240221 Raadsinformatiebrief voortgang Stompetoren-west bijlage - Rapport Onderbouwing Woningbouw Stompetoren-West

DECEMBER 2023

ONDERBOUWING WONINGBOUW ONTWIKKELING STOMPETOREN-WEST, GEMEENTE ALKMAAR

COLOFON

Dit is een product van: RUIMTEMEESTERS

Daviottenweg 40 5222 BH 's hertogenbosch www.ruimtemeesters.nl 088 4002800

Dit werk is tot stand gekomen door de inspanningen van verschillende individuen, waarbij Ignaz Hameetman de leiding had als hoofdauteur en bijgedragen heeft aan het overgrote deel van de inhoud. De overige bijdragen zijn geleverd door Lot van Egdom, Filipe de Araújo Pereira en Jos de Graaf (RROG), die elk waardevolle inzichten en expertise hebben toegevoegd aan specifieke delen van dit werk.

Auteurs: IGNAZ HAMEETMAN LOT VAN EGDOM FILIPE DE ARAÚJO PEREIRA

In opdracht van: GEMEENTE ALKMAAR

Met dank aan: JOS DE GRAAF (RROG) RENZO VEENSTRA [RROG]

4

SAMENVATTING

Deze studie onderzoekt de mogelijke binnen het provinciaal beleid. De impact van de woningbouwontwikkeling provincie stelt namelijk als uitgangspunt van Stompetoren-West, gelegen aan de dat nieuwbouw in De Schermer slechts kern van Stompetoren in de gemeente in het dorp Stompetoren is toegestaan. Alkmaar. De rapportage behandelt de drie door de provincie benoemde De woningbouw kan zo worden gepland aandachtspunten: het maatschappelijk en ontworpen dat het de unieke identiteit belang en de noodzaak van de van het dorp behoudt en versterkt. Op ontwikkeling, de bijdrage aan de basis van de eerste analyse zien wij ruimte leefbaarheid van Stompetoren en voor een woningbouwontwikkeling in de zorgvuldige landschappelijke twee fasen. In de eerste fase circa 180 inpassing. tot 250 woningen, en in de 2e fase 70-100 woningen. Benadrukt is dat De voorgestelde woningbouw- flexibiliteit in de woningaantallen zal ontwikkeling in Stompetoren heeft moeten worden gewaarborgd om op de het potentieel om bij te dragen aan veranderende behoefte in te kunnen de leefbaarheid en vitaliteit van spelen. Voor lokale gezondheidszorg De Schermer. Dit sluit aan op de en basisonderwijs dient te worden beleidsprincipes van 'Sterke kernen, onderzocht in hoeverre zij over sterke regio's' van de provincie voldoende capaciteit beschikken en wat Noord-Holland.

Het rapport belicht er nodig is om eventuele extra capaciteit de belangrijkste knelpunten en te realiseren. De ontwikkeling brengt kansen, benadrukt maatschappelijke daarnaast een mobiliteitsvraagstuk met uitdagingen en richt zich op het zich mee, zodoende is vereist verder versterken van de dorpsidentiteit. onderzoek te doen naar de capaciteit Daarnaast wordt de noodzaak van van de N243 om het toenemende woon- deze ontwikkeling belicht, waarbij werkverkeer te accommoderen. In deze maatschappelijke belangen zoals vervolgstappen is lokale samenwerking de leefbaarheid en vitaliteit van het essentieel om de belangrijkste opgaven dorp en de regio zijn onderzocht. De concreet te krijgen om daarmee tot een voorgestelde woningbouwontwikkeling weloverwogen ontwikkeling te komen. in Stompetoren wordt beschouwd als een kansrijke mogelijkheid voor De woningbouwontwikkeling in gecontroleerde groei en past tevens Stompetoren-West biedt kansen

5

om maatschappelijke uitdagingen molenbiotoop. Dit resulteert in nieuwe aan te pakken, met een focus op contouren van het dorp en krijgt klimaatneutraliteit, circulariteit, zodoende een gestileerd figuur van en klimaatadaptieve bouw. een strak vierkant of rechthoek. Het Uitvoerbaarheid van deze doelen ontwerp van de uitbreiding richt zich op vereist samenwerking tussen overheid, een goede landschappelijke inpassing ontwikkelaars, en stakeholders, met en beleving van het landschap, met oog voor een evenwichtige kosten- de groene zoom als cruciaal element en batenverdeling en erkenning dat voor de overgang tussen bebouwd woningbouw niet alle uitdagingen kan gebied en het open landschap. oplossen. Identificeer de specifieke Overwegingen voor de groene zoom maatschappelijke uitdagingen die omvatten gefaseerde uitvoering, passen bij de ontwikkeling en de multifunctionele inrichting, inzetten op ontwikkelaar, waarop het ambitieniveau minimale zichtbaarheid van bebouwing aanzienlijk kan worden verhoogd. vanuit het landschap, versterken van Beperk dit tot één uitdaging om ecologische waarde en toevoegen van realistische doelen te behouden. recreatievoorzieningen.

Specifieke thema's omvatten flexibiliteit in ontwerpen, betrokkenheid van Om goed voorbereid te zijn op de bewoners, natuurinclusief bouwen, uitbreiding van Stompetoren, moeten de water en bodem sturend ontwikkelen, voorwaarden verder worden uitgewerkt. gezonde leefomgeving, energieneutrale Dit omvat het onderzoeken van de wijken en circulaire bouwmaterialen. definitieve woningbehoefte, capaciteit van lokale voorzieningen, en een Stompetoren is onderdeel van het verkeersstudie. Lokale samenwerking Provinciaal Beschermd Landschap, blijft de sleutel tot leefbaarheid dit vraagt extra aandacht voor en vitaliteit. Betrek bewoners, een zorgvuldige integratie van ondernemers en organisaties voor een Stompetoren-West in het bestaande weloverwogen ontwikkeling. landschap. De grenzen van de woningbouwontwikkeling dienen te worden afgestemd op de geometrische vormentaal van De Schermer, het open karakter van het landschap en de

INHOUDSOPGAVE

SAMENVATTING 4 1. INLEIDING 8 1.1 Aanleiding 8 1.2 Doel 8 1.3 Geschiedenis van de beoogde ontwikkeling 9 1.4 Locatieomschrijving 10 1.5 Leeswijzer 12 2. STERKE KERNEN, STERKE REGIO'S 15 3. LEEFBAARHEID EN VITALITEIT 19 3.1 Gebiedsgericht beleid en identiteit 20 3.2 Woningaanbod 23 3.3 Voorzieningen 25 3.4 Werkgelegenheid 30 3.5 Mobiliteit en bereikbaarheid 31 3.6 Een actieve gemeenschap 34 3.7 Conclusie en uitgangspunten 35 4. MAATSCHAPPELIJKE UITDAGINGEN 39 4.1 Herbestemming en flexibiliteit 40 4.2 Biodiversiteit en Natuur 41 4.3 Water en bodem sturend 42 4.4 Gezonde Leefomgeving 43 4.5 Energietransitite 43 4.6 Materialen 44 4.7 Conclusie en uitgangspunten 44 5. LANDSCHAP 47 5.1 Uitgangspunten voor landschappelijke inpassing 48 5.2 Groene zoom 54 5.3 Conclusie en uitgangspunten 63 6. CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN 67 7. BRONNEN 72

8

1. INLEIDING

1.1 AANLEIDING Deze rapportage biedt een onderbouwing Deze rapportage vormt een basis voor voor de mogelijke ontwikkeling van het gesprek met de provincie tijdens de Stompetoren-West, een beoogde locatie expertsessie en in het vervolgtraject voor voor woningbouw grenzend aan de de ambtelijke en bestuurlijke afstemming kern van Stompetoren in de gemeente tussen gemeente en provincie over de Alkmaar. Deze ontwikkeling heeft sinds ontwikkeling van Stompetoren-West. 2008 de aandacht getrokken, maar om diverse redenen is deze nog niet van 1.2 DOEL start gegaan. Een cruciaal knelpunt is het Het doel van deze rapportage is om feit dat deze locatie sinds 2020 onder de expertsessie met de provincie voor Bijzonder Provinciaal Landschap (BPL te bereiden en een eerste analyse te Schermer) valt. Echter, met instemming bieden die de basis zal vormen voor van het college en de raad van Alkmaar verdere besprekingen. Daarbij hebben voor verdere ontwikkeling, is er we aandacht besteed aan de drie door de schriftelijk contact geweest tussen het provincie benoemde aandachtspunten: college van Alkmaar en de provincie. • Het aantonen van het maatschappelijk Overeengekomen is om een expertsessie belang van de ontwikkeling van te organiseren waarin de gemeente en Stompetoren-West en het nut en de provincie gezamenlijk bespreken of en noodzaak ervan.

onder welke voorwaarden woningbouw • De bijdrage van deze ontwikkeling kan worden gerealiseerd. aan de leefbare kern Stompetoren en haar vitaliteit. De onderbouwing en analyse in deze • Een doordachte en harmonieuze rapportage omvat diverse aspecten, zoals landschappelijke inpassing. de analyse van de locatie en specifieke kernkwaliteiten van Stompetoren-West, het voorzieningenaanbod in de Schermer, de (kwalitatieve) woningbouwbehoefte in de Schermer, het relevante provinciaal beleid en de effecten van de ontwikkeling op het landschap en de mogelijkheden voor een goede landschappelijke inpassing.

