6. 153400 Raadsvoorstel Integraal Beleid Sociaal Domein.pdf
Tekst van het document
Om misbruik en oneigenlijk gebruik van deze gelden tegen te gaan is een goede dienstverlening noodzakelijk. Handhaving is een onderdeel van deze dienstverlening. Inwoners moeten er immers op kunnen rekenen dat er sprake is van een doelmatige en een rechtmatige besteding van overheidsgelden en premies in de sociale zekerheid. Daarom intensiveren we ons toezicht op de rechtmatigheid van de voorzieningen en verstrekkingen in het sociaal domein. Planning Kosten Start Eind 2020 doorlopend BBB
27
2.7 Vergroten bekendheid Vraagwijzer
2.8 Wijkteams & maatwerkvoozieningen
Vraagwijzer is er voor iedere inwoner van Albrandswaard die vragen heeft over wonen, werken, inkomen, opvoeding, zorg en gezondheid. Bij Vraagwijzer kan iedereen terecht voor gratis informatie en advies. De consulenten van Vraagwijzer geven inwoners informatie en helpen hen bij aanvragen, bij het invullen van formulieren en ze kunnen inwoners doorverwijzen naar de juiste instanties, zoals bijvoorbeeld het wijkteam. Samen met inwoners zoeken de consulenten van Vraagwijzer naar antwoorden en oplossingen die bij de situatie passen. Omdat nog niet alle inwoners Vraagwijzer kennen willen we de bekendheid van Vraagwijzer vergroten. Planning Kosten Start Eind doorlopend doorlopend BBB De meeste inwoners van Albrandswaard kunnen, wanneer ze een probleem hebben, bouwen op hun eigen netwerk, bijvoorbeeld een vriend of familielid, vereniging of vrijwilligersorganisatie. Vaak kunnen ze ook zelf een oplossing vinden voor hun probleem. Tevens kunnen inwoners gebruik maken van algemeen toegankelijke basisvoorzieningen, zoals de vervoersservice, het consultatiebureau, ouderadviseurs en wijkvoorzieningencentra. Wanneer dit niet voldoende is en inwoners professionele ondersteuning nodig hebben dan kunnen zij terecht bij het wijkteam. Vanuit het principe één gezin, één plan, één regisseur onderzoeken we samen met de inwoner wat de best passende ondersteuning is.
Waar dat aanvullend nodig is wordt gespecialiseerde hulp in de vorm van een maatwerkvoorziening ingezet. De gemeente zorgt ervoor dat deze voorzieningen beschikbaar zijn. Dit doen we door middel van het inkopen van maatwerkvoorzieningen. Planning Kosten Start Eind doorlopend doorlopend BBB
28
5. Eigen kracht & Samenkracht De gemeente vindt het belangrijk dat inwoners voor zichzelf kunnen zorgen en ook naar elkaar om blijven kijken. De gemeente heeft daarvoor het volgende maatschappelijk effect geformuleerd:
Alle inwoners kunnen voor zichzelf zorgen en kijken naar elkaar om
De gemeente gaat er in de eerste plaats van uit dat iedere (gezonde) inwoner onder de juiste omstandigheden in staat moet zijn voor zichzelf te zorgen en naar anderen om te kijken. Veel inwoners zijn al actief in het sociaal domein; als vrijwilliger of als mantelzorger. Vrijwilligers en mantelzorgers krijgen de ondersteuning die nodig is om hun (zorg)taken goed te kunnen blijven uitoefenen. De gemeente stimuleert, faciliteert en waardeert deze informele inzet. Ook maakt de gemeente het mogelijk om in de wijken elkaar laagdrempelig te kunnen ontmoeten en stimuleert de gemeente initiatieven die het omzien naar elkaar en de onderlinge solidariteit bevorderen. De gemeente staat open voor het gesprek over eventuele initiatieven uit de samenleving waarbij (groepen) inwoners aangeven publieke diensten of vraagstukken zelf (onderling) op te pakken en/of menen de uitvoering zelf effectiever of efficiënter te kunnen realiseren. De afwezigheid van sociale overlast, het aanbod van openbaar vervoer, het aanbod van sport- en gezondheidsvoorzieningen, de afwezigheid van verloedering, de beschikbaarheid van voorzieningen als winkels voor dagelijkse boodschappen en de aanwezigheid van groen leiden ertoe dat inwoners meer tevreden zijn met hun buurt en bereid zijn zich actiever in te zetten voor de buurt.
