Document · PDF

60. 330285 Beeldvormend raadsvoorstel minimabeleid 2020.pdf

Gemeenteraad AW 8 november 2021, gemeente AlbrandswaardBij agendapunt: 5: Ingekomen stukken27.190 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

BEELDVORMEND RAADSVOORSTEL Onderwerp: College van burgemeester Evaluatie minimabeleid en doorontwikkeling en wethouders Verordening Meedoen Albrandswaard

Zaaknummer 330285

Openbaar

Portefeuillehouder: M.P.C. Ginkel E-mailadres opsteller: a.v.d.plaat@bar-organisatie.nl

Datum: 26-10-2021

ONDERWERP Doorontwikkeling verordening Meedoen Albrandswaard.

KENNISNEMEN VAN 1. De evaluatie van het Minimabeleid over 2020 en de cijfers uit de armoedemonitor 2020; 2. De door de kinderombudsman voorgestelde aanpassingen van de Verordening Meedoen waarvan de belangrijkste zijn: • Automatische toekennen als er een uitkering Participatiewet wordt ontvangen; • Het kindbudget en het bedrag voor schoolkosten samenvoegen tot 1 besteedbaar budget; • Ouders en kinderen in een traject schuldhulpverlening toegang geven tot Meedoen; • Onderzoeken of de huidige inkomenseis van 120% van de bijstandsnorm zodanig kan worden ingericht dat er rekening kan worden gehouden met een laag inkomen net boven de genoemde grens.

INLEIDING Uit de Evaluatie Minimabeleid 2020 en het onderzoek van de Kinderombudsman Rotterdam naar de kindregelingen binnen Meedoen, is gebleken dat de opzet van de huidige regeling Meedoen op onderdelen verbeterd kan worden. De regeling Meedoen kan worden doorontwikkeld waardoor de kinderen en ouders die het nodig hebben de regeling beter kunnen bereiken en benutten. KERNBOODSCHAP

De doorontwikkeling van de verordening Meedoen is nodig om de regeling meer toegankelijk te maken voor minima in Albrandswaard en voor het behalen van de doelen vanuit het Minimabeleid en Plan Schuldhulpverlening 2020-2024 Albrandswaard. De raad wordt gevraagd om deze doorontwikkeling te ondersteunen.

Stationsstraat 4 - 3161KP te Rhoon - Postbus 1000 - 3160 GA Rhoon - T (010) 506 11 11 - E info@albrandswaard.nl

TOELICHTING Uit de Evaluatie Minimabeleid 2020 blijkt dat het bereik van de schoolkostenregeling binnen Meedoen al vanaf de start van de regeling in 2018 laag is (21%). Landelijk ligt het bereik gemiddeld hoger. De besteding van de schoolkosten is nu beperkt voor bepaalde kosten die de school in rekening brengt en is begrensd voor alleen het voortgezet onderwijs. Ook moet deze regeling apart worden aangevraagd en zijn er eisen aan de declaratie. Het onderzoek van de Kinderombudsman Rotterdam ziet mogelijkheden voor Albrandswaard om het bereik van de regeling Meedoen te verbeteren. Dat is belangrijk voor de kinderen die het nodig hebben in Albrandswaard, het aantal kinderen dat moet rondkomen van een laag inkomen is in 2020 gestegen naar 5,7%. Met een andere aanpak bereiken we ook meer laaggeletterden die soms moeite hebben met het aanvragen van regelingen.

De verordening Meedoen kan worden aangepast met de volgende wijzigingen; - Automatische toekennen als er een uitkering Participatiewet wordt ontvangen, deze doelgroep heeft sowieso recht op de regeling; - Het kindbudget en het bedrag voor schoolkosten samenvoegen tot 1 besteedbaar budget dat breed inzetbaar is voor kosten die gemaakt moeten worden voor school en meedoen; - Ouders en kinderen in een traject schuldhulpverlening toegang geven tot Meedoen zolang de eventuele draagkracht in inkomen besteed wordt aan de aflossing van schulden (nu zijn alleen de kinderen toegelaten); - Onderzoeken of de huidige inkomenseis van 120% van de bijstandsnorm zodanig kan worden ingericht dat er rekening kan worden gehouden met een laag inkomen net boven de genoemde grens.

CONSEQUENTIES De mogelijke wijzigingen in de verordening Meedoen gaan leiden tot meer uitgaven omdat: - Er is nu een beperkte groep uitkeringsgerechtigden die geen gebruik maakt van Meedoen, we weten niet de gezinssamenstelling van deze groep. - Het breder kunnen besteden van het kindbudget kan leiden tot meer uitgaven. - De gezinssamenstelling van inwoners in de schuldhulpverlening is niet in beeld. - Daarnaast is het een onzekerheid of het aantal minimagezinnen en inwoners met problematische schulden zal gaan stijgen in de toekomst ten gevolge van corona en economische ontwikkelingen. Vooralsnog is er geen significantie toename te zien. De uitgaven minimabeleid overschrijden naar verwachting het minimabudget in 2021. De kosten van de zorgpolis voor minima stijgen jaarlijks, deze regeling wordt goed benut. Ook de uitgaven binnen de bijzondere bijstand stijgen.

VERVOLG Afhankelijk van de wensen van de raad omtrent dit onderwerp wordt er een gewijzigde verordening Meedoen voorbereid en aangeboden aan de raad ter vaststelling.

BIJLAGEN -

Evaluatie Minimabeleid 2020 Albrandswaard Duidingsrapportage Dashboard minima Albrandswaard (armoedemonitor) Rapport dashboard gemeente Albrandswaard (armoedemonitor) Evaluatierapport zorgverzekering minima Albrandswaard Onderzoek en aanbevelingen Kinderombudsman Rotterdam (gepresenteerd in de vergadering van 6 april 2022).

Met vriendelijke groet, het college van de gemeente Albrandswaard, de secretaris, de burgemeester,

Hans Cats

drs. Jolanda de Witte

Stationsstraat 4 - 3161KP te Rhoon - Postbus 1000 - 3160 GA Rhoon - T (010) 506 11 11 - E info@albrandswaard.nl

EVALUATIE MINIMABELEID 2020 ALBRANDSWAARD

Evaluatie/resultaten minimabeleid 2020 Albrandswaard Inleiding In deze evaluatie wordt er teruggekeken naar de resultaten van het jaar 2020. Een bijzonder jaar waarin de wereld is veranderd door de Corona pandemie. Onzekerheid en angst kenmerkt dit jaar. Niet alleen de doelgroep minima heeft de gevolgen ondervonden van alle maatregelen. Veel inwoners kregen te maken met financiële onzekerheid. De overheid kwam met veel steunvoorzieningen die tijdens het schrijven van deze evaluatie nog steeds doorlopen. Bij de gemeente heeft dit een grote groep ondernemers in beeld gebracht via de Tozo-regeling. Ook is door de regeling Tonk (compensatie voor hoge vaste lasten) een groep in beeld gekomen die deels niet bekend was bij de gemeente. Door de lockdown-periodes lag soms een deel van het sociale leven stil, geen sport, minder winkels bereikbaar of alleen online, geen zwemlessen, lessen van school thuis etc. Dit was bijvoorbeeld merkbaar bij de Meedoen regeling, de uitgaven zijn vooral gericht op dat wat nog wel kon of nodig was voor het thuisonderwijs. Tegelijkertijd is de gemeente ook geconfronteerd met de gevolgen van de ‘Toeslagen affaire’. Ongekend onrecht is naar boven gekomen en de hulpverlening op verschillende leefgebieden is op gang gekomen.

In 2020 is er geen grote groep minima aan het loket verschenen ten gevolge van alle gebeurtenissen, ook zijn er niet meer problematische schulden geregistreerd. Deze evaluatie is onderdeel van het ‘Minimabeleid en Plan schuldhulpverlening Albrandswaard 2020- 2024. Tevens zijn de volgende beleidsdocumenten onderdeel van het minimabeleid. - Verordening Meedoen Albrandswaard 2016 inclusief Regeling schoolkosten VO Albrandswaard 2018 - Verordening Individuele studie- en inkomenstoeslag Albrandswaard 2016 - Beleidsregels Bijzondere Bijstand Albrandswaard 2021

Opzet evaluatie In deze evaluatie gaan we in op de volgende onderwerpen; 1. Benutting van het minimabudget 2. Bereik regelingen en resultaten 3. Eerste jaar gratis ov 60+ minima en het onderzoek van de Kinderombudsman Rotterdam 4. Blik naar de toekomst

1. Benutting budget minima 2020 Uitgaven

minimabeleid 2020

Begroot

Advieskosten

€

12.400,00 €

16.131,10

Drukwerk

€

1.000,00 €

3.758,59

Overige kosten

€

1.000,00

Bijzondere bijstand

€ 573.900,00 €

632.190,43

Zorgverzekering minima

€ 135.400,00 €

170.227,97

Gratis OV 60+

€

Meedoen

€ 124.000,00 €

Sociale uitkering in natura

€

5.000,00

Corona

€

1.300,00

Totaal

€

929.000,00 €

75.000,00 geboekt op 2021 117.172,78

939.480,87

ontvangen Terugvordering bijzondere bijstand

€

71.300,00 €

34.905,18

Afrekening RET gratis ov 60+ minima; de kosten in het eerste jaar zijn uitgekomen op € 40.488,- excl. btw. Het begrote bedrag voor deze kosten is voor het jaar 2021 bijgesteld naar € 50.000. RET schat de kosten voor 2021 op € 25.555,- excl. btw. Omdat de afrekening lang op zich liet wachten zijn beide bedragen in 2021 in rekening gebracht.

