60. 330285 Beeldvormend raadsvoorstel minimabeleid 2020.pdf
Tekst van het document
laptop + laptop
Hellevoetsluis
€600
€600
€600
€600
Krimpen aan
€1075 + fiets
€1450 + fiets/
fiets
-
€1755
€1730 + fiets
den IJssel*
laptop
Rotterdam
€2005 + fiets
en laptop
mogelijk is. De kinderombudsman vindt dat het registreren per kind het meeste zegt over het bereik van de regeling. Immers, registratie per keer dat de regeling gebruikt is, geeft geen goed inzicht in hoeveel
€1280 + fiets
Vlaardingen
€825 + fiets
€375 + fiets/ laptop
kinderen bereikt zijn. Van één kind kunnen namelijk meerdere
en laptop €600 + fiets
€825 + fiets/ laptop
aanvragen gehonoreerd zijn. Het registreren per huishouden geeft ook onvoldoende inzicht. In een huishouden kunnen immers veel of
* Deze bedragen zijn inclusief de bijdrage uit het Voorzieningenfonds van de ouder
weinig kinderen zitten.
(€300 per ouder), dat in Krimpen aan den IJssel ook voor de kinderen kan worden in gezet.
Een overzicht hoe de regelingen per gemeente financieel uitpakken voor gezinnen in verschillende inkomenscategorieën, is opgenomen als bijlage 2. Een samenvatting staat hieronder in tabel 2. De kinderombudsman constateert grote verschillen tussen de gemeenten.
7
for Children, “Kansen voor kinderen: een postcodetombola? Een verkennend onderzoek naar
In Rotterdam heeft een gezin met twee kinderen dat een inkomen
18
gelijke toegang tot voorzieningen voor kinderen voor kinderen in Nederland die opgroeien 8
gemeentelijke kinderombudsman
Voor een landelijk beeld van de verschillen tussen gemeenten, zie Save the Children en Defence
in armoede”, 2019. De namen van de gezinnen zijn fictief.
19
3 De behoeften van kinderen
opgroeien. Zij zien bijvoorbeeld kinderen die met een lege broodtrommel naar school gaan. Zo proberen ouders te verbergen dat er thuis niet genoeg te eten is. Sommige scholen organiseren een schoollunch. Professionals wijzen op het risico dat dat weer verdwijnt als er niet
De gemeentelijke regelingen hebben als doel dat kinderen zo veel
genoeg vrijwilligers zijn. Een professional wijst op een probleem in het
mogelijk kunnen meedoen, ook al is er thuis weinig geld. De regelingen
bestrijden van het tekort aan eten:
bieden voorzieningen voor op school en in de vrije tijd. Een kind kan bijvoorbeeld een laptop voor school krijgen, een lidmaatschap van
Zorgen voor voldoende eten “is van niemand”. Daarom wordt
een sportvereniging of een vergoeding voor schoolspullen. De kinder-
dit probleem niet structureel aangepakt.
ombudsman wil graag weten of dit aanbod van de gemeenten aansluit bij de behoeften van kinderen. Daarover ging de kinderombudsman
Meerdere kinderen, en ook jongeren, noemen nadrukkelijk als behoefte:
met kinderen, jongeren en ouders in gesprek.
vrije tijd. Een kind vertelt:
Uit deze gesprekken blijkt dat de regelingen voor een deel voorzien in
Ik weet wel dat ik gratis kan sporten. Maar ik kan niet. Ik moet op
de behoeften van kinderen. Kinderen noemen vaak geld voor school-
mijn jongere broertjes en zusjes passen. Mijn ouders zijn uit werken.
spullen en sporten. Maar kinderen noemen ook andere behoeften, waar de regelingen niet in voorzien. Om beter aan te sluiten bij de behoeften
Naast de basisbehoeften voor thuis noemen de kinderen vaak hoe
van kinderen, is het belangrijk dat gemeenten met hen in gesprek gaan
belangrijk familie en vrienden zijn. Als het thuis financieel moeilijk is,
(hoofdstuk 4).
is het fijn als je steun krijgt van mensen om je heen. Een kind zegt:
3.1 Kinderen: eten en een fijn thuis
Het belangrijkste is dat je familie hebt, om mee te spelen, die je kunnen helpen. Ze geven je gezelligheid en je ouders zijn heel belangrijk.
De kinderombudsman sprak met kinderen uit groep 7 en 8 van een aantal basisscholen. Wat de kinderombudsman in die gesprekken
En kinderen geven aan dat ze zien dat sommige kinderen die in armoede
opvalt is dat de behoeften die kinderen het belangrijkst vinden over de
opgroeien gepest en buitengesloten worden. De kinderen vinden dat
thuissituatie gaan: is er genoeg te eten, hebben de kinderen genoeg
daar iets aan gedaan moet worden. Ook vragen ze aandacht voor
kleren en een bed om in te slapen? Is er geld om de huur, verwarming
eenzaamheid onder deze groep kinderen. Met het benoemen van
en stroom te betalen? Een kind zegt:
deze immateriële zaken raken de kinderen de kern: het bestrijden van armoede gaat over veel meer dan het geven van spullen.
Stroom is heel belangrijk. Dat is nodig voor je laptop en je huiswerk. Zonder licht kun je geen huiswerk maken. Dan moet je bij het raam
En tot slot vragen kinderen en jongeren, en ook ouders, om meer
gaan zitten.
speeltuinen/plekken in de buurt die niet vies of stuk zijn. Met toestellen die ook voor oudere kinderen leuk zijn. En met activiteiten die gratis
In deze basisbehoeften voorzien de gemeentelijke regelingen niet.
zijn. Een kleine financiële bijdrage voor die activiteiten is toch weer een drempel voor kinderen om mee te kunnen doen.
Ook veel professionals noemen het ontbreken van voldoende (en veelzijdig) eten als een groot probleem voor kinderen die in armoede
20
21 Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede
gemeentelijke kinderombudsman
3.2 Jongeren: telefoon, kleding en zakgeld
kind er anders uitziet vanwege zijn kleding. Zij vinden dat leeftijdsgenoten die opgroeien met weinig geld in aanmerking moeten komen
De kinderombudsman sprak met jongeren uit het voortgezet onderwijs,
voor goede kleding.
het mbo en jongerenraden. Net als kinderen benoemen ook veel jongeren als eerste het belang van een fijn thuis. Bijvoorbeeld een
Tot slot noemen jongeren zakgeld:
rustige plek om je huiswerk te maken. Of een slaapkamer met een eigen bed. Daar kan een jongere tot rust komen. Een jongere vertelt:
Om mee te kunnen doen met je vrienden heb je zakgeld nodig. Bijvoorbeeld om naar de bioscoop te gaan of naar een pretpark.
Als je elke dag op een opblaasluchtbed moet slapen is dat erg
Of voor een telefoon of merkkleding.
vermoeiend: hij kan kapot gaan, je moet hem vaak oppompen en het ligt minder lekker.
Jongeren geven aan dat ze zelf kunnen werken om wat bij te verdienen. Maar ze benoemen ook dat er kinderen zijn die dat niet kunnen. Zoals
Naast een fijn thuis noemen veel jongeren, en kinderen, sport. Alle
jongere kinderen die nog niet mogen werken. Of jongeren die niet
gemeenten voorzien daarin. Jongeren noemen wel hoe duur sport is.
kunnen werken, omdat ze op hun jongere broertjes en zusjes moeten
Het is niet alleen het lidmaatschap. Je hebt ook kleding nodig, schoenen,
passen. Of jongeren die vanwege discriminatie geen baantje kunnen
materiaal, geld voor kamp of een uitje, vervoer. Ouders en professionals
vinden. In zakgeld voorzien de regelingen niet. Ook professionals wijzen
benoemen ook dat het aanschaffen van het officiële clubtenue van de
op het belang van zakgeld. Zij noemen het schoolreisje. Elke gemeente
sportvereniging en sportschoenen erg duur zijn. Deze spullen kunnen
maakt het mogelijk dat kinderen mee kunnen op schoolreisje als hun
in een aantal gemeenten wel betaald worden uit het tegoed waar
ouders dat niet kunnen betalen. Maar kinderen hebben ook wat zakgeld
kinderen recht op hebben, maar dan blijft er maar weinig geld meer over
nodig voor het schoolreisje. Een professional zegt:
voor andere, noodzakelijke dingen. Professionals vragen zich af of de sportverenigingen deze kosten voor hun rekening zouden kunnen nemen.
