20210709 Woonakkoord regio Alkmaar def

WOONAKKOORD REGIO ALKMAAR

Orteliuslaan 1000, 3528 BD Utrecht 030 693 60 00 - info@atrive.nl www.atrive.nl - KvK: 17106411

Inhoudsopgave

Voorwoord 1

Hoofdstuk 1 Inleiding 2

Hoofdstuk 2 Urgentie en opgaven 4

Hoofdstuk 3 Missie en vier toekomstperspectieven 7

Hoofdstuk 4 Vier toekomstperspectieven & concrete afspraken 8

Hoofdstuk 5 Regionaal samenspel 19

Hoofdstuk 6 Overzicht van afspraken 21

Bijlage 1 Prijsklassen per regio 22

Bijlage 2 Lijst met plannen in landelijk gebied 23

Atrivé heeft de Regio Alkmaar en de provincie Noord-Holland ondersteund in de procesbegeleiding en de penvoering van dit Woonakkoord. Meer over Atrivé: www.atrive.nl

VOORWOORD

Met genoegen presenteren wij u het Woonakkoord Regio Alkmaar. De woningmarkt in onze regio staat onder druk. De urgentie om te bouwen is groot, het woningtekort vraagt snel om meer (duurzame) woningen. Er zijn te weinig woningen om aan de grote vraag te kunnen voldoen. Naast kwantiteit vraagt ook kwaliteit aandacht, met aandacht voor duurzaamheid en circulariteit. Onze regio is in trek, het is fijn en gezond wonen in Regio Alkmaar, in onze steden, kernen en dorpen die zijn omringd door water, groen, ruimte en rust. Ze zijn goed bereikbaar via het OV, met de auto en de fiets, binnen het Daily Urban System van de Metropool Regio Amsterdam. Onze ambitie is een voor iedereen een passende woning te realiseren. Dit vraagt om de ontwikkeling van een rijk palet aan woonvormen.

Wij werken al jaren samen met de provincie Noord – Holland en De Woningmakers (een samenwerkingsverband van ontwikkelaars, woningcorporaties, bouwers en makelaars) aan een innovatief en adaptief woningbouwprogramma. Tot 2030 voegen we jaarlijks minimaal 2.000 woningen toe en tot 2040 richten we ons op 25.000-33.000 woningen, in alle segmenten. Versnelling van woningbouwrealisatie is essentieel. Samen met de provincie en de markt is dit woonakkoord een volgende stap om onze ambitie te realiseren.” Paul Verbruggen, wethouder Wonen gemeente Alkmaar en Paul Slettenhaar, wethouder Wonen gemeente Castricum

Het doet mij goed om te zien dat we de woonopgave voor de regio Alkmaar integraal aanpakken. Zo hebben bijvoorbeeld thema’s als wonen in relatie tot bereikbaarheid en een gezonde leefomgeving een plek gekregen in ons woonakkoord. De provincie vindt het ook belangrijk dat bij het ontwikkelen van de bouwplannen wordt ingespeeld op het veranderende klimaat. Het sneller bouwen van betaalbare en duurzame woningen voor verschillende doelgroepen is ontzettend belangrijk. Daarom is het goed dat we samen optrekken en de uitdagingen in deze regio gecombineerd aanpakken. We hebben elkaar nodig en als provincie helpen we onder andere met kennis, menskracht en financiële ondersteuning. Zo vinden we samen de balans tussen bouwen en het behoud van deze aantrekkelijke regio. Cees Loggen, gedeputeerde van de provincie Noord Holland

1 Atrivé

Hoofdstuk 1 INLEIDING Regio Alkmaar heeft samen met de provincie Noord-Holland dit Woonakkoord 2021- Versnellen woningbouw: het Woonakkoord als een middel 2025 opgesteld. Hierin is aangegeven welke woonopgaven er liggen, wat de Het Woonakkoord is een nieuw beleidsinstrument van de provincie Noord-Holland gewenste richting is en welke afspraken daarbij passen. Regio Alkmaar bestaat uit met als hoofddoel om voldoende woningen te realiseren. De provincie Noord- zeven gemeenten: Alkmaar, Bergen, Castricum, Heerhugowaard, Heiloo, Langedijk Holland vraagt in haar Woonagenda 2020-2025 aan regio’s om, samen met de en Uitgeest. Sinds 2011 maakt de regio afspraken over wonen. Eerst in een Regionaal provincie, Woonakkoorden op te stellen, met daarin afspraken over woningbouw, Actieprogramma (RAP) Wonen (RAP 2011), later in het RAP 2016-2020, de regionale nieuwbouw en een overzicht van woningbouwplannen in het landelijk gebied. De woonvisie 2013-2020, de ‘Woningbouwafspraken en programmering Regio Alkmaar’ provincie wil ook het verduurzamen van de woningvoorraad stimuleren en inspelen (2019) en de Woondeal Noord-Holland Noord (NHN). De gemeenten hebben op het veranderde klimaat.

daarnaast de regionale samenwerking op het gebied van wonen, bereikbaarheid en Regio Alkmaar ziet het Woonakkoord als een goede basis om de woningbouw energie-innovatie geformuleerd in de Focusagenda Regio Alkmaar 2019-2022. versneld te realiseren. Het Woonakkoord is de opvolger van het instrument Regionale Actie Programma’s (RAP) en is tegelijkertijd in veel opzichten een voortzetting van bestaand beleid of eerdere regionale samenwerkingsafspraken. De Context: woningtekort urgent maatschappelijk probleem vraag is altijd hoe een document als dit meer kan worden dan het zoveelste Nederland verkeert in de grootste woningcrisis sinds de wederopbouwjaren na de beleidsdocument. Het inlopen van het woningtekort vraagt immers om actie en Tweede Wereldoorlog. De woonvraag groeit harder dan het aanbod aan woningen snelheid én niet om nog meer beleidskaders. Vandaar dat dit Woonakkoord een en landelijk is het tekort inmiddels opgelopen tot zo’n 330.000 woningen. Om aan agenda is met concrete afspraken en acties. We monitoren regelmatig de voortgang de huidige en toekomstige woonbehoefte te voldoen moeten er tot 2030 1 miljoen en waar nodig sturen we bij. woningen worden toegevoegd. Veel mensen moeten lang wachten op een passend huis. De doorstroming stokt; ouderen kunnen hun woning niet doorgeven aan de Maakproces: effectief regionaal samenspel jongere generatie.

Starters komen in de knel omdat ze geen betaalbaar huis kunnen Alle partners zijn ervan doordrongen dat de opgaven groot zijn en er wordt al veel vinden. Terwijl de regio er alle belang bij heeft dat er een diverse bevolkingsopbouw gedaan. Gemeenten kunnen het niet alleen, ook de inventiviteit van de markt en het blijft en daarmee voldoende arbeidspotentieel. Gescheiden partners blijven maatschappelijk middenveld zijn essentieel. Daarnaast is de rolinvulling van Rijk en noodgedwongen in hetzelfde huis wonen. Het zijn slechts enkele voorbeelden van provincie van invloed. We staan als woonpartners samen aan de lat. Dit het maatschappelijk effect van het woningtekort. Woonakkoord biedt helder zicht op de meest essentiële opgaven en ambities en hoe we dit willen waarmaken. Ieder vanuit eigen rol in een effectief samenspel. • De provincie deelt kennis en expertise, geeft met diverse subsidieregelingen ‘impulsen’ en pakt haar rol in de afweging van (ruimtelijke) belangen. • De gemeenten pakken hun rol als lokale woningmarktregisseurs en handelen in de geest van dit Woonakkoord.

2 Atrivé

• De Woningmakers (een samenwerkingsverband tussen marktpartijen en Status Woonakkoord corporaties) zijn onmisbare partners om daadwerkelijk te komen tot • Een Woonakkoord wordt gesloten met de gemeenten in Regio Alkmaar en woningbouwrealisatie en knelpunten bij woningbouwrealisatie op te sporen. de Provincie. Het akkoord wordt op provinciaal niveau overeengekomen • Al eerder spraken provincie, regio en Woningmakers af dat samenwerking door Gedeputeerde Staten en op lokaal niveau door de zeven colleges van essentieel is. Dit is vastgelegd in de Overeenstemming van Egmond. De Burgemeester en Wethouders. Woningmakers zijn ook betrokken bij dit Woonakkoord. • Het Woonakkoord heeft niet de status van lokale woonvisies of prestatieafspraken. Het akkoord biedt een actuele en krachtige impuls Leeswijzer en inspiratie voor lokale woonvisies en prestatieafspraken. • Dit Woonakkoord is ter accordering voorgelegd aan de colleges van B&W en In dit Woonakkoord geven we in Hoofdstuk 2 eerst een korte schets van de urgentie aan Gedeputeerde Staten. De Woningmakers onderschrijven de gemaakte en opgaven van de regio, gevolgd door de missie en vier toekomstperspectieven in afspraken over ambities en werkwijzen om de productie te versnellen. De Hoofdstuk 3.