Die wetenschap leidt ertoe dat de gemeente ook in het ruimtelijk beleid en de omgevingsvisie aandacht heeft voor deze aspecten. “Linda heeft het soms best zwaar met de zorg voor haar gezin en voor oma Corrie en de onzekerheid over haar baan. Het is belangrijk dat Linda haar mantelzorgtaken kan blijven doen. Daarom krijgen ze ondersteuning vanuit de Wmo. Eén keer in de week wordt Linda ontlast door begeleiding aan huis voor Elias en de buurvrouw helpt op dat moment Yasmin bij haar huiswerk voor wiskunde. Op deze manier houden Ahmed en Linda het goed vol.” “Corrie merkt dat ze al enorm anders aankijkt tegen haar leven als vlak na het overlijden van haar man. Door de laagdrempelige inloop voor activiteiten vanuit de welzijnsstichting en het contact met andere leeftijdsgenoten, doet Corrie weer mee aan de samenleving. Corrie wil wat terug doen voor andere ouderen, waardoor ze zich aangemeld heeft als vrijwilligers bij vervoersservice AutoMaatje. Corrie brengt ouderen die minder mobiel zijn naar de kapper of de huisarts of naar specialisten in het ziekenhuis. Zo heeft niet alleen Corrie maar ook andere inwoners kan ze een luisterend oor bieden.”
5.1 Inspanningen Bij de inspanningen die gemeenten en partners leveren of gaan leveren bij dit speerpunt is aandacht voor bovenstaande ontwikkelingen. Speerpunt 3 - Eigen kracht & Samenkracht In een steeds verder individualiserende samenleving, een samenleving waar een toename van eenzaamheid gezien wordt onder zowel jongeren als ouderen, wil de gemeente inzetten op het versterken van de eigen kracht en de ‘samenkracht’. In de Albrandswaardse gemeenschap is het zorgen voor elkaar en het dragen van verantwoordelijkheid voor de buurt al goed ontwikkeld. We
29
willen samen met buurtbewoners bezien op welke wijze de ‘samenkracht’ nog verder versterkt en/of gefaciliteerd kan worden. Burenhulp vormt onderdeel van de term ‘samenkracht’. Burenhulp is geen compensatiemiddel voor zorgplicht van de gemeente, zorgverzekeraar of rijksoverheid. Investeren in de kracht van de wijk en burenhulp is wel de kans om in de nabije omgeving eenzaamheid tegen te gaan of op een laagdrempelige manier een vorm van vrijwilligerswerk of mantelzorg te verlenen. Daarnaast wil de gemeente ook structureel mantelzorgers en vrijwilligers ondersteunen, waarderen en faciliteren. Vormen van informele hulp zijn het cement van de samenleving. De gemeente wil meer onderlinge verbondenheid in wijken en buurten realiseren en ziet de komende beleidsperiode dan ook mede als leerperiode om wijkgerichte hulp en ondersteuning verder te ontwikkelen. De grootste veranderingen beginnen immers klein. Visie en missie
Maatschappelijk effect: Doelen:
Maatschappelijke baten:
Maatschappelijke partners
3.1 Huis van Albrandswaard
Samen met inwoners en maatschappelijke partners wil de gemeente werken aan een vitale en gelukkige samenleving waarin iedereen mee kan doen. Voor inwoners die (tijdelijk) hulp en ondersteuning nodig hebben is een vangnet aanwezig. 3. Alle inwoners kunnen voor zichzelf zorgen en kijken naar elkaar om Meer inwoners zijn zelfredzaam Meer inwoners voelen zich verbonden met en zetten zich in voor hun wijk of buurt Meer inwoners zijn bereid om mantelzorg te verlenen Meer inwoners leveren vrijwillige inzet De onderlinge solidariteit in wijken neemt toe Inwoners hebben grip op hun leven Daling beroep op hulp en ondersteuning Daling kosten sociaal domein per hoofd van de bevolking Het welbevinden van inwoners groeit Afname gevoel van eenzaamheid Niet limitatief en ten tijde van opstelling van deze nota onder meer: onderwijs, maatschappelijke instellingen, verenigingen, ondernemers, inwoners, gemeente, SWA, wijkbewoners en -verenigingen/-overleggen, Woningbouwverenigingen, Akkoord van Albrandswaard, Buurtpreventie Inspanningen In 2021 wordt het Huis van Albrandswaard opgeleverd. Zowel het wijkteam als de Stichting Welzijn Albrandswaard, het sportcafé van de sporthal en mogelijk ook RTV-Albrandswaard krijgen op deze locatie hun plek en nieuwe mogelijkheden om hun dienstverlening aan alle inwoners van Albrandswaard te verbeteren.