1. Inleiding 9

1.3 GESCHIEDENIS VAN DE BEOOGDE ONTWIKKELING In 2004 is de ontwikkelaar Jacq de Vries hetzelfde is geweest. “Er is een behoefte in van VBM in gesprek gegaan over de het dorp. De jeugd wil er blijven, maar op dit ontwikkeling van Stompetoren-West. moment kunnen ze niet blijven.” Zonder een Inmiddels valt de beoogde locatie onder nieuwe wijk aan de westkant van het dorp Beschermd Provinciaal Landschap. is de toekomst somber en zonder jeugd. Sinds 2009 is de gemeente actief in Zo ontstaan er Zuiderschermer praktijken, gesprek met de provincie over deze waarbij schoolgroepen nauwelijks gevuld woningbouwontwikkeling. De toenmalige kunnen worden, aldus Liefting. Daarnaast gemeente Schermer heeft de ontwikkeling wordt door diverse inwoners aangegeven in 2008 opgenomen in het Masterplan dat de horeca in Stompetoren wordt gemist, Woningbouw Schermer 2008-2022. het enige café in Stompetoren is in juli 2023 Uitgangspunt in de visie is het vitaal houden failliet verklaard. In december 2023 opent van het platteland en het versterken van Brasserie De Buurt haar deuren, mogelijk de ‘stedelijke gebieden’ om voorzieningen biedt een uitbreiding van het dorp meer te behouden c.q. terug te krijgen. Er is zekerheid aan deze nieuwe uitbater.

ingezet op de ontwikkeling van een nieuw dorpshart in Stompetoren als hoofdkern in de Schermer zodat daar een adequaat voorzieningenniveau in stand gehouden kan worden. De gefaseerde uitbreiding aan de noordwestkant wordt in de visie gezien als logische afronding van het dorp, mede bedoeld om te voorzien in voldoende volume voor de (toekomstige) voorzieningen. In 2011 is de ontwikkeling opgenomen in het Regionaal Actie Programma Woningbouw Regio Alkmaar, en ook bij de herindeling van de gemeenten Alkmaar, Graft-De Rijp en Schermer in 2013 bleef Stompetoren- West als woningbouwlocatie in beeld.

De voorzitter van de dorpsraad van Stompetoren, Sylvester Liefting geeft aan dat het standpunt van de dorpsraad altijd

10 1. Inleiding

1.4 LOCATIEOMSCHRIJVING Het ensemble Schermer-Beemster, 1929 buiten gebruik werden gesteld, gelegen in het hart van Noord- waardoor 11 van de 52 molens bewaard Holland, biedt een unieke zijn gebleven. Het Alkmaardermeer samensmelting van veenpolder- en is een overblijfsel van het oude droogmakerijlandschappen. Met de Schermeer. veenpolders Eilandspolder en polder Mijzen als overwegend grasland, Stompetoren, een dorp dat inmiddels onderscheidt dit gebied zich door bij de gemeente Alkmaar hoort, ligt aan de markante droogmakerijen, de Noordervaart en bevindt zich in de waarbij de Beemster de UNESCO- historische polder De Schermer. Met een Werelderfgoedstatus draagt. Dit rapport bevolking van 2.135 staat het bekend richt zich specifiek op Stompetoren en om zijn landelijke karakter en serene De Schermer, waarbij we de bijzondere omgeving. Het dorp, omringd door kenmerken belichten. uitgestrekte weilanden en kenmerkende waterwegen, speelt een cruciale rol De Schermer, ontstaan uit een als voorzieningencentrum voor de voormalig meer net als de Purmer, omliggende dorpen Zuidschermer, Beemster en Wormer, werd in 1635 als Driehuizen, Grootschermer en laatste van dit rijtje drooggelegd. De Schermerhorn.

droogmakerij illustreert de Hollandse landmeetkunde uit de Gouden Eeuw Stompetoren heeft uitstekende en is gebaseerd op geometrische bereikbaarheid via de N243 en ligt op principes uit de klassieke oudheid. In ongeveer een uur reizen (auto/OV) van De Schermer werd de techniek van Amsterdam. Dit landelijke dorp biedt droogmalen geoptimaliseerd, het water niet alleen rust en historisch erfgoed, uit de verschillende ‘afdelingen’ werd maar blijft ook een knooppunt voor de via de binnenboezem uitgeslagen op omliggende gemeenschappen in De de buitenboezem. De binnenboezem, Schermer. gevormd door de Noorder- en Zuidervaart, zijn duidelijk hoofdassen en spelen een belangrijke rol in het waterbeheersingssysteem. Het waterbeheer met molens functioneerde zo goed dat de laatste molens pas in

1. Inleiding 11

Stompetoren

Alkmaardermeer

Afbeelding 1: Droogmakerij De Schermer met daarin de kern Stompetoren (bron: Provincie Noord-Holland)

12 1. Inleiding

1.5 LEESWIJZER Hoofdstuk 2, Sterke kernen, sterke regio’s, Hoofdstuk 5 richt zich op de legt de nadruk op provinciaal beleid met landschappelijke inpassing van betrekking tot sterke kernen en regio's. Stompetoren-West in De Schermer. Het benadrukt het belang van leefbare Het benadrukt de noodzaak van een dorpskernen als voorzieningencentra en zorgvuldige integratie van nieuwe de diversiteit aan functies en karakters ontwikkelingen in het bestaande binnen dorpskernen. Regionaal worden landschap. De tekst legt de nadruk op keuzes gemaakt over welke dorpskernen het behoud van ruimtelijke openheid, de als voorzieningencentra blijven fungeren, bescherming van de molenbiotoop, en de met Stompetoren als voorbeeld in De cruciale rol van de groene zoom voor een Schermer. duurzame en vitale leefomgeving.

Hoofdstuk 3 onderzoekt hoe de geplande In het laatste hoofdstuk wordt een woningbouw in Stompetoren West samenvattende conclusie gegeven de leefbaarheid en vitaliteit van het en biedt aanbevelingen voor de gebied kan beïnvloeden. Belangrijke woningbouwontwikkeling in Stompetoren- aandachtspunten zijn de gebiedsgerichte West. Het benadrukt het belang van het identiteit, voorzieningen, mobiliteit, streven naar sterke kernen en sterke samenwerking, regionale aanpak, regio's volgens provinciaal beleid als herbestemming en flexibiliteit. Het rapport fundament voor de ontwikkeling. De tekst concludeert dat gefaseerde ontwikkeling behandelt de impact op leefbaarheid en en lokale participatie cruciaal zijn. vitaliteit, de bijdrage aan maatschappelijke uitdagingen, en de landschappelijke In het vierde hoofdstuk staat de rol inpassing. van woningbouwontwikkeling in het aanpakken van maatschappelijke uitdagingen centraal. Het benadrukt het belang van ambitieuze doelen voor klimaatneutrale, circulaire, en klimaatadaptieve bouw. Het wijst op de noodzaak van samenwerking en een evenwichtige kosten-batenverdeling om haalbare stappen te zetten.