In Hoofdstuk 4 wordt uiteengezet hoe we deze toekomstperspectieven gemeenteraden zijn geïnformeerd over het proces en de verhaalrichting van willen waarmaken. Het Woonakkoord sluit met een samenvatting van de afspraken. het Woonakkoord.

3 Atrivé

Hoofdstuk 2 URGENTIE EN OPGAVEN In 2013 stelde Regio Alkmaar haar regionale woonvisie vast: we willen als regio huur) sector, evenals immigratie (statushouders en arbeidsmigranten). We zien aan aantrekkelijk zijn en voldoende ruimte bieden aan inwoners om een wooncarrière de dalende slaagkansen in de sociale huursector (figuur 2.1) en stijgende te maken. Sindsdien is er veel gedaan om dit waar te maken: vraagprijzen in de koopsector dat de woningschaarste toeneemt.

• In de regio zijn tussen 2013-2020 circa 9.100 woningen toegevoegd. Figuur 2.1: Ontwikkeling van slaagkansen in de sociale huur regio Alkmaar, 2017-2020 • We ondertekenden de Overeenstemming van Egmond en in samenwerking met de Woningmakers zijn goede stappen gezet op het gebied van woningbouwversnelling en adaptieve woningbouwprogrammering. • Samen met zorgpartijen en corporaties is het Pact ‘Wonen met ondersteuning - commitment op leefbaarheid’ opgesteld om met maatwerk passende huisvesting voor kwetsbare huishoudens te vinden. • In het samenwerkingsverband Noord-Holland Noord wordt gewerkt aan een gedeelde woningmarktstrategie, energiestrategie en mobiliteitsstrategie. • In 2019 en 2020 werkten we als regiogemeenten samen aan Woningbouwafspraken 2019 en de Woondeal Noord-Holland Noord. Op 8 maart 2021 is er door de Tweede Kamer een motie aangenomen die de regering opdraagt om de Woondeal met regio Noord-Holland Noord te sluiten. Bron: Definitieve rapportage woonruimteverdeling SVNK, 2021

2.1 Urgentie Ondertussen zorgen de mooie natuurgebieden, het uitstekende aanbod aan Ondanks alle inspanningen en geboekte resultaten is het tekort aan woningen groot voorzieningen en de goede bereikbaarheid van de regio ervoor dat de met tal van ongewenste (maatschappelijke) effecten. Dat tekort is niet alleen aantrekkingskracht voor woningzoekenden groeit. Regio Alkmaar en Hoorn ontstaan, doordat er meer inwoners bijkomen of omdat we te weinig hebben vormen in het Programma Bereikbare Steden belangrijke scharnierpunten en gebouwd. De groei van het aantal eenpersoonshuishoudens maakt de hubs naar andere regio’s. Daarmee zijn ze onderdeel van het daily urban system woningschaarste groter. Cijfers van het CBS laten zien dat in 1971 17% van de van de Metropoolregio Amsterdam (MRA). huishoudens bestond uit eenpersoonshuishoudens. In 2021 is dit circa 39% en de verwachting is dat dit groeit naar 43% in 2050. Vergrijzing is de belangrijkste verklaring. Maar ook jongeren blijven steeds vaker langer alleen. Ook de uitstroom uit maatschappelijke opvang en beschermd wonen doet een beroep op de (sociale

4 Atrivé

De aantrekkingskracht van Regio Alkmaar en de druk op de woningmarkt in de bouwen. Uit een recent ABF-onderzoek in opdracht van de Woningmakers MRA zorgt voor meer verhuisbewegingen naar Alkmaar (figuur 2.2) met extra worden deze aantallen bevestigd: tot 2040 zou de woningvoorraad in Regio woningschaarste in Regio Alkmaar als gevolg. Alkmaar tussen de 25.400-33.600 woningen moeten toenemen (Scenario’s Figuur 2.2: Aantal verhuisde personen tussen MRA en Regio Alkmaar, 1972-2018 woningbouw Groot-Alkmaar, ABF 2021). • Het zwaartepunt van de woningbehoefte en de woningbouwrealisatie vindt plaats tussen 2020-2030. • Kortom, provincie en regiogemeenten zijn het erover eens dat de provinciale bevolkingsprognose een absolute ondergrens is, dat de productie op korte termijn omhoog moet, dat we op z’n minst beginnen met jaarlijks minimaal 2.000 woningen te bouwen (20.000 / 10), dat we de woningvraag en productie nauw volgen en hier adaptief mee omgaan.

Adaptieve bouwprogrammering en plancapaciteit In Regio Alkmaar is de afgelopen jaren ervaring opgedaan met adaptieve bouwprogrammering (deze werkwijze staat ook beschreven in de provinciale Woonagenda onder het concept Regiedriehoek). • De gemeenten houden een overzicht bij van woningbouwprojecten en nemen de gegevens op in de Monitor Plancapaciteit. Bron: CBS, bewerking ABF, 2021 • De gemeenten hebben overleg met de Woningmakers om gegevens uit te Hoe groot is de woningbouwopgave? wisselen en te verdiepen waar mogelijk. • De Bevolkingsprognose van de provincie Noord-Holland (2019) raamde een • Aanpalend leveren de Woningmakers marktdata aan van de sociale huur totale woningbehoefte van 11.300 woningen (woningbehoefte + inhaalvraag) tot (corporaties) en vrije sector (Funda). De krapte-indicator is hierbij een wezenlijk 2040. Alle partijen zien dat de druk op de woningmarkt nog steeds toeneemt en instrument. De NVM krapte-indicator geeft een benadering voor het aantal dat de provinciale bevolkingsprognose een absolute ondergrens is. Bronnen van keuzemogelijkheden dat een potentiële koper op de woningmarkt heeft.

de SVNK en van de Woningmakers (zie figuur 2.1 en 2.3) bevestigen het beeld dat Wanneer de NVM krapte-indicator onder de 5 komt, is sprake van een de krapte toeneemt, evenals de wachttijden, de verkoopprijzen, terwijl de verkopersmarkt, tussen de 5 en 10 is sprake van een evenwichtige markt, boven slaagkansen dalen. de 10 betekent een kopersmarkt. • Een factor van betekenis is de druk vanuit de MRA regio. De overloop is een • Een belangrijke vraag is of er voldoende plannen in de pijplijn zitten om de autonome ontwikkeling; mensen vestigen zich hier. Dat leidt tot verdringing op woningschaarste op te lossen. Uit de provinciale Monitor Plancapaciteit blijkt de woningmarkt. In 2020 sloot Regio Alkmaar in het samenwerkingsverband dat er (dd. mei 2021) tot 2040 circa 33.000 woningen staan opgenomen. Met Noord-Holland Noord de Woondeal. Hierin spraken we als partners uit dat we inachtneming van 30% planuitval (= 9.900 woningen) is de plancapaciteit tot woningzoekenden in Regio Alkmaar en de MRA niet in de kou willen laten staan. 2030 voldoende. De werkelijke uitdaging is om van zachte naar harde Vandaar de afspraak om in Regio Alkmaar circa 20.000 extra woningen te plancapaciteit te komen. Zachte plancapaciteit kost doorgaans veel tijd om

5 Atrivé

hard te worden. Overigens is ook harde plancapaciteit niet altijd gereed voor Grote behoefte aan een diversiteit van woon(zorg)vormen realisatie. Recent is de Monitor Plancapaciteit geanalyseerd om realistische Op korte termijn is er behoefte aan alle type woningen. Van betaalbaar tot duur. Van bouwcijfers te bepalen. De belangrijkste conclusie hieruit: uit data van de eengezinswoning tot appartement. De woningschaarste vergroot de noodzaak om Woningmakers over de uitvoeringsgereedheid van harde plancapaciteit van snel veel meer woningen toe te voegen. We merken dat betaalbare koopwoningen bouwplannen in NHN blijkt dat circa 50% tot 2025 en 70% tot 2030 niet gereed is in een overspannen markt bij het aantreden van de markt al in prijs zijn gestegen. voor realisatie. Uiteindelijk gaat het om productie en de juiste woning op de juiste plek Figuur 2.3: Krapte-indicatoren per gemeente in Regio Alkmaar Om de woningnood aan te pakken is het essentieel om woningbouw te realiseren en Gemeente Krapte-indicatoren te versnellen. In 2019 maakten de gemeenten in Regio Alkmaar afspraken over de Q1 2020 Q1 2021 gewenste woningmarktontwikkeling van Regio Alkmaar. De opgaven die in de Alkmaar 1.6 1.4 Woningbouwafspraken 2019 centraal staan zijn onverminderd van kracht en Bergen 5.1 4.0 urgenter geworden: Castricum 1.9 1.1 Heerhugowaard 1.5 0.9 • Voorkomen van verdringing op de woningmarkt.

