1u Bijlage 17 Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten

Analyse bronnenmateriaal Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Bron Informatie Sortie 106G/414 fotonummer 3146 d.d. 13 mei 1944 toont 91st Bomb Group daarnaast het Alkmaarderhout, waar volgens het bronnen- materiaal ook brandbommen zouden zijn neergekomen. 48 x 1000 GP, 80 x 500 IB Clusters Deze foto is enigszins beschadigd. Vanwege de nabijgele- gen bebouwing en het dichte boslandschap zijn hier geen 457th Bomb Group kraters of sporen van een inslag waarneembaar. Blindgangers Op 5 mei 1944 werden bij de politie Alkmaar 12 staaf- 48 x 1000 HE, 80 x 500 IB Clusters brandbommen gedeponeerd die waren aangetroffen in de 401th Bomb Group Alkmaarderhout en vermoedelijk afkomstig waren van dit bombardement. 48 x 1000 HE, 80 x 500 IB Clusters Ook in 1996 is in het Alkmaarderhout nog een staafbrand- Bovenstaande gegevens zijn afkomstig uit NARA, RG 243, bom aangetroffen. De EOD meldde toen te verwachten dat Entry 243, Box 27 en wijken af van de aantallen die ge- er meer brandbommen en andere soorten munitie in het noemd worden in NARA RG 243, Entry 27, Box 9. In het Alkmaarderhout aanwezig waren. laatste dossier wordt ook de inzet van 80 x 100 lb.-brand- Opsporingen Explosives Clearance Group heeft in de Zuidervaart, ter bommen genoemd. Het is echter niet duidelijk welke Bomb Group deze bommen heeft afgeworpen. hoogte van het bombardement een opsporing uitgevoerd.

Ontstekers Onbekend De resultaten van deze opsporing zijn niet bekend, maar de EODD verwijst niet naar de vondst van een brisantbom. Getroffen locaties • Het overgrote deel van de bommen kwam terecht op vliegveld Bergen; Verder relevante conclusies REASeuro heeft deze gebeurtenis in een rapport uit 2021 besproken.42 Hierbij werd ook een krater aangemerkt in • In een weiland van J. Posch te Oterleek kwam ten een boomgaard aan de Noordervaart. Saricon heeft deze minste één brisantbom neer. Het sloeg een gat krater op het luchtfotomateriaal niet kunnen verifiëren. van 15 meter doorsnee, met een diepte van 3 me- Deze is dan ook niet overgenomen. ter; Verdacht gebied? Ja, het gaat hier om brisantbommen, danwel clusterbrand- • Aan de westzijde van de Zuidervaart viel een 2e bommen die zijn afgeworpen boven de Zuidervaart en het brisantbom; Alkmaarderhout. • Rondom de brisantbommen waren brandbom- men afgeworpen. Van ten minste één afgeworpen en ontplofte brisantbom is • In het Alkmaarder Hout vielen brandbommen; de inslaglocatie niet aangetroffen. Ieder vliegtuig had bij Luchtfoto(’s) Op sortie 106G/2764 fotonummer 4150 d.d. 10 september deze aanval namelijk meer dan 2 bommen aan boord. Na- 1944 is in een weiland aan de oostkant van de Zuidervaart bij de bomkrater aan de Zuidervaart is geen verdere krater een krater zichtbaar. Daarnaast zijn ten noorden van de waarneembaar.

Alleen aan de westzijde van de vaart lijkt Zuidervaart drie locaties zichtbaar die waarschijnlijk af- een blindganger aanwezig te zijn. Alhoewel hier mogelijk komstig zijn van brandbommen. Bijzonder genoeg is de lo- nog meer brisantbommen aanwezig zijn, is de afstand tus- catie van de inslag van 15 m. op het land van Posch niet sen beide kraters dermate groot (185 meter), dat het Sari- waargenomen. con niet proportioneel lijkt hier een verdacht gebied af te bakenen met de nearest-neighbourmethode. Om deze

42 REASeuro, Historisch Vooronderzoek Niet Gesprongen Explosieven Beverwijk-Oterleek kabeltracé, met projectnummer RO-200214, d.d. 12 november 2021, p. 31-33. 73 22S049-VO-01

Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie reden is gekozen de ontplofte brisantbom niet af te bake- nen, en in plaats daarvan alleen de blindganger af te ba- kenen. Bij de blindganger is een verdacht gebied aange- merkt door offset (8 meter) en tolerantie (5 meter) aan de blindgangerlocatie toe te voegen. Dit heeft geleid tot ver- dacht gebied A0757, welke verdacht is op afwerpmunitie van 1000-lb., en 500-lb. clusterbommen.

Daarnaast zijn ter hoogte van het Alkmaarderhout brand- bommen gevonden. Aangenomen wordt dat hier ten min- ste één 500-lb. clusterbom met 144 4-lb. brandbommen is neergekomen. Daarvan zijn ten minste 13 brandbommen door de politie en de EOD gevonden. Een deel zal daar- naast zijn ontbrand. In 1996 gaf de EOD echter aan dat er waarschijnlijk nog meer brandbommen in het Alkmaarder- hout aanwezig zijn. Om deze reden is het Alkmaarderhout, als uitzondering ten opzichte van andere situaties waarbij brandbommen werden ingezet, tot verdacht gebied ver- klaard. Hierbij is de omtrek van het bos zoals in een lucht- foto uit 1944 weergegeven tot verdacht gebied verklaard. Dit gebied is verdacht gebied O2644, welke verdacht is op 4-lb. staafbrandbommen. Figuur 38. De krater en blindganger inslaglocatie behorende bij de luchtaanval van 4 mei 1944. Verdacht gebied-ID A0757 en A0759. (Bron: Sortie 106G/2764 fotonummer 4150 d.d. 10 september 1944).

74 22S049-VO-01

Figuur 39. Het verdachte gebied behorende bij de luchtaanval van 4 mei 1944. (Bron: Sortie 106G/2764 fotonummer 4150 d.d. 10 september 1944). Figuur 40. Het verdachte gebied behorende bij de aanval op het Alkmaarderhout, weergegeven op luchtfotomateriaal van 13 mei 1944. (Bron: Sortie 106G/414 fotonummers 3146 en 3149)

3.6.31 Luchtaanval, 19 juli 1944

Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Datum 19 juli 1944 Omschrijving Om 01:00 in de ochtend werpen onbekende vliegtuigen drie bommen af bij de Kalkovensweg in de gemeente Alk- maar. Doelwit Onbekend, waarschijnlijk was dit een aanval van de Allied Expeditionary Air Force, die die nacht intrudervluchten uit- voerde boven onder andere Nederland. Bommenlading Onbekend Getroffen locaties • Drie bommen zijn gevallen aan de Kalkovensweg in Alkmaar, op 150 meter van de spoorlijn Am- sterdam – Alkmaar, mogelijk op de grens van de 75 22S049-VO-01

Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Gemeente Alkmaar. Geen van de drie bommen zou zijn geëxplodeerd. • Eén van de bommen is om 8.30 op 19 of 20 juli 1944 ontploft. Luchtfoto(’s) Op sortie 106G/2859 fotonummer 3256 d.d. 13 september 1944 zijn twee kraters zichtbaar. Op sortie 106G/4532 fo- tonummer 3350 d.d. 26 februari 1945 lijken drie kraters waarneembaar te zijn. Zie ook figuur 42. Blindgangers Het bronnenmateriaal spreekt over meerdere blindgan- gers. Het is echter niet geheel duidelijk over hoeveel bom- men het hier in totaal gaat.

In 1972 is een verzoek gedaan om een mogelijk aanwe- zige blindganger te ruimen (zie RAA 0496/1109). Hierbij is een kaart toegevoegd met daarop de locatie van de blind- ganger aangegeven (zie figuur 41). Bij de EODD docu- mentatie is echter geen munitieruiming in Heiloo of Alk- maar op deze locatie in 1972 bekend. Verdacht gebied? Ja. Saricon kan niet met zekerheid stellen welk vliegtuig verantwoordelijk was voor deze luchtaanval. Dit betekent dat ook niet met zekerheid gesteld kan worden hoeveel bommen hier zijn afgeworpen. Omdat het bronnenmateri- Figuur 41. De tekening waar, bij de inslagen, een mogelijke blindganger is ingetekend. (Bron: aal daarnaast niet duidelijk is over het aantal bommen dat RAA 0496/1109). is ontploft, en in het bronnenmateriaal daarnaast gespro- ken wordt van een mogelijke blindganger, heeft Saricon een verdacht gebied aangemerkt.

Dit verdachte gebied is afgebakend volgens de Nearest- Neighbourmethode. De langste onderlinge afstand tussen twee kraters is 35 meter. Daar wordt 8 meter offset, en 5 meter tolerantie aan toegevoegd. Dit betekent dat rondom de kraters een verdacht gebied van 48 meter. Hierbij valt de mogelijke blindganger, zoals weergegeven in figuur 28, binnen het verdachte gebied. Dit gebied is verdacht op Britse afwerpmunitie. Verdacht gebied-ID A0751

76 22S049-VO-01

Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Bommenlading van de 72 Beaufighters vlogen 38 stuks alleen met boord- wapens. 28 Beaufighters vlogen met raketten, en 6 met torpedo’s.