1. Inleiding 13

15

2. STERKE KERNEN, STERKE REGIO'S

Het landelijk gebied is sterk afhankelijk GEBIEDSGERICHT BELEID EN IDENTITEIT van lokale dorpskernen die gelden als voorzieningencentra, het is dus van In het kader van gebiedsgericht belang om deze dorpskernen leefbaar beleid en identiteit wordt de en vitaal te houden. Dit principe wordt voorgestelde woningbouwontwikkeling onderschreven door de provincie in Stompetoren beschouwd als Noord-Holland die in het beleid een kansrijke mogelijkheid voor rondom dorpskernen streeft naar een gecontroleerde groei. De woningbouw leefbaar en vitaal landelijk gebied. kan zo worden gepland en ontworpen Binnen de dorpskernen is er een dat het de unieke identiteit van het dorp diversiteit aan functies en karakters, behoudt en versterkt, in lijn met de waardoor maatwerk voor het behouden beleidsdoelstellingen. Het behoud en de van deze leefbaarheid en diversiteit ontwikkeling van deze identiteit moeten essentieel is. In regionaal verband centraal staan in het planproces, om worden keuzes gemaakt over welke zodoende de leefbaarheid en eigenheid dorpskernen als voorzieningencentra van het dorp op een duurzame wijze blijven fungeren. Op regionaal niveau te waarborgen. Hierbij ligt de nadruk is Stompetoren aangewezen als op een evenwichtige en gefaseerde voorzieningencentrum in De Schermer.

benadering, waarbij groei wordt In dit rapport wordt onderzocht in gefaciliteerd zonder concessies te doen hoeverre Stompetoren voldoet aan die aan de lokale identiteit. functie, welke voorzieningen er zijn en/ of deze voorzieningen bestaansrecht VOORZIENINGEN EN MOBILITEIT houden zonder verdere groei van het dorp. Daarbij wordt naar een aantal Binnen het beleidsthema voorzieningen onderwerpen gekeken die benoemd en mobiliteit wordt de geplande zijn in het provinciaal beleid: woningbouw in Stompetoren gezien als een strategische stap om het niveau • Gebiedsgericht beleid en identiteit van voorzieningen te handhaven. De • Voorzieningen en mobiliteit woningbouwontwikkeling kan hieraan • Samenwerking en regionale aanpak bijdragen door de lokale bevolking te • Herbestemming en flexibiliteit vergroten en bedrijvigheid aan te trekken, waardoor het voorzieningenniveau wordt gehandhaafd. Belangrijk

16 2. Sterke kernen, Sterke regio's

hierbij is in te zetten op een optimale instrumenten van de Omgevingswet. bereikbaarheid, waarbij de infrastructuur Zo dient bij het omgevingsplan aan wordt afgestemd op de toename van te worden gegeven hoe participatie de bevolking. Deze aanpak waarborgt wordt vormgegeven. De samenwerking niet alleen het voorzieningenniveau en regionale aanpak waarbij maar draagt ook bij aan een doelmatig belanghebbenden in een vroeg stadium mobiliteitsbeleid, wat op zijn beurt de betrokken worden bij het proces van de levenskwaliteit in Stompetoren ten besluitvorming kan daar onderdeel van goede komt. uit maken.

SAMENWERKING EN REGIONALE HERBESTEMMING EN FLEXIBILITEIT AANPAK Herbestemming en flexibiliteit In het geval van samenwerking en gaat voornamelijk over het slim regionale aanpak, is het slim om de gebruikmaken van bestaande geplande woningbouw in Stompetoren gebouwen en erfgoed. In het geval te zien als een kans om de connecties van de woningbouwontwikkeling met omliggende gebieden te versterken. in Stompetoren West lijkt daar Door samen te werken op regionaal geen sprake van te zijn. Voor deze niveau kan ervoor worden gezorgd ontwikkeling is het wel van belang dat de groei van Stompetoren goed dat de nieuwe woningen flexibel zijn, aansluit bij wat er nodig is in de buurt. zodat de woning kan inspelen op de Samenwerken op regionaal niveau is feitelijke bevolkingssamenstelling en niet alleen belangrijk voor Stompetoren, behoefte. Deze benadering beoogt maar ook voor andere plekken in een duurzame en efficiënte inzet van de buurt, waarbij elke regio op maat beschikbare middelen en voorziet in wordt benaderd om een goed beeld te een aanpak die nauwkeurig aansluit krijgen van de wensen en behoeften. bij de werkelijke behoeften van de Op basis daarvan kan worden bepaald bevolking die is opgehaald in het in hoeverre Stompetoren kan bijdragen participatietraject. aan die wensen en behoeften van de regio, en wat dat betekent voor de woningbouwopgave.

Het is aan te raden dit participatietraject te integreren in de

2. Sterke kernen, Sterke regio's 17

CONCLUSIE versterking van de dorpsidentiteit door de connectie met het landschap te De voorgestelde woningbouw- vergroten. Hierbij is een zorgvuldige ontwikkeling in Stompetoren kan landschappelijke inpassing en directe bijdragen aan de beleidsprincipes beleving van het landschap van groot geformuleerd in 'Sterke kernen, sterke belang. regio's' van de provincie om tot een sterke en vitale regio te komen. Daarbij zal ingezet moeten worden op de identiteit en kwaliteiten van het dorp, het voorzieningenniveau, regionale samenwerking en flexibiliteit van de te bouwen objecten. De druk op de bestaande infrastructuur door het toevoegen van woningen is een punt van aandacht.

De punten die hieruit voortkomen worden nader toegelicht in de hierop volgende hoofdstukken, waar wordt ingegaan op de huidige voorzieningenstatus van het dorp, met aandacht voor zowel knelpunten als kansen. Daarnaast wordt de mobiliteitsuitdaging die voortkomt uit de woningbouwontwikkeling besproken, evenals de maatschappelijke vraagstukken die geïntegreerd kunnen worden. Ook wordt er een start gemaakt met het versterken van de identiteit van het dorp door de beleefbaarheid van het landschap te benadrukken. De woningbouwontwikkeling kan een positieve bijdrage leveren aan de

19

3. LEEFBAARHEID EN VITALITEIT

Dit hoofdstuk verkent wat de kwaliteit Groenvoorzieningen en een van het dorpsleven en het welzijn op aantrekkelijk landschap spelen ook het platteland bepaald. Het welzijn van een centrale rol in de leefbaarheid dorpen wordt sterk beïnvloed door de van een gebied, deze zijn in hoofdstuk beschikbaarheid van voorzieningen, 5 uitgewerkt. In dit hoofdstuk wordt het behoud van de identiteit, diverse verder ingegaan op de ‘Uitzonderlijke woningopties, lokale werkgelegenheid, Waarde’ van de Schermer, zoals de goede mobiliteit en bereikbaarheid strokenverkaveling van waterlopen en en een actieve gemeenschap. Een tochten, rechthoekige percelen, unieke gebalanceerde mix van deze elementen waterhuishouding en de grote openheid. is van vitaal belang om de leefbaarheid In dit hoofdstuk wordt nader toegelicht en vitaliteit van dorpen en het platteland waar de woningbouwontwikkeling te waarborgen en verder te ontwikkelen. aan moet voldoen voor een goede Dit hoofdstuk onderzoekt hoe al deze landschappelijke inpassing en een aspecten samenwerken en wat nodig bijdrage aan de leefbaarheid en vitaliteit is om Stompetoren en het omliggende van het gebied. gebied aantrekkelijk en duurzaam te maken én te houden.

20 3. Leefbaarheid en vitaliteit

3.1 GEBIEDSGERICHT BELEID EN IDENTITEIT De ruimtelijke kenmerken die door woningen van klein formaat onderdeel van de identiteit van afgewisseld door grotere boerderijen. Stompetoren zijn worden bepaald door Er zijn verschillende architectuurstijlen diverse elementen. Stompetoren is van uit verschillende perioden die het dorp oorsprong een typisch kruispuntdorp, tijdsdiepte geven. aan de kruising van de Oterlekerweg en de Noordervaart. De oorspronkelijke De ruimtelijke kenmerken die kern aan de zuidkant van de vaart wordt onderdeel van de identiteit van gekenmerkt door de stompe toren, een Stompetoren zijn worden bepaald door kerk met een groene voet, omringd diverse elementen. Stompetoren is van

Afb. 2: Molen E ten westen van Stompetoren

Afb. 3: Verzorgingstehuis Wittenburg Afb. 4: Kerk Stompetoren

3. Leefbaarheid en vitaliteit 21

Afb. 5: Historische Architectuur Afb. 6: Winkelplein Stompetoren

Afb. 7: Rand Stompetoren Afb. 8: Zicht op molen E vanaf dorpsrand

Afb. 9: Waterwegen in het dorp Afb. 10: Stolpboerderij

22 3. Leefbaarheid en vitaliteit

oorsprong een typisch kruispuntdorp, fasering eruit gaat zien is afhankelijk van aan de kruising van de Oterlekerweg de beoogde bebouwingsdichtheid en en de Noordervaart. De oorspronkelijke het gewenst aantal woningen. Dit wordt kern aan de zuidkant van de vaart wordt toegelicht in de volgende paragraaf gekenmerkt door de stompe toren, een ‘3.2 Woningaanbod’. Op basis van deze kerk met een groene voet, omringd woningbehoefte wordt in hoofdstuk 5 door woningen van klein formaat toegelicht hoe een gefaseerde groei afgewisseld door grotere boerderijen. past binnen het landschap. Er zijn verschillende architectuurstijlen uit verschillende perioden die het dorp tijdsdiepte geven.