Heiloo 3.1 1.9 • Bouwtempo stevig omhoog en het beter benutten van de bestaande Langedijk 2.0 1.2 voorraad. Uitgeest 1.1 0.6 • Flexibiliteit creëren in de planvoorraad. Bron: LEYGRAAF Makelaars & NVM, 2021 • Inzet op diversiteit aan woonmilieus en inspelen op lange termijnbehoefte: Mensen in de knel op de woningmarkt er is op korte termijn behoefte aan alle type woningen, maar voor langere We voelen de urgentie van de woningnood en het gevolg hiervan: een steeds grotere, termijn is het belangrijk dat we aandacht hebben voor kleinere en diverse groep komt in de knel op de woningmarkt in Regio Alkmaar: levensloopbestendige woningen. • Jonge mensen die het als starter meer dan gemiddeld moeilijk hebben op de woningmarkt en indien mogelijk langer thuis moeten blijven wonen. 2.2 Samenvattend: • Mensen die na een scheiding geen passende woning kunnen vinden. • Tot 2030 voegen we jaarlijks minimaal 2.000 woningen toe. • Vooral gezinnen met kinderen trekken de grote stad uit en zoeken een • Tot 2040 voegen we circa. 25.000-33.000 woningen toe. betaalbaardere woning in een rustige omgeving in Regio Alkmaar. • Aan alle segmenten is behoefte. • Mensen met middeninkomens die in de regio werken, maar geen betaalbare • Versnelling van woningbouwrealisatie is essentieel. woning kunnen vinden: leraren, zorgpersoneel, brandweer, politieagenten.

• We gaan op zoek naar nieuwe locaties om versneld tot ontwikkeling te brengen. • Oudere mensen die wel willen doorstromen naar een meer geschikte woning, • We houden de vinger aan de pols om te zien of we voldoende woningen van het maar lang niet altijd passend aanbod vinden. juiste type bijbouwen om aan de (toekomstige) vraag te voldoen. • De doorlooptijd van plan tot bouw is zeven tot vijftien jaar. In die tijd kan er (economisch) veel veranderen. We volgen de marktontwikkelingen zodat we waar nodig kunnen bijsturen.

6 Atrivé

Hoofdstuk 3 MISSIE EN VIER TOEKOMSTPERSPECTIEVEN De urgentie is groot, het woningtekort vraagt snel om meer (duurzame) woningen. Naast kwantiteit vraagt ook kwaliteit aandacht. Mensen willen wonen in een fijne leefomgeving. De groei van de regio vraagt een afweging. Vanuit dat perspectief hebben we de volgende missie en vier toekomstperspectieven als richtingwijzers naar de toekomst geformuleerd, waarin de diverse afspraken een plek hebben gekregen.

Wij willen de inwoners van Regio Alkmaar een toekomstbestendige woonomgeving en woningvoorraad bieden, ook in 2040. Onze missie is:

Wij willen dat onze inwoners, nu en in de toekomst, fijn kunnen wonen in een passende en toekomstbestendige woning in een groene leefomgeving waarbij voorzieningen dichtbij zijn. Wij koesteren en versterken het bijzondere Noord-Hollandse landschap en geven iedereen een plek in onze sterke steden en krachtige kernen.

We zien vier toekomstperspectieven als richtingwijzers: 1. Fijn wonen in een diverse regio met voldoende woningen. Omgevingsbeeld ‘Diversiteit als troef’, Urhahn 2. Woonmilieus geven een impuls aan sterke steden, krachtige kernen en een gemengde regio. 3. Voor iedereen een passende woning vraagt een rijk palet aan woonvormen. 4. Meer toekomstbestendige woningen in een groene leefomgeving.

In het volgende hoofdstuk beschrijven we welke afspraken we maken om onze missie te volbrengen.

7 Atrivé

Hoofdstuk 4 VIER TOEKOMSTPERSPECTIEVEN & CONCRETE AFSPRAKEN In dit hoofdstuk zijn de vier toekomstperspectieven uitgewerkt en wordt helder provinciaal onderzoek blijkt dat het aantal ouderen in de regio met een leeftijd van welke afspraken de regiogemeenten en provincie Noord-Holland hierover maken. 65+ in de regio naar verwachting tussen 2019-2040 met 40% toeneemt. Er is behoefte aan nieuwe woonzorgvormen tussen thuis wonen en wonen in een verpleeghuis. 4.1 Fijn wonen in een diverse regio met voldoende Daar zullen we in de bouwprogrammering rekening mee houden.

woningen 4.1.1 Wat spraken we al af, wat doen we al en wat blijven we doen? We doen in Regio Alkmaar al veel om de woningnood het hoofd te bieden. We Jaarlijks minimaal 2.000 woningen erbij werken hiervoor als regiogemeenten intensief samen met de andere regio’s binnen Onze regio is niet voor niets populair. Onze steden, kernen en dorpen zijn omringd Noord-Holland Noord, de Woningmakers en de provincie Noord-Holland. door groen, ruimte en rust. Ze zijn goed bereikbaar via het OV, met de auto en de • We programmeren in samenwerking met de Woningmakers adaptief (conform fiets. Onze diversiteit is echt de troef van Regio Alkmaar. Fijn wonen begint echter leidraad adaptief programmeren provinciale Woonagenda) en passen plannen niet bij de omgeving, maar met een dak boven je hoofd. En daarvan moeten we er aan op de actuele (markt)vraag. Periodiek worden in het Bouwberaad lokaal tot 2030 jaarlijks minimaal 2.000 toevoegen. concrete projecten afgestemd met de Woningmakers om woningbouwbelemmeringen op te sporen, weg te nemen en zo te zorgen voor De strategie die we gaan volgen versnelling. Wanneer er gesproken wordt over meer woningen toevoegen, denken we al snel • De gehanteerde prijsklassen in de plancapaciteit staan in Bijlage 1. alleen aan nieuwbouw.

Er zijn, naast nieuwbouw, natuurlijk ook andere kansen om • Gemeenten stellen lokaal woonvisies vast en maken met woningcorporaties de woningvoorraad uit te breiden. Er liggen echt kansen om de bestaande voorraad afspraken over het aantal toe te voegen sociale huurwoningen. Dit wordt beter te benutten, bijvoorbeeld door het stimuleren van doorstroming. We willen uitgewerkt in prestatieafspraken met woningcorporaties en woningen toevoegen die doorstroming bevorderen, waardoor we meer huurdersorganisaties. verhuisbewegingen tot stand brengen en voor meer mensen een passende woning • In regionaal verband werken we samen in de regio Noord-Holland Noord om beschikbaar krijgen. Ook liggen er prachtige transformatiekansen op (onder andere) de urgentie van de woningbouwopgave bij de Rijksoverheid te bedrijventerreinen (zoals de deelgebieden van het Alkmaars Kanaal), agenderen, zodat we aan de slag kunnen met de uitvoering van de Woondeal kantoorlocaties of in binnensteden. NHN.

Welke woningen willen we toevoegen? 4.1.2 Aanvullende afspraken Op korte termijn is er behoefte aan alle type woningen in alle (prijs)segmenten. We We kunnen op regionaal en lokaal niveau niet aan alle knoppen draaien die tot een zien ondertussen de bevolkingssamenstelling van Regio Alkmaar veranderen: de oplossing kunnen leiden. Het vraagt ook marktmeesterschap van de rijksoverheid. regio vergrijst en het aantal (oudere) eenpersoonshuishoudens neemt toe. Uit

8 Atrivé

Tegelijkertijd zien we veel mensen nú in de knel komen op de Alkmaarse 3. De gemeenten maken samen op korte termijn afzonderlijk afspraken woningmarkt en willen we voor hen een oplossing bieden. Nieuwbouw heeft de over het gewenste aandeel woningen in de betaalbare categorieën. Het grootste prioriteit, waar we volop op willen inzetten. Dat vraagt om: mandaat voor afspraken over te realiseren woningmarktsegmenten ligt bij gemeenteraden. 1. We bouwen hiervoor tot 2030 minstens 2.000 woningen per jaar.