Van de Spitfires is de bommenlading niet bekend. De Mus- tangs vlogen met afwerpmunitie, maar de exacte samen- stelling was niet bekend. Getroffen locaties • De Gemeentelijke Lichtbedrijven; • De gasfabriek van Alkmaar. Een gashouder is ge- heel vernield, een is licht beschadigd, en het gas- filter stond in brand. De gebouwen zijn licht be- schadigd; • Een raam in de Andoornstraat werd vernield; • Flakstellingen in de omgeving Bergen werden ge- bombardeerd. Luchtfoto(’s) Saricon heeft Sortie 4531 fotonummer 4354 d.d. 26 febru- ari 1945 geraadpleegd. Op deze foto zijn ten oosten van het Noordhollandsch Kanaal vier kraters zichtbaar. Deze kraters zijn ook zichtbaar op een eerdere foto van 31 de- cember 1944 (sortie US7/3738 fotonummer 8009). Op de gasfabriek zelf zijn geen bomkraters waarneembaar. Figuur 42. De kraters zoals waarneembaar op 26 februari 1945. (Bron: Sortie 106G/4531 fotonummer Relevante conclusies In het rapport Vooronderzoek Conventionele Explosieven 3350). Alkmaar- Heerhugowaard met kenmerk 2017-BB-38 van Beobom worden bovengenoemde kraters verbonden aan 3.6.32 Luchtaanval, 23 september 1944 de aanval op 23 september 1944, mede omdat het ge- meentearchief in een brief van 24 mei 1948 meldt dat de gasfabriek op deze datum was aangevallen met mitrailleur- Analyse bronnenmateriaal vuur en bommen.

Bron Informatie Datum 23 september 1944 Indien de inslagen inderdaad van 23 september 1944 af- Omschrijving Op 23 september 1944 beschoten vliegtuigen de gasfa- komstig zijn, dan moeten zij zijn veroorzaakt door de Mus- briek van Alkmaar, waarbij de gashouder werd vernield. tangs. Het komt namelijk bijna nooit voor dat een torpedo Zwanenburg meldt dat op deze datum 72 Beaufighters van op het land detoneert. Een torpedo kan onder onvoorziene RAF Coastal Command, begeleid door acht Spitfires en 12 omstandigheden op land afgaan (dit heet een deformatie), Mustangs van de Allied Expeditionary Air Force/Air De- maar dit gebeurt bijna nooit. De vier waargenomen insla- fence of Great Britain. gen zijn in ieder geval zeker niet veroorzaakt door tor- Doelwit Een konvooi schepen bij Den Helder. Dit doelwit werd ech- pedo’s. ter nooit bereikt, en de vliegtuigen vielen gelegenheids- Verdacht gebied? Ja. Saricon kan niet met zekerheid stellen dat de vier kra- doelwitten in de omgeving van Bergen aan. ters afkomstig zijn van deze luchtaanval. Daarnaast is geen informatie aangetroffen waaruit bleek hoeveel bri- santbommen hier zijn afgeworpen. Om deze reden is hier 77 22S049-VO-01

Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie een tweetal verdachte gebied aangemerkt. Dit zijn de ge- bieden A0749 en A0750.

Het op afwerpmunitie verdachte gebied met ID A0749 is ingetekend op basis van de Nearest Neighbourmethode, waarbij de grootste afstand tussen twee kraters 23 meter was, plus 8 meter offset en 5 meter tolerantie. Dit betekent dat hier een verdacht gebied van 36 meter om de kraters is getrokken.

Het op afwerpmunitie verdachte gebied met ID A0750 is ook volgens de Nearest Neighbourmethode afgebakend, waarbij de afstand tussen beide kraters 10 meter is. Ver- volgens wordt hier 8 meter offset en 5 meter tolerantie aan toegevoegd. Dit maakt een verdacht gebied van 23 meter rondom de kraters.

Beide verdachte gebieden zijn verdacht op afwerpmunitie tot 1000-lb. Verdacht gebied-ID A0749 en A0750

Figuur 43. Ten oosten van het kanaal zijn vier kraters zichtbaar. De overige inslaglocaties zijn afkomstig van eerdere aanvallen, onder andere in april 1941. (Bron achtergrond: Sortie 106G/4351 fotonummer 4354 d.d. 26 februari 1945).

78 22S049-VO-01

Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie genoteerd, een andere aanvalslocatie gemeld wordt. Hier wordt Grootschermer niet als doelwit aangemerkt, maar Raamsdonkveer. Dit correspondeert met de Nord de Guerre-gridcode qE036476. Deze locatie ligt beduidend dichter bij de uiteindelijk aangevallen schepen in de Bies- bosch. Saricon neemt dan ook aan dat op deze datum geen aanval op Grootschermer heeft plaatsgevonden. Doelwit Vijf tanks in Raamdonksveer Bommenlading Bij deze aanval werd geen afwerpmunitie ingezet. In plaats daarvan werden 62 raketten afgevuurd. Getroffen locaties • 3 Schepen in de Biesbosch. Verdacht gebied? Nee, bij aanvullend onderzoek bleek dat deze aanval in een heel ander deel van Nederland heeft plaatsgevonden.

3.6.34 Luchtaanval, 03 november 1944

Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Datum 3 november 1944 Figuur 44. De verdachte gebieden A0749 en A0750 behorende bij de aanval van 23 september Omschrijving Melding van een aanval van vier Spitfires op drie schepen 1944. (Bron achtergrond: Sortie 106G/4351 fotonummer 4354 d.d. 26 februari 1945). bij Alkmaar. Buiten één literatuurmelding is bij Saricon geen informatie bekend over deze aanval. Doelwit Onbekend 3.6.33 Luchtaanval, 28 oktober 1944 Bommenlading Het is niet bekend of deze vliegtuigen afwerpmunitie aan boord hadden. De literatuur spreekt van een gewapende verkenning, het is alleen niet bekend wat voor soort gewa- Analyse bronnenmateriaal pende verkenning. Bron Informatie Getroffen locaties • Drie schepen bij Alkmaar. Eén schip vloog in Datum 28 oktober 1944 brand, en één schip raakte op drift. Het derde Omschrijving De Daily Logs van de Britse 2nd Tactical Air Force vermel- schip werd niet verder genoemd. den dat op deze datum acht Typhoons van 184 Squadron Luchtfoto(’s) Aangezien de exacte locatie niet bekend is, is geen lucht- vijf tanks bij Grootschermer (Nord de Guerre-grid nummer foto-onderzoek uitgevoerd. qZ036476) aanvielen. Hierbij zijn 62 raketten ingezet.

Verdacht gebied? Nee, aangezien de exacte bommenlading en de locatie Daarbij wordt gemeld dat de tanks niet aangetroffen wer- van de aanval niet bekend is, is geen verdacht gebied aan- den, waarop besloten werd schepen in de Biesbosch met gemerkt. raketten te beschieten.

Bij nader onderzoek bleek echter dat in het Squadron Log, 3.6.35 Luchtaanval, 30 november 1944 waarin alleen de activiteiten van het 184 Squadron werden 79 22S049-VO-01

Analyse bronnenmateriaal Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Bron Informatie Datum 30 november 1944 melding gemaakt van de vliegtuigen die dit bombardement Omschrijving Vier Spitfires van No. 229 Squadron vielen ten zuiden van uitvoerden. Alkmaar een locomotief met vijf wagons aan met raketten. Doelwit Onbekend Doelwit Wassenaar, huize Rust en Vreugd. (Dit was een V-wapen Getroffen locaties • Drie bommen in het veld; lanceerlocatie, en daarmee een belangrijk doelwit voor • Een bom in de boomgaard ten noorden van de Geallieerde vliegtuigen.) Dit doel werd vanwege weersom- hierboven genoemde inslagen. standigheden niet aangevallen. • Een mogelijke inslag ten noorden van de Noor- Bommenlading Geen bommen, maar bij deze aanval werd een onbekend dervaart; aantal raketten ingezet. Luchtfoto(’s) Op een luchtfoto van 10 september 1944 (Sortie Getroffen locaties • Een locomotief en vijf wagons ten zuiden van Alk- 106G/2764 fotonummer 4150) zijn vier kraters waargeno- maar, ten noorden van IJmuiden. men. Deze kraters zijn ook waarneembaar op de (niet in- • In Heiloo zijn enkele adressen beschadigd. Het gelegde) luchtfoto van 5 maart 1944 (Sortie J/515 fotonum- gaat dan om de oude adressen perceel L78f (aan mer 3076). Op deze foto, die een besneeuwd landschap de huidige Hoogeweg, volgens het adresboek toont, lijkt ook een gat in de boomgaard aanwezig te zijn.