Er zijn ook altijd kosten tijdens het schoolreisje. Sommige kinderen vinden vrije tijd tijdens het schoolreisje vervelend, want ze hebben
Het vaakst noemen jongeren het belang van een mobiele telefoon, een
geen geld om iets te eten of iets anders te kopen.
goed werkende laptop om huiswerk te kunnen maken en goede kleding. De regelingen voorzien wel in een laptop, maar niet in een mobiele telefoon of kleding. Jongeren geven aan dat een mobiele telefoon niet alleen een luxe is. Een telefoon is ook noodzakelijk om op school mee
3.3 Ouders en professionals: openbaar vervoer, bijles en internet
te kunnen doen. Net als een laptop of computer. Via hun telefoon bekijken jongeren hun rooster, praten ze mee in de groepsapp van de
Door de regelingen kunnen kinderen sporten en meedoen aan culturele
klas, en doen ze mee aan Kahoot quizjes die de docent voor hen maakt.
activiteiten. Ook kunnen kinderen naar uitjes, zoals naar de dierentuin.
En in Corona-tijd is een mobiele telefoon soms de enige mogelijkheid
Maar het vervoer naar deze activiteiten wordt niet vergoed. Binnen de
om contact met vrienden te hebben. Zoals een jongere zegt:
wijk lopen ouders en kinderen vaak, vertellen professionals. Maar een professional zegt:
Zonder telefoon is het moeilijk op school en ben je een buitenbeentje! Als de activiteiten buiten de wijk zijn, dan is het openbaar vervoer
22
Ook merken jongeren op dat het op de middelbare school belangrijker
een probleem. Bijvoorbeeld tennis is niet in de wijk. Niet alleen de
wordt hoe je er uit ziet. Jongeren noemen pesten en uitsluiting als een
ouder en het kind moeten een kaartje voor het OV kopen,
23
Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede
4 Jeugdparticipatie
maar ook de jongere broertjes en zusjes die niet alleen thuis kunnen blijven. Dat is veel te duur voor zo’n gezin. Ouders en professionals vertellen de kinderombudsman dat vanwege
4.1 Wat is jeugdparticipatie?
de hoge kosten van het openbaar vervoer uitjes niet doorgaan of dat een kind niet op sport gaat. Kinderen tot en met 11 jaar kunnen op woensdagmiddag en zondag gratis met de bus van de RET. Maar veel
Ieder kind heeft het recht om mee te praten en mee te beslissen over
ouders weten dat niet.
belangrijke zaken in zijn leven. Zo kunnen kinderen invloed uitoefenen op onderwerpen die hen aangaan. Dat heet participatie. Participatie is
Een aantal professionals noemt bijles als behoefte. In de wijk zijn er wel
een van de belangrijkste uitgangspunten van het Kinderrechtenverdrag.9
plekken waar kinderen heen kunnen gaan voor huiswerkbegeleiding.
Het recht op participatie geldt o.a. thuis, op school en in de wijk. En het
Maar gratis aanbod voor bijles is er niet. Dat blijft iets voor kinderen die
geldt ook bij het opstellen, uitvoeren en evalueren van beleid dat over
opgroeien in gezinnen met geld. Professionals wijzen erop dat dat het
hen gaat.10 Het recht op participatie geldt voor álle kinderen en is dus
verschil in onderwijsniveau nog groter maakt.
niet aan een minimum leeftijd gebonden.11 Een professional zegt over de kracht van jeugdparticipatie:
Tot slot noemen ouders en professionals een fijne plek om huiswerk te maken en goed werkend internet als behoefte. Dat het daaraan
Gemeenten kunnen goed regels bedenken, maar kunnen ze ook
ontbreekt in gezinnen kwam tijdens de Corona-crisis aan het licht.
luisteren? Door kinderen een stem te geven zorg je niet alleen dat je
Kinderen kregen wel een laptop, maar konden er vervolgens niet hun
beleid goed aansluit bij de behoeften van kinderen. Je versterkt ook
schoolwerk op doen. Daar was internet voor nodig. Ook zaten ze vaak
de eigenwaarde en de vaardigheden van deze kinderen. Ze merken
met broertjes en zusjes en soms ook werkende ouders in één ruimte.
dat ze daadwerkelijk invloed kunnen hebben op belangrijke dingen.
Dat gaf veel onrust.
Dat maakt kinderen trots. Tegenover het recht van kinderen om mee te praten en mee te beslissen,
3.4 Én-én of óf-óf
staat de plicht van de (gemeentelijke) overheid om dit mogelijk te maken. Om er voor te zorgen dat kinderen zich serieus genomen voelen,
Kinderen en jongeren hebben meerdere behoeften als zij opgroeien in
moet de gemeente een aantal waarborgen in acht nemen.12 Allereerst
een gezin met weinig geld. De kinderombudsman merkt op dat niet
zorgt de gemeente ervoor dat kinderen wéten dat zij het recht hebben
in elke gemeente in meerdere behoeften tegelijkertijd kan worden
om hun mening te geven en hoe ze dat kunnen doen. Daarnaast krijgen
voorzien. Hier wordt het verschil in aanbod tussen gemeenten duidelijk.
zij begrijpelijke informatie over het onderwerp waar hun mening over
In Hellevoetsluis bijvoorbeeld bedraagt het kindpakket €300,- per jaar
wordt gevraagd. Ook de plek waar met kinderen wordt gesproken vraagt
voor ieder kind. In Albrandswaard is dat voor kinderen tot 12 jaar €350,-.
om aandacht. Dat is een plek waar een kind zich fijn voelt om zijn mening
Dat betekent dat ouders een keuze moeten maken waaraan zij dit
te geven. En de gemeente neemt de mening van kinderen serieus. Dat
besteden: aan lidmaatschap van een sportclub óf aan een fiets voor
betekent dat die mening daadwerkelijk meeweegt in de besluitvorming.
school bijvoorbeeld. In Rotterdam kunnen kinderen veel meer. Zij
Na de besluitvorming legt de gemeente aan kinderen uit wat het met
kunnen én lid worden van een sportclub (Jeugdfonds Sport en Cultuur)
hun mening heeft gedaan.
én schoolspullen kopen (jeugdtegoed) én een fiets voor school krijgen
9
(Stichting Meedoen in Rotterdam).
10 11
24
12
Zie artikel 12 van het Kinderrechtenverdrag. Zie Algemene Aanbeveling 12 van het Kinderrechtencomité, o.a. par. 122. Zie Algemene Aanbeveling 12 van het Kinderrechtencomité, o.a. par. 21. Zie Algemene Aanbeveling 12 van het Kinderrechtencomité, o.a. par. 40-47.
25
gemeentelijke kinderombudsman
Een jongere heeft een belangrijk advies over het moment van participatie:
nodig is. Toch betrekken gemeenten kinderen nog maar heel beperkt bij het opstellen, uitvoeren en evalueren van beleid.
De gemeente moet ons aan het begin om advies vragen en niet pas aan het einde van een traject als ze helemaal klaar zijn. Dan kan er
Capelle aan den IJssel en Rotterdam geven aan dat kinderen betrokken
niets meer veranderd worden.
zijn geweest bij het vormgeven van (een deel van) het armoedebeleid. Albrandswaard, Hellevoetsluis, Krimpen aan den IJssel en Vlaardingen
Er zijn veel verschillende manieren waarop kinderen kunnen participeren.
betrekken tot op heden kinderen niet. Terwijl Albrandswaard en Krimpen
Dat kan in een vaste raad, maar kan ook per keer en onderwerp gekozen
aan den IJssel wel een kindergemeenteraad hebben. Voor een aantal
worden.