2. Bereik regelingen en resultaten Vanaf 2021 is de Armoedemonitor een online dashboard geworden. Een samenvatting van de cijfers 2020 en een duidingsrapport zijn bij deze evaluatie gevoegd. Hieronder staan de belangrijkste conclusies.

In 2020 zijn er 318 minimakinderen in beeld=5,7% In 2019 zijn er 306 minimakinderen In 2018 zijn er 294 minimakinderen

In 2020 zijn er 508 minimahuishoudens in beeld= 4,9% In 2019 zijn er 500 minimahuishoudens In 2018 zijn er 508 minimahuishoudens  Het aantal kinderen in een minimagezin is licht gestegen.  Sommige kinderen hebben meer kans op armoede dan andere kinderen: zo groeien kinderen in een eenoudergezin, kinderen met een niet-westerse migratieachtergrond en kinderen uit de wijk Poortugaal Zuid, vaker op in een minimahuishouden dan kinderen uit andere gezinnen.  Het aantal minimahuishoudens is redelijk stabiel.  Het aandeel minimahuishoudens met een uitkering vanuit de Participatiewet is licht gestegen.  Het aandeel minimahuishoudens met AOW-leeftijd en het aandeel eenoudergezinnen is gestegen.  Op 31 december 2020 hadden 396 huishoudens (=78 procent, vorig jaar 76%) al drie jaar of langer een inkomen tot 120 procent van de bijstandsnorm. Deze groep is in de periode 2018 - 2020 groter geworden. Huishoudens met AOW, huishoudens zonder 2



 

kinderen, huishoudens met een Nederlandse achtergrond en huishoudens in de wijk Rhoon Zuid hebben vaker dan gemiddeld langdurig een minimuminkomen. Van de 508 minimahuishoudens in 2020, ontvangt 51 procent (261 huishoudens) een uitkering vanuit de Participatiewet. Het aantal en aandeel huishoudens met een uitkering vanuit de Participatiewet is ten opzichte van 2019 licht gestegen. Het aantal aanvragen van sommige bijstandsregelingen is licht gedaald, de uitgaven zijn niet gedaald maar eerder gestegen. Het bereik van het Meedoen kindpakket ligt aanzienlijk hoger dan het gemiddelde bereik in andere gemeenten. Het onderdeel ‘schoolkosten’ heeft echter een laag gebruik (21%). Dit zien we al vanaf de start van de regeling in 2018. Het bereik van de kwijtschelding gemeentelijke belastingen en de collectieve zorgverzekering ligt in lijn met het gemiddelde in andere gemeenten. De nieuwe regeling gratis ov 60+ minima kent een bereik van 33% van de doelgroep, dit is voor een eerste jaar een redelijk bereik. Het daadwerkelijk reizen is tijdens dit eerste jaar door de corona maatregelen zeer laag geweest en is niet maatgevend voor toekomstige jaren.

Meerwaarde collectieve zorgverzekering minima In 2020 is er onderzoek gedaan naar de effecten van de gemeentepolis (MKBAgemeentepolis1). Uit het onderzoek blijkt dat er 35% minder aanvragen bijzondere bijstand voor medische kosten worden ingediend, de zorgpolis voldoet aan de behoefte. Ook is al geconcludeerd dat er 40% minder betalingsachterstanden zijn. Dit komt omdat er goede afspraken zijn tussen CZ, DSW en gemeente over betalingsachterstanden. Via de ‘vroegsignalering’ worden deze signalen direct opgepakt.

Werkende armen beter in beeld Door de steunmaatregelingen Tozo zijn er veel ondernemers in beeld gekomen die moeten rondkomen van een laag inkomen. Met inachtneming van de privacyregels is deze groep gewezen op de minimaregelingen. Deze regelingen zijn vaak onbekend bij deze doelgroep. De gemeente heeft vanuit het rijk ook de opdracht gekregen om deze groep te benaderen en zo nodig hulp aan te bieden zodat er een beter toekomstperspectief komt. Ook bij deze gesprekken komen minimaregelingen ter sprake. Wellicht geeft dit voor de toekomst meer aanvragen te zien voor de minimaregelingen.

3. Eerste jaar gratis ov 60+ minima en het onderzoek van de Kinderombudsman Rotterdam. RET gratis ov 60+ minima Het eerste jaar van deze regeling is voorbij en vraagt om een evaluatie. In de Armoedemonitor is te zien dat het bereik onder de doelgroep slechts 19,8% is. In december 2019 zijn de aanvragen voor deze regeling gestart zodat er vanaf 1 januari gratis gereisd kon worden met RET. Bij de start zijn er veel aanvragen ingediend en zijn er positieve reacties gekomen vanuit de aanvragers. Als snel kwam er in 2020 de coronacrisis waardoor het openbaar vervoer alleen voor noodzakelijke reizen werd opengesteld. Deze situatie geeft een vertekend beeld waardoor er nog geen conclusies getrokken kunnen worden.

1 https://www.divosa.nl/sites/default/files/nieuwsbericht_bestanden/202101-rapport-mkba-

gemeentepolis.pdf 3

De kosten zijn binnen het budget gebleven in 2020 en door het lage gebruik is dit bedrag ook naar beneden bijgesteld. Ook al is er in 2021 ook gedeeltelijk een lockdown van toepassing geweest, zal de volgende evaluatie hopelijk een ander beeld geven van het gebruik van deze regeling. Onder de doelgroep 60+ zijn mogelijk ook personen die niet met het openbaar vervoer kunnen of willen reizen. Wellicht wordt er wel gebruik gemaakt van overige vervoersmogelijkheden zoals via de Wmo. Het bereiken van de doelgroep is lastig omdat niet de hele doelgroep bij de gemeente bekend is en niet benaderd kan worden. De regeling is opgenomen in de nieuwe folder voor minima, de folder is naar alle bij ons bekende minima verzonden.

Onderzoek kinderombudsman In 2020 is er een onderzoek gestart van de Kinderombudsman Rotterdam naar de gemeentelijke minimaregelingen voor kinderen onder een aantal omliggende gemeenten. Ook de gemeente Albrandswaard is bij dit onderzoek betrokken. De Kinderombudsman heeft een presentatie gehouden bij de Beraad en advies vergadering van 6 april 2021. De regeling Meedoen voor kinderen is in het onderzoek opgenomen en vergeleken met andere gemeenten. De volgende aandachtspunten zijn uit het onderzoek gekomen: 1. Betrek vaker kinderen bij het opstellen van de regelingen. Zo sluiten de regelingen beter aan bij wat kinderen belangrijk vinden. 2. Maak een eenvoudig overzicht met alle regelingen bij elkaar (papier en digitaal). Verspreid de informatie actief in een mix van deze vier manieren. Via brieven en folders, digitaal, via social media, op school en in de wijk. Gebruik heldere taal. Bied ook informatie aan in andere talen. 3. Maak de aanvraagprocedure en de regeling eenvoudiger. Digitaal aanvragen moet met DigD en is soms te lastig voor klanten.

4. Blik naar de toekomst Nota Integraal beleid Sociaal Domein Armoedebestrijding en schuldhulpverlening heeft een belangrijke plek in deze nota die inmiddels is vastgesteld in Albrandswaard. De maatschappelijke effecten benoemd in deze nota raken en beïnvloeden het minimabeleid en sluiten aan bij het “Minimabeleid en Plan Schuldhulpverlening 2020-2024. Gelijke kansen, optimaal ontwikkelen, vroegtijdig signaleren zijn elementen uit de nota die ook in het minimabeleid zijn opgenomen. In 2021 zal hier verder uitvoering aan worden gegeven. De

Individuele Studie- en Inkomenstoeslag Het ministerie heeft laten weten dat er een wetswijziging aankomt die de Studietoeslag gaat wijzigingen. Omdat het kabinet demissionair is en er nog geen nieuw kabinet is gevormd is de wetswijziging uitgesteld. In 2021/2022 zal hierover meer bekend worden gemaakt. Wel is er intern een voorstel gemaakt waarbij het college wordt gevraagd om alvast te anticiperen op de wetswijziging wat betreft de hoogte van de Studietoeslag. De minister heeft hierom verzocht bij alle gemeenten. Besluitvorming is gepland in september 2021.