Heiloo uit 1940), L78g, L79a, L781, L80c, C302, Het is echter niet zeker of dit een inslag betreft. L80, C311 en C305 te Heiloo. Verdacht gebied? Ja, op het weiland ten zuiden van Noordervaart 184 zijn Luchtfoto(’s) Saricon heeft voor deze gebeurtenis geen luchtfoto-onder- meerdere kraters waarneembaar, waarbij niet bekend is zoek uitgevoerd, omdat de getroffen locaties buiten het on- welke vliegtuigen deze kraters veroorzaakt hebben. Het is derzoeksgebied liggen. dan ook niet bekend hoeveel bommen hier zijn afgewor- Relevante conclusies De huisnummers te Heiloo waar schade is gemeld liggen pen, en of zich hier mogelijk nog een blindganger bevindt. op 3,5 kilometer van het onderzoeksgebied. Verdacht gebied? Nee, deze gebeurtenis vond plaats buiten het onderzoeks- Om deze reden is een verdacht gebied rondom de vier kra- gebied. ters in het weiland getrokken. Hierbij is gebruik gemaakt van de Nearest Neighbourmethode. De langste afstand tussen twee kraters was 9 meter. Daar is 8 meter offset en 3.6.36 Luchtaanval, begin 1944 5 meter tolerantie aan toegevoegd, wat leidde tot een ver- dacht gebied van 22 meter rondom de inslagen. Dit gebied is verdacht op afwerpmunitie van maximaal 1000-lb. Analyse bronnenmateriaal Verdacht gebied-ID A0756 Bron Informatie Datum Onbekend, maar vóór 5 maart 1944.

Omschrijving Het luchtfotomateriaal toont op luchtfotomateriaal van 10 september 1944 een viertal kraters ten zuiden van de hui- dige Noordervaart 184 te Stompetoren. In een ooggetui- genverslag afgenomen door REASeuro in 2012 wordt ge- meld dat er drie bommen zijn gevallen aan de westzijde van de Zuidervaart, enkele weken voor het bombardement van 4 mei 1944. Bij hetzelfde bombardement is mogelijk een bom gevallen in de boomgaard aan de Noordervaart. Het bronnenmateriaal meldt daarnaast een mogelijke in- slag ten noorden van de Noordervaart. Er wordt geen 80 22S049-VO-01

Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Luchtfoto(’s) Saricon heeft Sortie 106G/4531 fotonummer 3212 d.d. 26 februari 1945 en sortie 106G/5132 fotonummer 4128 d.d. 30 maart 1945 geraadpleegd. Deze foto’s tonen de Zuid- dijk te Schermer, alsmede de omliggende gebieden. Op deze foto’s zijn geen sporen van oorlogshandelingen be- horende bij deze gebeurtenis waarneembaar. Verdacht gebied? Nee, voor boordwapenmunitie wordt in principe geen ver- dacht gebied aangemerkt. Alhoewel het schip munitie ver- voerde, valt het niet binnen de verwachting dat deze mu- nitie hier tegenwoordig nog ligt. Saricon heeft dan ook geen verdacht gebied aangemerkt.

Figuur 45. De kraters bij Stompetoren, behorende bij de luchtaanval van begin 1944. (Bron achtergrond: Sortie 106G/2764 fotonummer 4150 d.d. 10 september 1944).

3.6.37 Luchtaanval, medio 1944

Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Datum Onbekend, in 1944 Omschrijving Op een onbekende datum in 1944 voerde een onbekend aantal Thunderbolts een beschieting uit op schepen bij de Duivelshoek in de Schermer. Hierbij werd onder andere Figuur 46. Een van de beschoten schepen bij de Duivelshoek (Bron: Dorrestein, Akersloot een dorp in een schip met munitie beschoten. Ten minste één schip oorlogstijd) werd hierbij geraakt (zie foto). Doelwit Onbekend, waarschijnlijk ging het om gewapende verken- ningen. Getroffen locaties • De Duivelshoek ligt in de Schermer, nabij de Zuiddijk. Hoogstwaarschijnlijk lag het schip in het Noordhollandsch Kanaal, of daar in de omgeving. 81 22S049-VO-01

3.6.38 Luchtaanval, onbekend 1944 Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Verdacht gebied? Nee, deze aanval is ofwel niet binnen het onderzoeksge- Analyse bronnenmateriaal bied, ofwel zonder afwerpmunitie uitgevoerd. Saricon heeft Bron Informatie dan ook geen verdacht gebied aangemerkt. Datum Waarschijnlijk september, oktober 1944 Omschrijving Het maandrapport van de politie van Langedijk vermeldt dat er enkele weken voor 14 november 1944 schepen zijn 3.6.40 Luchtaanval, 20 februari 1945 beschoten of aangevallen door Britse vliegtuigen. Getroffen locaties • Onbekend. Het overgrote deel van de voorma- lige gemeente Langedijk ligt buiten de actuele Analyse bronnenmateriaal gemeente Alkmaar. Bron Informatie Luchtfoto(’s) Saricon heeft luchtfoto’s bestudeerd voor het Alkmaarse Datum 20 februari 1945 deel van de voormalige gemeente Langedijk. Sortie Omschrijving Vier Spitfires vielen een spoorknooppunt ten noordoosten US7/3738 fotonummer 8009 d.d. 31 december 1944. Op van Alkmaar aan, nadat twee vliegtuigen eerder moesten deze foto zijn binnen Langedijk geen sporen van oorlogs- terugkeren vanwege technische problemen. geweld waarneembaar. Doelwit Het eigenlijk doelwit was het Haagsche Bosch (een V-wa- Verdacht gebied? Nee, deze aanval vond buiten het onderzoeksgebied pen lanceerlocatie), maar deze werd vanwege slechte plaats. weersomstandigheden niet gebombardeerd.

Bommenlading 8 x 250-lb. brisantbommen Getroffen locaties Het bronnenmateriaal spreekt van het spoor ten noordoos- 3.6.39 Luchtaanval, 08 februari 1945 ten van Alkmaar. Hierbij ging het om de volgende inslagen: • Twee bommen kwamen terecht nabij het spoor; • Zes bommen kwamen op 50 yards [45 meter] Analyse bronnenmateriaal van het spoor neer. Bron Informatie Luchtfoto(’s) Omdat de exacte locatie van dit bombardement niet be- Datum 8 februari 1945 kend was, heeft Saricon de spoorwegen ten noorden van Omschrijving Melding van de beschieting of het bombardement van een Alkmaar die in het onderzoeksgebied vielen bestudeerd. locomotief tussen Oudorp en Heerhugowaard door negen Hierbij ging het om meerdere foto’s van sortie 106G/4531, Britse Tempests van het Britse no. 80 Squadron. namelijk fotonummers: Doelwit Gewapende verkenning in Diepholz – Nienburg. Bommenlading Onbekend • 4354 Getroffen locaties • Een trein bij Oudorp, op Nord de Guerre-gridco- • 4352 ordinaat qZ0154. • 4350 Luchtfoto(’s) Saricon heeft sortie 106G/4532 fotonummer 3134 en • 3134 106G/4531 fotonummer 4383 d.d. 26 februari 1945 ge- raadpleegd. Op deze foto is net ten westen van het aan- Al deze foto’s komen van 26 februari 1945. Zij tonen geen gegeven coördinaat een spoorlijn waarneembaar. Op deze kraters bij het spoor ten noordoosten van Alkmaar. foto’s zijn geen kraters van afwerpmunitie waarneembaar.

Verdacht gebied? Er zijn geen kraters waargenomen bij de spoorlijnen ten Saricon verwacht dan ook niet dat deze aanval met af- noorden van Alkmaar binnen het onderzoeksgebied. Deze werpmunitie is uitgevoerd. luchtaanval heeft dan ook niet binnen het onderzoeksge- bied plaatsgevonden.

82 22S049-VO-01

3.6.41 Luchtaanval, 21 februari 1945

Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Datum 21 februari 1945 Omschrijving Luchtaanval door 4 Spitfires XVI vallen een truck op de Nieuwe Schermerweg aan. Dit bleek een auto met een groot aantal passagiers. De truck werd aangevallen door één vliegtuig met afwerpmunitie en boordwapens. De ove- rige vliegtuigen vielen alleen met boordwapens aan. Doelwit Haagsche Bos en gelegenheidsdoelwitten Bommenlading 2 x 250-lb. brisantbommen Boordwapens Getroffen locaties - De weg ten zuiden van de Omval, waar tegen- woordig de Provincialeweg en de Westdijk liggen te Alkmaar. (In het bronnenmateriaal omschreven als: Bij de t-splitsing aan de oostzijde van de Nieuwe Schermerweg Alkmaar naar rechts). Luchtfoto(’s) Sortie 106G/4531 fotonummer 3344 en 3295 d.d. 26 febru- ari 1945 tonen twee kraters voorbij de rotonde, waarvan een aan de rand van de sloot. Zie hiervoor ook figuur 47. Blindgangers Nee, beide bommen zijn ontploft. Verdacht gebied? Nee, bij deze aanval werden twee brisantbommen afge- Figuur 47. De twee kraters nabij de Omval te Alkmaar. worpen, welke beide zijn ontploft. Er is dan ook geen reden voor deze luchtaanval een verdacht gebied aan te merken. 3.6.42 Luchtaanval, 25 februari 1945

Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Datum 25 februari 1945 Omschrijving Luchtaanval om 09:00 door vier Spitfires van No. 602 Squadron. De Spitfires moesten de V-wapen lanceerloca- tie bij Haagsche Bosch aanvallen. Daarnaast werd een ge- wapende verkenning uitgevoerd, waarbij een truck en trai- ler bij Stompetoren werden aangevallen. De truck werd in totaal zesmaal aangevallen, aangezien twee vliegtuigen twee aanvallen uitvoerden. Hoogstwaarschijnlijk ging het hierbij om een militaire truck, aangezien de vliegtuigbe- manning spreekt van soldaten die de truck verlieten en het nabijgelegen bos in vluchtten. Doelwit V-wapen lanceerlocatie bij Haagsche Bosch 83 22S049-VO-01