In de tweede helft van de vorige eeuw is het dorp tot belangrijk knooppunt van De Schermer uitgegroeid. Met meer generieke woonwijken die afdoen aan haar oorspronkelijke dorpse en landelijke karakter. De uitbreidingen sturen het slanke kruispuntfiguur in de richting van een strak vierkant. De herinrichting van de Noordervaart en de Oterlekerweg tot verkeersruimte en het nieuwe dorpshart hebben bijgedragen aan de transitie van een klein pittoresk kruispuntdorp naar een grote woonkern met eigen voorzieningen. De nieuwe koers die daarbij is ingezet is een startpunt geweest voor een gefaseerde groei van het dorp. Logischerwijs zet deze koers door, om de functie als voorzieningencentrum te kunnen behouden. Daarbij zal een gefaseerde groei passend zijn bij lokaal beleid en de identiteit van het dorp. Hoe deze

3. Leefbaarheid en vitaliteit 23

3.2 WONINGAANBOD In 2021 heeft Companen een verkennen van extremen in scenario's Woningmarktonderzoek uitgevoerd de realiteit kan overschatten. Het voor de gemeente Alkmaar, waarin is daarom verstandig terughoudend de algemene woningbehoefte tot te zijn bij het optellen van maximale 2030 wordt gepresenteerd. De uitkomsten, om te voorkomen dat een woningbehoefte binnen de gemeente situatie wordt aangenomen waarin ligt op +2.480 woningen. Daarbij is alle mogelijke ontwikkelingen zich rekening gehouden met de toename gelijktijdig in hun meest extreme van huishoudens, het inlopen van vorm voordoen. Het is van belang het woningtekort en de toename om flexibiliteit in de plancapaciteit te frictieleegstand. Voor de 'wijk' Schermer behouden. De bandbreedte van de komt het onderzoek uit op 115 extra woningbehoefte voor De Schermer woningen tot 2030. Daarnaast wordt ligt daarmee tussen de 115 en 400 rekening gehouden met een verhoogde woningen. Rekening houdend met instroom van vergunninghouders, de scenario’s zal een realistische arbeidsmigranten, spoedzoekers en inschatting van de woningbehoefte in overloop vanuit de Metropoolregio Stompetoren uitkomen op ongeveer Amsterdam (MRA). Bij het bepalen van 180 – 250 extra woningen tot 2030.

deze verhoogde instroom is gewerkt met scenario’s die beleidskeuzes Voor de periode na 2030 kan ook een mogelijk maken en flexibel inspelen prognose worden gemaakt op basis op veranderingen in de woningmarkt. van de CBS-data die in het rapport Inclusief de scenario’s wordt de totale wordt getoond. In de periode van 2030 woningbehoefte in de gemeente tot 2040 is de behoefte minder groot Alkmaar geschat +8.660 woningen. Ten dan in de periode ervoor, de vraag opzichte van de lokale behoefte is dat daalt met ongeveer 60%. Dit betekent een stijging van 349%. dat de woningbehoefte in Stompetoren voor de periode 2030 tot 2040 uitkomt Als we het stijgingspercentage op ongeveer 70 tot 100 woningen. In gebaseerd op deze scenario’s, a 349%, het Masterplan Woningbouw Schermer aanhouden voor De Schermer, zou de 2008-2022 wordt voor Stompetoren- woningbehoefte daar kunnen groeien West een totaal van 450 woningen tot ongeveer ±400 woningen. Het aangehouden. Dit zijn 100 tot 200 onderzoek benadrukt echter dat het woningen meer ten opzichte van de

24 3. Leefbaarheid en vitaliteit

ruwe schatting gebaseerd op CBS- de noodzaak van nauwe samenwerking data van 2021. Voor de tweede fase zal tussen zorgpartijen, gemeenten en dus op termijn, eind jaren 20, moeten corporaties, met specifieke aandacht worden gekeken hoe de woningmarkt voor grondgebonden woningen en ervoor staat en wat de behoefte is voor sociale appartementen. Bij toevoeging de periode van 2030-2040. van corporatiewoningen is het van belang strategieën te ontwikkelen Worden de cijfers in dit rapport voor de verkoop ervan, om aan de aangehouden, dan is er voor de 180- evoluerende vraag te voldoen. Om 250 woningen uit fase 1 ongeveer inzicht te verkrijgen in de specifieke 7-10 hectare bouwgrond nodig, voor kwalitatieve woningbehoefte in De fase 2 met 70-100 woningen is dat 3-4 Schermer wordt aanbevolen om samen hectare. Dit landgebruik is gebaseerd te werken met genoemde partijen en op de landelijke dichtheidsnormen de huidige inwoners. Paragraaf 3.6 (Een van het platteland, deze kunnen nogal actieve gemeenschap) gaat nader in op variëren op basis van de plek. Voor de voordelen van lokale en regionale Stompetoren is gerekend met een samenwerking. gemiddelde dichtheid van 25 woningen per hectare.

In het genoemde rapport van Companen ontbreekt helderheid over de specifieke kwalitatieve behoeften voor De Schermer, aangezien het rapport zich richt op een algemeen beeld voor de hele gemeente Alkmaar. De aanbeveling voor de hele gemeente is om de focus te leggen op betaalbare woningen, waarmee de kwalitatieve discrepantie in de koopsector kan worden aangepakt. Prioriteit moet worden gegeven aan het tegemoetkomen aan de groeiende vraag naar woningen voor senioren en zorgwoningen. Het rapport benadrukt

3. Leefbaarheid en vitaliteit 25

3.3 VOORZIENINGEN Op regionaal niveau is Stompetoren die nu aanwezig zijn en hoeveel bewoners aangewezen als voorzieningencentrum in er binnen een bepaalde straal van de De Schermer. De geplande woningbouw voorziening moeten wonen om deze te in Stompetoren kan worden gezien als kunnen handhaven. In afbeelding 12 en een strategische stap om het niveau 13 (op de volgende pagina) is een beeld van voorzieningen te handhaven en gegeven van de voorzieningen in De versterken. Het handhaven en versterken Schermer en in Stompetoren. van voorzieningen bevordert de leefbaarheid en vitaliteit van het dorp en de omgeving. Het is daarom belangrijk om inzicht te hebben in de voorzieningen

Afb. 12: Voorzieningen in De Schermer en directe omgeving

26 3. Leefbaarheid en vitaliteit

LEGENDA Basisschool Kinderdagverblijf Verzorgingshuis Huisarts Supermarkt IJsbaan (en ruitersport) Diverse sporten Kerk

Afb. 13: Voorzieningen in Stompetoren

ONDERWIJS om te onderzoeken in hoeverre de De aanwezigheid van een basisschool huidige capaciteit van de school en het in Stompetoren wordt door potentiële kinderdagverblijf voldoende is om de bewoners positief gewaardeerd, extra vraag aan te kunnen. waardoor de voorgestelde woningbouwontwikkeling goed lijkt aan te De basisschool in Stompetoren heeft sluiten op de behoeften van toekomstige een capaciteit van 180 leerlingen. In inwoners. De extra bevolkingsgroei zal de bredere 'wijk' Schermer wonen naar verwachting ook bijdragen aan het 880 kinderen tussen 0 en 12 jaar, die blijvend behouden van deze essentiële samen gebruik kunnen maken van vier voorziening. Niettemin is het cruciaal basisscholen en kinderopvang. Op basis

3. Leefbaarheid en vitaliteit 27

van de gemiddelde gezinsgrootte in de onderwijsvoorzieningen niet voldoende regio (2,4 inwoners per huishouden) capaciteit hebben om de extra vraag bij kan worden gesteld dat er ongeveer een ontwikkeling van 180-250 woningen 70-100 kinderen van 0-15 jaar bijkomen. aan te kunnen. In dat geval is uitbreiding De kinderen in de leeftijd van 5 tot 12 van deze voorzieningen noodzakelijk. zullen naar de basisschool gaan. Het Het is raadzaam om proactief samen te is waarschijnlijk dat de basisschool werken met lokale onderwijsautoriteiten in Stompetoren niet genoeg ruimte en de gemeente om passende heeft om de kinderen van een maatregelen te treffen, waaronder het woningbouwontwikkeling met 180- plannen en bouwen van uitbreidingen 250 nieuwe woningen te huisvesten. van de schoolfaciliteiten, om de Hoewel de ontwikkeling mogelijk groeiende vraag naar onderwijsplekken de bestaanszekerheid van andere adequaat op te vangen. basisscholen in kleinere kernen kan vergroten, omdat bewoners wellicht MEDISCHE ZORG genoodzaakt zijn uit te wijken naar In Stompetoren omvatten de scholen in aangrenzende dorpen, roept lokale medische faciliteiten dit de vraag op of het gewenst is dat een verzorgingstehuis en een kinderen niet in hun eigen dorp naar huisartsenpraktijk met 3 huisartsen school kunnen gaan. en 5 assistenten.