We constateren dat de woningbehoefte in Regio Alkmaar zodanig groot is, dat er in De woningmarktcrisis is nú actueel en vraagt om versnelling van de alle segmenten behoefte bestaat. Onze woonpartners signaleren dat het sociale nieuwbouwproductie. Om aan de huidige en toekomstige woningbehoefte te huursegment onvoldoende tot uiting komt in woningbouwontwikkelingen. Ook voldoen is het essentieel dat we tot 2030 jaarlijks minimaal 2.000 woningen goedkope koop en middenhuur vragen extra aandacht. De gemeenten erkennen de toevoegen. Deze opgave staat voor de komende jaren centraal. noodzaak om meer betaalbare woningen toe te voegen en voelen zich hiervoor verantwoordelijk (zie ook afspraken regionale afstemming p. 13). De gemeenten Gemeenten, provincie en marktpartijen staan gezamenlijk aan de lat om de maken samen op korte termijn afzonderlijk afspraken over het gewenste aandeel woningbouwopgave te realiseren. Gemeenten die constateren dat ze onvoldoende woningen in de betaalbare categorieën (zie bijlage 1 voor categorieën). Het mandaat kennis of ambtelijke capaciteit hebben, kunnen gebruik maken van de flexibele schil voor afspraken over te realiseren woningmarktsegmenten ligt bij gemeenteraden. van de provincie. De provincie subsidieert de inzet van de flexibele schil. Lokaal worden afspraken verder gespecificeerd in o.a. woonvisies en prestatieafspraken. 2.

We zorgen voor voldoende plancapaciteit om jaarlijks 2.000 woningen te realiseren; minimaal 130% van de woningbehoefte. 4. (realisatie) Monitor: provincie Noord-Holland, regiogemeenten en de Woningmakers werken samen aan een regionaal We streven naar een minimale plancapaciteit van 130% van de woningbehoefte. Op monitoringssysteem. pagina 5 concludeerden wel al dat uit de provinciale Monitor Plancapaciteit blijkt dat, met inachtneming van 30% planuitval, de plancapaciteit tot 2030 net voldoende is om in de totale woningbehoefte te voorzien. Uit een recente analyse Wij willen als regiogemeenten, aanvullend op de bestaande publiek-private van de Woningmakers blijkt dat ruim de helft van de harde plannen tot 2025 nog niet monitoring, meer inzicht in welke prijssegmenten en woningtypen de afgelopen gereed is voor realisatie. Gemeenten, provincie Noord-Holland en Woningmakers jaren zijn gerealiseerd. Daarom werken we samen aan een regionaal inventariseren, onder andere via de (lokale) bouwberaden, extra bouwkansen, met monitoringssysteem. We maken gebruik van inzichten en instrumenten van het als uitgangspunten de juiste woning op de juiste plaats en de prioriteit voor locaties provinciale leertraject ‘datagedreven werken’ en gegevens van de Woningmakers. nabij Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV)-knooppunten.

We vinden alternatieven en nieuwe woningbouwlocaties als we constateren dat de woningbouwproductie achterblijft. Op dit moment hebben de gemeenten Alkmaar, Heerhugowaard en Langedijk de VU opdracht gegeven om op basis van big data / data analyse een monitor te ontwikkelen die een actueel en real time inzicht geeft in de woningbehoefte.

9 Atrivé

5. Regiogemeenten, provincie en marktpartijen werken samen aan bereikbaarheidseffecten van beoogde nieuwbouwplannen tijdens het een goede verbinding tussen de mobiliteitsopgave en het planproces in beeld gebracht worden om zo te komen tot een duurzame woningbouwdossier. ontwikkeling. Deze worden in gezamenlijkheid bekeken. • Regiogemeenten zoeken in het regionale samenwerkingsverband Noord- Holland Noord de samenwerking met het bedrijfsleven, provincie en het Rijk om Het realiseren van de woningbouwopgave vraagt om een goede verbinding tussen de infrastructuur toekomstbestendig te maken. de mobiliteitsopgave en het woningbouwdossier. • De Bereikbaarheidsvisie Noord-Holland Noord (maart 2021) is richtinggevend. Het robuust maken van de Zaancorridor en Hoornse-corridor, als cruciale verbindingen tussen Noord-Holland Noord en de MRA zijn prioriteit. Het gaat om optimalisatie van spoor, weg en doorfietsroutes. De inzet op OV- bereikbaarheid in de twee corridors (conform het OV-Toekomstbeeld 2040) in combinatie met de aanleg van regionale doorfietsroutes en het beter benutten van weginfrastructuur, geeft een heldere focus die goed aansluit bij de prioriteiten en strategische keuze van NHN, MRA, provincie en het Rijk. • We bouwen zoveel mogelijk op locaties in bestaand stedelijk gebied en nabij OV-knooppunten (bestaande infra-netwerk van het daily urban system).

Hiermee wordt bijgedragen aan een goede bereikbaarheid per openbaar vervoer. Door lopen, (elektrische) fiets en hoogwaardig openbaar vervoer belangrijke dragers te laten zijn van planontwikkeling en nadrukkelijk aandacht te geven aan de mogelijkheden voor deelmobiliteit wordt de potentie van de OV knooppunten benut. Zo wordt enerzijds bijgedragen aan de klimaatopgave door mobiliteit te verduurzamen, anderzijds kan de schaarse ruimte efficiënter worden ingericht. Om die kansen te benutten, is het van belang de bereikbaarheidsuitgangspunten van potentiële ontwikkellocaties vroegtijdig te bepalen en met elkaar te bespreken als regio en provincie. • Aandachtspunt vormt de regionale bereikbaarheid door extra mobiliteit uit de afzonderlijke woningbouwlocaties. Korte en middellange ritten worden nu nog vaak met de auto afgelegd wat een belasting vormt voor het lokale en regionale wegennet. Door deze verplaatsingen op een andere manier te faciliteren en het bieden van alternatieven voor korte ritten per auto, krijgt het stedelijk gebied de ruimte voor haar noodzakelijke ontwikkeling én wordt de regionale Een bereikbaar Noord-Holland Noord, 2021 autobereikbaarheid gewaarborgd. Het is daarvoor van belang dat de regionale

10 Atrivé

4.2 De diversiteit aan woonmilieus geeft een impuls aan Keuze krachtige kernen Bij het focussen van verstedelijking langs HOV en het behoud van landschap, hoort sterke steden, krachtige kernen en een gemengde regio een gezamenlijke verantwoordelijkheid om de meer landelijke gemeenten in de Het landschap en het cultuurhistorisch erfgoed zijn in sterke mate bepalend voor de regio vitaal, leefbaar en toegankelijk te houden. We zien dat meer landelijke identiteit en herkenbaarheid van Regio Alkmaar. Regio Alkmaar kent een gemeenten in onze regio kampen met de vergrijzing en daling van het aantal karakteristiek noord-zuidgericht kralensnoer van verstedelijking, dat zichtbaar is jongeren en jonge gezinnen. Tegelijkertijd doet de overheid een beroep op het van Uitgeest tot en met Heerhugowaard/Langedijk met een vertakking richting zorgen voor elkaar. Dat vraagt een samenleving waarin verschillende Egmond en Bergen. Hierdoor bestaat er een bundel van infrastructuur en dorpen en leeftijdsgroepen voor elkaar kunnen zorgen. Tegen een achtergrond van een steden versus relatief rustige flanken waar landschap, natuur, landbouw en vergrijzende bevolking is het belangrijk om jongeren en jonge gezinnen aan ons te recreatie de ruimte hebben. blijven verbinden.