Analyse bronnenmateriaal Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Bron Informatie Bommenlading 8 x 250-lb. brisantbommen • Ten oosten van Hoorn (qZ0752) werd een lichte boordwapens vrachtwagen aangevallen; Getroffen locaties • 8 brisantbommen vielen op Haagsche Bosch • Op dezelfde weg werd een vrachtwagen aange- • Een truck en trailer bij Stompetoren werden met vallen. boordwapens beschoten.(QZ0348) Het is niet zeker wat bedoeld wordt met Waterkant. Moge- Het bronnenmateriaal spreekt echter van militairen die bij lijk wordt hier gewezen op Broek in Waterland. Deze loca- Stompetoren ‘the adjoining woods’ in vluchtten. Voor zover tie is in dit onderzoek niet meegenomen. bekend waren er echter geen bossen te Stompetoren, ze- ker niet in februari 1945. Mogelijk gaat het hier dan ook om De vrachtwagens ten oosten van Hoorn wijzen op een lo- een locatie bij het Heilooërbos. catie nabij Ursem. Dit is dan ook ten westen van Hoorn. Luchtfoto(’s) Het luchtfotomateriaal d.d. 26 maart 1945 toont bij Stom- Luchtfoto(’s) Saricon heeft een luchtfoto van 26 februari 1945 geraad- petoren geen sporen van een luchtaanval. Aangezien pleegd. Het gaat hierbij om sortie 106G/4531 fotonummer deze aanval plaatsvond met gebruik van boordwapenmu- 4339. Op deze locatie zijn geen sporen van een luchtaan- nitie, zou deze aanval ook niet op het luchtfotomateriaal val waargenomen. waarneembaar moeten zijn.

Verdacht gebied? Nee, voor zover bekend is binnen het onderzoeksgebied Blindgangers Het bronnenmateriaal vermeldt geen blindgangers. bij deze aanval geen afwerpmunitie neergekomen. Sari- Verdacht gebied? Nee, voor deze gebeurtenis is geen verdacht gebied aan- con heeft dan ook geen verdacht gebied aangemerkt. gemerkt, omdat het hier gaat om een aanval met gebruik van boordwapens. 3.6.44 Luchtaanval, 08 maart 1945

3.6.43 Luchtaanval, 25 februari 1945 Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Analyse bronnenmateriaal Datum 8 maart 1945 Bron Informatie Omschrijving Vier Spitfires XVI vielen een spoorwegknooppunt bij Uit- Datum 25 februari 1945 geest aan, waarbij alle bommen van zuidoost naar noord- Omschrijving Op 25 februari 1945 werden meerdere vliegtuigen uitge- west werden afgeworpen. stuurd om aanvallen uit te voeren op het Haagsche Bosch. Doelwit Het originele doelwit was vanwege het weer niet geschikt Zo vlogen zes vliegtuigen van No. 602 Squadron om 10:15 om aan te vallen. Daarop werd gekozen voor een spoor- uit om dit doelwit te bombarderen. Nadat ze Haagsche knooppunt bij Uitgeest. Bosch hadden gebombardeerd, voerden ze een verken- Bommenlading 8 x 250-lb. Airburst brisantbommen ning uit in het gebied Haarlem-Alkmaar. Getroffen locaties • Twee bommen vielen op het station (er wordt niet Doelwit Haagsche Bosch gespecificeerd welk station hier bedoeld wordt). Bommenlading 12 x 250-lb. brisantbommen • Twee bommen vielen op een schuur bij het spoor; boordwapens • Twee bommen vielen bij het kruispunt; Getroffen locaties • 12 x 250-lb. brisantbommen werden afgeworpen • Twee bommen vielen zuidoost van het kruispunt; op Haagsche Bosch; • Een truck en een “staff car” werden beschoten • Twee auto’s ten westen van Waterkant; met boordwapens; • Een vrachtwagen op dezelfde weg; 84 22S049-VO-01

Analyse bronnenmateriaal Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Bron Informatie Relevante conclusies Binnen het deel van de Gemeente Uitgeest dat tegenwoor- fotomateriaal zijn binnen het onderzoeksgebied geen kra- dig in Alkmaar ligt, lag geen spoorlijn, of spoorwegknoop- ters waarneembaar. punt. Blindgangers Het bronnenmateriaal vermeldt geen blindgangers. Verdacht gebied? Nee, het dichtstbijzijnde spoorwegknooppunt lag op bijna Relevante conclusies Mogelijk zijn alle bommen afgeworpen bij Hillegom, en zijn 5 kilometer van het onderzoeksgebied. Om deze reden is de aanvallen op de auto’s, truck en stoomwagon aanvallen geen verder onderzoek uitgevoerd naar deze luchtaanval, geweest waarbij alleen geschutmunitie is gebruikt. en is geen verdacht gebied aangemerkt. Een stoomwagon “steam wagon” is overigens een vracht- wagen die op stoom rijdt. Deze wagens waren in 1945 al 3.6.45 Luchtaanval, 21 maart 1945 enigszins verouderd. Verdacht gebied? Nee, aangezien het luchtfotomateriaal geen duidelijke in- slaglocaties biedt, en het bronnenmateriaal geen uitsluitsel Analyse bronnenmateriaal geeft over of op deze locatie überhaupt bommen zijn afge- Bron Informatie worpen, is geen verdacht gebied aangemerkt. Datum 21 maart 1945 Omschrijving Vier Spitfires XVI vallen verschillende doelwitten in Neder- land aan.

Zo werd een spoorweg bij Hillegom aangevallen, 3.6.46 Luchtaanval, 23 maart 1945 alsmede vier auto’s bij qY8828 en een truck en stoomwa- gon bij qY9943. Van deze doelwitten lag qY9943 bij Starn- meer, op de grens van de Gemeente Alkmaar. Analyse bronnenmateriaal Doelwit Hillegom, en bewegende doelen in Noord-Holland. Bron Informatie Bommenlading Elk vliegtuig had 2 x 250-lb. M.C. aan boord. Datum 23 maart 1945 Ontstekers De bommen hadden een 11 seconden vertragingsontste- Omschrijving In de literatuur wordt een melding gedaan van Britse vlieg- ker. tuigen van Fighter Command die op deze datum spoor- Getroffen locaties • Een truck, stoomwagon en trailer bij Starnmeer wegknooppunten, spoorlijnen en bruggen bij Gouda, Alk- (qY9943); maar, Haarlem en Utrecht aanvallen. In de door Saricon • Wagens bij qY8828; geraadpleegde stukken uit de Britse National Archives, • Ten minste twee bommen vielen op de spoorlijn waarin de aanvallen van Fighter Command van 23 maart bij Hillegom. Een onbekend aantal bommen viel 1945 vermeld staan, wordt echter geen locatie nabij Alk- nabij de spoorlijn; maar genoemd.43 Doelwit Onbekend, waarschijnlijk gaat het hier om gelegenheids- Het bronnenmateriaal is niet duidelijk over de locatie de doelwitten. locatie van de bommen die niet direct op de spoorlijn vie- Bommenlading Op deze datum waren verschillende vliegtuigen actief. De len.

vliegtuigen die daarbij met de grootste bommenlading vlo- Luchtfoto(’s) Saricon heeft sortie 106G/5132 fotonummers 4127 en gen waren zogenoemde jachtbommenwerpers die met 1 x 4128 d.d. 30 maart 1945 geraadpleegd. Op deze foto’s is 500-lb., en 2 x 250-lb. vlogen. Deze datum waren echter een deel van het mogelijk getroffen gebied geïnundeerd. ook vliegtuigen zonder afwerpmunitie, maar met boordwa- Dit betekent dat hier aanwezige bomkraters niet op het pens actief. luchtfotomateriaal waarneembaar hoeven te zijn. Op het

43 Zie onder andere The National Archives, AIR 16 en AIR 37. 85 22S049-VO-01

Analyse bronnenmateriaal Bron Informatie Getroffen locaties Onbekend, het bronnenmateriaal geeft geen duidelijke lo- catie weer. De genoemde locaties komen uit de literatuur, en betreffen waarschijnlijk een groot globaal gebied.

De meest noordelijk gelegen locatie die wordt genoemd in de originele stukken van Fighter Command (TNA AIR 16/966 en AIR 24/644) is Haarlem. Daarnaast wordt Hoorn enkele keren gemeld. Aangezien dit echter gebeurt in com- binatie met Alphen en Den Haag-Gouda, betreft dit waar- schijnlijk buurtschap Hoorn bij Alphen aan den Rijn. Het Britse bronnenmateriaal geeft geen aanwijzingen voor een luchtaanval in Alkmaar en omgeving. Relevante conclusies Saricon verwacht dat Alkmaar hier werd genoemd als grensaanduiding voor een veel groter gebied, namelijk het gebied tussen Gouda, Alkmaar, Haarlem en Utrecht. Aan- gezien geen van de nauwkeurigere locatieaanduidingen naar Alkmaar of omliggende gemeenten verwijst, verwacht Saricon niet dat binnen het onderzoeksgebied een lucht- aanval heeft plaatsgevonden. Verdacht gebied? Nee, er zijn geen aanwijzingen dat het onderzoeksgebied daadwerkelijk werd getroffen. .