De voorgestelde ontwikkeling zal impact hebben op Op dit moment zijn er 14 beschikbare deze voorzieningen, gezien een grotere plaatsen in het kinderdagverblijf bevolking leidt tot een stijgende vraag en 16 plekken in de peuteropvang. naar zorg. Algemeen geldt dat er een Volgens de informatie op de website toenemend tekort aan huisartsen is. Dit lijken alle plekken momenteel bezet is zowel landelijk, regionaal als lokaal de te zijn, met daarnaast een bestaande trend. In Alkmaar speelt daarbij mee dat wachtlijst. De verwachting is dat de huisartsen deels solopraktijken aan huis woningbouwontwikkeling de druk op zijn. Na pensionering is de praktijkruimte deze voorziening zal verhogen en de daardoor niet overdraagbaar. De wachtlijst zal verlengen, vooral als er huisartsenvereniging HONK zet zich wordt ingezet op starterswoningen. in afstemming met de gemeente in om Concluderend kan worden gesteld goede spreiding en huisvesting van dat het aannemelijk is dat de huisartsen te realiseren.

28 3. Leefbaarheid en vitaliteit

Op basis van het huidige aantal inwoners klantenbestand, wat de vraag naar de en de omvang van de huisartsenpraktijk diensten van de horecagelegenheid is al een verondersteld tekort. De kan verhogen. Dit betekent dat gebiedsontwikkeling maakt de behoefte de woningbouwontwikkeling naar groter om te komen tot een uitbreiding verwachting zal bijdragen aan het van huisvesting voor huisartsenzorg. bestaansrecht van de genoemde Daarnaast kunnen innovaties van Brasserie in Stompetoren. huisartsen de zorg mogelijk effectiever en efficiënter maken. WINKELS VOOR DAGELIJKSE GOEDEREN HORECA In de huidige situatie huisvest De Schermer kent op dit moment Stompetoren, met 2.135 inwoners, twee geen horecavoorziening, Grand winkels voor dagelijkse goederen in het Café Stompehoeve aan het nieuwe dorpshart: een supermarkt en een Primera, dorpsplein van Stompetoren sloot met een gecombineerd oppervlak van in de zomer van 2023 haar deuren. 900m2. De verwachte groei door de Dit lijkt gedeeltelijk te wijten aan de geplande woningbouwontwikkeling coronacrisis in combinatie met het heeft invloed op deze voorzieningen. sluiten van de N243 voor grootschalige In fase 1 wordt een groei van 180-250 werkzaamheden. Echter is er volgens woningen verwacht en in fase 2 70- het Noordhollands Dagblad wel 100 woningen. Dit resulteert in een behoefte aan een horecagelegenheid.

toename van respectievelijk ±450 en Inmiddels lijkt er zicht op een nieuwe ±180 inwoners. Aan het einde van fase uitbater. Op facebook wordt de opening 2 wordt een totaal van 500-750 extra van een nieuw restaurant aan het inwoners verwacht. Schermerplein aangekondigd, Brasserie de Buurt. Daarmee wordt bijgedragen Volgens de voorzieningenscan van aan de leefbaarheid en vitaliteit van STIPO zijn er in Nederland gemiddeld het dorp. Het is voor Stompetoren en 1,74 winkels voor dagelijkse goederen, De Schermer van belang dat de nieuwe met een totaal oppervlak van 420m2, horecagelegenheid behouden blijft. per 1.000 inwoners. Bij een uitbreiding naar ongeveer 2.500-3.000 inwoners Een groter aantal inwoners kan zou Stompetoren een winkelpotentieel leiden tot een groter potentieel hebben van 4 à 5 winkels, met een totaal

3. Leefbaarheid en vitaliteit 29

oppervlak van 1.050-1.260m2. Gaan we er een openbare voorziening, gelegen uit van deze landelijke gemiddelden, naast de beoogde ontwikkeling, waar dan zou er nog ruimte zijn voor 2 à 3 verschillende verenigingen gebruik extra winkels met een oppervlakte van van maken. Dit zijn onder andere de 150-360m2. IJsclub Stompetoren, Total Sport en Fit, en de Landelijke Rijvereniging De extra inwoners dragen bij aan zowel Schermeerruiters. De sportinfrastructuur de bestaanszekerheid van de huidige in Stompetoren met een totaal oppervlak winkels als de uitbreiding van het van 20.728m2 overtreft ruimschoots het winkelpotentieel. De aanwezigheid van landelijk gemiddelde van 8.540m2 voor de relatief grote supermarkt vormt een sportvoorzieningen in een dorp met 2.135 solide basis voor zowel het huidige dorp inwoners. Zelfs met een toevoeging als de beoogde uitbreiding. Het vormt ook van 250-500 woningen zullen de een belangrijke schakel in het leefbaar sportfaciliteiten in Stompetoren boven houden van de regio. Een groeiend het landelijk gemiddelde blijven. aantal inwoners in Stompetoren zal bijdragen aan het winkelpotentieel, wat De beoogde ontwikkeling biedt niet mogelijk kan resulteren in de toevoeging alleen de kans op een toename van extra winkels in het dorp.

Daardoor van het klantenbestand voor de zal de leefbaarheid en vitaliteit verder sportvoorzieningen, maar waarborgt ook verbeteren. Concluderend kan worden hun bestaansrecht. Bovendien dragen gesteld dat een groeiende bevolking deze sportfaciliteiten bij aan een sociaal zal bijdragen aan de leefbaarheid en vitaal leefklimaat door bewoners aan en vitaliteit van De Schermer én te moedigen tot fysieke activiteit, zowel Stompetoren op het gebied van winkels individueel als in groepsverband. voor dagelijkse goederen.

SPORT De belangrijkste aanbieder van sportfaciliteiten in Stompetoren en De Schermer is de Schermer Sportvereniging. Hier worden mogelijkheden geboden voor voetbal, zaalvoetbal en handbal. Daarnaast is

30 3. Leefbaarheid en vitaliteit

3.4 WERKGELEGENHEID Voor de leefbaarheid en vitaliteit van Metropoolregio Amsterdam (MRA). Deze Stompetoren vormt werkgelegenheid geen voorspelling werpt een kritische blik op cruciale factor, maar eerder een aanvulling mobiliteitsvraagstukken, met potentiële op specifieke sectoren. Potentiële nieuwe gevolgen voor het woon-werkverkeer en banen kunnen zich concentreren rond de druk op de belangrijkste uitvalswegen, essentiële diensten zoals onderwijs en waaronder de N243. Het is van belang de huisartsenpraktijk, terwijl de groei van om deze aspecten mee te nemen in de de bevolking ook extra werknemers zou verdere planvorming, met aandacht voor kunnen aantrekken voor de bedrijvigheid een doelmatig mobiliteitsbeleid en een aan de Melkweg. infrastructuur die de toename van het woon- werkverkeer kan accommoderen zonder Echter, het merendeel van de nieuwe afbreuk te doen aan de levenskwaliteit in bewoners wordt verwacht elders te Stompetoren. werken, bijvoorbeeld in Alkmaar of de