Om dat mogelijk te kunnen maken, is het belangrijk dat we ook in meer landelijke kernen betaalbare woningen toevoegen voor jongeren en lagere Waar? middeninkomens. We weten uit onderzoek dat jongeren graag willen terugkomen, Het toevoegen van minimaal 2.000 woningen per jaar roept vanzelfsprekend de maar dat niet kunnen omdat er geen betaalbare woningen zijn. vraag op waar deze opgave zo landt dat het bijdraagt aan de kracht van de regio. Immers, als provincie, gemeenten en Woningmakers spraken we al in de Keuze gemengde regio Overeenstemming van Egmond (2019) met elkaar af dat we het bijzondere Noord- Naast de keuze voor sterke steden en krachtige kernen werken gemeenten aan een Hollandse landschap willen behouden en versterken. Groen, ruimte en rust zijn gemengde regio. De uitdaging is om te zorgen voor een goede mix, zodat mensen belangrijke waarden, onze steden en kernen en een diversiteit aan woonmilieus zijn die dat willen wooncarrière kunnen maken, het liefst in hun eigen wijk. We zorgen onze troefkaarten. ervoor dat ook mensen met lagere en middeninkomens (die als werknemers in o.a. zorg en onderwijs hard nodig zijn) in de stad en in de regio kunnen blijven wonen.

Keuze sterke steden De kwaliteit van de bestaande voorraad vraagt vanuit het perspectief van stedelijke We kiezen er als regiogemeenten voor om de woningbouwopgave hoofzakelijk in te vernieuwing aandacht in enkele meer kwetsbare wijken in de steden Alkmaar en vullen via kwalitatieve binnenstedelijke woningbouwlocaties op maximaal 1.200 Heerhugowaard. Het versterken van de leefbaarheid vinden we een belangrijke meter, of circa 10 minuten (elektrisch) fietsen van een OV-knooppunt. Het grootste opgave en deze wijken kunnen o.a. door de instroom van midden- en hogere deel van de woningen komt in bestaand stedelijk gebied als het Alkmaars Kanaal in inkomens aantrekkelijker worden. Meer dorpse kernen zijn qua opbouw (leeftijd, de gemeente Alkmaar en het Stationsgebied in Heerhugowaard. Hierdoor kunnen afkomst) en sociaaleconomische opbouw homogener dan de meer stedelijke we de steden echt versterken. We voegen op deze plekken stedelijke woonmilieus gebieden van Alkmaar en Heerhugowaard. Voor ons is een gemene deler dat toe voor mensen die op zoek zijn naar een mooie woonlocatie, dicht bij ontmoetingen de vezels vormen van een gemeenschap. We zetten hiervoor in op voorzieningen. Wie woont nabij een OV-F kan het vaker stellen zonder auto. plekken die de verbinding vormen tussen publieke en private sfeer.

Op Duurzame modaliteiten zoals trein, bus, fiets en lopen staan voorop binnen het woningniveau zijn het wonen in hofjes, gesloten bouwblokken in de stad met een verstedelijkt gebied. Daardoor ligt het tempo van verduurzaming van het centraal semipubliek domein en appartementengebouwen met collectieve verkeerssysteem ook hoger in het verstedelijkte gebied waar OV een belangrijke rol voorzieningen enkele voorbeelden van woonvormen die inspelen op de behoefte speelt. aan samenleven met elkaar.

11 Atrivé

4.2.1 Wat spraken we al af, wat doen we al en wat blijven we doen? • De woningbouwplannen die nu bekend zijn liggen conform de provinciale uitgangspunten voor het overgrote deel in bebouwd gebied of langs HOV. • Ook de landelijk gelegen gemeenten en kernen benutten al volop kansen in het bestaand bebouwd gebied om woningen toe te voegen, door bijvoorbeeld verdichting of het beter benutten van de bestaande voorraad. Waar binnenstedelijk bouwen niet (financieel) haalbaar is, benutten we kansen buiten binnenstedelijke locaties.

4.2.2 Aanvullende afspraken We zien dat ruimte schaarser wordt en de strijd om ruimte voelbaar is: woningbouw, werkgebieden, ruimte voor energietransitie, landschap en natuur vragen om inventief ruimtegebruik. De gemeenten constateren dat de aanwijzing van bijzonder provinciaal landschap in de toekomst de vitaliteit van landelijke gemeenten en kernen kan beperken. We maken de volgende afspraken:

1. Regio Alkmaar realiseert de verstedelijkingsopgave voor wonen en werken zoveel mogelijk in bestaand stedelijk gebied en nabij OV- knooppunten. De provincie wil gemeenten stimuleren om vooral in bestaand stedelijk gebied en nabij OV-knooppunten (bestaande infra-netwerk van het daily urban system) te bouwen. Dit sluit aan bij de wens van veel mensen om in een stedelijk gebied, dicht bij voorzieningen en op acceptabele reisafstand van het werk te wonen. Door de provincie wordt daarom geen limiet gesteld aan woningaantallen in binnenstedelijke projecten nabij een OV-knooppunt, of gelegen in een regio waar ook na 2030 een groei van de woningbehoefte is voorzien. Door deze ambitie wordt bijgedragen aan duurzame verstedelijking op optimaal bereikbare en aantrekkelijke Plannen Stationsgebied, gemeente Heerhugowaard OV-Knooppunten. De focus in Regio Alkmaar blijft de komende jaren op binnenstedelijke locaties, conform de Woondeal NHN, de Bereikbaarheidsvisie NHN, het Mobiliteitsbeeld regio Alkmaar, de provinciale Woonagenda en de provinciale Omgevingsvisie.

12 Atrivé

• Twee keer per jaar wordt deze planlijst in het focusoverleg behandeld. De door 2. We stemmen regionaal af wanneer dat noodzakelijk is. het focusoverleg vastgestelde lijst “Regionale Woningbouwprogrammering naar We hebben door geregeld ambtelijk en bestuurlijk overleg al veel inzicht in de realisatiecapaciteit” (op basis van Plancapaciteit.nl) gaat ter informatie door bouwplannen van elkaar. We stemmen af wanneer dat echt nodig is. Wanneer naar de colleges (7x gemeente, Gedeputeerde Staten). ontwikkelingen zelfstandig plaats kunnen vinden en een klein (lokaal) effect • Bij mutaties van binnenstedelijke locaties vanaf 50 woningen stemmen we kennen, hebben deze geen afstemming nodig. regionaal af (o.g.v. 2.12, lid 3, sub d Omgevingsregeling). Deze plannen worden Tegelijkertijd constateren we dat de opgave om 2.000 woningen per jaar te bouwen op een planlijst bijgehouden, die halfjaarlijks op het Focusoverleg Wonen wordt om een goede afstemming vraagt en dat woningbouwontwikkelingen niet in een geagendeerd. Na behandeling wordt een door het Focusoverleg vastgestelde vacuüm plaats vinden. We hebben er veel belang bij dat het tempo omhooggaat. lijst naar de 7 colleges en GS gestuurd. De gemeenten erkennen de noodzaak om meer betaalbare woningen toe te voegen • Indien een urgente nieuwe (grote) ontwikkeling tussentijds afstemming vraagt, en voelen zich hiervoor verantwoordelijk.

Het gaat de gemeenten dan ook om prijs dan kan dit bij uitzondering tussentijds behandeld worden in het Focusoverleg / kwaliteit. Gemeenten zien een ontwikkeling dat er steeds kleinere woningen Wonen. worden aangeboden die ondertussen omgerekend per m2 flink aan de prijs zijn. In deze afspraak zijn ondergrenzen bepaald, voor plannen kleiner dan deze grenzen is Momenteel wordt er in de regio door enkele gemeenten een geen afstemming benodigd en die kunnen zonder regionale besluitvorming worden woningbehoefteonderzoek gedaan. Ook de Woningmakers hebben onderzoek laten gerealiseerd. uitvoeren. Al deze onderzoeken zijn belangrijke input voor nadere afspraken over betaalbaarheid. De gemeenten maken samen op korte termijn afzonderlijk 3. Overzicht plannen landelijk gebied staan in de planlijst en afspraken over het gewenste aandeel woningen in de betaalbare categorieën (zie plankaart en in de Monitor Plancapaciteit. bijlage 1 voor categorieën). We weten ook dat de huidige situatie van woningschaarste kan veranderen en dat we als regio de vinger aan de pols moeten houden dat regionaal de woningbouwrealisatie en de plancapaciteit passend is bij De mogelijkheden om in landelijk gebied te bouwen zijn beperkt (beschermd de situatie. landschap, milieucontouren, etc.).