Samengevat

Binnen het onderzoeksgebied hebben meerdere luchtaanvallen plaats gevonden. Dit heeft geleid tot meerdere verdachte gebieden.

86 22S049-VO-01

Inventarisatie V-wapeninslagen 3.7 Vergeltungswaffen Datum Type Inslaglocatie 15-12-1944 V1 Zuidervaart 403, Deze V-1 was in maart 1945 deels gede- Akersloot toneerd, daarvoor was het een blindgan- In de laatste fase van de oorlog maakten de Duitsers gebruik van hun Vergeltungswaffen (ver- ger. Mogelijk is dit de reden dat het muni- geldingswapens). De V1 (Vergeltungswaffe 1) was een onbemand vliegtuig met pulserende tieartikel niet op luchtfoto’s van februari straalmotor dat door de Duitse Luftwaffe werd ingezet als vliegende bom. De V2 (Vergeltungs- 1945 waarneembaar is. waffe 2), die iets later verscheen, was de eerste onbemande ballistische raket.44 Beide wapens 05-02-1945 V1 Akersloot, Zuiddijk Saricon heeft luchtfotomateriaal van 26- werden vanuit Nederland gelanceerd naar Antwerpen en Londen. Van de lanceringen zijn niet bij de Duivelshoek 02-1945 geraadpleegd. Dit luchtfotoma- altijd operationele gegevens beschikbaar, maar door het Nederlandse verzet zijn veel lance- teriaal dekt het grootste deel van de ringen gedocumenteerd. Een groot aantal V-wapens kwam voortijdig neer, volgens schattin- Schermerpolder, en toont geen inslag gen gaat het om zo’n 3.000 exemplaren.45 van een V-wapen. Aangezien het hier gaat om een niet-ontplofte V-1 is het mo- gelijk dat deze ook niet op het luchtfoto- materiaal waarneembaar is.

Er zou daarnaast door Duitse troepen een poging gedaan zijn om de V-1 on- schadelijk te maken. Dit is echter niet gelukt. Onbekend V1 West-Graftdijk, Ko- Saricon heeft luchtfotomateriaal van 26- gerpolder 02-1945 geraadpleegd om deze gebeur- tenis te plaatsen. Dit heeft echter niet tot een duidelijke inslaglocatie geleid.

Samengevat

Binnen het onderzoeksgebied zijn V-wapens neergekomen. De exacte inslaglocatie van deze V-wapens is echter onbekend. Er zijn dan ook geen verdachte gebieden voor V-wa- pens aangemerkt. Figuur 48. Een V1 boven Lint, België, vermoedelijk onderweg naar de haven van Antwerpen. (Bron: Jan B.H.A. Vervloedt.)46

Het bronnenmateriaal behorende bij de V-wapeninslagen is in hoofdstuk 8.4.3. verder uitge- werkt. Hier staat per datum een overzicht van het beschikbare bronnenmateriaal.

44 46 http://www.vergeltungswaffen.nl/index.html bezocht op 20 november 2021 Via https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Antwerp_V1.jpg 45 H. Koopman, Vergeltungswaffen in Nederland - Inzet van de V.1, V.2 & V.4 vanaf Nederlands grondge- bied 1944-1945, 235 87 22S049-VO-01

3.8 Munitievondsten Uiteraard zijn ook in de regionaal en provinciale archieven meldingen te vinden over munitie- vondsten.

Munitievondsten zijn soms de enige manier om te verifiëren of een bepaalde oorlogshandeling daadwerkelijk heeft plaatsgevonden. Er werden vondsten gedaan gedurende de oorlog en na 3.8.1 Procesbeschrijving beoordeling munitievondsten de oorlog – tot vandaag de dag. De meest bruikbare database die geraadpleegd kan worden, is die van de EOD. In het meldingsregister van deze dienst is voor iedere vondst een aantal De uit het bronnenmateriaal naar voren gekomen munitievondsten vormen bewijs van melding gegevens bekend, zoals datum, locatie en type ontplofbare oorlogsresten. Met name dat laat- of ruiming van ontplofbare oorlogsresten. In de regel mag worden aangenomen dat het betref- ste is een gegeven dat vaak ontbreekt in archiefgegevens of krantenartikelen. fende munitieartikel na melding aan de autoriteiten zal zijn geruimd. Ook hebben veel meldin- Explosieven Opruimingsdienst Defensie gen betrekking op ontplofbare oorlogsresten die van elders zijn aangevoerd, en daarom geen relatie hebben tot gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog binnen het onderzoeksgebied. Saricon bekijkt doorgaans twee collecties in het archief van de EOD en haar voorgangers: Alleen op basis van munitievondsten of -ruimingen kunnen daarom geen verdachte gebieden ‘Collectie mijnenvelddocumentatie’ en de ‘Collectie Ruimrapporten’. De ruimrapporten zijn do- worden aangemerkt.

Ook omdat de exacte locatie vrijwel nooit bekend is. cumenten waarin de ruiming van explosieven door de EOD worden vermeld en de mijnenvel- dendocumentatie gaat enkel over mijnenvelden op land. Opsteller heeft een aantal registers Wel kan deze informatie dienen als ondersteunend bewijs bij het in kaart brengen van de opgevraagd van gemeenten/plaatsen die aan het onderzoeksgebied grenzen en mogelijk verdachte gebieden. Het herhaald aantreffen van bepaalde munitieartikelen in bepaalde ge- meer informatie kunnen geven over geruimde ontplofbare oorlogsresten. Let wel; het is niet bieden kan een indicatie zijn dat op die locatie een verhoogde kans bestaat op het aantreffen mogelijk een overzicht samen te stellen van munitieruimingen in de periode 1945 tot 1971, van ontplofbare oorlogsresten. Ook zijn de munitievondsten gebruikt bij het bepalen van de maar alleen vanaf 1971. Sinds dat jaar zijn alle rapporten (zogeheten MORA’s of UO’s) van (sub)soorten en kalibers ontplofbare oorlogsresten die binnen verdachte gebieden te verwach- geruimde explosieven van de EOD en haar voorgangers centraal gearchiveerd. Het grootste ten zijn. gedeelte van dit archief wordt heden beheerd door de Semi-Statische Archiefdiensten van het ministerie van Defensie te Rijswijk.

Dit archief is doorzoekbaar op (door de EOD samenge- In onderstaande lijst is per munitievondst aangegeven of deze relevant is voor het onderzoeks- stelde) registers op plaatsnaam. Opsteller heeft een aantal registers opgevraagd van Aker- gebied, en zo ja, aan welke gebeurtenis deze kan worden verbonden. Daarbij staat een ver- sloot, Alkmaar, Bergen, De Rijp, Graft, Graft-De Rijp (onbekend), Heiloo, Oterleek, Schermer, wijzing naar de alinea waarvoor deze munitievondst relevant is. Een rode munitievondst is Schermer (onbekend), Schermerhorn, Sint Pancras, en Wormer. daarbij relevant, een groene niet. Als de afkomst van de munitie überhaupt niet vast te stellen is, is deze oranje gekleurd. Er is ook een database geraadpleegd die via derden in het bezit van Saricon is gekomen: een overzicht van meldingen/ruimingen door de Koninklijke Luchtmacht in de periode augustus Wanneer de munitievondst niet afkomstig is van de EOD, is deze op datum geordend opge- 1955 tot augustus 2004. Het gaat in totaal om zo’n 13.400 records. Diverse records hebben nomen in de bronnenlijst, in hoofdstuk 8.4.4. overlap met meldingen van de EOD. Relevante resultaten uit deze database zijn eveneens Samengevat opgenomen in de tabellen.

Overige bronnen Er zijn munitie-vondsten gedaan binnen het onderzoeksgebied en in de nabije omgeving Er zijn tal van andere bronnen waarin munitievondsten zijn opgenomen. In Rijswijk is wordt daarvan. Het gaat hierbij in de meeste gevallen om incidentele vondsten, zoals verschoten granaten en kleinkalibermunitie. Aangetroffen brisantbommen zijn, waar bekend, vermeld ook het archief van de Mijn- en Munitie Opruimings Dienst (MMOD) bewaard.47 Relevante de- bij de bijbehorende luchtaanval. Geschutmunitie en kleinkalibermunitie zijn opgenomen in len van het archief zijn ontsloten en verwerkt in een database die ten behoeve van dit vooron- het hoofdstuk militaire aanwezigheid. derzoek is geraadpleegd. Een andere instantie die meteen na de oorlog betrokken was bij het ruimen van achtergebleven munitie, is het Korps Hulpverleningsdienst.48 Relevante delen van het archief zijn ontsloten en verwerkt in een database die ten behoeve van dit vooronderzoek is geraadpleegd.