Afb. 14: Woon-Werkverkeer

3. Leefbaarheid en vitaliteit 31

3.5 MOBILITEIT EN BEREIKBAARHEID Om de leefbaarheid in Stompetoren verkeersdruk aankan. De resultaten zullen te handhaven in het licht van een van invloed zijn op het maximaal aantal te woningbouwontwikkeling met ongeveer bouwen woningen. 200 tot 450 extra woningen, dienen de mobiliteitsaspecten zorgvuldig te worden overwogen. De volgende onderwerpen zijn van belang: • Verkeersdruk op hoofdwegen • OV-verbindingen • Langzaam verkeer en verkeersveiligheid • Toegankelijkheid en nabijheid van groen/recreatiemogelijkheden

De locatie Stompetoren-West is gunstig gelegen ten opzichte van de provinciale weg N243, waardoor woon-werkverkeer en het bouwverkeer snel afgewikkeld kan worden. Afb. 15: Toenemende verkeersdruk op De woningbouwontwikkeling zal impact hoofdwegen hebben op de bestaande infrastructuur in De Schermer. Bij volledige bebouwing van Het openbaar vervoer vormt een het uitbreidingsgebied zal moeten worden aandachtspunt. Positief is dat de Locatie uitgezocht hoe nieuwe aansluitingen Stompetoren-West een goede aansluiting op de bestaande infrastructuur worden heeft met de bestaande busverbinding, die vormgegeven. In het geval van gefaseerde op diverse locaties langs de Noordervaart ontwikkeling moet rekening worden stopt en aansluit op het station van Alkmaar gehouden met een maximale uitbreiding en is verbonden met Purmerend. Echter, van het gehele gebied, zodat in fase 1 al kan de bus passeert het dorp slechts eens in worden geanticipeerd op een mogelijke het uur. Hoewel de buslijn potentie heeft, volgende fase. wordt deze nog niet optimaal benut. Het is daarom van belang dat de busverbinding De bouw van extra woningen in Stompetoren geïntensiveerd wordt, wat alleen mogelijk zal de verkeersdruk op de N243 vergroten, is bij een uitbreiding van het dorp.

Dit en het is van belang te berekenen in zorgt namelijk voor een toenemende vraag hoeverre deze weg een toenemende naar openbaar vervoer. In die zin heeft de

32 3. Leefbaarheid en vitaliteit

woningbouwontwikkeling in Stompetoren- en mogelijke financiële uitdagingen. Door West een positief effect op het openbaar maatregelen zoals ontwerpaanpassingen, vervoer in de regio. snelheidsbeperkingen, voetgangers- en fietsvriendelijke voorzieningen, kan de De uitbreiding van Stompetoren heeft woningbouwontwikkeling een positieve gevolgen voor het langzaam verkeer. Het bijdrage leveren aan het stimuleren van doel van de gemeente Alkmaar is om langzaam verkeer, het verbeteren van autoverkeer te scheiden van langzaam verkeersveiligheid, en het verhogen van verkeer, waaronder fietsers, voetgangers de leefbaarheid en gezondheid van de en gehandicaptenvoertuigen. De bewoners. uitbreiding biedt een kans om meer ruimte te reserveren voor langzaam verkeer en Door de nieuwe langzaam verkeersroutes groenvoorzieningen, maar vereist gedegen aan te sluiten op bestaande fiets- onderzoek naar de benodigde infrastructuur en wandelinfrastructuur kan de

Afb. 16: Groen, ecologie, recreatie en potentiéle aanknopingspunten Fase 1

3. Leefbaarheid en vitaliteit 33

woningbouwontwikkeling bijdragen aan het bieden van meer groen- en recreatievoorzieningen voor het hele dorp. Er zijn twee locaties waar de aansluiting voor de hand liggen, deze zijn in de onderstaande afbeelding met een oranje pijl afgebeeld. De nabijheid van groen en landschap is van hoge waarde voor de leefbaarheid van een gebied, naast het bevorderen van de fysieke én mentale gezondheid verbeterd het ook de luchtkwaliteit. In de omgeving van de nieuwe woningbouwontwikkeling zal ruimte moeten worden gereserveerd voor voldoende groenvoorzieningen, zoals een groene binnenplaats. Deze groene binnenplaats dient onderdeel te zijn van de route die door Stompetoren heen ligt en verbonden is met het omliggende landschap. Op deze manier wordt het omliggende landschap en de groene binnenplaatsen toegankelijk voor de inwoners van Stompetoren wat de sociale cohesie bevordert.

34 3. Leefbaarheid en vitaliteit

3.6 EEN ACTIEVE GEMEENSCHAP De voorgestelde woningbouwontwikkeling Een effectieve participatieaanpak omvat in Stompetoren staat niet op zichzelf; het ook transparante communicatiekanalen die is verankerd in een groter regionaal kader de lokale bevolking op de hoogte houden dat vraagt om effectieve samenwerking van de voortgang en besluitvorming. en betrokkenheid van belanghebbenden. Door middel van regelmatige updates, De geplande woningbouw in Stompetoren bijvoorbeeld via nieuwsbrieven, biedt een uitgelezen kans om de connecties gemeenschapsbijeenkomsten en digitale met omliggende gebieden te versterken. In platforms, wordt een continue dialoog met lijn met het provinciaal beleid, waarin sterke de bewoners bevorderd. Dit versterkt niet regio's worden nagestreefd, vormt lokale alleen het gevoel van eigenaarschap en samenwerking de kern van een succesvolle betrokkenheid, maar maakt het ook mogelijk woningbouwontwikkeling. De visie van de om snel in te spelen op opkomende zorgen lokale gemeenschap en belanghebbenden of nieuwe inzichten. is van onschatbare waarde bij het vormgeven van een leefbare en vitale omgeving die Tot slot is het voor de gemeente van belang aansluit bij de behoeften van de lokale om lokale samenwerking te integreren in de gemeenschap. Om dit te bewerkstelligen, beleidsinstrumenten van de Omgevingswet.

is het essentieel om een participatieaanpak Het betrekken van belanghebbenden in te implementeren die ervoor zorgt dat alle een vroeg stadium van het proces draagt belanghebbenden actief betrokken zijn bij niet alleen bij aan een breed gedragen het besluitvormingsproces. besluitvorming, maar maakt het ook mogelijk om de unieke identiteit van De eerste stap in dit participatietraject is Stompetoren te behouden. Door middel het identificeren en mobiliseren van lokale van deze participatieaanpak wordt niet belanghebbenden, waaronder bewoners, alleen tegemoetgekomen aan de wensen ondernemers en vertegenwoordigers en behoeften van de lokale bevolking, van maatschappelijke organisaties. maar wordt ook een solide basis gelegd Door middel van bijvoorbeeld openbare voor een duurzame en weloverwogen bijeenkomsten, enquêtes en gesprekken woningbouwontwikkeling. worden de behoeften, zorgen en suggesties van de gemeenschap verzameld. Dit waardevolle inzicht dient als basis voor de verdere planning en uitvoering van de woningbouwontwikkeling.

3. Leefbaarheid en vitaliteit 35

3.7 CONCLUSIE EN UITGANGSPUNTEN leefbaarheid en vitaliteit van Stompetoren Deze participatie dient als basis voor en De Schermer positief worden beïnvloed weloverwogen besluitvorming en door het realiseren van Stompetoren West. waarborgt dat de ontwikkeling aansluit bij De belangrijkste voorwaarden zijn gefaseerd de behoeften van de lokale gemeenschap. ontwikkelen, met 180-250 woningen in fase 1 en 70-100 woningen in fase 2 en UITGANGSPUNTEN aanvullend onderzoek uitvoeren voor voorzieningen en het mobiliteitsvraagstuk. GEBIEDSGERICHT BELEID EN IDENTITEIT Met betrekking tot voorzieningen is het van • Zorg voor subtiele hints van belang de belangrijkste basisvoorzieningen de karakteristieke kenmerken te identificeren die een toename in van Stompetoren in de vraag kunnen verwachten. Voor lokale woningbouwontwikkeling gezondheidszorg en basisonderwijs dient • Stimuleer het gebruik van lokale te worden onderzocht in hoeverre zij over bouwstijlen voldoende capaciteit beschikken en wat • Zet in op gefaseerde groei, zonder er nodig is om eventuele extra capaciteit afbreuk te doen aan de oorspronkelijke te realiseren.