13
Albrandswaard, Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel
gemeenten speelt mee dat zij kinderen niet willen belasten met een zwaar
en Rotterdam hebben een jongerenraad, een kindercollege van B&W of
onderwerp als armoede. Uiteraard begrijpt de kinderombudsman de
een kindergemeenteraad. Een jongere zegt over het belang ervan:
reflex om kinderen te willen beschermen. Hiermee miskennen deze gemeenten echter dat kinderen zelfstandige dragers van rechten zijn en
Het is mooi als er een kinderburgmeester is, maar het zet niet veel
dat participatie een van die rechten is. De rechten van kinderen kunnen
zoden aan de dijk. Het is wel goed voor het politiek bewustzijn bij
wel worden ingeperkt als daar een goede reden voor is. Bijvoorbeeld als
kinderen. En kinderen zien dat ze er toe doen.
hun veiligheid in gevaar is. Dat armoede een moeilijk onderwerp is, vindt de kinderombudsman geen goede reden. Over andere moeilijke
Kiest de gemeente voor een kinder- of jongerenraad, dan vraagt de
onderwerpen, zoals echtscheiding en omgang met ouders, is zelfs
kinderombudsman er wel aandacht voor dat ook (kwetsbare) kinderen
wettelijk vastgelegd dat kinderen daarover moeten worden gehoord.14
die niet in die raad zitten, de mogelijkheid krijgen om hun stem te laten horen. Een jongere met ervaring met jeugdparticipatie zegt daarover:
4.3 Ideeën van kinderen over participatie We vertegenwoordigen wel jongeren, maar we zouden meer jongeren moeten kunnen bereiken. Vooral doelgroepen. Bijvoorbeeld sporters
De kinderombudsman vroeg aan kinderen en jongeren wat zij een goede
of jongeren die jeugdhulp krijgen. De gemeente moet faciliteren dat
manier vinden voor de gemeente om hun ideeën te leren kennen. Bijna alle
wij de capaciteit hebben om die jongeren te bereiken.
groepen die de kinderombudsman sprak, nodigen de burgemeester van harte uit bij hen op school langs te komen. De kinderen delen graag hun ideeën!
Jongeren van het Albeda in Vlaardingen De gemeente kan ons een enquête sturen. Zo kunnen álle jongeren
Kinderen van de Julianaschool in Albrandswaard
meepraten over wat zij belangrijk vinden in Vlaardingen!
We nodigen de burgemeester uit op school om te komen praten over armoede. Maar ook over andere dingen, zoals veiligheid. Of we zeggen het tegen de kinderburgemeester. Die zit bij ons op school.
4.2 Jeugdparticipatie en de armoederegelingen En als de burgemeester niet naar school komt, dan komen de kinderen Waar het gaat om armoede onder kinderen, weet niemand beter wat de
graag bij de burgemeester langs, of sturen hem/haar een brief.
impact daarvan is dan de kinderen zelf. Participatie van kinderen draagt daarom bij aan beleid dat daadwerkelijk aansluit bij de behoeften en
Kinderen van Basisschool Pieter Bas in Capelle aan den IJssel:
wensen van kinderen. Logisch dus als gemeenten aan hen vragen wat
Het is handig om een ideeënbox of emailadres te maken, zodat de kinderen de burgemeester kunnen helpen.
13
26
Zie voor verschillende vormen van participatie bijvoorbeeld: de kleine ambassade, speaking minds,
school for participation.
14
Zie artikel 809 Rv.
27
5 Bekendheid
Dit zijn factoren die vragen om extra aandacht bij het bekend maken van de regelingen.
Om van de regelingen gebruik te kunnen maken, moeten ze wel bekend
5.1 Vindbaarheid op gemeentelijke website
zijn bij professionals, ouders en kinderen. Een betere bekendheid leidt, net als betere toegankelijkheid, tot een groter bereik. In dit hoofdstuk
Vier van de zes gemeenten maken de regelingen op één plek bekend op
bekijkt de kinderombudsman hoe de gemeenten de regelingen bekend
hun eigen website. In Krimpen aan den IJssel ontbreekt op de website
maken en wat er beter kan. Aan kinderen en jongeren vroeg de kinder-
de regeling van Stichting Leergeld. In Hellevoetsluis ontbreekt dat het
ombudsman om met goede ideeën te komen hoe de gemeenten de
Kindpakket door Stichting Leergeld beheerd kan worden.
regelingen beter bekend kunnen maken. Zijn de regelingen ook makkelijk vindbaar op de gemeentelijke De gemeenten maken de regelingen op verschillende manieren bekend.
websites? Een goede vindbaarheid vergroot de bekendheid. De kinder-
Dat doen zij o.a. op hun website, via huis-aan-huis-kranten, folders en
ombudsman vroeg het aan ouders en onderzocht zelf hoe gemakkelijk
nieuwsbrieven, en via maatschappelijke organisaties die in contact
de regelingen op de gemeentelijke websites zijn te vinden.
staan met ouders en kinderen. Ook de organisaties die een deel van de regelingen uitvoeren, brengen de regelingen onder de aandacht.
Veel ouders, en ook een aantal professionals, geven aan dat zij niet via
Toch zijn veel ouders niet op de hoogte van de regelingen. Dat hoorde
de website van de gemeente naar financiële hulp zoeken. Dat doen zij
de kinderombudsman in veel van de gesprekken die zij voerde. Een
via Google. Ze gebruiken dan zoekwoorden als: “hulp bij …” of “geld
professional zegt:
voor mijn kinderen”. Het zoeken naar informatie vinden ouders niet gemakkelijk. Een ouder zegt:
Pas als de hulpverlening in een gezin komt, raken ouders op de hoogte. De hulpverlening wijst hen op de regelingen.
Allerlei reclames worden door je strot geduwd, maar waar je recht op hebt daar moet je eindeloos naar zoeken.
Een ouder zegt daarover: De kinderombudsman onderzocht zelf op drie manieren de vindbaarheid Als je alleen maar aan het overleven bent, ga je niet zo 1-2-3 kijken
van de regelingen op de gemeentelijke website: via de zoekbalk op de
waar je recht op hebt.
gemeentelijke website (zoekterm = hulp betalen <product>), via de startpagina van de gemeentelijke website (aantal muiskliks totdat de
Schaamte, stress en angst voor de gemeente (par. 6.2.2) spelen in veel
regeling is gevonden) en via Google (zoekterm = <naam gemeente>
gezinnen met weinig geld. Een professional zegt:
hulp betalen <product>).
De meeste ouders komen vanwege schaamte- en schuldgevoel niet uit
Uit het overzicht achterin dit rapport blijkt dat de uitkomsten zeer
zichzelf naar school om hun financiële situatie te bespreken. Ook zijn
wisselend zijn (bijlage 1, regel 16, Online te vinden). Over het algemeen
ze vaak te veel door stress en zorgen in beslag genomen om de potjes
is de vindbaarheid via de zoekbalk op de gemeentelijke website slecht.
en voorzieningen te vinden waar ze een beroep op kunnen doen.
Doorklikken via de startpagina van de gemeentelijke website is erg ingewikkeld. In Krimpen aan den IJssel levert het zoeken naar een
Ook is een deel van de ouders laaggeletterd of anderstalig (par. 5.4).
financiële bijdrage voor een fiets via de zoekbalk op de website geen
28
29 Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede
gemeentelijke kinderombudsman
resultaat op. Via de startpagina kost het tien muiskliks. Zoeken via de
van de regelingen aan álle gezinnen in hun gemeente met kinderen tot
website kost in andere gemeenten soms minder muiskliks, maar vraagt
18 jaar. Ongeacht de financiële situatie thuis. Zo bereiken de gemeenten
wel om lastige zoekkeuzes en veel scrollen. Zo zijn in Vlaardingen de
ook bijvoorbeeld werkende gezinnen met weinig geld (par. 5.5).
regelingen te vinden via “werk, inkomen en schuldhulpverlening” > inkomen/bijstand > financiële regelingen eigen gemeente > inwoner
Jongeren van het Helinium in Hellevoetsluis
van Vlaardingen. En dan moet een ouder helemaal naar beneden
Laat de gemeente ook een brief aan de jongeren sturen met een
scrollen om de regelingen voor kinderen te vinden. Ook in Hellevoetsluis
overzicht van de regelingen. Als de brief aan hen zelf gericht is, zullen
en Albrandswaard staan de regelingen onder “werk en inkomen”.
ze die zeker lezen. En zij kunnen dan hun ouders vragen om een
Vanuit het perspectief van gemeenten is dit wellicht een logische plek.
aanvraag te doen.
Maar geldt dat ook voor ouders die financiële steun zoeken om hun kind op muziekles te kunnen doen? In Rotterdam staan de regelingen
Jongeren van Lentiz I Geuzencollege in Vlaardingen
onder “wonen en leven”. Dat lijkt logischer. Maar dan moet via “zorg
Hang posters op in de school. Zo kennen wij de regelingen ook!
en ondersteuning” worden doorgeklikt naar “schulden oplossen en voorkomen”. Zoekt een ouder daar naar financiële hulp voor het betalen
Kinderen van de Julianaschool in Albrandswaard
van het schoolreisje? De zoekresultaten via Google zijn gelukkig een
Maak vrolijke ansichtkaarten over de regelingen en doe die in een leuke
stuk beter. Mits een ouder de goede zoekwoorden kiest.
envelop. Voor iedereen. Mensen die de informatie niet nodig hebben, kunnen de kaarten doorgeven aan iemand die het wel nodig heeft.