47 48 De MMOD was na de Tweede Wereldoorlog in Nederland verantwoordelijk voor het opruimen van mij- Vanaf 1948 werd het Korps verantwoordelijk voor het daadwerkelijk ruimen van munitie en die taak bleef nen en achtergelaten munitie – in de periode 1945-1947. het uitoefenen tot 1972. Het archief van het Korps Hulpverleningsdienst is ondergebracht bij het Nationaal Archief in Den Haag en zeer vermoedelijk incompleet. 88 22S049-VO-01

Tabel 3.5. Overzicht van (mogelijk relevante) munitievondsten Datum Locatie UO Nummer Type OO49 Aantal Relevante informatie Relevant? EOD 09-03-1971 Berkellaan 42, Sint Pancras 19710418 Brisantgranaat Ø 10 cm 1 Er bestaat tegenwoordig geen Berkenlaan Deze vondst is mogelijk afkomstig Granaat 3,7 cm 1 meer in Sint-Pancras. Waarschijnlijk wordt hier van een Duitse stelling. Zie 3.3.1.2. de Berkenlaan in Oudorp bedoeld. In de nabij- heid van deze straat lag een Duitse loopgraaf. 29-07-1971 Keldermansstraat 27, Schermer 19711506 Granaat Ø 10 cm 1 De granaat werd in de tuin aangetroffen. Niet relevant, dit adres is niet meer herleidbaar tot een locatie in de he- dendaagse topografie. 27-09-1971 Berkenlaan 40, Sint Pancras 19712004 Brisantgranaat Ø 7 cm 1 Er bestaat tegenwoordig geen Berkenlaan Deze vondst is mogelijk afkomstig Brisantgranaat Ø 3,7 1 meer in Sint-Pancras. Waarschijnlijk wordt hier van een Duitse stelling. Zie 3.3.1.2. cm de Berkenlaan in Oudorp bedoeld. In de nabij- heid van deze straat lag een Duitse loopgraaf. 07-02-1973 Hoek Knollendammerstraat en 19730069 Niets Een granaat was door een terreinknecht in 4 Niet relevant, deze locatie ligt buiten Veerdijk, Wormer meter diep water geworpen. Voor zover bekend het onderzoeksgebied. is het daarna niet geruimd.

08-11-1981 Motel aan de Alkadialaan 19813391 Geen explosieven Niet relevant, hier werd geen explo- [Arcadialaan?], Alkmaar sief aangetroffen. 23-08-1983 Bouwterrein (Steefpicoweg?), 19832544 Granaat 7,5 cm met 1 De Steefpicoweg is niet herleid tot een locatie Niet relevant, dit adres is niet meer Alkmaar ontsteker 35 in de hedendaagse topografie. herleidbaar tot een locatie in de he- dendaagse topografie. 30-09-1983 Oostmeirsedijk 13 [Oostmijzerdijk?], 19833027 Incendiary bomb 30 1 Deze bom is waarschijnlijk afkomstig van vlieg- Ja, zie vliegtuigcrash T2551. Alkmaar lbs., Brits tuigcrash T2551, die 800 meter verderop neer- stortte. 20-10-1983 Sluispolder, Alkmaar 19832644 Granaat 7,5 cm met 34 Dit betreft een grotere hoeveelheid munitie. De Ja, zie 3.3.2.2. ontsteker ZZ35 Sluispolder lag enigszins in de buurt van vlieg- Granaat 10 cm met ont- 18 veld Bergen. Volgens de (oud-)eigenaar van de steker ZZ35 golfbaan in de Sluispolder werden hier palen met struikeldraad en granaten neergezet om eventueel hier landende parachutisten uit te schakelen. 11-09-1984 Industrieterrein Overdie aan de 19842633 Raket ‘anti submarine 1 Dit betreft een combinatie van verschillende ob- Niet relevant, deze munitie is hier niet Herculesstraat, Alkmaarse 7,2 M.K. 5 U.S.A.’ jecten uit verschillende perioden met verschil- gedurende de oorlog achter gelaten. papierhandel, Alkmaar Raketmotor U.S.A.

2 lende nationaliteiten. Saricon verwacht dan ook M.K. 4J 1 niet dat deze munitie hier gedurende de oorlog Raketmotor M.3A2E.1 1 is achtergelaten, maar dat dit een naoorlogse Raket “Schermuly” 1 verzameling betreft. Zuurstofkaars

49 De benamingen van het type OO zijn hoofdzakelijk overgenomen uit de rapportages van de Marine EOD. Alkmaar lag namelijk in het beheersgebied van de Marine EOD. Zij kunnen daardoor gebruik gemaakt hebben van eigen terminologie, die soms afwijk van de landgebonden opruimingsdiensten. 89 22S049-VO-01

Tabel 3.5. Overzicht van (mogelijk relevante) munitievondsten Datum Locatie UO Nummer Type OO49 Aantal Relevante informatie Relevant? Gezien de locatie (Alkmaarse Papier- en Sloop- handel), is het ook mogelijk dat deze munitie met sloopmateriaal is aangeleverd). 15-11-1984 Rembrandtstraat 45, Alkmaar 19843652 Handgranaat, Duits 2 De Rembrandtstraat lag nabij een groot militair Deze vondst is mogelijk afkomstig complex (W.N. 2) bij de Bergerweg. Hoogst- van een Duitse stelling. Zie 3.3.1.2. waarschijnlijk komen deze handgranaten hier vandaan. 26-03-1985 Gemeentelijk Sportpark, Sportlaan, 19850551 Handgranaat 1 Nabij de Sportlaan lag een militair complex dat Deze vondst is mogelijk afkomstig Alkmaar de zuidelijke toegang tot Alkmaar verdedigde van een Duitse stelling. Zie 3.3.1.2. (W.N. 6). Waarschijnlijk komt deze handgranaat uit deze stelling. 28-06-1985 Sluispolderweg, op het terrein van 19851866 Granaat 10 cm met 1 Deze granaat was hoogstwaarschijnlijk onder- Ja, zie 3.3.2.2. de Noord-Hollandse Golf Club, trekontsteker deel van de valstrik in de Sluispolder. Alkmaar 28-06-1985 Herculesstraat 1-3, Terrein 19851886 250-lbs GP bom, UK 1 Zie 11-09-1984. Het gaat hier om dezelfde lo- Niet relevant, deze munitie is hier niet Alkmaarse papier- en sloophandel, (leeg) catie. Mogelijk betreft ook dit munitie die hier gedurende de oorlog achter gelaten.

Alkmaar Huls 40 mm 1 niet oorspronkelijk is neergekomen. 08-07-1985 Wolfpad, Alkmaar 19851953 Granaat 7,6 cm 1 Het Wolfpad lag gedurende de oorlog nabij een Deze vondst is mogelijk afkomstig stelling. Mogelijk komt deze munitie hier van- van een Duitse stelling. Zie 3.3.1.2. daan. 07-10-1986 Kanaalweg, Heiloo 19862869 Vermoedelijk explosief 1 Betreft een vondst op een bouwterrein bij een Niet relevant, aangezien niet bekend slibzuiveringsinstallatie. is wat hier is aangetroffen, is geen verder onderzoek uitgevoerd. 27-05-1987 Golfbaan Sluispolder, Alkmaar 19871365 Antitankgranaat 1 Deze granaat was hoogstwaarschijnlijk onder- Ja, zie 3.3.2.2. deel van de valstrik in de Sluispolder. 02-06-1987 Pinksterblomstraat 33, Schermer- 19871302 Kleinkalibermunitie 5000 Nee, het is niet bekend hoe deze mu- horn Granaat 3,5 cm 1 nitie hier terecht gekomen is. 11-01-1988 Kwakelkade, ijzerhandel, Alkmaar 19873474 Bom, 150 lbs. 1 Deze bom was afkomstig uit een ijzerhandel. Niet relevant, aangezien het zeer Mogelijk is de bom dan ook met oud ijzer bij de waarschijnlijk is dat deze munitie hier ijzerhandel aangekomen, in plaats van dat deze niet gedurende de oorlog is achterge- hier neergekomen was. laten. 28-04-1988 Voetbalveld van Ookmaria 19881177 Handgranaat 1 Het voetbalveld van Alcmaria Victrix ligt in het Nee, het is niet bekend hoe deze mu- Vic./Alcmaria, Alkmaar Egmonderhout.

Dit was gedurende de oorlog nitie hier terecht gekomen is. grasland. 31-05-1988 Lepenlaan [Iepenlaan, sic.] 7, 19881593 Granaat 88 mm 1 De Iepenlaan lag tussen het Alkmaarderhout, Deze vondst is mogelijk afkomstig Alkmaar en een stelling (W.N.3) aan het spoor. Waar- van een Duitse stelling. Zie 3.3.1.2. schijnlijk is deze granaat van deze stelling af- komstig.