Verbeterpunten Meedoen Een doorontwikkeling van de verordening Meedoen kan een aantal aandachtspunten van het onderzoek van de Kinderombudsman Rotterdam oplossen. Uit deze evaluatie blijkt dat de 4

‘schoolkostenregeling’ vanaf de start in 2018 niet ruim wordt benut, dit is tevens een aandachtspunt bij het actualiseren van de verordening. Meedoen kan worden gewijzigd op de volgende manier; -

Automatische toekenning Meedoen voor uitkeringsgerechtigden; Eén kindbudget geven voor alle kosten binnen Meedoen, geen aparte aanvragen zodat de regeling eenvoudiger wordt en het niet gebruik wordt tegengegaan; De inkomenseis voor de toegang van Meedoen aanpassen en er een draagkracht element aan toevoegen (verzoek van CDA tijdens beraad en advies 6 april); De aanvragen laagdrempelig aanbieden, zowel digitaal als fysiek bij de partners (gebeurt nu ook al, wellicht meer bekendheid aan geven); Het hele gezin in een traject schuldhulpverlening toegang bieden voor Meedoen, ook bij een hoger inkomen. De ruimte in het inkomen moet worden benut voor de aflossing van de schulden. Nu hebben alleen de kinderen toegang en niet de ouders;

De hierboven genoemde wijzigingen geven hogere uitgaven op de regeling Meedoen.

Bijlagen - Armoedemonitor Duidingsrapport 2020 Albrandswaard - Armoedemonitor Dashboardcijfers 2020 Albrandswaard - Evaluatierapport zorgverzekering minima Albrandswaard

DUIDINGSRAPPORTAGE DASHBOARD MINIMA GEMEENTE ALBRANDSWAARD Mei 2021 versie 0.1

Opdrachtgever Gemeente Albrandswaard Datum Mei 2021 Auteurs Michelle Ellens Grafisch ontwerp Senne Trip

KWIZ Stavangerweg 23-5 9723 JC Groningen 050-5252473 contact@kwiz.nl

Uitgave Deze uitgave is een uitgave van KWIZ B.V. Het overnemen van cijfers en/of teksten is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld. Niets uit deze publicatie mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden in welke vorm dan ook zonder voorafgaande toestemming van KWIZ B.V..

INLEIDING Sinds 2014 maakt KWIZ jaarlijks een Armoedemonitor voor de gemeente Albrandswaard. De Armoedemonitor geeft inzicht in de doelgroep (omvang en kenmerken) van het minimabeleid, alsmede het bereik van de regelingen. Vanaf 2021 worden de cijfers in het dashboard gepresenteerd. In het dashboard kunnen ook verschillende filters en analyses worden gemaakt. Hierdoor kan er op verschillende zaken worden ingezoomd. In dit rapport worden de belangrijkste bevindingen weergegeven. Voor de verdere cijfers verwijzen wij u door naar het dashboard. Dashboard minima Het dashboard beschrijft de doelgroep voor het lokale armoedebeleid aan de hand van een aantal kenmerken. Daarnaast brengt de monitor het gebruik en bereik van de verschillende minimaregelingen in beeld. De gegevens over de omvang en samenstelling van de doelgroep geven de situatie per 31 december 2020 weer (peildatum minimapopulatie), op basis van het inkomen op het Wettelijk sociaal minimum (Wsm). Het gebruik van de regelingen is gemeten over het jaar 2020. De cijfers worden (waar mogelijk) vergeleken met die van de Armoedemonitor 2019. Methodiek van het onderzoek De gemeente heeft geen rechtstreekse toegang tot inkomensgegevens van haar inwoners. Door gebruik van diverse informatiebronnen van gemeentelijke regelingen voor minimahuishoudens, maken we een inschatting van het aantal minimahuishoudens op 31 december 2020.

Daarvoor zijn registraties van de volgende voorzieningen gebruikt: de Participatiewet, minimaregelingen, collectieve zorgverzekering en kwijtschelding gemeentelijke belastingen. Tevens zijn voor dit onderzoek de registraties van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Jeugdwet (JW) en schulddienstverlening via PLANgroep. Met behulp van de Basisregistratie Personen (BRP) zijn de gebruikersgegevens vervolgens op huishoudniveau gegroepeerd. Op deze manier ontstaat een samenhangend beeld op de omvang en samenstelling van de minimapopulatie, de mate van gebruik van voorzieningen en de overlap in het gebruik van voorzieningen op andere beleidsterreinen. Daarnaast is een bestand van de Kamer van Koophandel met daarin alle ZZP’ers in de gemeente gekoppeld aan de BRP. Op die manier wordt inzichtelijk hoeveel ZZP’ers gebruikmaken van het minimabeleid. Omdat wij niet over inkomensgegevens van alle inwoners beschikken, is er een groep die, doordat ze geen gebruik maakt van de minimaregelingen, niet in de registratiebestanden voorkomt. Dit betekent dat het feitelijk aantal minima iets hoger ligt dan in deze Armoedemonitor wordt gerapporteerd. Wanneer we het in deze monitor hebben over minimahuishoudens zijn dit de huishoudens die we in beeld hebben gekregen via de bovenstaande onderzoeksmethode; daarmee hebben ongeveer 90 procent van de minimahuishoudens in de gemeente in beeld.

De huishoudens die in beeld zijn op basis van bovenstaande methodiek beschouwen we als doelgroep voor het minimabeleid. De overige circa 10 procent maakt geen gebruik van het minimabeleid en ook niet van andere ondersteuning vanuit de Participatiewet waardoor ze niet als minima bekend zijn bij de gemeente. Het is op basis van de onderzoeksmethodiek ook niet mogelijk om deze groep in beeld te krijgen. Het is mogelijk dat een deel van die groep ook geen gebruik wil maken van gemeentelijke ondersteuning. De kenmerken van het huishouden zijn gebaseerd op de kenmerken van de oudste persoon in het huishouden. Opzet rapportage dashboard minima In deze rapportage worden de belangrijkste bevindingen weergegeven. We beginnen met het hoofdstuk over minimahuishoudens, waarna de belangrijkste bevindingen over de minimakinderen worden weergegeven. Daarna volgt het gebruik en bereik van de minimaregelingen en tot slot wordt de overlap met Jeugdwet, Wmo en schulddienstverlening beschreven.

MINIMAHUISHOUDENS • • •

508

minimahuishoudens op 31 december 2020

4,9%

van alle huishoudens in de gemeente Albrandswaard

22%

van alle eenoudergezinnen met jonge kinderen heeft een minimuminkomen

78%

van alle minima is langdurig minima

Aantal en aandeel minimahuishoudens stabiel. Aandeel minimahuishoudens met een uitkering vanuit de Participatiewet licht gestegen. In de periode 2018 - 2020 is het aandeel minimahuishoudens met AOW leeftijd en aandeel eenoudergezinnen gestegen.

Op basis van de Armoede Index van KWIZ schatten we het totaal aantal minimahuishoudens met een inkomen tot 120 procent Wsm in de gemeente Albrandswaard op 600 huishoudens, 5,8 procent van alle huishoudens in de gemeente. Op 31 december 2020 heeft de gemeente Albrandswaard 508 huishoudens met een inkomen tot 120 procent Wsm in beeld, de overige 92 huishoudens zijn niet in beeld omdat zij geen uitkering vanuit de Participatiewet ontvangen en geen gebruikmaken van een inkomensondersteunende regeling. Dit houdt in dat we in dit onderzoek 508 minimahuishoudens in beeld kunnen brengen. Deze 508 minimahuishoudens vormen 4,9 procent van alle huishoudens in de gemeente Albrandswaard. Kenmerken 508 huishoudens Het aantal en aandeel huishoudens met een inkomen tot 120 procent Wsm is stabiel gebleven. Het aantal huishoudens met een inkomen op bijstandsniveau (100 procent Wsm) is licht gedaald (459 huishoudens in 2018, 452 huishoudens in 2019, 447 huishoudens in 2020). Daarentegen is het aantal huishoudens met een inkomen tussen 100 procent en 120 procent Wsm licht gestegen; van 49 huishoudens in 2018 naar 61 huishoudens in 2020. Van de 508 minimahuishoudens in 2020, ontvangt 51 procent (261 huishoudens) een uitkering vanuit de Participatiewet. Het aantal en aandeel huishoudens met een uitkering vanuit de Participatiewet is ten opzichte van 2019 licht gestegen.