In bijlage 2 staat een overzicht van de nu bekende, potentiële woningbouwplannen in landelijk gebied, variërend van idee tot Kortom, regionale afstemming is dus essentieel. concreet voornemen (voorjaar 2021). Daarbij is conform de Omgevingsregeling • We helpen elkaar als we zien dat de regionale productie (om welke reden dan toegelicht welke provinciale ruimtelijke beschermingsregimes van toepassing zijn ook) achterblijft. Dit is/wordt een regulier agendapunt van het Focusoverleg en eventueel andere relevante informatie. In het overzicht van plannen in landelijk Wonen. gebied is de status op basis van de actuele omgevingsverordening van de provincie • We weten ook dat de huidige situatie van woningschaarste kan veranderen en vermeld. Op sommige plannen is mogelijk nog overgangsrecht van toepassing. dat afstemming nodig kan zijn over welke types op welk moment in de markt worden gezet. Als het zover komt, dan is ook dit een regulier agendapunt van het Focusoverleg Wonen. • We hebben een planlijst (en kaart) waarop alle plannen vanaf 12 woningen en alle plannen in het landelijk gebied staan.

13 Atrivé

4. Nieuwe ontwikkelingen in landelijk gebied worden 5. Als vanuit een bredere (ruimtelijke) verkenning blijkt dat geïnventariseerd door de regiogemeenten en afgestemd met de woningbouw in BPL nodig is, dan zullen gemeenten vroegtijdig, provincie. beargumenteerd en gefundeerd het gesprek hierover voeren met de provincie (en volgen partijen de procedures van de provinciale Omgevingsverordening). De woningbouwopgave voor de komende jaren is groot en de regiogemeenten en provincie achten een statische lijst met plannen in landelijk gebied onwenselijk. Daarom bekijken we als regiogemeenten periodiek (halfjaarlijks) regionaal of er Een verbijzondering binnen het beschermingsregime landelijk gebied vormt de nieuwe lokale plannen in het landelijk gebied zijn. In de Monitor Plancapaciteit categorie Bijzonder Provinciaal Landschap (BPL). Het BPL beschermt de meest staat een actueel overzicht van de plannen (in het landelijk gebied waardevolle onderdelen van het Noord-Hollandse landschap op basis van • Conform de provinciale Omgevingsverordening is het in Regio Alkmaar mogelijk ecologische, cultuurhistorische, aardkundige of landschappelijke kwaliteiten. om kleinschalige woningbouwinitiatieven (minder dan 12 woningen) in het Ruimtelijke ontwikkelingen zijn mogelijk in BPL, zolang ze de kernkwaliteiten niet landelijk gebied te realiseren, zonder dat hiervoor afstemming nodig is.

De aantasten. Denk aan fietspaden, energievoorzieningen, kleinschalige woningbouw provincie wil graag monitoren wat het effect daarvan is en vraagt de regio om (tot 11 woningen) of bouwwerken met een oppervlak van minder dan 500 m2. Soms nieuwe plannen met minder dan 12 woningen te vermelden in de Monitor kan het vanuit de behoefte om de landschappelijke kwaliteit te versterken Plancapaciteit. Het niet vermelden betekent overigens niet dat de ontwikkeling (bijvoorbeeld de rafelranden van een kern of een plek waar er nu in BPL al veel niet kan doorgaan. Partijen gaan samen op zoek naar een manier om hier op een bebouwd is) toch wenselijk zijn om woningen in BPL te ontwikkelen. Soms kan het praktische wijze invulling aan te geven. vanuit de behoefte om de vitaliteit van kernen te behouden en te versterken • De gemeenten gaan ervan uit dat deze regeling ook van toepassing is op de wenselijk zijn om woningen in BPL te ontwikkelen. Soms spelen beide behoeftes gemeente Uitgeest, als medeondertekenaar van dit Woonakkoord tegelijkertijd een rol. Als vanuit een bredere (ruimtelijke) verkenning blijkt dat (bovenstaande regeling geldt niet voor de MRA).

woningbouw in BPL nodig is, dan zullen gemeenten vroegtijdig, beargumenteerd en • De woningbouwinitiatieven < 12 woningen worden bij de behandeling van de gefundeerd het gesprek hierover voeren met de provincie (en volgen we de planlijst halfjaarlijks gemeld in het Focusoverleg Wonen en hoeven niet procedures van de provinciale Omgevingsverordening). afgestemd te worden. • Nieuwe woningbouwplannen vanaf 12 woningen in het landelijk gebied worden regionaal afgestemd in het Focusoverleg Wonen of betreffende plan(nen) worden voorgelegd aan GS van de provincie in het kader van een actualisering van het Woonakkoord. • Ook wanneer bestaande plannen in het landelijk gebied wijzigen met mutaties >50% van het aantal woningen per plan of wanneer de plannen meer grondgebied vergen, wordt regionaal afgestemd in het Focusoverleg Wonen of betreffende plan(nen) worden voorgelegd aan GS van de provincie.

14 Atrivé

4.3 Voor iedereen een passende woning vraagt een rijk palet aan woonvormen Fijn wonen betekent ook dat je woont in een passende woning op een plek waar je je thuis en veilig voelt.

Effect vergrijzing De inwoners van Regio Alkmaar Wie gaat er straks voor opa en oma zorgen? worden steeds ouder en het “De dochter van een 89-jarige patiënte belt. Haar dementerende moeder, die met hulp aandeel een- en twee van thuiszorg en mantelzorg nog zelfstandig persoonshuishoudens groeit. De woont, gaat de afgelopen maanden vergrijzing heeft consequenties: achteruit. Ze wordt opstandig en • Allereerst op de mensen zelf. achterdochtig. Eergisteren werd ze in Veel ouderen wonen vaker pyjama twee straten verderop gevonden. De afgelopen week stichtte ze vijfmaal brand in alleen en menig de keuken. Ze kan niet meer alleen zijn…De eengezinswoning kent veel huisarts belt en belt. Ze voelt zich ongebruikte kamers. Een deel machteloos en moedeloos worden. De van de ouderen geeft aan dat ze zorgverzekeraar zoekt mee. Van Groningen graag willen doorstromen naar tot Zeeland, van Den Helder tot Maastricht. Geen bed. De dochter vraagt vertwijfeld: een passende woning, maar dat ‘Maar dit…kan toch niet?’ Noodgedwongen ze die niet kunnen vinden. meldt zij zich af op werk om 24/7 bij haar • Eenzaamheid en andere moeder te blijven. Maar voor hoelang? sociaal-psychische (Bron: column van Danka Stuijver, 16 problematiek worden meer december 2020, de Volkskrant) waargenomen. • Ook het aantal mensen met de eerste vormen van dementie neemt toe.

• Met een groeiend aandeel alleenstaande ouderen neemt ook het beroep op hulp en ondersteuning toe. • Er is ondertussen een verschuiving van institutionele zorg naar een wijkgerichte zorgbenadering waarbij zorg steeds meer in de eigen omgeving wordt aangeboden. Dit is niet voor elke zorgbehoevende oudere voldoende: steeds vaker komt het thuis wonen neer op kwetsbare ouderen die balanceren op een slap koord bij stevige tegenwind.

15 Atrivé

Uit landelijk onderzoek blijkt dat ongeveer 22% van de 65-plus huishoudens binnen 4.3.1 Afspraken twee jaar willen verhuizen. We weten dat gezondheid en zorgbehoefte het belangrijkste verhuismotief is voor ouderen, vooral bij 75-plus. De praktijk laat zien 1. We bouwen meer tussenvormen tussen thuis wonen en wonen in dat ouderen de noodzaak tot verhuizen – vaak vanwege de eigen gezondheid of die een verpleeghuis en stimuleren dat zoveel mogelijk senioren van de partner – minder goed ruim van tevoren inschatten dan andere doelgroepen. passend (gaan) wonen. Bovendien zijn ouderen kritisch: ze hebben al een wooncarrière gemaakt en kunnen hun verhuiswens gemakkelijker uitstellen. Pas als de gezondheid het ‘laat afweten’ Gemeenten staan voor de afweging in hoeverre ze een rol wil spelen in de moet er plotseling wat gebeuren. Een passende woning op de juiste plek is lang niet bewustwording van ouderen om op tijd te verhuizen en door te stromen naar een altijd beschikbaar. We zien hierin landelijk overigens wel een verschuiving, steeds passende woning, zodat er ook weer woningen beschikbaar komen voor jongeren meer mensen kiezen bewust voor een meer collectieve woonvorm. en gezinnen.

