven verschillende timmerdorpen hun editie van 2023 het thema ‘Alkmaar Ontzet 450 jaar’ mee en ontwikkelde Alkmaar Sport een ‘Levend 450 Antwoord: Ja Stratego’. Doelstelling 5. Boekfiets Alkmaar liet Yorick Goldewijk speciaal voor de themavoorstelling een Verleden, heden en toekomst met elkaar verbinden. En in het verlengde daarvan: boek schrijven met de titel ‘Helden kunnen slootjespringen’. De Minikoraal werd de verhalen en geschiedenis uit het verleden verbinden met de verhalen en uitgebreid en er was een schrijfvaardigheidsproject.

Specifiek voor de tieners dilemma’s van vandaag; was er onder meer De Toekomstfabriek, werd een Jongerentop georganiseerd en meer dan 600 VO-scholieren bezochten op uitnodiging de voorstelling Vrij van Niet alleen terugkijken, maar ook verbanden leggen tussen toen en nu en vooruit- Verzet van Collectief Blauwdruk. kijken op de dag van morgen. Het was een belangrijke voorwaarde bij de keuze van de evenementen voor het jubileumjaar en hier heeft de programmamanager Lespakket ook nadrukkelijk op gestuurd in de gesprekken met initiatiefnemers. het was niet Ter aanvulling op het landelijk lespakket in het kader van de Geboorte van altijd gemakkelijk voor ze om deze koppeling te maken, maar met de ondersteu- Nederland, was er een divers aanbod aan projecten specifiek gericht op Alkmaar ning van de programmamanager is dat in de meeste gevallen toch gelukt. Ontzet 450 jaar, samengesteld door de Werkgroep Educatie. Dit was een Met als gevolg een grote hoeveelheid initiatieven die op mooie en originele wijze speciale samenwerking van Artiance, Bibliotheek Kennemerwaard, het Stedelijk deze verbanden wisten te leggen. Museum Alkmaar en educatie 8 October Vereeniging.