Het mobiliteitsvraagstuk, dat kenmerken, rekening houdend met kan ontstaan door de ontwikkeling van lokale beleidsdoelen en de gewenste woningbouw, vereist verder onderzoek bebouwingsdichtheid naar de capaciteit van de N243 om • Houd bij de ontwikkeling rekening met het toenemende woon-werkverkeer te de bestaande polderstructuur en het accommoderen. orthogonale, rechtlijnige landschap van De Schermer. Zorg ervoor dat de nieuwe Lokale samenwerking en participatie bebouwing aansluit bij de vormentaal is mogelijk de succesfactor om de van het omringende landschap leefbaarheid en vitaliteit te waarborgen in • Bevorder samenwerkingen binnen de de voorgestelde woningbouwontwikkeling gemeenschap om de identiteit van in Stompetoren. Dit is tevens in lijn Stompetoren te versterken met provinciaal beleid, waarin sterke • Zet in op een balans tussen regio's worden nagestreefd. Het voorzieningen en identiteit, het streven betrekken van lokale belanghebbenden, is om hedendaagse eisen te vervullen waaronder bewoners, ondernemers en zonder concessies te doen aan de maatschappelijke organisaties, in een vroeg unieke eigenschappen die het dorp stadium van het proces is van groot belang. kenmerken

36 3. Leefbaarheid en vitaliteit

WONINGAANBOD passende maatregelen te nemen, zoals • Alle nieuwbouw in De Schermer is de uitbreiding van medische faciliteiten slechts in Stompetoren toegestaan en de basisschool, om de groeiende (Besluit Herindelingsontwerp 13.12.2012) vraag adequaat op te vangen • Bewaar flexibiliteit in de plancapaciteit • De verwachte toename van inwoners kan • Tot 2030 komt de woningbehoefte in bijdragen aan een groter klantenbestand Stompetoren uit op ongeveer 180-250 van de nieuwe horecagelegenheid, woningen wat het bestaansrecht van de • Prognose voor de periode 2030 nieuwe Brasserie zal waarborgen. tot 2040 komt uit op een geschatte De woningbouwontwikkeling draagt woningopgave van ongeveer 70 tot 100 daarmee bij aan de leefbaarheid en woningen vitaliteit van Stompetoren • Zet in op betaalbare woningen • De aanwezigheid van de huidige • Houdt rekening met de groeiende supermarkt en Primera vormt een solide vraag naar woningen voor senioren en basis voor het dorp zorgwoningen • De extra inwoners dragen bij aan de • Werk samen met zorgpartijen, bestaanszekerheid van de huidige gemeenten en corporaties, evenals winkels en bieden ruimte voor eventuele met huidige inwoners, om inzicht te uitbreiding, wat de leefbaarheid en krijgen in de specifieke kwalitatieve vitaliteit zal bevorderen woningbehoefte in De Schermer • De geplande woningbouwontwikkeling in Stompetoren zal de sportfaciliteiten

VOORZIENINGEN verder versterken en hun bestaansrecht • Het is van belang om inzicht te hebben in waarborgen de capaciteit van de basisschool en het kinderdagverblijf, en te onderzoeken of WERKGELEGENHEID de capaciteit voldoende is om de extra • Groei van de bevolking kan extra vraag aan te kunnen werknemers aantrekken voor • Het is van belang om inzicht te hebben bedrijvigheid aan de Melkweg in de capaciteit van de huisarts en te • De meerderheid van de nieuwe onderzoeken of de capaciteit voldoende bewoners wordt verwacht elders te is om de extra vraag aan te kunnen werken, waardoor toenemend woon- • Samenwerking met lokale partijen en werkverkeer wordt verwacht de gemeente is noodzakelijk om tijdig • Het te verwachte woon-werkverkeer

3. Leefbaarheid en vitaliteit 37

naar Alkmaar of de MRA benadrukt het waaronder bewoners, ondernemers en belang van mobiliteitsbeleid met name organisaties voor de aansluiting op de N243. • Lokale samenwerking is de kern van een succesvolle ontwikkeling MOBILITEIT EN BEREIKBAARHEID • Het verzamelen van inzicht in • Anticipeer op verkeersgroei door behoeften, zorgen en suggesties van gefaseerde ontwikkeling de gemeenschap dient als fundament • Bereken de impact op de hoofdwegen voor verdere planning en uitvoering van (zoals de N243) en bepaal het maximaal de woningbouwontwikkeling aantal te bouwen woningen • De participatieaanpak legt niet • De busverbindingen zal bij uitbreiding alleen een solide basis voor het van het dorp moeten worden tegemoetkomen aan lokale wensen geïntensiveerd en behoeften, maar draagt ook bij • Het is te verwachten dat de aan een duurzame en weloverwogen woningbouwontwikkeling een positief woningbouwontwikkeling effect heeft op de vraag naar regionaal openbaar vervoer VERVOLGSTAPPEN • Inzetten op scheiding autoverkeer Om goed voorbereid te zijn op de en langzaam verkeer, dit is in lijn met uitbreiding van Stompetoren, zullen gemeentelijk beleid de belangrijkste voorwaarden verder • Aansluiting nieuwe langzaam moeten worden uitgewerkt.

Daarbij zal de verkeersroutes op bestaande langzaam definitieve woningbehoefte moeten worden verkeersroutes onderzocht, bepaald worden wat er nodig • Reserveren van ruimte voor is om de toenemende druk op de lokale groenvoorzieningen, waaronder een gezondheidszorg en het basisonderwijs groene binnenplaats op te vangen en zal een verkeersstudie • Toegankelijkheid van omliggend moeten worden uitgevoerd op basis van landschap en groene binnenplaatsen de definitieve woningbehoefte. Lokale bevorderen sociale cohesie en samenwerking is hierbij de sleutel tot leefbaarheid leefbaarheid en vitaliteit in Stompetoren. Betrek bewoners, ondernemers en EEN ACTIEVE GEMEENSCHAP organisaties voor een weloverwogen • Eerste stap: identificatie en mobilisatie ontwikkeling. van lokale belanghebbenden,

39

4. MAATSCHAPPELIJKE UITDAGINGEN

In een tijd waarin circulariteit, duurzaamheid volledige circulariteit, wijst het hoofdstuk en klimaatverandering als urgente op haalbare stappen die genomen kunnen mondiale kwesties op de agenda staan, worden om specifieke uitdagingen aan te manifesteert de woningbouwsector zich pakken. als een cruciale speler in het streven naar een verminderde ecologische voetafdruk. Belangrijk is te onderstrepen dat Dit hoofdstuk belicht de dringende woningbouwontwikkeling niet alle maatschappelijke uitdagingen en de rol maatschappelijke uitdagingen kan die woningbouwprojecten spelen in het oplossen. Het vereist doordachte aanpakken van deze vraagstukken. besluitvorming in samenwerking met overheidsinstanties, ontwikkelaars en Met de gebouwde omgeving die andere stakeholders. Het hoofdstuk stelt momenteel verantwoordelijk is voor de voornaamste vraagstukken aan de 15% van de Nederlandse CO2-uitstoot, kaak en nodigt uit tot een gezamenlijke staat de woningbouw voor de uitdaging inspanning om gerichte strategieën en om bij te dragen aan duurzaamheids- maatregelen te formuleren. Hierbij wordt en klimaatdoelen, zoals vastgelegd in ambitie gecombineerd met uitvoerbaarheid, de 'Sustainable Development Goals' terwijl de cruciale rol van nieuwe (SDG's) en het streven naar een CO2- woningbouwontwikkelingen als katalysator neutraal energiesysteem in 2050. voor verandering wordt benadrukt.

De Gebiedsontwikkeling, als taak van noodzaak van een evenwichtige kosten- provincies en gemeenten, wordt en batenverdeling staat centraal, waarbij gestimuleerd door de Rijksoverheid. Dit de sector gestimuleerd wordt om zich in hoofdstuk werpt licht op de initiatieven te zetten voor een duurzame en circulaire van de provincie Noord-Holland, die streeft toekomst. naar volledig klimaatneutrale, circulaire en klimaatadaptieve bouw.