Dit kan te maken hebben met de Coronacrisis. In de samenstelling van de minimapopulatie hebben een aantal verschuivingen plaatsgevonden. Het aandeel eenoudergezinnen is ten opzichte van 2019 gestegen. Daarentegen is het aandeel meerpersoonshuishoudens met kinderen gedaald. Er zijn meer minimahuishoudens met AOWleeftijd en het aandeel minimahuishoudens in Poortugaal Zuid is gestegen. Doelgroepen Eenoudergezinnen hebben vaker een minimuminkomen dan andere huishoudtypen, met name eenoudergezinnen met jonge kinderen; 22 procent (88 huishoudens) van alle eenoudergezinnen met jonge kinderen heeft een inkomen tot 120 procent Wsm. Onder meerpersoonshuishoudens met jonge kinderen is dit 2 procent. Naar herkomst zijn huishoudens met een niet-westerse migratieachtergrond oververtegenwoordigd; 17 procent van alle huishoudens met een dergelijke achtergrond heeft een inkomen tot 120 procent Wsm. Onder huishoudens met een Nederlandse achtergrond is dit 3 procent. Tot slot hebben huishoudens in de wijk Poortugaal Zuid vaker dan gemiddeld een minimuminkomen. Deze verhoudingen komen overeen met die in 2018 en 2019. Nieuwe minima en langdurige minima Op 31 december 2020 hadden 396 huishoudens (78 procent) al drie jaar of langer een inkomen tot 120 procent Wsm. Deze groep is in de periode 2018 - 2020 groter geworden.

Huishoudens mert AOW, huishoudens zonder kinderen, huishoudens met een Nederlandse achtergrond en huishoudens in de wijk Rhoon Zuid hebben vaker dan gemiddeld langdurig een minimuminkomen. In 2020 zijn 46 huishoudens (9 procent) ‘ingestroomd’ in de minimapopulatie.

Minimakinderen tot 18 jaar • • •

318

minimakinderen tot 18 jaar op 31 december 2020

5,7% van alle kinderen in de gemeente Albrandswaard

62%

van alle minimakinderen groeit op in een huishouden met een uitkering vanuit de Participatiewet

64% van alle minimakinderen groeit op in de wijk Poortugaal Zuid

Aantal en aandeel minimakinderen tot 18 jaar stijgt. Aandeel kinderen in huishoudens met een uitkering vanuit de Participatiewet gedaald. Aandeel minimakinderen in een eenoudergezin gestegen, net als het aandeel minimakinderen in Poortugaal Zuid. Tussen 31 december 2018 en 31 december 2020 is het aantal minimakinderen tot 18 jaar dat bij de gemeente Albrandswaard in beeld is toegenomen van 294 kinderen in 2018, 306 in 2019 naar 318 kinderen in 2020. Het aandeel minimakinderen komt daarmee op 5,7 procent van alle kinderen in de gemeente.

Kenmerken minimakinderen Het aandeel minimakinderen dat opgroeit in een huishouden met een uitkering vanuit de Participatiewet is in de periode 2018 - 2020 gedaald (2018: 64 procent; 2020: 62 procent). Tegelijkertijd is het aantal minimahuishoudens met een uitkering vanuit de Participatiewet gestegen. Het aandeel minimakinderen dat opgroeit in een eenoudergezin is gestegen, net als het aandeel minimakinderen in Poortugaal Zuid. In 2018 en 2019 woonden 42 procent van de minimakinderen in Poortugaal Zuid, in 2020 is dit gestegen naar 46 procent (147 kinderen). In de wijk Portland en Rhoon Zuid is het aandeel minimakinderen juist gedaald. Naar herkomst is de verdeling ten opzichte van 2018 en 2019 stabiel gebleven. Minimakinderen ten opzichte van alle kinderen Sommige kinderen hebben meer kans op armoede dan andere kinderen: zo groeien kinderen in een eenoudergezin, kinderen met een niet-westerse migratieachtergrond en kinderen uit de wijk Poortugaal Zuid vaker op in een minimahuishouden dan kinderen uit andere gezinnen.

Minimaregelingen • • •

Het gebruik van de meeste regelingen is gedaald. Het bereik van het Meedoen kindpakket ligt aanzienlijk hoger dan het gemiddelde bereik in andere gemeenten. Het bereik van de kwijtschelding gemeentelijke belastingen en de collectieve zorgverzekering ligt in lijn met het gemiddelde in andere gemeenten.

Meedoen Kindpakket en gratis OV kent goed bereik Gebruik Meedoen Volwassenen, Meedoen Schoolkosten en bijzondere bijstand licht gedaald 85%86%75%

32%26%20%

50%53%36%

Gratis OV is in 2020 een Kwijtschelding Bijzondere Individuele nieuwe regeling inkomensbijstand toeslag

2018

2019

35%30%32%

36%37%27%

67%65%64%

33%

39%34%21%

Collectieve Meedoen Meedoen Meedoen zorgVolwassenen Kindpakket Schoolkosten verzekering

Gratis Openbaar Vervoer

2020

Het gebruik is gemeten over het gehele jaar 2020. Het bereik van de verschillende minimaregelingen is berekend door het gebruik van de regeling af te zetten tegen de totale doelgroep (dus inclusief de minima die de gemeente niet in beeld heeft). In de voorgaande jaren is het bereik berekend door het gebruik van de regelingen af te zetten tegen de doelgroep die de gemeente in beeld heeft (dus exclusief de minima die de gemeente niet in beeld heeft). Hierdoor ligt het bereik van de regelingen in 2020 iets lager dan in de voorgaande jaren. Door de Coronacrisis is 2020 een bijzonder jaar. De maatregelen zorgden ervoor dat niet alle sportieve en culturele activiteiten door konden gaan. Dit kan invloed hebben gehad op het gebruik van de regelingen. Het Meedoen Kindpakket kent een goed bereik en ligt ook aanzienlijk hoger dan het gemiddelde bereik in andere gemeenten. Ten opzichte van 2018 en 2019 is het gebruik van deze regeling nagenoeg stabiel. In 2020 is er een nieuwe regeling geïmplementeerd; inwoners van 60 jaar en ouder met een minimuminkomen konden gratis reizen met het openbaar vervoer. In 2020 heeft 33 procent van de doelgroep gebruik gemaakt van de regeling. Dit is voor een eerste jaar een goed bereik.

Het bereik van de kwijtschelding gemeentelijke belastingen ligt in lijn met het gemiddelde bereik in andere gemeenten, het gebruik is ten opzichte van 2018 en 2019 licht gedaald. Het bereik van de Meedoenregeling voor Volwassenen en Meedoen Schoolkosten ligt lager dan het gemiddelde bereik in andere gemeenten. Het gebruik van beide regelingen is gedaald ten opzichte van 2018 en 2019.

Meervoudige problematieken • •

Aandeel minimahuishoudens met schulddienstverlening is licht gedaald ten opzichte van 2019. Aandeel minimagezinnen met een indicatie vanuit de Jeugdwet is juist gestegen ten opzichte van 2019.

26%

van alle minimahuishoudens heeft ook Wmo

van alle minimahuishoudens is in beeld bij SDV

20%

van alle minimahuishoudens heeft een indicatie vanuit de JW

12%

van alle minimakinderen heeft een indicatie vanuit de JW

Een deel van de minimahuishoudens heeft ook andere ondersteuningsvragen; 26 procent heeft een of meerdere Wmo-voorzieningen en 6 procent is in beeld bij schulddienstverlening. Eén op de vijf minimagezinnen heeft een indicatie vanuit de Jeugdwet en 12 procent van alle minimakinderen heeft een indicatie vanuit de Jeugdwet. Huishoudens in de gemeente die geen minimuminkomen hebben, maken minder vaak gebruik van een of meer van deze voorzieningen.

Evalua erapport Gemeentepolis 2021 Gemeente Albrandswaard



Figuur 1: Deelnemers aan de gemeentepolis (18- en 18+) Onderstaande ﬁguur gee een overzicht van de deelname aan de gemeentepolis. Het ﬁguur gee inzicht in het totaal aantal deelnemers en het onderscheid naar 18en 18+ deelnemers.

2019

426 (70,2%)

174 (30,9%)

563 389 (69,1%)

2020

607

2021

181 (29,8%)

463 (70,4%)

195 (29,6%)

658

Totaal '19

Totaal '20

Totaal '21

18-

18+

Figuur 2: Het bereik van de gemeentepolis (gemeente en landelijk) Onderstaand ﬁguur laat zien hoe het bereik in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde bereik. Voor de berekening van de poten ële doelgroep binnen de gemeente is gebruik gemaakt van de meest recente versie van de Minimascan van S mulansz (2020). Het bereik percentage is gebaseerd op de totaal aantal deelnemers: 18-/18+. Inkomensgrens 2019

Inkomensgrens 2020

Inkomensgrens 2021

130,0%

100%

50%

2019

Gemeente

39%

36%

35% 0%

2020

35% 2021

Landelijk

Figuur 3: Deelnemers aan de gemeentepolis per verzekeraar per jaar (18- en 18+)

500

18-

351

334

314

148

154

159

112

2019 CZ

2019 DSW

2020 CZ

2020 DSW

2021 CZ

2021 DSW

18+

Pagina 1/3 /

Gemeente Albrandswaard



Figuur 4: 'Deelnemers per aanvullend pakket (18+)' Momenteel bieden bijna alle zorgverzekeraars keuzevrijheid binnen de gemeentepolis: uitgebreide dekkingen, wel of geen tanddekking en verschillende mogelijkheden om het verplicht eigen risico te verzekeren danwel gespreid vooraf te betalen. Onderstaand een overzicht van het bereik van de verschillende pakke en in de gemeentepolis.