90 22S049-VO-01

Tabel 3.5. Overzicht van (mogelijk relevante) munitievondsten Datum Locatie UO Nummer Type OO49 Aantal Relevante informatie Relevant? 08-09-1989 Oostmeiserdijk, Schermer 19892594 Incendiary Bomb 30 lb. 1 Deze bom is waarschijnlijk afkomstig van vlieg- Ja, zie vliegtuigcrash T2551. Brits tuigcrash T2551, die 800 meter verderop neer- stortte. 03-02-1990 Oosternotweg 9, Schermerhorn 19922701 Handgranaat 1 Nee, het is niet bekend hoe deze mu- nitie hier terecht gekomen is. 14-02-1990 "Ierseke 20" Schipper Verschuren, 19900306 Granaat 1 Deze granaat werd op een schip aangetroffen. Niet relevant, aangezien niet bekend Alkmaar Het valt dan ook niet met zekerheid te stellen is waar de munitie oorspronkelijk is waar deze granaat vandaan komt. neergekomen of achtergelaten. 17-12-1991 Kogendijk 98, Alkmaar 19912849 Granaat 1 Deze granaat was hoogstwaarschijnlijk onder- Ja, zie 3.3.2.2. deel van de valstrik in de Sluispolder. 17-11-1993 Kanaalweg, Heiloo 19932444 Schroot 1 Afkomstig van zand uit de Waddenzee. Niet relevant, dit betreft geen munitie. 09-12-1993 NS-station, einde perron 1, Alkmaar 19932626 Granaat 12,5 cm 1 Door stratemakers over de heg gegooid, en Niet relevant, de oorspronkelijke loca- door rangeerder herkend als munitie. tie waar deze granaat is aangetroffen is niet bekend.

18-06-1994 In een bouwput van een afvalver- 19941316 Granaat, 7,62 1 Nabij de Laanenderweg lagen, aan de andere Deze vondst is mogelijk afkomstig werkingsbedrijf aan de zijde van het Noordhollandsch Kanaal twee van een Duitse stelling. Zie 3.3.1.2. Laanenderweg, Alkmaar stellingen (W.N. 10, en een onbekende stel- ling). De granaat is waarschijnlijk van een van deze stellingen afkomstig. 04-08-1994 P.G. van Tienhovenstraat 8, 19941636 Kleinkalibermunitie 50 Deze munitie is aangetroffen bij het uitruimen Niet relevant, de oorspronkelijke loca- Alkmaar Handgranaten 2 van een woning. Dit betekent dat deze munitie tie waar deze munitie is aangetroffen Vuurwerken 40 niet in de bodem is aangetroffen. Saricon kan is niet bekend. Noodsignalen 7 dus niet met zekerheid stellen dat deze munitie hier sinds de Tweede Wereldoorlog ligt. 19-05-1995 Bij het nieuw te bouwen gerechtshof 19951091 Incendiary Bomb 30 1 Deze bom is waarschijnlijk afkomstig van één Ja, zie 3.6.15 en 3.6.16. op de kruising Helderseweg lbs., met 868 bombuis van de aanvallen op de gasfabriek en het Ge- /Kruizeman van Echteweg [Kruze- meentelijk Slachthuis man van Eltenweg], Alkmaar 02-10-1995 Frans Meritonstraat [Frans Menton- 19952082 Granaat 40 mm 1 Deze munitie is bij een verhuizing aangetroffen.

Niet relevant, de oorspronkelijke loca- straat, sic.] 28, Alkmaar Mortieren 4 Dit betekent dat deze munitie niet in de bodem tie waar deze munitie is aangetroffen is aangetroffen. Saricon kan dus niet met zeker- is niet bekend. heid stellen dat deze munitie hier sinds de Tweede Wereldoorlog ligt. 13-02-1996 Geestersingel 13, Alkmaar 19960178 Handgranaten (leeg) 5 Mogelijk houdt dit verband met illegale activitei- Nee, deze munitievondst is waar- Ontsteker voor slag- 1 ten. Hoogstwaarschijnlijk zijn de munitieartike- schijnlijk niet relevant. snoer len niet van deze locatie afkomstig. 09-03-1996 Park de Hout, Wilhelminastraat, 19960354 Brandbom 4-lb. (met 1 Het gaat hier om een brandbom op het Alk- Ja, zie 3.6.38. Alkmaar ontsteker) maarderhout. Hoogstwaarschijnlijk gaat het om een brandbom die hier op 4 mei 1944 is neer- gekomen.

91 22S049-VO-01

Tabel 3.5. Overzicht van (mogelijk relevante) munitievondsten Datum Locatie UO Nummer Type OO49 Aantal Relevante informatie Relevant? 25-03-1996 Gravensweg 40, Alkmaar 19960418 AP mijn, Duits, LPZ 1 Opgegraven tijdens tuinwerkzaamheden. Nee, het is niet bekend hoe deze mijn (light) hier terecht gekomen is. 10-04-1996 Engelenburg [Egelenburg, sic.] 13, 19960580 Granaat Ø 87 mm 1 Egelenburg 13 lag buiten de huidige gemeente Nee, deze locatie ligt buiten het on- Heiloo Alkmaar. derzoeksgebied. 10-05-1996 Hazekoog (industrieterrein), 19960970 Granaat 5 cm 1 De granaat is tijdens graafwerkzaamheden Nee, het is niet bekend hoe deze mu- Alkmaar aangetroffen. nitie hier terecht gekomen is. 30-07-1996 Herculesstraat hoek Koelmastraat, 19961553 Field Howitzer, 105 mm 1 Zie het krantenartikel van 27-07-1996. Hier Nee, het is niet bekend hoe deze mu- Alkmaar (verschoten) wordt de vondst van een brisantbom aan de nitie hier terecht gekomen is Herculesstraat gemeld. 20-12-1996 Sluispolderweg 7, bij een golfbaan, 19962556 Granaat 10,5 cm 1 Deze granaat was hoogstwaarschijnlijk onder- Ja, zie 3.3.2.2. Alkmaar deel van de valstrik in de Sluispolder. 16-04-1997 Noorderkade, Alkmaar 19970796 Mortiergranaat 1 Aangetroffen tijdens werkzaamheden. Het is Deze vondst is mogelijk afkomstig niet exact duidelijk waar aan de Noorderkade van een Duitse stelling. Zie 3.3.1.2.

deze mortiergranaat is aangetroffen. In het noordelijke deel van de Noorderkade bevond zich een stelling (W.N. 1) met een stuk anti- tankgeschut. Mogelijk komt deze granaat uit deze stelling. 07-07-1997 Ursemmerweg 3, Ursem 19971506 Niets - Dit betrof een zoekactie naar een mogelijk aan- Ja, deze bom is mogelijk afkomstig wezige vliegtuigbom. De bom is niet geruimd. van een vliegtuigcrash. Zie 3.5.6. 18-08-1997 Wijdenspanseweg 55, Alkmaar 19971753 Oefengranaat 7,6 1 De Wijdenspanseweg 55 is door Saricon niet tot Niet relevant, dit adres is niet meer een locatie in de huidge topografie herleid. herleidbaar tot een locatie in de he- dendaagse topografie. 25-02-1998 Kanaaldijk 13a [Kanaalweg?], Hei- 19980266 Kleinkalibermunitie 11 Deze locatie lag buiten het onderzoeksgebied. Nee, deze locatie lag buiten het on- loo Granaat 1 derzoeksgebied. 04-08-1998 Vermeerstraat 48, Alkmaar 19981570 Mortiergranaat 1 Deze mortiergranaat is tijdens het leegruimen Niet relevant, de oorspronkelijke loca- van de woning op zolder aangetroffen. Dit bete- tie waar deze munitie is aangetroffen kent dat deze munitie niet in de bodem is aan- is niet bekend. getroffen. Saricon kan dus niet met zekerheid stellen dat deze munitie hier sinds de Tweede Wereldoorlog ligt.

28-08-1998 Boekelerdijk 13, Alkmaar 19981557 Granaat 1 Aan de Boekelerdijk 13 slag een recyclingbe- Niet relevant, de oorspronkelijke loca- drijf. De granaat ligt in een container. Dit bete- tie waar deze munitie is aangetroffen kent dat deze munitie niet in de bodem is aan- is niet bekend. getroffen. Saricon kan dus niet met zekerheid stellen dat deze munitie hier sinds de Tweede Wereldoorlog ligt. 22-09-1998 Kerkenlaan, tegenover 19981890 Steelhandgranaat 1 De granaat lag achter een schuurtje. Niet relevant, deze locatie lag buiten bouwperceel 54, Heiloo het onderzoeksgebied.

92 22S049-VO-01

Tabel 3.5. Overzicht van (mogelijk relevante) munitievondsten Datum Locatie UO Nummer Type OO49 Aantal Relevante informatie Relevant? 16-05-2000 Havingastraat [Havinghastraat, 20000962 Brisantgranaat 80 mm 1 Deze brisantgranaat werd bij graafwerkzaam- Deze vondst is mogelijk afkomstig sic.], Alkmaar heden aangetroffen. De Havinghastraat bevindt van een Duitse stelling. Zie 3.3.1.2. zich op een locatie waar gedurende de oorlog een tankgracht lag. Mogelijk is deze brisantgra- naat in de gracht gedumpt, of is deze afkomstig uit een van de nabijgelegen stellingen. 11-07-2000 Sportlaan 4, Alkmaar 20001326 Granaatkop 37 mm 1 Nabij de Sportlaan lag een militair complex dat Deze vondst is mogelijk afkomstig de zuidelijke toegang tot Alkmaar verdedigde van een Duitse stelling. Zie 3.3.1.2. (W.N. 6). Waarschijnlijk komt deze handgranaat uit deze stelling. 19-07-2000 Strooijonkerstraat 1, Alkmaar 20001358 Handgranaat No. 36 1 Dit betreft Britse munitie. Het is niet exact be- Nee, het is niet bekend hoe deze mu- Mills kend hoe deze op deze locatie terecht gekomen nitie hier terecht gekomen is. is. 24-08-2001 Kompasweg 61, Alkmaar 20011281 Brisantgranaat (30) 5 1 De munitie ligt 2-2,5 meter onder water in een Niet relevant, de granaat is door de cm recreatieplas. Volgens de EOD is deze granaat vinder verplaatst.