De kinderombudsman constateert dat de regelingen wel op de gemeentelijke websites staan, maar over het algemeen niet gemakkelijk vindbaar
Kinderen van basisschool De Kameleon in Rotterdam
zijn. Zeker gezien de factoren die spelen bij gezinnen met weinig geld, is
Als de gemeente een brief stuurt aan een inwoner over iets anders, dan
het de vraag of zij zonder ondersteuning de regelingen zullen vinden.
kunnen ze daar een kaartje bij doen over de regelingen. Kinderen van de kindergemeenteraad in Krimpen aan den IJssel
5.2 Actief informeren én leren
Iedereen krijgt reclamefolders in de brievenbus. Stop in die plastic verpakking ook een kaartje over de regelingen, met de website en het
Iedereen die de kinderombudsman sprak vindt dat gemeenten nog veel
telefoonnummer dat ouders kunnen bellen
actiever informatie over de regelingen moeten verspreiden. Ook vragen professionals om het contact met het lokale netwerk over de regelingen
Maar het is niet genoeg om alleen informatie op papier verspreiden.
duurzaam te onderhouden. Zodat zij de regelingen op het netvlies
Professionals geven aan dat folders en brieven slecht gelezen worden.
blijven houden en ouders kunnen bereiken die het nodig hebben.
Kinderen en ouders noemen social media en Youtube als dé manier om
Kinderen, ouders en professionals noemen verschillende manieren
informatie over de regelingen te verspreiden. Kinderen noemen ook
om de informatie actiever te verspreiden.
vaak het Jeugdjournaal. Een jongere zegt:
5.2.1 Actief informatie verspreiden
Op Instagram zou ik wel kijken als de gemeente daar iets post waar
Allereerst kunnen ouders én kinderen actiever schriftelijk geïnformeerd
ik recht op heb. Liever geen tekst, een filmpje werkt beter.
worden. Door een folder te verspreiden met alle regelingen erin
30
(par. 6.1). Of door ouders een brief te sturen. Hellevoetsluis en Capelle
Ook professionals wijzen allemaal op het belang van social media.
aan den IJssel bijvoorbeeld sturen elk jaar een brief met een overzicht
Een professional zegt daarover:
31
Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede
Wat nodig is dat de gemeente inwoners via social media spamt met
Kinderen van Basisschool Pieter Bas in Capelle aan den IJssel
filmpjes over de regelingen. Dan blijft uiteindelijk de boodschap
Maak een leuk stripboek voor de kinderen om hen zo over armoede en
hangen. Een poster vergeten mensen. Nog beter zou het zijn als je
de regelingen te vertellen.
in het filmpje alleen maar op ‘klik nu’ hoeft te klikken om een aanvraag te doen.
Kinderen, jongeren en ouders merken daarnaast op dat ze op school niet leren hoe met geld om te gaan. Een jongere zegt daarover:
Maar niet alle ouders zullen de reclames van gemeenten op social media bekijken. Sommige ouders zitten in hun eigen “Facebook-bubbel”, zoals
Op de middelbare school leerde ik wiskunde en natuurkunde. Maar
een professional zegt. Daarom moet de gemeente ook op pad om
niet hoe ik mijn belastingformulier moest invullen. Gek eigenlijk.
inwoners te informeren. Of ze kunnen ouders die ze kennen, bijvoorbeeld die een bijstandsuitkering krijgen, uitnodigen op het stadhuis.
Een professional zegt:
Dan kan de gemeente de regelingen uitleggen en direct helpen met de aanvraag. Een professional zegt:
Kinderen hebben geen besef van geld. Geld heeft voor hen geen betekenis. Dat komt pas als er een groot tekort thuis is.
Op dit moment is de gemeente nog te afwachtend. Zij hebben diverse regelingen, maar doen er onvoldoende aan om het bereik ervan te
Daarom vragen kinderen, jongeren en ouders om ook op school
vergroten. De gemeente brengt niet, maar zit alleen klaar. Om de
aandacht te besteden aan omgaan met geld. De kinderombudsman
mensen te bereiken moet de gemeente erop uit.
ondersteunt dit pleidooi.
Een andere professional zegt daarover:
Kinderen van Basisschool Pieter Bas in Capelle aan den IJssel en van Basisschool De Kameleon in Rotterdam:
De gemeente moet daar zijn waar de doelgroep is! Ga langs in de
Vertel in de klas over armoede en over de regelingen. Dan kennen wij
sportkantine, op het straatfeest, op een ouderbijeenkomst van de
ze ook en kunnen we het aan onze ouders vertellen. En leer ons ook op
kinderopvang.
school over hoe we met geld om moeten gaan.
Kinderen van de Julianaschool in Albrandswaard
Een ouder zegt over de wens om kinderen op school meer te leren
Laat de gemeente langs de deuren gaan. Ze kunnen dan de regelingen
over geld:
uitleggen en om een donatie vragen aan ouders die het niet nodig hebben. Als je wil dat het probleem niet blijft bestaan, leer kinderen dan Alleen een aanpak die zich op al vier de onderdelen richt, kan echt
op school hoe ze met geld moeten omgaan.
bijdragen aan een grotere bekendheid van de regelingen, zo vindt de kinderombudsman. Én schriftelijk én digitaal informatie verspreiden,
32
én via social media, én actief in de wijk.
5.3 Rol van de gemeente op school
5.2.2 Informeer, én leer, ook de kinderen
Professionals adviseren de gemeenten ook om duurzaam te investeren
De informatie die de gemeenten verspreiden is gericht op de ouders.
in contacten op school en in de wijk over de armoederegelingen. Ook
Kinderen en jongeren geven aan zelf ook meer te willen weten over
organisaties die laagdrempelig bij ouders thuis komen, kunnen een
de regelingen.
belangrijke rol spelen om de bekendheid van de regelingen te vergroten.
33
gemeentelijke kinderombudsman
5.4 Taalgebruik
Alle gesprekpartners wijzen op de rol die scholen daarin kunnen spelen. Scholen zijn een uitstekende vindplaats van ouders. En scholen kunnen armoede onder kinderen signaleren. Scholen kunnen ouders wijzen op
5.4.1 Gebrek aan heldere taal
de regelingen. Bijvoorbeeld via de school-app, suggereren ouders. Een
Om de bekendheid (en ook de toegankelijkheid) van de regelingen te
professional zegt:
vergroten, is het belangrijk dat de informatie erover begrijpelijk is en het taalgebruik aansluit bij de doelgroep. Laaggeletterdheid15,
School is de beste plek om ouders te vinden en om het gesprek met
anderstaligheid16 en stress door armoede zijn bijvoorbeeld factoren
ze aan te gaan. Contact op school is vaak laagdrempelig, een docent
om rekening mee te houden.
die even een brochure van het Jeugdfonds meegeeft aan een kind of ouder bijvoorbeeld.
Op websites en in folders over de regelingen ziet de kinderombudsman veel tekst staan. En moeilijke woorden. Er worden weinig pictogrammen
Een ouder zegt:
of filmpjes gebruikt. Het risico is dat ouders het daarom niet lezen. Of dat het hen afschrikt, waardoor ze geen aanvraag doen. Wat moeilijk
Als ik iets niet weet, vraag ik het op school. Daar kunnen ze me helpen.
taalgebruik met de lezer doet, vertelt een moeder:
Het zou mooi zijn als die medewerker dan ook direct kan helpen met
De gemeente gebruikt grote woorden. Ik weet niet wat die
de aanvraag van de regeling. Professionals geven wel aan dat dan nodig
betekenen. Ik maak een screenshot en stuur die naar familie.
is dat er een (armoedepreventie)medewerker op school aanwezig is die
Aan hen vraag ik wat het betekent.
die rol op zich kan nemen. Leerkrachten en medewerkers op school hebben al ontzettend veel taken. Nu het niet om een onderwijstaak
Een professional zegt over het taalgebruik van de gemeenten:
gaat, ziet de kinderombudsman hier een verantwoordelijkheid voor de gemeenten om dit mogelijk te maken. Eventueel in samenwerking
Ouders lezen folders en krantjes van de gemeente niet. Er staat
met het onderwijs.
veel te veel tekst in. Dat schrikt af. Het moet veel eenvoudiger met plaatjes of met filmpjes.