Totaal deelnemers 2019

2020

2021

233

256

100

Basis

Geen AV

Midden

426

150

276

Variant

389

140

463

167

200

300

400

500

Uitgebreid

Figuur 5: 'Deelnemers met een regeling Eigen Risico (18+)' Het ﬁguur hieronder gee weer hoeveel volwassen deelnemers een regeling omtrent het Eigen Risico hebben afgesloten.

2019

2020

41,9%

42,96%

44,71%

55,29%

57,04%

58,1%

Geen regeling (2019)

2021

Wel regeling (2019)

Geen regeling (2020)

Wel regeling (2020)

Geen regeling (2021)

Wel regeling (2021)

Figuur 6: 'Voordeel per deelnemer (bijdrage gemeente en kor ng verzekeraar, 18+)' Onderstaand ﬁguur bevat een overzicht van het ﬁnanciële voordeel dat deelnemers aan de gemeentepolis hebben. Gemeenten geven een bijdrage in de premie voor de aanvullende verzekering. Dit gebeurt enerzijds omdat de verzekering dekkingen bevat waarvoor minima voorheen een beroep konden doen op bijzondere bijstand en anderzijds om de premie voor minima te verlagen. Ook is in dit ﬁguur de verleende kor ng door de verzekeraar weergegeven. Bij de bedragen gaat het om de gemiddelde kor ng, gewogen naar het aantal deelnemers per aanvullend pakket van de gemeentepolis gezamenlijk.

Gemeente

2019

Landelijk

€ 357

€ 113

2019

€ 311

€ 114

2020

€ 426

2020

€ 308

€ 66

2021

€ 432

2021

€ 305

€ 77

€0

€ 200

Bijdrage Gemeente

€ 400

Korting Verzekeraar

€0

€ 200

Bijdrage Gemeente

€ 400

Korting Verzekeraar

Pagina 2/3 /

Gemeente Albrandswaard



Figuur 7: 'Bijzondere bijstand per (medische) kostensoort' Mensen met een laag inkomen kunnen in aanmerking komen voor vergoeding van bepaalde medische kosten op grond van de bijzondere bijstand. Middels de gemeentepolis kunnen minima veel voorkomende kosten rechtstreeks declareren bij de verzekeraar en hoe niet langer een aanvraag voor bijzondere bijstand te worden ingediend. In sommige gevallen is de gemeentepolis niet toereikend of zijn mensen nog niet verzekerd via de gemeentepolis. In een aantal gevallen wordt dan alsnog bijzondere bijstand voor medische kosten verleend. Hieronder een overzicht van de door de gemeente geleverde informa e. Totaal 2019

Totaal 2020

€0

€ 474

Onbekend

€ 474

Totaal 2018

€ 400

€0

2018

Huishoudelijke hulp

2019

Dieetkosten en geneesmiddelen

Hulpmiddelen

€0

€ 200

2020

Gespecialiseerde (ziekenhuis)zorg

Tandarts

Overige (para) medische hulp

Figuur 8: 'Aantal wanbetalers met een bijstandsuitkering t.o.v. totaal aantal wanbetalers' In onderstaand ﬁguur wordt de verhouding weergegeven van het aantal wanbetalers dat een bijstandsuitkering hee ten opzichte van het totaal aantal wanbetalers dat in het betreﬀende jaar aangemeld is bij het CAK. Een wanbetaler hee minimaal 6 maanden geen premie voor zijn basisverzekering betaald en is aangemeld in de bestuursrechtelijke premieheﬃng bij het CAK.

2017

2018 30 (15%)

30 (14,29%) 180 (85,71%)

2019

210

200

Totaal '17

Totaal '18

150 (78,95%)

40 (21,05%)

190 Totaal '19

170 (85%)

Met bijstand

Zonder bijstand

Met bijstand

Zonder bijstand

Met bijstand

Zonder bijstand

Figuur 9: Aantal inwoners in de gemeente met wanbetalersstatus

Figuur 10: Aantal bijstandsgerech gden met een wanbetalersstatus

Onderstaand ﬁguur laat zien hoe het percentage inwoners met een

Onderstaand ﬁguur laat zien hoe het percentage bijstandsgerech gden met een

wanbetalersstatus in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijk

wanbetalersstatus zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde

gemiddelde percentage inwoners met een wanbetalersstatus.

percentage bijstandsgerech gden met een wanbetalersstatus.

1,4% 1%

0,8%

13,3%

1,2% 0,8%

2017

0,8%

2018

Gemeente

1,1%

Landelijk

2019

10%

10,0% 10,5%

9,1%

2017

8,5%

2018

Gemeente

8,6%

2019

Landelijk

Pagina 3/3 /

RAPPORT DASHBOARD MINIMA GEMEENTE ALBRANDSWAARD Mei 2021 versie 0.1

Opdrachtgever Gemeente Albrandswaard Datum Mei 2021 Auteurs Michelle Ellens Grafisch ontwerp Senne Trip

KWIZ Stavangerweg 23-5 9723 JC Groningen 050-5252473 contact@kwiz.nl

Verslag gemaakt op dinsdag 18 mei 2021

Rapport

Samenvatting Aantal minimahuishoudens

Aantal huishoudens

Aantal minimakinderen

Aantal kinderen

Inkomensbron

Gebruik minimaregelingen

Gebruik Wmo in minimahuishoudens

Gebruik SHV in minimahuishoudens

Gebruik Jeugdwet in minimahuishoudens

Verslag gemaakt op dinsdag 18 mei 2021

Rapport

Kenmerken minimahuishoudens Aantal huishoudens

Aantal minimahuishoudens Huishoudtype Klik op het blauwe icoontje voor een vergelijking met de cijfers van 2019

Leeftijdsgroep

Herkomst

Postcode

Wijken

Inkomenspercentage

Inkomensbron

Duur inkomen

Minimahuishoudens met AIO

Minimahuishoudens met bijstandsuitkering

Minimahuishoudens met IOAW/IOAZ

Verslag gemaakt op dinsdag 18 mei 2021

Rapport

Aandeel minimahuishoudens ten opzichte van alle huishoudens Op dit tabblad staat per kenmerk het aandeel minimahuishoudens ten opzichte van alle huishoudens. Huishoudtype

Herkomst

Leeftijd

Wijken

Verslag gemaakt op dinsdag 18 mei 2021

Rapport

Kenmerken kinderen in minimahuishoudens Aantal kinderen

Aantal kinderen in minimahuishoudens Inkomensbron huishoudens Klik op het blauwe icoontje voor een vergelijking met de cijfers van 2019

Leeftijd

Herkomst

Wijken

Huishoudtype

Verslag gemaakt op dinsdag 18 mei 2021

Rapport

Aandeel kinderen in minimahuishoudens ten opzichte van alle kinderen Op dit tabblad staat per kenmerk het aandeel kinderen in minimahuishoudens ten opzichte van alle kinderen. Huishoudtype

Leeftijd

Herkomst

Wijken

Verslag gemaakt op dinsdag 18 mei 2021

Rapport

Bereik minimaregelingen Onderstaande percentages zijn gebaseerd op de geschatte totale populatie. Via het blauwe icoontje boven Bereik Bijzondere bijstand verschijnt een tabblad waar de kenmerken van de gebruikers inzichtelijk worden. De onderste figuren met de aantallen regelingen per huishouden zijn gebaseerd op de minimahuishoudens die in beeld zijn.

Bereik Bijzondere bijstand Doelgroep huishoudens 120%

Bereik Individuele inkomenstoeslag Doelgroep huishoudens 3 jaar op 120%

Bereik Gratis OV Doelgroep huishoudens met personen 60+, 120%

Bereik Collectieve zorgverzekering Doelgroep huishoudens 130%

Bereik Meedoen Volwassenen Doelgroep huishoudens 120%

Bereik Meedoen Kindpakket Doelgroep huishoudens met kinderen 4 t/m 17 jaar, 120%

Gebruik aantal regelingen per huishouden Gebruik aantal volwassenregelingen per huishouden

Bereik Kwijtschelding Doelgroep huishoudens 100%

Bereik Meedoen Schoolkosten Doelgroep huishoudens met kinderen 12 t/m 17 jaar 120%

Gebruik aantal kindregelingen per huishouden Alleen huishoudens met minderjarige kinderen

Verslag gemaakt op dinsdag 18 mei 2021

Rapport

Gebruik en overlap Wmo, Jeugdwet en SHV Gebruik Wmo in alle huishoudens Door te klikken naar minima/niet-minima

Huishoudens met een of meer Wmo-voorzieningen

Gebruik SHV in alle huishoudens Door te klikken naar minima/niet-minima

Huishoudens met een vorm van Schuldhulpverlening

Gebruik Jeugdwet in alle huishoudens Door te klikken naar minima/niet-minima

Huishoudens met een of meer Jeugdwet-voorzieningen

Gebruik Jeugdwet onder alle kinderen Door te klikken naar minima/niet-minima

Kinderen met een of meer Jeugdwet-voorzieningen

Verslag gemaakt op dinsdag 18 mei 2021

Rapport

TOZO Huishoudens met TOZO

Huishoudtype

Leeftijd

Herkomst

Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede Vertel óns over de regelingen

Leer ons omgaan met geld

Betrek ons!