Er is ruimte voor lokale kunst en cultuur. Ook het gemeentebestuur gaat gebruik maken van dit gebouw. Deze voorziening schept nieuwe kansen voor samenwerking en ontmoeting. Planning Kosten Start Eind 2021 doorlopend BBB
30
3.2 Jeugdparticipatie en kinderburgemeester
3.3 Aantrekkelijke ontmoetingsplekken
3.4 Samenwerking formele en informele zorg
De jeugd heeft de toekomst. Kinderen zijn van groot belang voor de gemeente omdat zij de burgers van de toekomst zijn. Kinderen en jongeren die nu al leren participeren in hun leefomgeving, activiteiten leren opzetten, suggesties leren doen en de weg naar het bestuurlijk orgaan kennen, zullen een makkelijkere gesprekspartner zijn nu en in de toekomst. De komende periode onderzoekt de gemeente Albrandswaard de mogelijkheden om de vormgeving en uitvoering van jeugdparticipatie en de doorgaande participatielijn een duidelijkere positie te geven. Een kinderburgemeester geeft de jeugd een duidelijker stem en overbrugt de kloof tussen de jeugd en de politiek op een leuke manier. De kinderburgemeester kan daarbij bij uitstek opkomen voor de rechten van kinderen en optreden als ambassadeur voor kinderzaken (bijvoorbeeld over spelen, school, sport, gezondheid, gelijkheid en veiligheid). Daarnaast wordt in Albrandswaard eenmaal per jaar een kindergemeenteraadsbijeenkomst georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomst kiest deze raad aan de hand van een bepaald thema een door henzelf aangedragen plan dat reëel is om snel uitgevoerd te worden. Tot slot zet de gemeente in het kader van de cliëntervaringsonderzoeken ook vragenlijsten voor jongeren uit.
Planning Kosten Start Eind 2018 doorlopend BBB Wijkcentrum Portland, Wijkcentrum de Boekenstal het Lokaal en Villa het Oog zijn aantrekkelijke en laagdrempelige ontmoetingsplekken in Albrandswaard waar inwoners zich thuis voelen en graag komen. Naar behoefte worden verschillende activiteiten georganiseerd, waarbij talentontwikkeling en ontmoeting centraal staan. Planning Kosten Start Eind BBB doorlopend doorlopend Formele en informele zorg zijn nauw met elkaar verbonden. Vanuit de gemeente zorgen we samen met onze partners, zoals zorgaanbieders en vrijwilligers(organisaties), voor een samenhangend aanbod. Mantelzorgers leveren daarbij een onmisbare bijdrage aan de informele zorg en ondersteuning. Planning Kosten Start Eind BBB doorlopend doorlopend
31
3.5 Vrijwilligerswerk
3.6 Ondersteuning en waardering mantelzorgers
3.7 Respijtzorg
Vrijwilligerswerk maakt laagdrempelige voorzieningen nabij mensen in wijk en buurt mogelijk. Anderzijds kan vrijwilligerswerk voor de vrijwilligers zelf bijdragen aan participatie (ervaringen opdoen en vaardigheden uitbouwen en het hebben van een netwerk) en kan het doen van vrijwilligerswerk ook een waardevolle eerste opstap zijn naar een betaalde baan. We zorgen er daarom voor dat onze inwoners bekend zijn met het vrijwilligerspunt van SWA en zich uitgedaagd voelen zich te informeren over de diverse mogelijkheden van het doen van vrijwilligerswerk binnen de gemeente. Tevens ondersteunen we organisaties, verenigingen en instellingen op het gebied van vrijwilligerswerk. Planning Kosten Start Eind BBB doorlopend doorlopend Via het Steunpunt Mantelzorg van SWA bieden we mantelzorgers zowel individuele als groepsgerichte ondersteuning en hebben we aandacht voor lotgenotencontact ter voorkoming van overbelasting en uitval van mantelzorgers. Mantelzorgers van alle leeftijden kunnen een beroep doen op mantelzorgondersteuning met specifieke aandacht voor jeugdige mantelzorgers. Er zijn met regelmaat activiteiten waar jonge mantelzorgers elkaar ontmoeten in een ontspannende sfeer. De consulent bezoekt alle basisscholen om aan kinderen van groep 5 en 6 voorlichting te geven over mantelzorg. Tevens kunnen inwoners voor vragen en advies terecht bij het Steunpunt Mantelzorg.