Ook op het voortgezet onderwijs en het mbo kan een (armoedepreventie)medewerker een belangrijke rol spelen in het verspreiden
Een andere professional waarschuwt voor het noemen van bedragen in
van informatie over de regelingen. En in het helpen om een aanvraag
de informatie over de regelingen:
te doen. Gericht op de jongeren, want hun ouders komen niet vaak meer op school. Bijvoorbeeld in het mentoruur of via de schoolapp, stellen
Gebruik geen bedragen, maar zet erbij dat het gratis is of dat
jongeren en ouders voor. Een jongere heeft wel een waarschuwing:
men niet hoeft te betalen. Mensen schrikken als ze een bedrag zien. Omdat ze vaak rekeningen binnenkrijgen denken mensen dat ze
Op mijn school gaat dat via de maatschappelijk werker. Dat is
moeten betalen als ze een bedrag zien. Voorbeeld hiervan is een
best een hoge drempel. Iedereen denkt dat je thuis problemen
moeder die bij een fonds de inkomensgrens zag staan en direct
hebt als je naar haar toe gaat. Dat wil je natuurlijk niet.
stopte met lezen. Ze dacht dat ze dit nooit zou kunnen betalen, terwijl dit niet aan de orde was.
15 16
34
In de provincie Zuid-Holland is 15% van de inwoners laaggeletterd. Zie lezen en schrijven. Van alle arme volwassenen heeft in 2017 iets meer dan de helft een migratie-achtergrond.
Zie SCP, Armoede in kaart 2019.
35
De folders met regelingen van Capelle aan den IJssel en van Hellevoet-
De kinderombudsman vraagt de gemeenten om bij het schrijven van
sluis zijn zeer toegankelijk geschreven: weinig tekst en eenvoudig
teksten en brieven expliciet aandacht te hebben voor het taalgebruik
taalgebruik. Op de webpagina van Albrandswaard met informatie over
en het mogelijke uitsluitingseffect daarvan.
de regelingen staat een filmpje. Daarin worden de regelingen helder uitgelegd.
5.5 Doelgroepen bereiken 5.4.2 Informatie alleen in het Nederlands Een groot deel van de ouders die in armoede leven, hebben een migratie-
Jongeren
achtergrond. Niet al die ouders beheersen het Nederlands goed. De
Wat de kinderombudsman opvalt is dat het promotiemateriaal gericht
kinderombudsman vindt geen anderstalige informatie over de armoede-
is op jonge kinderen. Zo zijn de tekeningen in de folder van Capelle aan
regelingen op de websites. Alle zes de websites zijn geheel in het
den IJssel kinderlijk. De posters van Sam&, die afgelopen maanden in
Nederlands. Hellevoetsluis heeft wat Engelstalige informatie, maar die
Rotterdam hingen, hebben foto’s van spelende kinderen. Het is de
is bedoeld voor toeristen. De site van Rotterdam heeft een link naar
kinderombudsman niet gebleken dat gemeenten zich in hun informatie-
Google translate. Daarmee laten gemeenten een mogelijkheid liggen
materiaal ook specifiek richten tot jongeren die onder de regelingen
om een deel van de doelgroep te bereiken. Een professional zegt:
vallen. Dat draagt het risico in zich dat jongeren zich niet aangesproken voelen. En zich niet in de regelingen verdiepen. Willen de gemeenten meer jongeren in armoede bereiken, dan is dat wel nodig.
Door de informatie alleen in het Nederlands te geven, bereik je veel mensen niet. Terwijl zij de regelingen wel hard nodig hebben. Er wordt gezegd dat ze maar Nederlands moeten leren. Maar zo
Kinderen van werkende ouders17
makkelijk is dat niet voor iedereen. Wil de gemeente echt wel alle
Kinderen met werkende ouders maken het grootste deel uit van kinderen
kinderen in armoede helpen?
in armoede (par. 4.1). Gemeenten erkennen dat zij deze gezinnen nog onvoldoende kennen. En deze gezinnen weten nog onvoldoende dat zij
Een ouder stelt voor:
van de armoederegelingen gebruik kunnen maken. Het gebruik onder deze groep kan dan ook flink omhoog. Een professional zegt:
Bij de huisarts staan folders in verschillende talen. Zodat iedereen op de hoogte is. Dat kan de gemeente ook doen. Ze kunnen in hun folder
Werkende ouders hebben het idee dat ze voor deze potjes niet in
een korte samenvatting zetten in andere talen. Bijvoorbeeld een
aanmerking komen. Ze gaan dus ook niet op zoek.
verwijzing naar de site van de gemeente. In par. 5.4 deed de kinderombudsman al de aanbeveling om alert te zijn
5.4.3 Uitsluiting door taal
op taalgebruik. En in par. 5.3.1 om álle gezinnen met kinderen onder de
Het is ook belangrijk om in het informatiemateriaal de juiste woorden
18 jaarlijks over de regelingen te informeren. Dit zijn twee manieren om
te kiezen. Woorden kunnen mensen uitsluiten. Een professional geeft
werkenden met weinig geld beter te bereiken. De kinderombudsman
als voorbeeld hoe werkenden met weinig geld zich niet herkennen als
raadt gemeenten aan nader te onderzoeken hoe deze doelgroep beter
doelgroep:
bereikt kan worden. En om onderling ervaringen uit te wisselen.
In sommige regelingen geldt een percentage van de bijstandsnorm als inkomenseis. De term ‘bijstandsnorm’ leidt ertoe dat werkende
36
armen denken dat de regeling niet voor hen bedoeld is. Zij ontvangen
17
immers geen bijstand.
het rapport van Sam&: “Altijd op het richeltje lopen. Verslag onderzoek werkende ouders onder
Zie over de drempels die werkende ouders ervaren om van de regelingen gebruik te maken
de armoedegrens”, augustus 2020.
Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede
37
6 Toegankelijkheid Wat professionals willen om overzicht te krijgen, is één plek waar alle regelingen per gemeente zijn gebundeld. Zowel digitaal als in een boekje. Een professional zegt: De regelingen die de gemeente aanbiedt, moeten toegankelijk zijn voor
Er zijn veel verschillende regelingen. Dat is voor ouders onover-
iedereen die daar recht op heeft. Dat geldt dus ook voor de armoederegelingen
zichtelijk. Vroeger was er het ‘brugboekje’, daarin stonden alle
voor kinderen. Toegankelijkheid gaat over fysieke toegang tot gebouwen
regelingen handig bij elkaar. Zoiets zou ouders erg helpen. Dat
bijvoorbeeld. Maar het gaat ook over procedures: zijn de regelingen makkelijk
kan ook helpen om de bekendheid te vergroten.
aan te vragen? Of zijn er obstakels die maken dat inwoners er niet aan beginnen? En toegankelijkheid gaat over informatie: is wat op websites
De kinderombudsman stelt vast dat de meeste gemeenten de regelingen
en op papier staat wel begrijpelijk voor iedereen? En tot slot betekent
digitaal al op één pagina op hun website hebben geplaatst. De vraag
toegankelijkheid ook: voor iedereen, zonder mensen uit te sluiten.
van de professionals bevestigt dat de gemeentelijke webpagina’s onvoldoende bekend zijn (par. 5.2). Een voorbeeld van buiten de zes
De kinderombudsman kijkt in dit hoofdstuk naar de toegankelijkheid
gemeenten van een zeer toegankelijke website met een breder aanbod
van de aanvraagprocedure. Welke belemmeringen komen kinderen,
dan alleen de gemeentelijke regelingen is de Blieppas in Schiedam. Wat
ouders en professionals tegen die het moeilijk maken om een regeling
betreft de wens om een handzaam boekje, Capelle aan den IJssel en
aan te vragen? Door die belemmeringen weg te nemen, kan het bereik
Hellevoetsluis hebben bijvoorbeeld een makkelijk leesbare folder die
van de regelingen worden vergroot.
een overzicht geeft van alle regelingen voor kinderen.
Een professional vat zijn wens voor een betere toegankelijkheid kort en
Een groot aantal van de professionals geeft aan ook behoefte te hebben
krachtig samen:
aan een sociale kaart van de wijk. Met daarop ook andere ondersteuningsmogelijkheden in de wijk, zoals de voedselbank en de kledingbank.
Wat wij nodig hebben is gemak, overzicht en duidelijkheid!
En met daarop de armoedepreventiemedewerkers op school en de intermediairs die kunnen helpen met het doen van een aanvraag.