Laat ons zelf een aanvraag doen

We nodigen de burgemeester uit in de klas Stuurt de gemeente een brief? Stop er dan een kaartje in over de regelingen

januari 2021

Maak de regelingen bekend via Youtube en Jeugdjournaal

Houd een enquête onder álle kinderen

Wie, wat, waar?

ontwerp, opmaak & illustratie: Elies van der Linden

Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede

Colofon Aan dit onderzoek werkten mee: Trijnie Boerman onderzoeker Nadine Donselaar junior stafmedewerker Stans Goudsmit gemeentelijke kinderombudsman januari 2021

Voorwoord Opgroeien in een gezin met weinig geld heeft een enorme invloed

moeilijk vindbare regelingen op een gemeentelijke website. Of om

op het leven van een kind. Het betekent niet alleen geen geld voor

een aanvraagformulier van wel acht pagina’s in te vullen. Waarom

eten en kleren, maar het brengt ook andere risico’s met zich mee:

is het systeem dan toch zo ingewikkeld voor mensen die het zo moeilijk

kinderen hebben bijvoorbeeld een slechtere gezondheid en minder

hebben?

kansen op school. Groot worden met weinig geld stelt kinderen op achterstand waar het gaat om gezond en veilig opgroeien.

Een professional vat de wens van hulpverleners en ouders kort en bondig samen. Ik sluit mij als kinderombudsman daar graag bij aan:

Met financiële regelingen lossen gemeenten armoede onder kinderen niet op. Wel verzachten ze de gevolgen ervan. Zo kan een kind lid

Wat wij nodig hebben is gemak, overzicht en duidelijkheid!

worden van de voetbalclub, een fiets krijgen of spullen voor school. Om zo veel mogelijk kinderen te bereiken, is het nodig dat deze gemeentelijke regelingen goed bekend zijn en gemakkelijk aan te vragen. En dat de regelingen aansluiten bij de behoeften van kinderen. Daar gaat dit onderzoek over. Zo wil ik bijdragen aan het vergroten van het bereik van de regelingen. Zodat zoveel mogelijk kinderen gewoon kunnen meedoen. Met kinderen en jongeren sprak ik over wat zij nodig hebben als zij in armoede opgroeien. Zij vinden het belangrijkste: eten en kleding.

Stans Goudsmit

Daarin voorzien de regelingen niet. Ook vinden kinderen en jongeren

gemeentelijke kinderombudsman

een fijne plek thuis belangrijk. Waar de verwarming werkt en er stroom is. Maar ook dat kinderen in armoede niet gepest of buitengesloten worden. Kinderen en jongeren voelen haarfijn aan dat armoede over zoveel meer gaat dan het ontbreken van spullen. Professionals die ik sprak geven aan hoe moeilijk het soms is om deze regelingen aan te vragen. Welke regelingen zijn er eigenlijk? Hoeveel tijd kost het om de aanvraag te doen? Met name één ding blijft bij mij hangen naar aanleiding van deze gesprekken. Mensen met weinig geld hebben zorgen. Deze zorgen leiden tot stress. En die stress maakt dat er weinig ruimte is om over iets anders na te denken dan hoe te overleven. Zeker geen ruimte om op zoek te gaan naar

5 Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede

Samenvatting

Onderzoeksvragen:

ideeën van kinderen en jongeren Leer ons omgaan met geld

Bieden de regelingen wat kinderen in armoede nodig hebben?

Kunnen kinderen meepraten en meebeslissen over de regelingen?

Zijn de regelingen voldoende bekend?

Zijn de regelingen makkelijk aan te vragen?

Vertel óns over de regelingen

We nodigen de burgemeester uit in de klas Stuurt de gemeente een brief? Stop er dan een kaartje in over de regelingen

Betrek ons!

Zet kinderen en ouders centraal!

Laat ons zelf een aanvraag doen

De regelingen zijn te veel ingericht Houd een enquête onder álle kinderen

vanuit het perspectief van de gemeente

Maak de regelingen bekend via Youtube en Jeugdjournaal

in plaats van de gebruiker. Zet de kinderen en hun ouders centraal.

2 +

Sluit mbo-ers niet uit!

Wat hebben kinderen nodig

Gemeenten betrekken kinderen veel te weinig

Bekendheid

De aanvraag

De regelingen bieden: sport, cultuur, school-

bij het opstellen van de regelingen. Dat armoede

Veel ouders en kinderen kennen de regelingen

De aanvraagprocedure is te moeilijk. Er zijn te

spullen, schoolreisje, laptop, fiets, jeugdtegoed.

een moeilijk onderwerp is, is geen goede reden

niet. De vindbaarheid via gemeentelijke website

veel hindernissen waardoor het risico bestaat

om hier niet met kinderen over te praten.

is slecht. Een handig overzicht ontbreekt vaak.

dat ouders geen aanvraag doen of halverwege

De taal is te moeilijk en alleen in het Nederlands.

afhaken. Stress, schaamte en angst voor de

De informatie richt zich op de ouders.

gemeente zijn factoren om rekening mee te

Kinderen vragen om eten, kleding en een fijn thuis. Bestrijding van uitsluiting. Ze vragen

Aanbeveling

om sport en fijne plekken buiten. Ouders

Betrek kinderen bij het opstellen van de

vragen om OV, bijles en internet.

regelingen. Zo sluiten de regelingen beter aan

Aanbeveling

bij wat kinderen belangrijk vinden. Maak

Maak een eenvoudig overzicht met alle regelingen

Aanbeveling

Kinderen vinden behoeften voor thuis het

bekend wat jeugdparticipatie voor de gemeente

bij elkaar (papier en digitaal). Verspreid de info-

Het kan veel eenvoudiger! Maak één eenvoudige

belangrijkst. De regelingen zien op school en

inhoudt.

rmatie actief in een mix van deze vier manieren:

aanvraagprocedure voor meerdere aanvragen.

activiteiten. De regelingen sluiten dus maar

via brieven en folders, digitaal, via social media,

Hanteer een heldere inkomensgrens en een

deels aan bij de behoeften van kinderen.

op school en in de wijk. Gebruik heldere taal.

hardheidsclausule. Sluit geen kinderen uit, zoals

Bied ook informatie aan in andere talen.

mbo-ers en kinderen van ouders met schulden.

houden.

Biedt hulp op school of in de wijk bij het doen van een aanvraag.

Inhoudsopgave Voorwoord Samenvatting

4 6

Bekendheid

5.1

Vindbaarheid op gemeentelijke website

5.2

Actief informeren én leren

5.2.1

Actief informatie verspreiden

5.2.2

Informeer, én leer, ook de kinderen

Inleiding

1.1

Aanleiding

5.3

Rol van de gemeente op school

1.2

Onderzoeksvraag

5.4

Taalgebruik

1.3

Aanpak onderzoek en Corona-crisis

5.4.1

Gebrek aan heldere taal

1.4

Afbakening van het onderzoek

5.4.2

Informatie alleen in het Nederlands

1.5

Geïnterviewden

5.4.3

Uitsluiting door taal

1.6

Tot slot

5.5

Doelgroepen bereiken

Toegankelijkheid

Armoede onder kinderen in de regio Rotterdam

2.1

Wat is armoede?

6.1

Veelheid aan regelingen

2.2

Kinderrechten en de rol van gemeenten

6.2

De procedure

2.3

De gemeentelijke armoederegelingen voor kinderen

6.2.1

Voor elke regeling een aparte procedure

6.2.2

Wie doet de aanvraag?

6.2.3

Hoe wordt de aanvraag ingediend?

6.2.4

Geen uniformiteit in aanvraagformulieren

De behoeften van kinderen

3.1

Kinderen: eten en een fijn thuis

3.2

Jongeren: telefoon, kleding en zakgeld

3.3

Ouders en professionals: openbaar vervoer, bijles en internet

3.4

Én-én of óf-óf

Voorwaarden

6.3.1

Inkomensgrens als rekensom

6.3.2

Harde leeftijdsgrens en mbo’ers

6.3.3

Hardheidsclausule

Jeugdparticipatie

4.1

Wat is jeugdparticipatie?