Mantelzorgers leveren een belangrijke bijdrage aan de zorg voor naasten. Middels de mantelzorgpluim waardeert de gemeente deze inzet. Planning Kosten Start Eind BBB doorlopend doorlopend Onze inwoners kunnen alleen goed voor een ander zorgen wanneer ze ook goed voor zichzelf zorgen. Delen van de zorg is daarom belangrijk. Dat kan echter alleen als de zorg op een verantwoorde manier overgedragen kan worden. Daarom bieden we onze inwoners respijtzorg in de vorm van dagbesteding voor kinderen en volwassenen, dagverzorging voor ouderen en logeeropvang voor kinderen en volwassenen. Ook bieden we respijtmaatjes vanuit Stichting Welzijn Albrandswaard aan. Planning Kosten Start Eind BBB Doorlopend Doorlopend
32
6. Vitaal, gelukkig & Gezond De gemeente vindt het belangrijk dat inwoners meedoen en naar elkaar omkijken. Een belangrijke voorwaarde daarvoor is dat inwoners vitaal en gezond zijn en zich gelukkig voelen. De gemeente heeft daarom het volgende maatschappelijk effect geformuleerd:
Alle inwoners zijn (langer) vitaal, gelukkig en gezond
Om te kunnen ‘meedoen’ en ‘naar elkaar om te kijken’ is het belangrijk dat inwoners vitaal blijven. Dit draagt bij aan het welbevinden van inwoners, een daling in het beroep op hulp en daarmee de kosten voor zorg, hulp en welzijn. De gemeente zet daarom binnen alle leeftijdsgroepen in op het verbeteren van de leefstijl, het terugdringen van overgewicht, het ontmoedigen van middelengebruik en het terugdringen van (ervaren) eenzaamheid. Voor de doelgroep senioren geldt specifiek dat hier ook relevante maatschappelijke baten te behalen zijn. Dit wordt wel de ‘zilveren kracht’ van de vergrijzing genoemd. Immers: hoe langer senioren vitaal blijven hoe langer zij ook door bijvoorbeeld vrijwilligerswerk en mantelzorg een bijdrage kunnen leveren aan de samenleving. De gemeente gaat uit van (positieve) gezondheid: niet de ziekte of hulpvraag staat centraal maar een betekenisvol leven voor inwoners. De nadruk ligt op de veerkracht, eigen regie en het aanpassingsvermogen van de mens en niet op de beperkingen, ziekte of hulpvraag zelf. Gemeente en partners signaleren steeds eerder waar het fout dreigt te gaan. In die gevallen is vroegtijdig lichte ondersteuning of begeleiding beschikbaar. Risico’s en risicogroepen komen steeds beter in beeld en daarvoor zijn passende preventieve programma’s en trajecten beschikbaar.
Bij de uitvoering van beleid staat de verkenning naar de mate van zelfredzaamheid en de mogelijkheid waarin het sociaal netwerk kan bijspringen voorop. Bovendien wil de gemeente dat, voordat hulpverlening wordt ingezet, er een verkenning heeft plaatsgevonden of ook welzijnsarrangementen of –producten kunnen bijdragen aan het herstel. De gemeente biedt zo licht mogelijk ondersteuning gericht op een zo effectief mogelijk herstel zodat inwoners in staat worden gesteld om zo snel mogelijk weer volwaardig mee te kunnen doen aan de samenleving. Ook draagt de gemeente via het ruimtelijk beleid bij aan het verbeteren van lucht- en geluidkwaliteit en heeft de gemeente oog voor het belang van voldoende groen en mogelijkheden tot bewegen in de openbare ruimte. Voor senioren is het bij het ouder worden van belang dat er aandacht is voor looproutes in de wijk van de woning naar voorzieningen. “Geregeld komen vrijwilligers uit de kerk waar Dirkje vroeger naartoe ging langs voor een kopje koffie en een wandeling in de rolstoel. Hier hecht Dirkje erg aan. Op deze manier kan ze nog steeds genieten van de buitenlucht en is er ruimte voor een goed gesprek.” “Via een van haar kennissen hoorde Corrie dat vanuit de welzijnsorganisatie ook wordt ingezet op vitaliteit. In wijkcentrum Portland kan ze eens per week deelnemen aan seniorenfitness.”