Maar dan zullen er allereerst meer woningen bij moeten komen om deze diverse groep ouderen te huisvesten! Verschillende woonwensen vragen om een divers woonzorglandschap Vaak denken we bij de wens en de noodzaak om langer thuis te blijven wonen, We voegen dit thema toe aan de regionale Focusagenda Wonen. automatisch dat dit ‘thuis’ hetzelfde huis moet zijn als waar mensen al decennia wonen. Dit sluit niet altijd aan bij de diverse woonvraag van ouderen. De toekomst vraagt om nieuwe tussenvormen tussen thuis wonen en wonen in een verpleeghuis. Niet alleen de woonwensen zijn divers, ook het verschil in leefomgeving tussen landelijk/ dorps / stads / hoogstedelijk wonen is enorm. Van beschermd wonen in een rustige, prikkelarme omgeving in Langedijk of Bergen tot hoogstedelijk wonen in een mix van jongeren en ouderen in Alkmaar. Kortom, de toekomst vraagt om een grotere diversiteit aan (tussen)vormen van wonen en zorg.

Overige bijzondere doelgroepen Daarnaast vragen andere bijzondere doelgroepen, zoals buitenlandse werknemers, statushouders, woonwagenbewoners en kwetsbare huishoudens ook om adequate huisvesting. Dit legt weer extra druk op de toch al krappe woningmarkt. Een flexibele schil met tijdelijke woningen kan ondersteunend zijn voor deze opgaven.

16 Atrivé

4.4 Meer toekomstbestendige woningen in een groene • Daar waar stikstof een rol speelt bij de woningbouw zet de regio in op het verminderen van de stikstofuitstoot in de bouw- en gebruiksfase. De Handreiking leefomgeving stikstofvrij bouwen van de provincie is hierbij een instrument. Hierbij worden koppelingen gezocht met bijvoorbeeld de verduurzaming van de gebouwde Regio Alkmaar staat bekend om haar gezonde leefomgeving en aantrekkelijke omgeving, verduurzaming van de mobiliteit en natuurontwikkeling. De provincie natuurgebieden. Een aantrekkelijke, gezonde woon- en leefomgeving wordt ook ondersteunt hierbij met kennis en middelen, waaronder de flexibele schil, steeds belangrijker gevonden door inwoners: schone lucht, geen overlast en een middelen voor onrendabele top en met de gebiedstafels van de gebiedsgerichte omgeving die een gezonde, bewegingsvolle leefomgeving stimuleert. aanpak stikstof.

De gevarieerde leefomgeving is een belangrijke vestigingsfactor voor (nieuwe) De duurzaamheidsopgave heeft impact op nieuwbouw en de bestaande woningen inwoners. Daarnaast stimuleert de nabijheid van water en groen ook binnen steden en infrastructuur. De provincie stimuleert -door kennisdeling en diverse subsidies- en dorpen een gezonde levensstijl. Wij willen als regio deze landschappelijke dat de nieuwbouw zo veel mogelijk klimaatneutraal, klimaatadaptief en circulair waarden behouden én versterken. Tegen een achtergrond van klimaatverandering ontwikkeld wordt. willen we graag dat duurzaamheid in de woonomgeving zowel in de nieuwe, als in de bestaande woningvoorraad een steeds grotere plek krijgt. Naar verwachting Voor de verschillende duurzaamheidsopgaven zijn doelen geformuleerd door de brengt de klimaatverandering meer extreem weer en hogere temperaturen met zich koepels (Rijk, IPO, UvW en VNG). Voor de energietransitie van de gebouwde mee, waardoor gezondheid, leefomgeving, welvaart en veiligheid in het gedrang omgeving zijn de doelen helder: kunnen komen. Samen met de provincie bereiden we ons voor op zaken als • In 2050 moeten 7 miljoen woningen van het aardgas af zijn. hittestress of wateroverlast na hevige stortbuien. • In 2030 moeten de eerste 1.5 miljoen woningen verduurzaamd zijn.

Ook heeft de nabijheid van vliegveld Schiphol een effect op de leefomgeving van De ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid volgen elkaar razendsnel op en Regio Alkmaar. Het vliegverkeer belast het Alkmaarse landschap via geluid en de ambities wordt constant geactualiseerd aan de hand van nieuwe inzichten. We ultrafijnstof en beperkt ook de mogelijkheden tot woningbouw. kiezen er daarom voor om de ambities uit andere (beleids)trajecten niet te herhalen • De provincie geeft bij ruimte in de stikstofdepositiebank prioriteit aan uitgifte ten en statisch te maken in dit Woonakkoord. Uiteraard onderschrijven we als behoeve van de woningbouw, omdat deze relatief weinig stikstofruimte nodig regiogemeenten de doelstellingen uit andere (beleids)trajecten: heeft. • Er lopen op dit moment discussies met provincie, Rijk en omgevingsdienst over • De Actieagenda Circulaire Economie 2021-2025 de stikstofproblematiek en hoe daar mee om te gaan. Er is urgentie om • Het Bestuursakkoord Klimaatadaptatie gezamenlijk te zoeken naar structurele oplossingen.

Gezamenlijk lobbyen • De Regionale Energiestrategie Noord-Holland Noord partijen richting het Rijk voor het nemen van de noodzakelijke landelijke • Het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie maatregelen om de stikstofdepositie omlaag te brengen en zo structureel • Op lokaal niveau Transitievisies Warmte en prestatieafspraken stikstofruimte te vinden.

17 Atrivé

4.4.1 Aanvullende afspraken • We zijn ons er van bewust dat de stapeling van opgaven kan leiden tot meer kosten. Elke locatie vraagt weer net wat anders. Om die reden pleiten we voor 1. We benutten onze daken volop. lokaal maatwerk per locatie tussen gemeenten en ontwikkelende partijen. • Regio Alkmaar sluit aan bij de regionale klimaat- en duurzame programma’s en zet de Toolkit Monitoring Woningbouw in. Deze toolkit is ontwikkeld door BZK, De klimaatcrisis vraagt om woningen die circulair en klimaatadaptief en de provincie en regio Alkmaar om nieuwe ontwikkelingen goed en duurzaam te energieneutraal zijn. Wanneer het ons lukt om alle daken beter te benutten, onderbouwen. hebben we minder grond nodig voor bijvoorbeeld zonneparken.

3. We geven circulair bouwen vorm. 2. We zetten in op een gezonde leefomgeving en maatwerk per locatie. Circulair bouwen is een belangrijk onderdeel van duurzaamheid. Het gaat hierbij om het ontwikkelen met gebruik en hergebruik van materialen en grondstoffen, die We zetten in op een gezonde leefomgeving. Dat is een woonwerkomgeving waar je natuurlijke bronnen niet onnodig uitputten of de leefomgeving en het ecosysteem zo min mogelijk wordt blootgesteld aan ongezonde stoffen en veiligheidsrisico’s en aantasten. die een gezonde levensstijl stimuleert. We zetten daarom in op een omgeving met • Bij alle projecten is circulariteit onderdeel van de uitvraag. goede basiskwaliteit van het milieu (lucht, geluid, geur, bodem en waterkwaliteit) • Marktpartijen en woningcorporaties in Regio Alkmaar hebben al ervaring en aanwezigheid en toegang tot natuur, biodiversiteit en gezonde mobiliteit. Door opgedaan met circulariteit in bouw- en woonprojecten en blijven verder gezondheid en gezonde leefomgeving als belang mee te wegen in de onderzoeken welke mogelijkheden er zijn. We volgen daarbij ook ontwikkelingen woningbouwopgave en in de uitwerking daarvan, waarborgen we een gezonde bij de provincie en MRA (C-creators). Houtbouw is een voorbeeld van een leefomgeving. Dit doen we als volgt: ontwikkeling die in samenwerking nader kan worden uitgewerkt.

• We nemen gezondheid mee bij de locatiekeuze van nieuwe woningen, de inrichting van wijken, de manier van bouwen en de positie van woningen ten opzichte van eventuele hinderbronnen. • We stimuleren gezondheid door de leefomgeving zo in te richten dat het uitnodigt tot gezond gedrag en (meer) bewegen. • In de uitvoeringen koppelen we de gezonde fysieke leefomgeving met opgaven in de sociale leefomgeving, biodiversiteit, energietransitie, natuurinclusief bouwen en klimaatadaptieve opgaven als hittestress. We nemen daarbij vergroening van daken, gevels en buitenruimten op als aandachtspunt bij woningbouwontwikkeling.