4.2

Jeugdparticipatie en de armoederegelingen

4.3

Ideeën van kinderen over participatie

6.3

Conclusie en aanbevelingen

48 53

Bijlage 1

Overzicht van de gemeentelijke regelingen per

product per 1 juni 2020: voorwaarden,

toegankelijkheid, bekendheid en vergoeding

Bijlage 2

Voorbeeldgezinnen: totale vergoeding per gemeente

Bijlage 3

Reacties van de gemeenten op dit onderzoek

9 Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede

gemeentelijke kinderombudsman

1 Inleiding

maatschappelijke organisaties, ouders, kinderen en jongeren over de regelingen. Op basis van deze informatie geeft de kinderombudsman voorbeelden uit de zes gemeenten wat er goed gaat (groen in de tekst)

1.1 Aanleiding

en doet aanbevelingen wat er beter kan. Goede ideeën van kinderen en jongeren zijn in het rapport blauw.

De gemeentelijke kinderombudsman sprak in 2019 met een aantal

De kinderombudsman was van plan om vóór de zomer van 2020 met

maatschappelijke organisaties over kinderen die opgroeien in een

ouders, kinderen, jongeren en maatschappelijke organisaties te praten.

gezin met weinig geld. Deze organisaties plaatsen kritische kant-

Vanwege de Corona-crisis zijn de meeste van deze gesprekken pas in het

tekeningen bij de regelingen die gemeenten hebben om deze kinderen

najaar 2020 gevoerd. Gelukkig waren deze gesprekken meestal wel ‘live’.

te ondersteunen. Zij vinden dat de gemeenten met deze regelingen

Door de Corona-crisis komt dit rapport later uit dan gepland.

er onvoldoende in slagen om kinderen mee te laten doen in de samenleving. Deze gesprekken met maatschappelijke organisaties zijn de aanleiding dat de kinderombudsman onderzoek doet naar

1.4 Afbakening van het onderzoek

de regelingen die de gemeenten hebben om kinderen in armoede te ondersteunen.

Het onderzoek betreft de armoederegelingen van de zes gemeenten waar de kinderombudsman bevoegd is: Albrandswaard, Capelle aan den

1.2 Onderzoeksvraag

IJssel, Hellevoetsluis, Krimpen aan den IJssel, Rotterdam en Vlaardingen. Het onderzoek beperkt zich tot de gemeentelijke regelingen die er

De vraag die centraal staat in dit onderzoek is:

speciaal voor kinderen in armoede zijn. Voor die groep kinderen staat de naleving van hun kinderrechten onder druk. Met goed werkende

In hoeverre sluiten de verschillende armoederegelingen van

regelingen kan die druk (voor een deel) worden weggenomen.

gemeenten aan bij de behoeften van kinderen die in armoede leven?

Gemeentelijke regelingen die voor álle inwoners of voor álle kinderen openstaan, onderzoekt de kinderombudsman niet. Hun rechten staan

Om deze vraag te beantwoorden onderzoekt de kinderombudsman

niet onder druk door geldgebrek.

allereerst wat de behoeften van kinderen (en hun ouders) zijn. Ook onderzoekt de kinderombudsman in hoeverre kinderen invloed kunnen

Onder gemeentelijke regelingen verstaat de kinderombudsman de

uitoefenen op de inhoud en uitvoering van de gemeentelijke regelingen.

regelingen die de gemeente zelf uitvoert. Én de regelingen die de

Vervolgens onderzoekt de kinderombudsman de toegankelijkheid en

gemeente financiert en door een maatschappelijke organisatie laat

de bekendheid van de regelingen.

uitvoeren. Landelijke regelingen worden niet onderzocht; denk bijvoorbeeld aan Stichting Jarige Job en de toeslagen van de Belastingdienst.

1.3 Aanpak onderzoek en Corona-crisis

Hier volgen de regelingen die de gemeenten hebben voor kinderen in armoede. Dit zijn de regelingen die de kinderombudsman onderzocht:

De kinderombudsman stelde voor dit onderzoek eerst een aantal vragen aan de gemeenten over de regelingen. Vervolgens zijn de regelingen inhoudelijk bestudeerd op toegankelijkheid, bekendheid en de aard van de verstrekkingen. Tot slot sprak de kinderombudsman met

Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede

Albrandswaard

Krimpen aan den IJssel

Professionals

• Regeling Meedoen (onderdelen

• Voorzieningenfonds

• Armoedeplatform Delfshaven,

Kindpakket en Schoolkosten-

• Stichting Leergeld

Rotterdam

• Rotterdamse vereniging voor katholiek onderwijs (RVKO)

• Burgerpanel Rotterdam

• Rotterdamse Armoede-

Rotterdam

• CJG Capelle aan den IJssel

bestrijdings Beweging

Capelle aan den IJssel

• Stichting Meedoen in Rotterdam

• CJG Rijnmond

• Sint Laurensfonds, Rotterdam

• Jeugdfonds Sport en Cultuur

• Coördinator VN - Duurzaam -

• Speaking Minds (Defence for

• Stichting Leergeld

• Jeugdtegoed

Ontwikkelingsdoel 1– Geen

Children en Save the Children)

armoede

• Stichting Aanzet, Vlaardingen

regeling voortgezet onderwijs)

• Indirecte schoolkosten

Vlaardingen

• Fonds Bijzondere Noden, Rotterdam • Stichting Meedoen in Rotterdam

Hellevoetsluis

• Jeugdfonds Sport en Cultuur

• Jeugdfonds Sport en Cultuur,

• Kindpakket

• Stichting Leergeld

Rotterdam

• Stichting Fair Chance, Krimpen aan den IJssel

• Lentiz College, Vlaardingen

• Stichting Welzijn Albrandswaard

• MEE, Hellevoetsluis

• Team Toekomst, Rotterdam

• Oscar Romeroschool, Rotterdam

1.5 Geïnterviewden De kinderombudsman sprak voor dit onderzoek met de volgende

De kinderombudsman bedankt hen allemaal enorm voor hun

kinderen, jongeren, ouders en maatschappelijke organisaties. Een deel

waardevolle bijdrage aan dit onderzoek. De kinderen en jongeren

van de organisaties heeft zelf de kinderombudsman benaderd om hun

voorop!

ervaringen te delen.

1.6 Tot slot Kinderen

• Lentiz I Geuzencollege,

• Basisschool De Kameleon,

Vlaardingen

Op 26 juni 2020 stuurde de kinderombudsman het eerste deel van zijn

Rotterdam

• Helinium, Hellevoetsluis

conceptrapport aan de gemeenten toe. De kinderombudsman stelde de

• Basisschool Pieter Bas,

• Young010, Rotterdamse

gemeenten in de gelegenheid om feitelijke onjuistheden aan te geven.

Capelle aan den IJssel

jongerenraad

De reacties van de gemeenten heeft de kinderombudsman verwerkt in dit rapport. Op 19 november 2020 stuurde de kinderombudsman

• Julianaschool, Albrandswaard • Kindergemeenteraad

Ouders

het tweede conceptrapport aan de gemeenten. De reacties van de

Krimpen aan den IJssel

• Basisschool Pieter Bas,

gemeenten zijn als bijlage 3 opgenomen.

Capelle aan den IJssel

Jongeren

• Talentz Skool, Rotterdam

• Albeda, opleiding Sociaal Werk,

• Stichting Aanzet, Vlaardingen

Vlaardingen • Capelse Jongerenraad

gemeentelijke kinderombudsman

2 Armoede onder kinderen in de regio Rotterdam

zich slechter concentreren. Weinig eten draagt daar ook aan bij. Kortom, opgroeien in armoede heeft grote invloed op de ontwikkeling van een kind. Een jongere vertelt: Ik heb het zelf meegemaakt. Voor een kind is het angstig en stressvol

2.1 Wat is armoede?

om niet te weten of je ouders belangrijke spullen kunnen kopen.

Er zijn verschillende definities van armoede.1 De kinderombudsman

Sommige kinderen lopen meer risico op armoede dan andere kinderen.

verstaat onder armoede dat een gezin langere tijd niet genoeg geld

Kinderen van alleenstaande ouders, kinderen van ouders met een bijstands-

heeft voor basisbehoeften, zoals een plek om te wonen, eten en kleren.

uitkering en kinderen met ouders van niet-westerse afkomst lopen meer

En ook niet genoeg geld heeft om aan activiteiten mee te doen. Maar

kans op armoede. Wel is het zo dat over het algemeen de meeste kinderen

armoede is veel meer dan niet genoeg geld hebben om spullen te kopen.

die opgroeien in armoede deel uitmaken van een gezin waarvan de ouder(s)

Een kind zegt daarover:

werken en autochtoon zijn.3

Je bent buitengesloten, want je kunt niet aan alles meedoen.

2.2 Kinderrechten en de rol van gemeenten

Hierdoor kun je je erg alleen voelen.