33
6.1 Inspanningen Bij de inspanningen die gemeenten en partners leveren of gaan leveren bij dit speerpunt is aandacht voor bovenstaande ontwikkelingen. Speerpunt 4 – Vitaler De gemeente wil de komende periode op een integrale wijze investeren in vitaliteit. Hoe langer de inwoners vitaal zijn, hoe vitaler en gelukkiger de inwoners zijn hoe groter het positieve effect op onze overige speerpunten. Vitaliteit kan immers gezien worden als een essentiële randvoorwaarde om te ontwikkelen, mee te doen, zelfredzaam te zijn of klaar te staan voor de naaste en langer thuis te kunnen blijven wonen. Bovendien geldt dat hoe vitaler de inwoners zijn en hoe gelukkiger zij zich voelen, hoe minder groot het beroep op zorg, hulp en ondersteuning zal zijn. De (financiële) vruchten van investeringen in vitaliteit zijn niet alleen door gemeenten te plukken maar ook door andere overheden en zorgverzekeraars. Daarom zal de gemeente ook zoeken naar mogelijkheden van cofinanciering. De gemeente investeert in preventie en vroegtijdige passende hulp. Voorop staat het principe van ‘voorkomen is beter dan genezen’. In alle gevallen, dus ook zeker als een inwoner het zelf niet meer redt, staat het welzijn (en de positieve gezondheid) van inwoners voorop. Visie en missie Samen met inwoners en maatschappelijke partners wil de gemeente werken aan een vitale en gelukkige samenleving waarin iedereen mee kan doen.
Voor inwoners die (tijdelijk) hulp en ondersteuning nodig hebben is een vangnet aanwezig. Maatschappelijk effect: 4. Alle inwoners zijn (langer) vitaal, gelukkig en gezond Doelen: Meer inwoners zijn mentaal gezond Meer inwoners zijn fysiek gezond Gemeente en partners verbeteren hun vroegsignalering Maatschappelijke baten: De onderlinge solidariteit in wijken neemt toe Inwoners hebben grip op hun leven Daling beroep op hulp en ondersteuning Daling kosten sociaal domein per hoofd van de bevolking Het welbevinden van inwoners groeit Verkleinen gezondheidsachterstanden Afname gevoel van eenzaamheid Maatschappelijke Niet limitatief en ten tijde van opstelling van deze nota onder partners meer: SWA, kerken, wijkverenigingen, sportverenigingen, culturele instellingen, scholen, Stichting CJG Rijnmond, ondernemers (o.a. sportscholen, supermarkten etc), ouderenbonden/verenigingen. Akkoord van Albrandswaard, Huisartsen, jeugdartsen, Stichting Koel Akkoord van Albrandswaard (verenigingen), Onderwijs Inspanningen 4.1 Akkoord tegen Het preventief bestrijden en terugdringen van eenzaamheid en eenzaamheid bevorderen van sociale binding is een van de prioriteiten van de gemeente Albrandswaard. Dat geldt zowel voor de doelgroep ouderen als jongeren.
We streven ernaar dat inwoners zich niet eenzaam hoeven te voelen of zijn en zetten daarom in op het signaleren, voorkomen en tegengaan van eenzaamheid. Dit doen we onder andere samen met 34
4.2 Preventieagenda Albrandswaard / Nationaal Preventieakkoord
partners als SWA, de ouderenbonden/verenigingen en zorginstellingen/organisaties en de inwoners van Albrandswaard. Er wordt toegewerkt naar een akkoord tegen eenzaamheid. Planning Kosten Start Eind Incidenteel Structureel 2020 Doorlopend BBB Preventie staat al langer op de agenda. In 2018 is het Landelijk Preventieakkoord afgesloten met de leefstijlthema’s overmatig alcoholgebruik, roken en overgewicht. Dit landelijk akkoord wordt in de regio Rijnmond vertaald naar een regionaal actieplan waarbij we naast de landelijke thema’s ook de achterliggende problematiek erg belangrijk achten. Met name de aanpak van eenzaamheid en dementie, armoede en schulden en de gevolgen van complexe echtscheidingen voor zowel ouders als kinderen. Met een lokale Preventieagenda wil de gemeente Albrandswaard de komende jaren zorg en welzijn verder optimaliseren. Onder andere door het gericht en effectief inzetten van preventieve maatregelen. Hiermee kunnen dure en ingrijpende zorg én escalatie van problemen voorkomen of verminderd worden. We streven naar gezondheidswinst bij de burgers van Albrandswaard. De volgende vier ambities worden hierbij uitgewerkt: 1. Bevorderen ontwikkelingskansen jeugd 2. Bevorderen gezonde levensstijl 3. Bevorderen maatschappelijke participatie 4. Beschermen kwetsbare groepen
4.3 Gevarieerd aanbod kunst en cultuur