18 Atrivé

Hoofdstuk 5 REGIONAAL SAMENSPEL Dit is een uniek moment. Het tempo van veranderen gaat zo snel dat het nog opgesteld. De huidige opgaven vragen echter om meer. Het vraagt erom om elkaar moeilijker is om ver vooruit te kijken, terwijl de woningnood op korte termijn groot te spreken en aan te spreken op rol en aandeel in de regionale opgave. Het gaat dan is. Het komt nu aan op waarmaken. In de wetenschap dat sturen op wonen vooral over het fysieke en het sociale domein. Vaak gaat het gesprek over wat het ‘kost’. We betekent dat we aansluiten bij de dynamiek van de (regionale) woningmarkt én de willen elkaar vaker de vraag stellen: ‘wat kan jij wél doen voor de regio?’ We eigenheid van de verschillende deelgebieden met oog voor de toekomst. handelen in de geest van ons Woonakkoord. Beleid maken draait vaak om de intentie en minder om de uitvoerbaarheid. Bovendien hebben we ook in onze regio nogal veel bestuurlijke lussen en knopen Provincie als woningmarktregisseur: verbinder en doorzettingskracht die het niet altijd gemakkelijk maken om tot handelen te komen. En toch… De provincie stimuleert en adviseert (regio)gemeenten, faciliteert middels inzet van flexibele schil van professionals en vertegenwoordigt de (regio)gemeenten richting Regio Alkmaar wil een aantrekkelijke regio zijn waar de huidige en toekomstige Rijk of in overlegplatforms.

inwoners graag willen blijven wonen en een wooncarrière kunnen maken. We ervaren dat dit meer inzet vraagt dan ooit. De woningbouwopgave, de De provincie Noord-Holland wil zich opstellen als partner van de regio en ziet voor verstedelijkingsopgave en de binnenstedelijke transformatiestrategie zijn zichzelf allereerst een actieve, verbindende rol om samenwerking tussen andere verbonden met opgaven voor klimaatadaptatie en leefomgeving. Provincie Noord- partijen te bevorderen. Dit Woonakkoord is daar een voorbeeld van, net als de Holland, de regiogemeenten en Woningmakers staan de komende jaren voor een Bouwambassadeur van de provincie Noord-Holland. De provincie spant zich in om stapeling van opgaven. haar kennis en expertise te delen. Bovendien geeft de provincie met diverse subsidieregelingen ‘impulsen’ om zaken voor elkaar te krijgen. We weten dat in de 1. Wij pakken vanuit onze rol gezamenlijk de regie op de praktijk diverse maatschappelijke belangen schuren. Zo is de spanning tussen woningmarkt. economie, wonen en landschap vaak goed zichtbaar. Een goede, verantwoorde en integrale afweging van de invulling van de beschikbare ruimte is noodzakelijk om de woningbehoefte te accommoderen met behoud en versterking van de Gemeente als lokale woningmarktregisseur: verantwoording nemen en regie leefkwaliteit in de regio.

Dit betekent in ieder geval dat de provincie waar nodig in voeren een tijdig stadium duidelijkheid geeft over ruimtelijke plannen. Regionaal samenwerken is urgent en essentieel, tegelijkertijd is de regio zelf van niemand. De democratische legitimatie ligt op lokaal niveau. De afzonderlijke gemeenten hebben de verantwoordelijkheid om de regie te pakken. Regie is niet alleen een kwestie van bestuurlijke invloed. Het vraagt ook een goede werkwijze. De regiogemeenten werken al veel samen en hebben een gezamenlijke Focusagenda

19 Atrivé

Corporaties, marktpartijen, zorgpartijen en waterschappen Wij bouwen als regiogemeenten zelf geen woningen en hebben daarom onze De regio is verantwoordelijk voor 50% cofinanciering, in capaciteit en / of geld. Elk maatschappelijke partners hard nodig. Corporaties, ontwikkelaars, bouwers, van de regiogemeenten draagt zorg voor naar rato voldoende inzet van ambtelijke zorgpartijen en waterschappen zijn voor de gemeenten belangrijke capaciteit en budget om de uitvoering van het Woonakkoord mogelijk te maken. samenwerkingspartners. Corporaties, ontwikkelaars en makelaars hebben zich Daartoe behoort ook de deelname aan de regionale overleggen over de verbonden in de Woningmakers en werken mee in dit Woonakkoord. samenwerking op wonen (Woonakkoord, deelname MRA, etc.). Steeds meer ontwikkelaars geven aan dat zij meer vanuit de rol van belegger willen handelen: langer verbonden met gebieden en hun inwoners en overheden. Dat biedt Regionaal voor- en najaarsoverleg een aantrekkelijk en helpend perspectief. Samen met hen zorgen wij ervoor dat de Gemeenten en provincie volgen de voortgang van de uitvoering van het jaarlijkse woningbouwproductie op peil blijft en dat er o.a. een actuele Woonakkoord en de ontwikkelingen op de woningmarkt op de voet door monitoring Realisatiemonitor (zie pagina 9) is. en rapportages.

Minimaal twee keer per jaar wordt de voortgang van het Woonakkoord besproken in het Voor- en Najaarsoverleg in aanwezigheid van de 2. We hebben onderling een effectief samenspel. verantwoordelijke Gedeputeerde van de provincie Noord-Holland. In deze overleggen wordt gereflecteerd hoe de uitvoering en de samenwerking verloopt en Gemeenten en provincie zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de opstelling en de ieders bijdrage daaraan en of de koers nog de juiste is. uitvoering van dit Woonakkoord. Daarbij hebben ze, zoals hierboven gezegd, de markt hard nodig. Partijen nemen ieder hun rol en aandeel in de uitvoering van de Actualisering Woonakkoord afspraken. Uit praktisch oogpunt verdelen we het trekkerschap van de thema’s en Dit Woonakkoord geldt voor vijf jaar, maar de afspraken en acties zullen de komende doelen onderling. jaren worden geactualiseerd wanneer daar behoefte aan is. We willen de actualisering door de colleges laten mandateren aan het Focusoverleg Wonen van De provincie heeft de Uitvoeringsregeling Woonakkoorden beschikbaar gesteld met Regio Alkmaar. een totaal subsidiebudget van € 2.5 miljoen voor alle regio’s in de provincie. De regio zal voor projecten ter uitvoering van dit Woonakkoord subsidie aanvragen. In principe is er 50% subsidie mogelijk voor de kosten.

20 Atrivé

Hoofdstuk 6 OVERZICHT VAN AFSPRAKEN Fijn wonen in een diverse regio met voldoende woningen Voor iedereen een passende woning vraagt een rijk palet aan woonvormen 1. We bouwen hiervoor tot 2030 minstens 2.000 woningen per jaar. 1. We bouwen meer tussenvormen tussen thuis wonen en wonen in een 2. We zorgen voor voldoende plancapaciteit om jaarlijks 2.000 woningen verpleeghuis en stimuleren dat zoveel mogelijk senioren passend te realiseren; minimaal 130% van de woningbehoefte. (gaan) wonen. 3. De gemeenten maken samen op korte termijn afzonderlijk afspraken over het gewenste aandeel woningen in de betaalbare categorieën. Het mandaat voor afspraken over te realiseren woningmarktsegmenten ligt bij gemeenteraden. Meer toekomstbestendige woningen in een groene leefomgeving 4. (realisatie) Monitor: provincie Noord-Holland, regiogemeenten en de 1. We benutten onze daken volop. Woningmakers werken samen aan een regionaal monitoringssysteem. 2. We zetten in op een gezonde leefomgeving en maatwerk per locatie. 5. Regiogemeenten, provincie en marktpartijen werken samen aan een 3. We geven circulair bouwen vorm. goede verbinding tussen de mobiliteitsopgave en het woningbouwdossier.

De diversiteit aan woonmilieus geeft een impuls aan sterke steden, krachtige kernen en een gemengde regio Regionaal samenspel 1. Regio Alkmaar realiseert de verstedelijkingsopgave voor wonen en 1. Wij pakken vanuit onze rol gezamenlijk de regie op de woningmarkt. werken zoveel mogelijk in bestaand stedelijk gebied en nabij OV- 2. We hebben onderling een effectief samenspel. knooppunten. 2. We stemmen regionaal af wanneer dat noodzakelijk is. 3. Overzicht plannen landelijk gebied staan in de planlijst en plankaart en in de Monitor Plancapaciteit. 4. Nieuwe ontwikkelingen in landelijk gebied worden geïnventariseerd door de regiogemeenten en afgestemd met de provincie. 5. Als vanuit een bredere (ruimtelijke) verkenning blijkt dat woningbouw in BPL nodig is, dan zullen gemeenten vroegtijdig, beargumenteerd en gefundeerd het gesprek hierover voeren met de provincie (en volgen partijen de procedures van de provinciale Omgevingsverordening).