6.1 Veelheid aan regelingen
6.2 De procedure
Uit het uitgebreide overzicht achterin dit rapport (bijlage 1) valt direct op hoeveel verschillende regelingen er zijn voor kinderen die opgroeien in een gezin met weinig geld. Elke regeling met een eigen procedure
6.2.1 Voor elke regeling een aparte procedure
en voorwaarden. Alle professionals die de kinderombudsman heeft
Voor elke regeling moeten ouders apart een aanvraag doen. Elk met
gesproken, zijn daar ontevreden over. Het kost veel tijd en energie om
een eigen aanvraagformulier en eigen voorwaarden. Elke aanvraag-
de juiste regeling te vinden, de verschillende voorwaarden te kennen
procedure is net weer anders. De ene moet schriftelijk, de andere
en voor elke regeling een aparte aanvraag te moeten doen. Voor de
digitaal. De ene regeling kan de ouder zelf aanvragen, de andere moet
ouders geldt dat des te meer, aldus een professional:
via een intermediair. Elk bij een andere organisatie. Een professional zegt hierover:
Zeker met de stress die het leven in armoede met zich mee brengt,
38
hebben ouders simpelweg geen overzicht van waar ze gebruik van
Elke extra stap die ouders moeten zetten, draagt het risico in zich
kunnen maken.
dat zij afhaken. Bij elke stap verlies je ouders. Dan ben je ze kwijt.
gemeentelijke kinderombudsman
39
Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede
Een andere professional wijst op een ander probleem dat die verschillende
Een professional zegt:
procedures met zich meebrengen voor ouders: Die aanvragen via een intermediair gaan heel gemakkelijk. Daar komt bij dat het moeilijk is om bij iedere aanvraag je verhaal
De intermediair hoeft geen inkomensgegevens op te vragen,
weer opnieuw te moeten doen bij vreemden. Er zit toch vaak een
hij mag zelf de situatie beoordelen. Moet een ouder zelf de
stuk schaamte bij.
aanvraag indienen, dan stagneert het. Deze groep heeft een begeleider nodig om voor de eerste keer ergens heen te gaan.
Direct meerdere producten aanvragen kan soms al wel als die door
Als de eerste stap gezet is, dan gaat het makkelijker. Dat geeft
dezelfde organisatie worden verstrekt. Bij Stichting Leergeld Vlaardingen
ouders ook een gevoel van zelfstandigheid.
kan bijvoorbeeld tegelijkertijd een fiets, een schoolspullenpas en een kindpas worden aangevraagd. In Albrandswaard en Hellevoetsluis
Alle gemeenten bieden verschillende vormen van hulp (bijlage 1,
kunnen in één keer meerdere producten die onder het Kindpakket
regel 14, Hulp). Maar ouders gaan niet snel uit zichzelf naar de
vallen worden gedeclareerd. Ook Sam& is een voorbeeld van een
gemeente. De kinderombudsman hoort dat ouders zich schamen of
systeem waar een aantal, gemeentelijke én landelijke, regelingen
bang zijn om contact op te nemen met de gemeente. Over schaamte
kunnen worden aangevraagd.
zegt een professional:
Verschillende procedures maakt het doen van meerdere aanvragen
Ouders trekken pas aan de bel als het water hen aan de lippen
onnodig ingewikkeld. Het beperkt de toegankelijkheid van de regelingen.
staat. Bijvoorbeeld als ze voor het weekend geen babyvoeding
En draagt het risico in zich dat ouders afhaken. Professionals en ouders
meer hebben. Ze schamen zich.
vragen dan ook om het mogelijk te maken om meerdere aanvragen tegelijkertijd te kunnen doen. Ook als die binnen één gemeente door
Over angst voor de gemeente vertellen ouders dat ze het gevoel dat dat
verschillende organisaties worden uitgevoerd. Wat zij willen is:
ze direct als mogelijke fraudeur worden behandeld. Een ouder zegt:
Eén procedure, één aanvraagformulier, voor meerdere regelingen.
Je moet telkens bewijzen dat je in armoede woont. In plaats van te vrezen voor misbruik, zou ik willen dat de gemeente laat zien
6.2.2 Wie doet de aanvraag?
te begrijpen hoe vervelend het is om in armoede te leven.
Hulp bij de aanvraag Ouders kunnen sommige regelingen zelf aanvragen, andere moeten via
Een professional zegt:
een intermediair worden ingediend. Een intermediair is bijvoorbeeld een medewerker op school, een hulpverlener of een wijkteammedewerker.
Mensen zijn bang om bij de gemeente in een dossier te komen.
De kinderombudsman maakt uit de meeste gesprekken met professionals
Om bestempeld te worden als: “Jij hebt een probleem”.
en ouders op dat ouders meestal wel hulp willen of nodig hebben om een aanvraag te doen. Anders komt het er niet van. Ouders zijn onzeker,
Ouders vertellen dat ze het liefst hulp aan familie of hun netwerk
bang om fouten te maken, of komen er vanwege stress, angst of
vragen. Maar die zijn niet altijd in staat om te helpen. Naast inter-
schaamte niet toe. Een ouder zegt:
mediairs zien professionals een belangrijke helpende taak weggelegd voor scholen en maatschappelijke organisaties die dicht bij de ouders
Ik vraag altijd om advies. Ik ben bang om fouten te maken bij
staan (par. 5.4). Dit zegt een professional over het grote belang van die hulp:
het invullen. Of dat ik het niet begrijp.
40
41
gemeentelijke kinderombudsman
Het gaat niet alleen om het weten dat de regelingen bestaan, maar
in Albrandswaard en voor Stichting Leergeld in Vlaardingen kan alleen
ook alles eromheen. Vragen die ouders hebben zijn: is het veilig?
digitaal. Niet alle mensen die weinig geld hebben zijn echter digitaal
Wat kost het? Wat kan je er doen? Hoe kom ik er? Ouders zien snel
vaardig of hebben toegang tot internet. Een goed voorbeeld is de aanvraag
beperkingen, waardoor ze het voorbij laten gaan. Er moet iemand
voor indirecte schoolkosten in Capelle aan den IJssel. Inwoners met een
zijn die kan laten zien dat alles op te lossen is.
bijstandsuitkering kunnen die digitaal, per post of in persoon indienen.
Jongeren zelf de aanvraag laten doen
De kinderombudsman vraagt: zorg ervoor dat de aanvraag zowel
Kinderen kunnen niet zelf een aanvraag doen. Meerdere professionals
digitaal, als per post of in persoon gedaan kan worden!
vragen om het mogelijk te maken dat jongeren zelf een aanvraag kunnen doen. Met de hulp van een intermediair, als dat nodig is.
6.2.4 Geen uniformiteit in aanvraagformulieren
Professionals geven aan dat dit hun zelfvertrouwen én het vertrouwen
Een gebrek aan uniformiteit is ook terug te zien in de aanvraag-
in instanties kan vergroten. Dat vertrouwen is er bij jongeren lang niet
formulieren. De kinderombudsman geeft een aantal voorbeelden.
altijd. Ook leren jongeren zo om met instanties contact op te nemen. Een vaardigheid die ze later ook nodig hebben. En jongeren zijn vaak
Sommige formulieren zijn op te halen bij de gemeente of gemakkelijk
taalvaardiger en digitaal vaardiger dan hun ouders. Tot slot zijn het toch
te downloaden via de website. Andere aanvraagformulieren zijn alleen
de jongeren die recht hebben op zo’n regeling. Waarom dan niet zelf die
toegankelijk door in te loggen met DigiD. Het Kindpakket in Albrands-
regeling aanvragen? Een jongere zegt over het zelf kunnen aanvragen:
waard en Hellevoetsluis is zo’n voorbeeld. In Hellevoetsluis is nog een extra stap ingelast, omdat ouders eerst digitaal via Bereken uw recht
Ja, waarom niet. Als het gemakkelijker wordt, moet iemand van
moeten uitzoeken of ze voor de regeling in aanmerking komen.
15 of 16 dat kunnen. Ik merkte dat de ouders dat juist niet kunnen. Zouden de scholen jongeren niet kunnen helpen? De mentor
Sommige aanvraagformulieren zijn kort. Het formulier van het
bijvoorbeeld.
Jeugdfonds Sport en Cultuur in Rotterdam is slechts één pagina. Maar andere aanvraagformulieren zijn lang. Om indirecte schoolkosten
Een aantal jongeren lijkt het wel moeilijk om zelf een aanvraag te doen.
in Capelle aan den IJssel aan te vragen moeten ouders acht pagina’s
Hoe werkt zo’n regeling en wat moet je er voor doen? En dan moet je
invullen. Ontvangen ouders in Capelle een bijstandsuitkering, dan is
ook je ouders om informatie over hun inkomen vragen. Hoe zit dat met
het aanvraagformulier slechts twee pagina’s lang. Van weer andere
hun privacy? Maar met de hulp van een intermediair geven jongeren
aanvraagformulieren is niet duidelijk hoe lang ze zijn. Bijvoorbeeld die
aan het wel te willen en het ook leerzaam te vinden. Jongeren zeggen
van Stichting Leergeld in Vlaardingen. De volgende pagina wordt online
wel: maak dan wel beter bekend wie intermediair is en gebruik een
pas zichtbaar als de eerste volledig is ingevuld. Daardoor valt niet in te
minder moeilijk woord voor die persoon!
schatten hoeveel werk het aanvragen is. Een professional zegt:
6.2.3 Hoe wordt de aanvraag ingediend?
Door al die formulieren en documenten verzandt de aanvraag.