Armoede heeft niet alleen een negatief effect op de ontwikkeling van

Een ander kind zegt:

kinderen. Het tast ook de rechten van kinderen aan. Zo heeft ieder kind Het is moeilijk als vriendinnen willen spelen maar je geen

het recht op een toereikende levensstandaard, recht op gezondheid en

speelgoed hebt, waardoor je nee moet zeggen.

het recht om beschermd te worden tegen kindermishandeling en tegen discriminatie. Dat staat in het Kinderrechtenverdrag. En die rechten staan door armoede onder druk.

Naast het risico op uitsluiting, zijn kinderen2 in armoede ook slechter af op andere gebieden. Zo groeien kinderen in armoede minder gezond op. Ze hebben minder kansen op school en krijgen vaker een

Ouders zijn als eerste verantwoordelijk om te zorgen dat hun kinderen

lager schooladvies. De kans op jeugdcriminaliteit is groter. Kinderen

gezond en veilig kunnen opgroeien. Lukt hen dat niet, dan moet de

die met geldtekort opgroeien hebben een grotere kans om later als

overheid helpen om de rechten van kinderen te realiseren.

volwassene zelf ook geldtekort te hebben. De overheid is de landelijke regering én de gemeenten. Gemeenten

Ouders hebben zorgen en stress door geldtekort. Daar hebben ook

helpen ouders met langdurig geldtekort bijvoorbeeld door aan hen

de kinderen last van. De band met hun ouders staat onder druk. Ze

een bijstandsuitkering te verstrekken. Gemeenten helpen kinderen

krijgen minder aandacht van hun ouders. Armoede in het gezin is een

bijvoorbeeld door een laptop voor school te financieren. Van de regering

risicofactor voor kindermishandeling. De kinderen zelf hebben door

krijgen gemeenten ieder jaar geld met de specifieke opdracht om

stress en zorgen minder ruimte in hun hoofd om te leren en kunnen

armoede onder kinderen te bestrijden.4

Zo hanteert het SCP als definitie van armoede dat mensen langere tijd niet de middelen hebben voor de goederen en voorzieningen die in de samenleving als minimaal noodzakelijk gelden.

Zie over de effecten van armoede o.a. Nederlands Jeugdinstituut, “Opgroeien en opvoeden in

Het CBS hanteert als definitie van armoede dat mensen een inkomen hebben onder het

armoede”, maart 2018; SER, “Opgroeien zonder armoede”, advies 17/03, maart 2017; SCP, “Armoede

niet-veel-maar-toereikendcriterium.

onder kinderen - een profielschets”, februari 2017; de Kinderombudsman, “Alle kinderen kansrijk.

Met kinderen bedoelt de kinderombudsman kinderen en jongeren van 0 tot 18 jaar. Daar waar in het rapport citaten staan, wordt wel expliciet aangegeven of een kind of jongere aan het woord is.

Het verbeteren van de ontwikkelingskansen voor kinderen in armoede”, 5 december 2017. Dit zijn de zogenaamde “Klijnsmagelden’, die gemeenten sinds 2017 van de regering krijgen.

Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede

De landen die lid zijn van de Verenigde Naties hebben in 2016 de

verstrekt de regeling een tegoed waaruit producten kunnen worden

Duurzame Ontwikkelingsdoelen opgesteld. Die doelen moeten ervoor

gekocht. Weer een andere regeling vergoedt gemaakte kosten achteraf.

zorgen dat de wereld in 2030 voor iedereen een betere plek is om te wonen. Doel nummer 1 is om een einde te maken aan armoede. De

Landelijk groeien ongeveer 260.000 kinderen in armoede op. Dat is

landen die bij de VN horen, hebben afgesproken om armoede in hun

ongeveer 8% van alle kinderen. Het aantal kinderen dat in de zes

land met minstens de helft te verminderen. Nederland streeft ernaar

gemeenten in armoede opgroeit, staat in tabel 1. In deze tabel staat

om het aantal kinderen dat in armoede leeft te verminderen van 9,2%

ook het gebruik dat van de regelingen gemaakt wordt.

in 2015 naar 4,6% in 2030. Dit is een taak van de regering en de Tabel 1: aantal kinderen in armoede en het gebruik van de regelingen6

gemeenten gezamenlijk.

Albrandswaard

2.3 De gemeentelijke armoederegelingen voor kinderen

2019 5667 kinderen

22,5%

van alle inwoners

306 kinderen

5,4%

tot 120% wsm*

Alle zes gemeenten hebben regelingen om de gevolgen van armoede

108 huishoudens

65%

Kindpakket

voor kinderen te verzachten. Die regelingen zijn het onderwerp van dit

27 huishoudens

34%

Schoolkostenverordening

13.473 kinderen

20,1%

van alle inwoners

2702 kinderen

20,1%

tot 120% wsm*

onderzoek. Met deze armoederegelingen helpen gemeenten kinderen om mee te kunnen doen. Op school bijvoorbeeld, door de verstrekking

Capelle aan den IJssel

van schoolspullen of een laptop. In de vrije tijd, door bijvoorbeeld het

2019

lidmaatschap van een sportclub of culturele activiteiten te vergoeden. Gemeenten mogen zelf regels opstellen en uitvoeren om armoede

324 kinderen

Stichting leergeld

onder kinderen tegen te gaan. Iedere gemeente heeft daarom zijn eigen

316 huishoudens

Bijdrage indirecte schoolkosten

regelingen. Sommige voeren de gemeenten zelf uit, andere worden

880 kinderen

Jeugdfonds sport & cultuur

door maatschappelijke organisaties uitgevoerd. Zoals bijvoorbeeld Hellevoetsluis

door Stichting Leergeld. Een jongere zegt daarover:

2019 Waarom trekken de gemeenten niet één lijn? Dat is toch raar?

(bijlage 1). Het overzicht geeft per product inzicht in de voorwaarden,

bijvoorbeeld een fiets, contributie voor een sportclub of bijdrage voor een schoolreisje. De wijze van vergoeden verschilt per regeling. De ene

9,4%

tot 120% wsm

396 keer Kindpakket

6297 kinderen

21,6%

van alle inwoners

383 kinderen

6,1%

lopen risico op armoede

872 huishoudens

keer wordt het te verstrekken product direct aan de leverancier vergoed

(aan de sportvereniging, laptop- of fietsenleverancier). De andere keer

1478 huishoudens

2019

van de regelingen, zoals die gelden op 1 juni 2020. Producten zijn

Eerste Kamer, 9 april 2020.

van alle inwoners

Krimpen aan den IJssel

de bekendheid, de toegankelijkheid en de (wijze van) vergoeding

Brief van de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan de voorzitter van de

21,1%

Achterin dit rapport is een overzicht van deze regelingen opgenomen

8182 kinderen

Voorzieningenfonds (66% met kinderen) 91 keer Stichting leergeld

Deze cijfers zijn deels aangeleverd door de gemeenten of, voor zover openbaar beschikbaar, afkomstig uit de Armoedemonitor van de gemeenten. Het aantal kinderen per gemeente is deels afkomstig van Wikipedia.

Rotterdam

heeft ter hoogte van de bijstandsnorm aanspraak op regelingen

2018

ter waarde van € 2005,- en een fiets. In Hellevoetsluis kan dat zelfde 138.570 kinderen

21,7%

van alle inwoners

gezin minder dan een derde krijgen: slechts € 600,-. Waar je wiegje

21.700 kinderen 4-18j

15,7%

tot 120% wsm

staat maakt dus uit, laat dit overzicht zien7.

20.100 kinderen

100%

Jeugdtegoed

4627 keer Stichting Meedoen

5200 keer Jeugdsportfonds

1820 keer Jeugdcultuurfonds

Tabel 2: Totale vergoeding per gemeente per gezin8 in vier inkomenscategorieën

Vlaardingen

familie de Jong

familie Hussein

familie Meyer

familie Ramcharan

2019

100% bijstandsnorm

105% bijstandsnorm

115% bijstandsnorm

130% bijstandsnorm,

15.423 kinderen

21,3%

van alle inwoners

2372 kinderen 4-18j

15,4%

tot 120% wsm

2083 kinderen

88%

Stichting Leergeld

door schulden 100% bijstandsnorm

660 keer sport, Jeugdfonds sport en cultuur

117 keer cultuur, Jeugdfonds sport en cultuur

totaal Jeugdfonds sport en cultuur

32%

Albrandswaard Capelle aan

€1475

€1050

€700

€1050

€850 + fiets

€475 + fiets/

€1000 + fiets

€900

den IJssel *Uit een huishouden met een inkomen tot 120% van het wettelijk sociaal minimum

Wat opvalt ten aanzien van de registratie van het gebruik is dat gemeenten dit op drie verschillende manieren doen: per kind, per huishouden of per keer dat gebruik is gemaakt van een regeling. De kinderombudsman vindt dit onwenselijk, omdat vergelijken zo niet

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://raad.albrandswaard.nl/api/v1/meetings/3349/documents/26025