Voor de ambitie bevorderen ontwikkelingskansen jeugd is al een aantal speerpunten benoemd, namelijk: opvoedvragen en – problemen (opvoedondersteuning), (v)echtscheidingen, psychosociale problemen en schermgebruik. Planning Kosten Start Eind PM 2020 2023 Er is een ruim en gevarieerd aanbod van kunst en culturele activiteiten, waardoor we bijdragen aan: Sociale cohesie en bestrijding van eenzaamheid Bevorderen van sociale cohesie en het bestrijden van eenzaamheid Toegankelijke Cultuur Zelfredzaamheid Het bieden van een zinvolle dagbesteding aan inwoners. Het vergroten van het bereik van kunst- en cultuureducatie onder de inwoners Het aanbod is laagdrempelig en meer mensen kunnen gebruik van maken van het aanbod. Talentontwikkeling De kracht van cultuur inzetten om jongeren de kans te bieden hun talenten te ontwikkelen. Persoonlijke ontwikkeling 35
4.4 Akkoord van Albrandswaard
Het stimuleren van persoonlijke ontwikkeling/ ontplooiing van mensen en de ontwikkeling van creativiteit en kritisch denkvermogen. Bijdrage aan identiteitsvorming en aan het ontwikkelen van creatieve competenties voor de toekomst. Planning Kosten Start Eind Incidenteel Structureel doorlopend doorlopend BBB Het doel van het Akkoord van Albrandswaard is om verenigingen, organisaties en instellingen, eigenlijk alle andere aanbieders van cultuur, sport, welzijn, zorg en onderwijs, bij elkaar te brengen en (meer) samen te laten werken. Het Akkoord van Albrandswaard zet in op vijf thema’s: de ontdekpas, het sociaal platform, sterkere verenigingen door een maatschappelijk makelaar, gezonde leefstijl en toegankelijke en betaalbare accommodaties en voorzieningen. Via het Akkoord gaan verenigingen elkaar versterken. We streven naar samenwerkende clubs en passende activiteiten, die bij de inwoners bekend zijn, gewaardeerd worden, en zo geluk toevoegen aan het leven van Albrandswaarders. De gemeente koestert haar verenigingen.
4.5 Preventief aanbod gericht op gameverslaving en middelengebruik
4.6 Samenwerking zorgverzekeraars
Het akkoord moet in 2025 hebben geleid tevredenheid bij de inwoners van Albrandswaard over de mogelijkheden om fysiek, sociaal en mentaal gezond te worden en te blijven. De inwoners kennen het aanbod, weten informatie of hulp te vinden en maken actief gebruik van de mogelijkheden. Inwoners die passief blijven of niet zelfstandig de weg kunnen vinden worden uitgedaagd, gestimuleerd en geholpen om ook mee te doen. Planning Kosten Start Eind T/m 2022 BBB, daarna PM 2020 2024 Vanuit het jongerenwerk van SWA is een preventief lesaanbod ontwikkeld, gericht op gamen, social media, middelengebruik en veiligheid. Scholen kunnen dit preventief lesaanbod inkopen. Planning Kosten Start Eind BBB Doorlopend Doorlopend Omdat de ondersteuning en zorg voor een aantal doelgroepen (zoals ggz-cliënten, ouderen en jongeren) zowel door de gemeente als door de zorgverzekeraars gefinancierd wordt, is samenwerking tussen beide partijen van cruciaal belang. We willen onze inwoners een op elkaar afgestemd zorg- en productenaanbod aanbieden met daarbij alle aandacht voor de kwaliteit van zijn of haar leven. Dit doen we door het optimaliseren van de samenwerking en het bundelen van onze kennis en krachten. Planning Kosten Start Eind BBB 36
4.7 Ontwikkelagenda huisartsen en jeugdartsen
4.8 Welzijn op recept
4.9 Samenwerking huisarts, wijkteam en JGZ
Doorlopend Doorlopend Gemeenten krijgen de laatste jaren een steeds grotere verantwoordelijkheid en regiefunctie voor het zorg- en sociale domein. Bij deze regie ligt het accent op integraal werken in de wijken, dichtbij de inwoner zorg en ondersteuning op maat leveren met aandacht voor preventieve vormen van zorg. Dit vraagt om verbindingen tussen het zorgdomein, waaronder huisartsen en jeugdartsen, en het sociale domein. Een goede samenwerking aan de hand van een gezamenlijke ontwikkelagenda is belangrijk om de vaak complexe vraagstukken in het zorg- en sociale domein aan te kunnen pakken. Denk bijvoorbeeld aan het meer grip krijgen op doorverwijzingen naar de specialistische jeugdhulp. Een eerste aanzet voor een ontwikkelagenda is gemaakt in samenwerking met Stichting Koel. Planning Kosten Start Eind BBB 2020 doorlopend Een groot deel van de mensen die regelmatig de huisarts bezoekt heeft psychosociale problemen als gevolg van ingrijpende gebeurtenissen waaronder relatieproblemen of het hebben van een zieke partner. De psychosociale problemen uiten zich vaak in lichamelijke klachten, somberheid, stress en angstklachten. Een groot deel van deze groep hoeft hiervoor geen medicijnen of een verwijzing naar psychologische zorg.