De wijze waarop ouders de aanvraag kunnen doen, verschilt per
Ouders moeten iets uitprinten, maar hebben geen printer.
regeling (bijlage 1, regel 9, Hoe). Sommige aanvragen moeten digitaal,
Bankafschriften kunnen ze alleen via hun telefoon inzien, maar
andere schriftelijk en weer andere in persoon. Zo kan een aanvraag
de telefoon is stuk …
voor het Voorzieningenfonds in Krimpen aan den IJssel per post of in
42
persoon worden ingediend. Een (eerste) aanvraag bij Stichting Meedoen
Bij sommige aanvragen moeten ouders hun inkomensgegevens invullen,
in Rotterdam moet in persoon. En een aanvraag voor het Kindpakket
ook al is hun financiële situatie bekend bij de gemeente. Bijvoorbeeld
43
omdat ze een bijstandsuitkering ontvangen. Bij andere aanvragen
van het inkomen: alimentatie, kinderbijslag en toeslagen? Die informatie
kunnen ouders de vragen over inkomen en vermogen om die reden
ontbreekt vaak.
overslaan. Zoals bijvoorbeeld in het aanvraagformulier voor het Voorzieningenfonds van Krimpen aan den IJssel. Dat vergemakkelijkt
Sommige gemeenten vermelden alleen het percentage van de bijstands-
het doen van een aanvraag.
norm als inkomensgrens. Inwoners moeten doorklikken om het precieze bedrag te achterhalen. Soms is het precieze bedrag dat als inkomens-
Hoe meer stappen om bij het aanvraagformulier te komen, hoe langer
grens geldt moeilijk te achterhalen. Zo geldt er in Hellevoetsluis voor het
en ingewikkelder het aanvraagformulier, des te ontoegankelijker is de
Kindpakket een inkomensgrens van 120%. Voor het bijbehorende bedrag
aanvraagprocedure. En des te groter de kans dat ouders afhaken. Een
in euro’s worden ouders verwezen naar een site van de rijksoverheid.
professional roept uit:
Daar staan de bedragen echter niet direct vermeld. Er moet nog weer verder worden doorgeklikt om die te achterhalen. Wel kan in Hellevoet-
Laat de gemeente meer vertrouwen hebben in de beoordeling
sluis via “bereken uw recht” tamelijk eenvoudig uitgerekend worden of
door de hulpverlener!
een kind kans maakt om voor een regeling in aanmerking te komen.
Ouders geven wel aan dat als ze de aanvraag eenmaal hebben ingediend,
De kinderombudsman stelt vast dat er voor de regelingen verschillende
ze snel antwoord krijgen.
inkomensgrenzen gelden, die niet altijd direct kenbaar zijn. Dat verslechtert de toegankelijkheid en het gemak waar professionals om vragen. Daarnaast vraagt het van ouders en professionals tijd en
6.3 Voorwaarden
energie om voor elke regeling het juiste bedrag uit te rekenen. Zoals al eerder gezegd, is elke extra stap die ouders moeten nemen een risico
Om in aanmerking te komen voor een regeling geldt een aantal voor-
dat zij geen gebruik maken van de regelingen. Bij het Jeugdfonds
waarden (bijlage 1, regels 4 t/m 6). Die gaan meestal over het inkomen
Sport en Cultuur in Rotterdam beoordeelt de intermediair of een gezin
van de ouders en de leeftijd van het kind.
voor de regeling in aanmerking komt. Bij de aanvraag zijn dan geen financiële documenten meer nodig.
6.3.1 Inkomensgrens als rekensom Alle regelingen kennen een inkomensgrens (bijlage 1, regel 4, Inkomens-
Daarnaast houden niet alle gemeenten rekening met schulden bij de
grens). Die inkomensgrens is per regeling verschillend. Ook binnen één
berekening van de inkomensgrens. Dat betekent dat als het inkomen
gemeente. De inkomensgrens is meestal de bijstandsnorm of 110%,
boven de inkomensgrens ligt maar het besteedbaar inkomen door
120% of 130% daarvan. Zo geldt er in Rotterdam een inkomensgrens
schulden eronder ligt, ouders toch niet voor de regeling in aanmerking
van 130% voor Stichting Meedoen en 110% voor het jeugdtegoed (voor
komen. In Capelle aan den IJssel, Rotterdam en Vlaardingen staat een
kinderen tot 12 jaar). In Capelle aan den IJssel geldt er voor drie van de
deel van de regelingen wel open voor gezinnen die schulden hebben
vier regelingen een andere inkomensgrens.
of in de schuldsanering zitten. In Albrandswaard en Hellevoetsluis is
Bij de ene regeling is de inkomensgrens een bedrag inclusief vakantie-
dat ook zo, maar dat is voor inwoners niet kenbaar. Het staat namelijk
geld, bij de andere exclusief. Zo hanteert Albrandswaard voor de
alleen in de plaatselijke beleidsregels, maar niet op de gemeentelijke
regeling Meedoen een bedrag inclusief vakantiegeld. En noemt Capelle
website. In Krimpen aan den IJssel wordt geen rekening gehouden
aan den IJssel bij het Jeugdfonds Sport en Cultuur een bedrag exclusief
met schulden. Kinderen uit deze gemeenten die toch ook opgroeien
vakantiegeld. Bij sommige regelingen staat niet vermeld of het inclusief
in een gezin met weinig geld, krijgen geen hulp van de gemeente.
of exclusief vakantiegeld is. En wat telt wel of niet mee voor de berekening
44
45 Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede
gemeentelijke kinderombudsman
Een aantal professionals vraagt zich af of in plaats van het inkomen
(wel een OV-kaart). Zij kunnen financiële ondersteuning van de gemeente
niet de financiële noodzaak het toetscriterium zou moeten zijn. Een
dus ook goed gebruiken als zij opgroeien in een gezin met weinig geld!
professional zegt:
Een docent op een mbo-opleiding zegt:
Als een professional of intermediair aangeeft dat het nodig is
Laptops zijn bij ons op de opleiding verplicht. Ik stuur mijn mbo-
voor een kind, wijs de aanvraag dan toe! Dat scheelt ook een
studenten die dat niet kunnen betalen door naar het fonds.
heleboel werk.
Nu realiseer ik mij pas dat dat geen zin heeft!
6.3.2 Harde leeftijdsgrens en mbo-ers
Ten aanzien van de harde leeftijdsgrenzen vraagt de kinderombudsman
De regelingen die in dit onderzoek centraal staan, zijn bedoeld voor
om daar coulant mee om te gaan. Een professional zegt over die
kinderen tot 18 jaar. Om het aanbod zo goed mogelijk te laten aansluiten,
leeftijdsgrenzen:
maken gemeenten binnen de groep van 0 tot 18-jarigen onderscheid voor welke regelingen zij in aanmerking komen (bijlage 1, regel 5,
Soms gaat een kind al met 11 jaar naar de middelbare school en
Leeftijdsgrens). Zo gaan sommige regelingen pas lopen als een kind
heeft een fiets nodig. Maar de regeling geldt pas vanaf 12 jaar.
4 jaar oud is en maken dan een onderscheid tussen kinderen tussen
De regelingen zijn beschikbaar voor kinderen van 0-18 jaar. Een aan-
4 en 12 jaar en kinderen tussen 12 en 18 jaar. Het Jeugdtegoed
vraag van dit kind zou dus eigenlijk geen probleem moeten opleveren.