Deze verkenning richt zich op de uitvoerbaarheid van ambitieuze doelen, zoals het bevorderen van circulariteit en duurzaamheid binnen woningbouwprojecten. Ondanks de huidige technische en financiële beperkingen van

40 4. Maatschappelijke uitdagingen

4.1 HERBESTEMMING EN FLEXIBILITEIT Herbestemming en flexibiliteit worden gestreefd naar een woningbestand dat steeds belangrijkere pijlers in de zich kan aanpassen aan de evoluerende gebouwde omgeving. Herbestemming eisen van de gemeenschap. richt zich op het slim gebruikmaken van bestaande gebouwen en erfgoed, In de ontwikkeling van Stompetoren- voor een nieuwbouwontwikkeling West is flexibiliteit meer dan alleen een is dit niet van toepassing. De bouwtechnische term; het draait om het woningbouwontwikkeling kan wel samensmelten met de gemeenschap. bijdragen aan de uitdagingen van Het is van belang om de ontwerpen flexibiliteit in de bouw. Daarbij wordt van woningen af te stemmen op wat de niet alleen ingezet op een duurzame lokale bewoners nodig hebben en willen. en efficiënte inzet van beschikbare Door bewonersparticipatie ontstaat middelen, maar kan ook worden ingezet de mogelijkheid voor diepgaande op het aanpassingsvermogen van gesprekken om inzicht te krijgen in hun de nieuwe woningen op de feitelijke wensen, behoeften en toekomstplannen. bevolkingssamenstelling en de Deze betrokkenheid gaat verder dan veranderende behoeften in de tijd. een eenmalige exercitie; het opent de deur naar een voortdurende dialoog Een dergelijke benadering vergt extra met de gemeenschap.

Zo kunnen aandacht tijdens het ontwerpproces woningen evolueren en aanpassen aan van de woningen en de opzet van veranderende behoeften van bewoners de nieuwe wijk. Door woningen te in diverse levensfasen. Actieve ontwerpen met een flexibele structuur betrokkenheid van bewoners creëert en indeling, wordt beoogd een niet alleen woningen; het stimuleert een langdurige relevantie te waarborgen. gemeenschap die actief vormgeeft aan Deze benadering houdt rekening hun leefruimte, waarmee een duurzame met demografische verschuivingen, investering in de toekomst wordt veranderende gezinssamenstellingen gewaarborgd. en andere dynamieken die van invloed kunnen zijn op de behoefte aan ruimte en functionaliteit. Door het integreren van flexibiliteit in het ontwerp, wordt

4. Maatschappelijke uitdagingen 41

4.2 BIODIVERSITEIT EN NATUUR De provincie Noord-Holland benadrukt In het kader van de woningbouw- het belang van een biodiversiteitsrijke ontwikkeling in Stompetoren-West leefomgeving en legt de nadruk op het liggen er kansen om de biodiversiteit en feit dat toekomstige ontwikkelingen in de natuurwaarde van het gebied te vergroten. woningbouw natuurinclusief moeten zijn. Ambities op dit gebied kunnen worden Dit impliceert niet alleen een bijdrage omgezet in concrete maatregelen, aan het behoud en de vergroting van de zoals ecologische en klimaatadaptieve biodiversiteit in termen van oppervlakte, profielen, ecologisch beheer, het maar ook in de diversiteit van planten verbinden van groengebieden/biotopen en dieren en de toegankelijkheid van de binnen de ontwikkeling en met het natuur. Het concept van natuurinclusief dorp, natuurinclusieve gebouwen en de bouwen, leven en werken rust op de betrokkenheid van een ecoloog in het pijlers van een wederzijdse relatie tussen planproces. mens en natuur.

42 4. Maatschappelijke uitdagingen

4.3 WATER EN BODEMSTUREND Met het oog op het realiseren van een het gebied moet voldoen aan gerichte klimaatbestendige en waterrobuuste voorwaarden, waarbij het principe van fysieke leefomgeving, ligt de focus 'vasthouden, bergen, afvoeren' centraal op het naleven van de KRW-normen staat, in combinatie met besparing en (Kaderrichtlijn Water), waarbij het hergebruik van water. bodem-watersysteem een centrale rol speelt. Het bodem-watersysteem De complexiteit van de discussie over is een complexe samenstelling van bouwen in laaggelegen gebieden komt onderling beïnvloedende elementen. naar voren in het streven naar een Dit vereist een integrale benadering klimaatbestendige omgeving. Hoewel waarbij we niet alleen focussen op bouwen in deze gebieden oplossingen kan afzonderlijke componenten, maar het bieden voor ruimtegebrek, economische geheel beschouwen en 'water en bodem ontwikkeling, toegankelijkheid en sturend' in samenhang bekijken. Het doel toerisme, vraagt de toenemende is om zowel de ruimtelijke inrichting als kwetsbaarheid voor klimaatverandering het watersysteem aan te passen, met als om een evenwichtige benadering. Het cruciale doelstelling het verminderen van naleven van waterkwaliteitsnormen is schade door wateroverlast en droogte.

cruciaal, waarbij zorgvuldige overweging van de inrichting van gebieden en het Bijzondere aandacht wordt besteed aan het inzicht in het bodem-watersysteem bebouwde gebieden, waar dreigingen essentieel is. De implementatie van zoals wateroverlast, hittestress, innovatieve technologieën, zoals verdroging, verzilting en overstromingen diepgaand waterbeheer en hergebruik aanwezig zijn. Hierbij wordt benadrukt van water, is noodzakelijk om duurzame dat een doordachte voorbereiding ontwikkeling in laaggelegen gebieden te essentieel is, inclusief het reserveren van waarborgen. ruimte voor tijdelijke opvang van water.

Hoewel de bijdrage van woningbouwontwikkeling in landelijke gebieden aan provinciale waterdoelen beperkt is, mag het huidige landgebruik geen negatieve invloed hebben op de waterkwaliteit. Een herinrichting van

4. Maatschappelijke uitdagingen 43

4.4 GEZONDE LEEFOMGEVING 4.5 ENERGIETRANSITIE De gezonde leefomgeving staat hoog Het energievraagstuk is een integraal op de agenda van de provincie Noord- onderdeel van de klimaatopgave Holland, in lijn met de Omgevingswet. en daarmee een cruciale uitdaging Een gezonde fysieke leefomgeving voor de komende jaren. De provincie wordt bevorderd door het stellen van Noord-Holland streeft naar een gezondheidsdoelen en het integreren van klimaatneutraal Noord-Holland in 2050, gezondheidsoverwegingen in ruimtelijke waarbij de opwekking van duurzame besluitvorming en omgevingsvergunningen. energie een centrale rol speelt. Natuurwaarden spelen hierin een cruciale Nieuwbouwontwikkelingen dienen al rol, beïnvloed door diverse elementen zoals aardgasvrij te zijn, en in 2030 moet groenvoorzieningen, geluidsniveaus en de minimaal 27% van de gebruikte energie kwaliteit van lucht, water en bodem. uit duurzame bronnen komen. Een gezonde leefomgeving omvat niet alleen nieuwbouwontwikkelingen, maar De woningbouwontwikkeling in heeft ook impact op de directe omgeving, Stompetoren-west, met een focus op met aandacht voor groenvoorzieningen, energie, vereist oplossingen om de druk fietsvriendelijkheid, beperking van op de energie-infrastructuur te beperken. autoverkeer, sport- en speelruimtes.

De Uitdagingen omvatten het oplossen van inrichting van de openbare ruimte speelt de warmte-/koudevraag, energieopslag, hierbij een sleutelrol, waarbij parken en elektriciteitsbehoefte voor huishoudelijk pleinen ontmoetingen stimuleren en sociale gebruik en mobiliteit. Technische samenhang verbeteren. varianten moeten worden onderzocht op aspecten zoals mogelijke bronnen, collectieve of individuele systemen, technische haalbaarheid, rendement op systeem- en huishoudenniveau, woonlasten voor bewoners en kosten- batenanalyse voor alle stakeholders.

44 4. Maatschappelijke uitdagingen

4.7 CONCLUSIE EN 4.6 MATERIALEN UITGANGSPUNTEN Als onderdeel van het programma De provincie Noord-Holland streeft 'Nederland circulair in 2050' streeft de naar een ambitieuze benadering, Rijksoverheid naar een reductie van 50% waarbij de woningbouwsector een van de primaire grondstoffen in 2030, cruciale rol speelt in het realiseren op weg naar een volledig circulaire van maatschappelijk uitdagingen economie in 2050. Hoewel de provincie als klimaatneutrale, circulaire, en Noord-Holland geen specifieke rol voor klimaatadaptieve bouw. Bij het verhogen Stompetoren ziet op het gebied van van ambities wordt geadviseerd sterk in circulariteit en materialen, wordt in de te zetten op één specifieke uitdaging om Woonagenda ingezet op hergebruik en onrealistische doelen te vermijden. De herbruikbare bouwmaterialen. uitvoerbaarheid van ambitieuze doelen zal moeten worden benadrukt. Daarbij is Indien circulariteit en materialen centraal voortdurende monitoring van belangen staan, zullen aanvullende eisen worden en streven naar evenwichtige kosten- en gesteld aan de herinrichting van het batenverdeling essentieel. gebied.