Via ‘Welzijn op recept’ kunnen we mensen die klachten hebben en hier geen medische of psychologische behandeling voor nodig hebben, ondersteunen in het behouden en verbeteren van gezondheid en welzijn. Welzijn op recept werd gesubsidieerd vanuit de innovatie en preventieregeling. Dat is maximaal voor twee jaar en die zijn inmiddels voorbij. Een deel van het project gaat door (wandelen op recept) maar het andere deel waarbij de “patiënt” werd verwezen naar de welzijnsgeneralist is nu gestopt. SWA is momenteel met de huisartsen in overleg of en op welke manier zij een nieuwe aanvraag willen indienen. Hierbij wordt een bredere groep van huisartsen betrokken. Planning Kosten Start Eind BBB 2018 doorlopend Een goede samenwerking tussen huisartsen, het wijkteam en jeugdgezondheidszorg (CJG) is nodig om de volgende effecten te bereiken: Het bieden van lichtere, snelle en gerichte jeugdhulp dichtbij. Verbeteren van de samenwerking tussen huisarts, wijkteam en JGZ. Gerichter doorverwijzen naar de specialistische jeugdhulp. Er zijn verschillende werkwijzen om deze samenwerking in te richten. Bijvoorbeeld via de inzet van een POH GGZ-Jeugd of via een samenwerking waarbij de huisartspraktijk een wijkteammedewerker en een jeugdarts (of jeugdverpleegkundige) als contactpersoon krijgt toegewezen. De huisarts kan deze medewerkers consulteren bij 37
vragen rondom toeleiding naar het wijkteam en/of de mogelijkheden van inzet vanuit de jeugdgezondheidszorg of het wijknetwerk.
4.10 Samenwerking welzijn, jeugdgezondheidszorg (CJG) en wijkteams
In Albrandswaard hebben de huisartsen, het wijkteam en de jeugdgezondheidszorg (CJG) uitgesproken om de mogelijkheden van een intensievere samenwerking te gaan onderzoeken. Planning Kosten Start Eind PM 2020 Doorlopend (indien succesvol) Jongerenwerkers, consulent Vraagwijzer en een jeugdverpleegkundige nemen deel aan het voorbereidingsteam van het wijkteam. Dit team fungeert als een triageteam voor casussen die bij de wijkteams binnenkomen. Op basis van de vraag wordt bekeken of deze kan worden afgeschaald en door welzijn of vanuit de jeugdgezondheidszorg kan worden opgepakt, of dat informatie vanuit welzijn of de jeugdgezondheidszorg kan worden vertrekt om de vraag te verduidelijken. Tevens bestaat de mogelijkheid om in gezamenlijkheid de vraag op te pakken. Planning Kosten Start Eind BBB Doorlopend Doorlopend
38
7. (veilig) Thuis wonen De gemeente vindt het belangrijk dat inwoners een veilig thuis hebben waar ze zo mogelijk en desgewenst ook lang kunnen blijven wonen. De gemeente heeft daarvoor het volgende maatschappelijk effect geformuleerd:
Alle inwoners zijn in staat om (langer) (veilig) thuis te (blijven) wonen
Het beroep op zorg voor onder meer senioren neemt toe en het aantal senioren stijgt in Albrandswaard de komende decennia aanzienlijk. Er is toenemende behoefte in de samenleving aan collectieve woonvoorzieningen waar senioren voor elkaar zorgen en gezamenlijk activiteiten ontplooien, samen eten etc. De gemeente wil passende woonvormen voor doelgroepen met een specifieke zorgvraag stimuleren. De gemeente biedt ruimte aan ideeën en plannen voor het opzetten van woonvormen voor inwoners met een beperking, zoals mensen met psychiatrische – en psychosociale en psychogeriatrische problematiek of mensen met een verstandelijke of lichamelijke beperking. Door de wensen, behoeften en ideeën van inwoners te combineren met het netwerk, organisatiekracht en financiële middelen van de gemeente en de woningcorporatie, kan zorg binnen deze woonvormen doelmatiger en efficiënter worden ingezet. Door deze co-creatie ontstaan oplossingen waarin sprake is van gedeeld eigenaarschap en draagvlak vanuit de samenleving. Daarnaast is ook een verschuiving van woonvoorzieningen naar ambulante zorg in de thuissetting een gewenste ontwikkeling om de druk op de (gezondheid)zorg terug te dringen. Dit betreft zowel de doelgroep senioren als inwoners met een psychiatrische aandoening. Voor wat betreft senioren zien we dat deze doelgroep in Albrandswaard groeit. Er is sprake van vergrijzing.