Het is daarmee niet door de vinder in het water gegooid na ‘proble- zeker waar deze origineel granaat is men’. aangetroffen. 19-03-2002 Sluispolderweg 7, Golfbaan 20020296 Granaat voorzien van 1 Deze granaat was hoogstwaarschijnlijk onder- Ja, zie 3.3.2.2. Sluispolder, Alkmaar trekontsteker deel van de valstrik in de Sluispolder. 27-09-2002 Bergweg [Bergerweg?] 173, 20021498 Antitankgranaat 80 mm 1 Deze locatie ligt nabij een grote Duitse stelling Deze vondst is mogelijk afkomstig Alkmaar (W.N. 2) te Alkmaar. Hoogstwaarschijnlijk was van een Duitse stelling. Zie 3.3.1.2. deze granaat daar vandaan afkomstig. 03-10-2002 Koperslagerstraat 12, Alkmaar 20021565 Granaat 40 mm 1 Deze granaat is aangetroffen nabij een stelling Deze vondst is mogelijk afkomstig (W.N. 16). Mogelijk komt deze granaat hier van- van een Duitse stelling. Zie 3.3.1.2. daan. 17-10-2003 Molenlei 13a, achter pand van het 20031638 Brisantgranaat Houwit- 1 Deze locatie ligt net buiten het onderzoeksge- Niet relevant, deze locatie lag buiten Buffettenpaleis, Akersloot ser 15 cm (mog. type bied. het onderzoeksgebied. 18, Duits), zonder ont- steker. 03-03-2004 Magdelenstraat [Magdalenenstraat, 20040212 1 x V1974 practice 1 Dit betreft naoorlogse munitie. Niet relevant, dit betreft naoorlogse sic.] 10, Alkmaar Bomb munitie.

22-11-2004 Kleinedam, De Rijp 20041735 Schroot 1 Bij een sluis werd ongeveer 30 cm onder water Niet relevant, dit betreft geen munitie een tuinkabouter aangetroffen, welke was aan- gezien voor een explosief. 11-06-2005 Prunuslaan 39, Oudorp 20050847 Granaat 3 inch 1 Dit betreft Britse munitie. Het is niet exact be- Niet relevant, het is niet bekend hoe kend hoe deze op deze locatie terecht gekomen deze munitie hier terecht gekomen is. is. 04-07-2005 Grevelingen 116, Alkmaar 20050931 Bom oefen, NSN1325- 1 Dit betreft naoorlogse munitie. Niet relevant, dit betreft naoorlogse 17-031-1449, Pol 93, munitie. Lot 150.

93 22S049-VO-01

Tabel 3.5. Overzicht van (mogelijk relevante) munitievondsten Datum Locatie UO Nummer Type OO49 Aantal Relevante informatie Relevant? 05-07-2005 Westerweg 366, Alkmaar 20061042 Kleinkalibermunitie 3 Dit bleek munitie die aangetroffen werd tijdens Niet relevant, de oorspronkelijke loca- Granaat 8 cm (US) 1 het leegruimen van een woning nadat de bewo- tie waar deze munitie is aangetroffen ner was overleden. De munitie is hier waar- is niet bekend. schijnlijk niet neergekomen of tijdens de oorlog achtergelaten. 18-10-2005 Lombardsteeg 35, Alkmaar 20051518 Nebelhandgranate 39 1 Het is niet bekend om welke reden deze munitie Niet relevant , het is niet bekend hoe (D) hier aangetroffen is. deze munitie hier terecht gekomen is. 27-10-2005 Wilhelminalaan, Alkmaar 20051568 Handgranaat WO2 1 Nabij de Wilhelminalaan lag een telefoonbun- Deze vondst is mogelijk afkomstig ker. Mogelijk is deze munitie daarbij achterge- van een Duitse stelling. Zie 3.3.1.2. laten. 30-12-2005 Lange Molenweg 12, Oterleek. 20051826 Incendiary Bomb 30 lb. 1 Deze brandbom is waarschijnlijk afkomstig van Ja, zie 3.6.27. Brits de aanval op 3 april 1943. 09-01-2007 Boekelerdijk 13a, Alkmaar 20070054 Handgranaat 1 Dit betreft een vondst op een afvalverwerkings- Niet relevant, de oorspronkelijke loca- locatie. Mogelijk is de handgranaat met afval tie waar deze munitie is aangetroffen hier achtergelaten.

Het is dan ook niet zeker dat is niet bekend. deze munitie hier gedurende de oorlog terecht gekomen is. 18-03-2007 Sonnaville [De Sonnavillestraat, 20070382 Handgranaat Neder- 1 Het is niet bekend om welke reden deze munitie Niet relevant, het is niet bekend hoe sic.] 13, Alkmaar lands, nr. 1 hier aangetroffen is. deze munitie hier terecht gekomen is. 09-08-2007 Zeglis 77, Alkmaar 20071224 Brisantgranaat 7,5 cm 1 Deze locatie lag tussen twee Duitse stellingen. Deze vondst is mogelijk afkomstig Hoogstwaarschijnlijk is deze granaat van een van een Duitse stelling. Zie 3.3.1.2. van deze stellingen afkomstig. 20-09-2007 Boekel 21, Akersloot 20071396 Brandbom 30 lb., mk 2 1 Deze bom kwam op 400 meter van de A9 neer, Niet relevant, deze bom kwam buiten UK ter hoogte van Boekel 21. Dat is bijna 1700 me- het onderzoeksgebied neer. ter buiten het onderzoeksgebied. 07-05-2008 Middelweg 6, Starnmeer, Graft 20080627 Brisantgranaat 75 mm, 1 De granaat was verschoten. Deze vondst is mogelijk afkomstig 7L40, Hollands, zonder van Nederlandse luchtafweer. Zie ontsteker. 3.3.1.1. 29-05-2008 Saskerstraat 164, 20080777 Brisantgranaat type 7 L 1 Het is niet bekend om welke reden deze munitie Deze vondst is mogelijk afkomstig Voetbalvereniging Koedijk 40 Oudhollands hier aangetroffen is. van Nederlandse luchtafweer. Zie 3.3.1.1.

19-06-2008 Weiland bij Dorsstraat 369, Wormer 20080883 Handgranaat Mills No. 1 Het is niet bekend om welke reden deze munitie Niet relevant, deze munitie is buiten 36, UK hier aangetroffen is. het onderzoeksgebied aangetroffen. 24-06-2008 Kanaaldijk 301, Alkmaar 20080891 German projectile, 35 1 Dit betreft naoorlogse munitie. Niet relevant, dit betreft naoorlogse mm DM8A1 munitie.. 15-12-2009 Robonsbos 11, Alkmaar 20091865 Potje picrinezuur van 1 Picrinezuur werd soms op scholen en laborato- Niet relevant, dit betreft geen munitie. ongeveer 250 gr. ria gebruikt. Bij specifieke omstandigheden kan dit materiaal explosieve eigenschappen krijgen, waarna de EOD dient te worden ingezet.

94 22S049-VO-01

Tabel 3.5. Overzicht van (mogelijk relevante) munitievondsten Datum Locatie UO Nummer Type OO49 Aantal Relevante informatie Relevant? 04-04-2010 Bergerhout 1, Murmellius 20100611 Potje met 15 gram picri- 1 Picrinezuur werd soms op scholen en laborato- Niet relevant, dit betreft geen munitie. gymnasius, Alkmaar nezuur ria gebruikt. Bij specifieke omstandigheden kan dit materiaal explosieve eigenschappen krijgen, waarna de EOD dient te worden ingezet. 10-11-2010 Sluispolderweg 7, Alkmaar 20101647 Brisantgranaat, 75 mm 1 Deze granaat was hoogstwaarschijnlijk onder- Ja, zie 3.3.2.2. mortier Mle (F) deel van de valstrik in de Sluispolder. 2012 Jan van Eijcklaan [Eyckstraat, sic.], 20120126 Brisantgranaat 37 mm 2 Het is niet bekend waar deze munitie is ingezet, Niet relevant, het is niet bekend hoe Alkmaar Hotchkiss en of deze hier in de bodem is aangetroffen. deze munitie hier terecht gekomen is. 2012 Vogelweg B 6 (opvoedhuis), 20120485 Brisantgranaat, 37 mm 1 Verder informatie ontbreekt. Ja, zie 3.3.2.2. Alkmaar mortier Mle (F) Brisantgranaat 75 mm 1 mortier zonder ontste- ker Mle 1917 (niet ver- schoten) 2012 Haviksdijkje 1, Grootschermer 20121201 Steelhandgranaat 24 2 Verdere informatie ontbreekt. Niet relevant, het is niet bekend hoe deze munitie hier terecht gekomen is.