Rotterdam, het Kindpakket in Albrandswaard en het Voorzieningenfonds in Krimpen aan den IJssel zijn van die regelingen. Professionals
6.3.3 Hardheidsclausule
geven aan dat ouders met weinig geld ook steun kunnen gebruiken
De kinderombudsman stelt vast dat een aantal regelingen een
voor hun kinderen jonger dan vier jaar. Andere regelingen hanteren
hardheidsclausule heeft. Met een hardheidsclausule kan de gemeente
geen onderscheid in leeftijd, maar maken een verschil in aanbod
een regeling toch toekennen, ook al voldoen ouders of kinderen (net)
tussen kinderen op de basisschool en het voortgezet onderwijs. Zo
niet aan de voorwaarden. Denk bijvoorbeeld aan ouders die net boven
kunnen kinderen in Krimpen aan den IJssel op de basisschool niet en
de inkomensgrens zitten. Maar die hardheidsclausule is lang niet altijd
op het voortgezet onderwijs wel in aanmerking komen voor een fiets
kenbaar voor ouders. In Albrandswaard en Krimpen aan den IJssel
via Stichting Leergeld. Ook is er weer verschil tussen gemeenten. Een
bijvoorbeeld is de hardheidsclausule opgenomen in een Verordening.
kind op de basisschool in Hellevoetsluis kan wel een fiets krijgen.
Maar op de website en in de folders van de gemeente staat hier niets over. Daarnaast heeft een aantal gemeenten en uitvoerende organisaties
De kinderombudsman vraagt allereerst aandacht voor jongeren die op
aangegeven in de praktijk van de regels af te wijken, als een kind iets
het mbo zitten en nog geen 18 zijn. In de gemeenten die hun regelingen
dringend nodig heeft. Maar ook dat is niet op de website of in een
openstellen voor alle kinderen tot 18 jaar, kunnen ook mbo-ers daar
folder terug te vinden. Dat betekent dat deze ouders, die mogelijk wel in
gebruik van maken. In Krimpen aan den IJssel kunnen zij bijvoorbeeld
aanmerking komen, geen aanvraag doen. Zij denken immers dat zij niet
een beroep doen op het Voorzieningenfonds. Gemeenten die de regelingen
onder de regelingen vallen.
alleen openstellen voor kinderen uit het basis- en/of voortgezet
46
onderwijs, sluiten mbo-studenten jonger dan 18 jaar uit. Zo komen
Uit het oogpunt van transparantie en kenbaarheid raadt de kinder-
mbo-studenten in de meeste gemeenten niet in aanmerking voor een
ombudsman aan deze afwijkingsmogelijkheid algemeen bekend te
fiets of laptop. Hun leeftijdsgenoten op het voortgezet onderwijs
maken. Zodat ook ouders die (net) niet aan een van de voorwaarden
wel. Mbo-studenten krijgen, anders dan jongeren op het hbo en de
voldoen maar wel met weinig geld moeten rondkomen, toch een
universiteit, geen studiefinanciering als ze nog geen 18 jaar zijn
aanvraag doen. Zo worden meer kinderen bereikt.
47
7 Conclusie en aanbevelingen
Aanbeveling 1: geef jeugdparticipatie structureel vorm Betrek kinderen structureel bij het opstellen, uitvoeren en evalueren van de regelingen. Niet alleen als de gemeenten die uitvoeren, maar ook als maatschappelijke organisaties dat doen. Dat vraagt allereerst om
In dit onderzoek staat de vraag centraal in hoeverre de gemeentelijke
duidelijkheid wat participatie voor de gemeenten inhoudt. Maak die
regelingen voor kinderen in armoede aansluiten bij de behoeften van
visie openbaar, in begrijpelijke taal.
die kinderen. De kinderombudsman onderzocht wat de behoeften van kinderen zijn en hoe kinderen betrokken worden bij de regelingen. Ook onderzocht de kinderombudsman de toegankelijkheid en de
Perspectief
bekendheid van de regelingen. Dit zijn de conclusies. Ook doet de
Zowel ten aanzien van de toegankelijkheid als de bekendheid ziet de
kinderombudsman een aantal aanbevelingen.
kinderombudsman dat nog te veel vanuit het perspectief van de gemeente wordt gedacht. De plek op de gemeentelijke website waar
Vooraf maakt de kinderombudsman nog deze opmerking. Net zoals
de regelingen staan is daarvan een voorbeeld. En dat voor elke regeling
armoede zelf een veelkoppig monster is dat doorwerkt op alle levens-
een aparte aanvraag moet worden gedaan. Om de bekendheid en de
gebieden van een kind, is ook de oplossing veelkoppig. Dat betekent
toegankelijkheid te vergroten moeten de gemeenten zich veel meer
dat gemeenten er niet zijn met één enkele aanpassing. Alleen in samen
verplaatsen in de kinderen en hun ouders. Waar zouden zij informatie
hang kan het gebruik van de regelingen verbeteren. Dus: én kinderen
zoeken over de regelingen, wat is voor hen de eenvoudigste manier om
betrekken, én een betere bekendheid, én een gemakkelijkere aanvraag-
een aanvraag in te dienen? Niet de aanbieder maar de aanvrager, met
procedure, én betere informatievoorziening én actieve aanwezigheid
zijn eigen behoeften en mogelijke beperkingen, hoort centraal te staan.
van de gemeente op scholen of in de wijk zijn nodig om alle kinderen
Ook op dit punt is het nodig dat kinderen, en hun ouders, bij de inrichting
te bereiken en daadwerkelijk te kunnen ondersteunen.
en bekendmaking van de regelingen betrokken worden. Niet alleen de mondige ouders en kinderen, maar juist ook diegenen die de gemeenten
Behoeften en jeugdparticipatie
minder goed in beeld hebben. Het moet veel eenvoudiger!
De regelingen sluiten voor een deel aan bij de behoeften van kinderen die opgroeien met weinig geld. Kinderen noemen spullen voor school en sport. Daarin voorzien de regelingen. Maar kinderen vinden basis-
Aanbeveling 2: stel de gebruiker centraal
behoeften het belangrijkste, zoals eten, kleding en stroom. En kinderen
Om de regelingen goed bekend en toegankelijk te maken, is het
vragen aandacht voor de negatieve kanten van armoede, zoals pesten
noodzakelijk om de gebruiker centraal te stellen. Om te weten wat
en uitsluiting. Jongeren noemen daarnaast het belang van een mobiele
gebruikers prettig en gemakkelijk vinden, moeten gemeenten daarover
telefoon en zakgeld. Ouders en professionals noemen openbaar vervoer,
met kinderen en ouders in gesprek. Evalueer dit proces periodiek en
bijles en internet. De regelingen voorzien niet in die behoeften.
maak de uitkomsten openbaar.
Om de regelingen beter aan te laten sluiten bij de behoeften van kinderen, is het van belang dat gemeenten daarover met kinderen
Bekendheid
in gesprek te gaan. Kinderen hebben het recht om mee te praten. De
De kinderombudsman constateert dat de bekendheid van de regelingen
kinderombudsman stelt vast dat dat nog veel te weinig gebeurt. Dat
veel beter kan. Een handzaam overzicht met alle regelingen bij elkaar
armoede een moeilijk onderwerp is om over te praten, vindt de
ontbreekt vaak. De regelingen zijn digitaal moeilijk vindbaar. Gemeenten
kinderombudsman geen goede reden om niet in gesprek te gaan.
maken onvoldoende gebruik van social media om de regelingen bekend
48
49 gemeentelijke kinderombudsman
te maken. De informatie bevat veel tekst met moeilijke woorden en is
Aanbeveling 4: verbeter de toegankelijkheid van de regelingen
alleen beschikbaar in het Nederlands. En gemeenten zitten wel klaar
Bijvoorbeeld door:
voor vragen over de regelingen, maar zij gaan onvoldoende actief de
- het mogelijk te maken dat ouders en intermediairs in één keer
wijk in om burgers te vinden, te informeren en te helpen. Het vergroten
meerdere aanvragen kunnen doen, ook als die door verschillende
van de bekendheid vraagt om een samenhangende aanpak op deze
organisaties worden uitgevoerd. Als nodig met ondersteuning op
vier terreinen: schriftelijk, digitaal, social media én actief in de wijk
school of in de wijk;
en op school.
- alle kanalen te openen om een aanvraag te doen (digitaal, per post of in persoon); - de aanvraag zelf te versimpelen;
Aanbeveling 3: maak de regelingen beter bekend Bijvoorbeeld door: - ouders en professionals actief over het bestaan van de regelingen te informeren. Zowel schriftelijk, digitaal, via social media en
- in de regelingen een hardheidsclausule op te nemen en/of die bekend te maken; - ook mbo-studenten onder de regelingen te laten vallen; - te onderzoeken of jongeren ook zelf een aanvraag kunnen doen.
actief in de wijk en op school; - kinderen zelf te informeren over de regelingen en op school aandacht te besteden aan leren omgaan met geld; - álle regelingen per gemeente gemakkelijk vindbaar op één plek
Aanbeveling 5: verduidelijk de financiële voorwaarden van