Op deze ontwikkeling speelt de gemeente de komen jaren in door op het gebied van wonen, zorg en welzijn maatregelen te treffen. De gemeente vindt het ook van belang dat de veiligheid in de thuissituatie voor inwoners geborgd is. Als er sprake is van dreiging of escalatie in een thuissituatie heeft de gemeente meerdere instrumenten tot de beschikking om in te grijpen voor jeugdigen en volwassenen. Het doel is de- escalatie van problematiek en de rust herstellen. De gemeente wil bijdragen aan de verbetering van de verbinding tussen zorg en veilig. Een belangrijk samenwerkingsverband in dit kader is het Zorg – en Veiligheidshuis (ZVHRR). De gemeente neemt daar actief aan deel. Het ZVHRR heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot een regionaal domeinoverstijgend samenwerkingsverband waar maatwerk wordt geleverd om complexe problematiek aan te pakken. Het betreft een domeinoverstijgende samenwerking tussen het zorg-, straf- en sociaal domein. Sommige problemen van mensen zijn zo complex dat geen oplossing wordt bereikt in de reguliere processen van zorg en veiligheid. Er is dan regie en coördinatie nodig om tot een doorbraak te komen. De procesregisseurs van het ZVHRR brengen professionals uit de domeinen zorg, veiligheid en gemeente bij elkaar. Zonder de verantwoordelijkheden over te nemen, dragen zij oplossingen aan voor gecoördineerde acties.
Het ZVHRR bewaakt de uitvoering van de afspraken en kan vooruitgang forceren als het proces stagneert. Dankzij de netwerksamenwerking worden complexe problemen integraal aangepakt en beter beheersbaar. Het ZVHRR richt zich op personen met complexe problematiek waaronder de EPAtop (personen met verward gedrag en ernstig psychiatrische aandoeningen), HIT’ers (veroordeelde woninginbrekers, straatrovers en overvallers), radicalisering, excessief geweld/wapens en drugsrunners, Huiselijk Geweld (inclusief stalking), hoog risico personen (bedreiging/geweld) en criminele gezinnen. “Grootmoeder Dirkje woont naar haar zin in haar flat. Omdat het bijhouden van het huishouden door de ouderdom en longemfyseem moeilijk voor haar is, komt één keer per week de huishoudelijke hulp langs. De wijkverpleging helpt haar elke morgen en avond bij het aan en uittrekken van haar steunkousen. Voor het douchen en de toilet heeft ze twee jaar geleden zelf handgrepen gekocht die Ahmed voor haar heeft geïnstalleerd.” 39
“Corrie maakt zich zorgen om haar moeder. Dirkje wordt steeds vergeetachtiger. Daarom heeft Corrie contact opgenomen met het Wmo loket van de gemeente. Zij hebben haar doorverwezen naar de Case Manager Dementie van het zorgkantoor. De Case Manager biedt samen met de ouderenadviseur emotionele ondersteuning en geeft tips aan Corrie en Dirkje over hoe om te gaan met vergeetachtigheid. Ook houdt de coördinator samen met de ouderenadviseur vinger aan de pols om te kijken of de situatie van Dirkje niet verslechterd. Als dit het geval is dan zal een indicatie voor ondersteuning vanuit de Wet langdurige zorg aangevraagd worden.”
7.1 Inspanningen Bij de inspanningen die gemeenten en partners leveren of gaan leveren bij dit speerpunt is aandacht voor bovenstaande ontwikkelingen. Speerpunt 5 - (veilig) Thuis wonen De gemeente wil dat iedere inwoner de kans heeft om zo lang mogelijk deel uit te maken van de situatie die de inwoners zelf verkiezen als ‘thuis’. Thuis is de plaats waar men vele jaren (gelukkig) wenst door te brengen of heeft doorgebracht. Thuis is de situatie waar inwoners zich primair prettig en veilig horen te voelen. Een (veilig) thuis zorgt voor een stabiele basis bij het opgroeien of oud worden. Voor jeugdigen geldt dat een veilig thuis bijdraagt aan een gezonde ontwikkeling. Voor ouderen geldt dat een (veilig) thuis bijdraagt aan het prettig oud worden op de plaats die zij verkiezen. Voor inwoners met een beperking streeft de gemeente ernaar om hen zolang en zoveel mogelijk deel uit te laten maken van de gezinssituatie. Als voor jeugdige inwoners, oudere inwoners, inwoners met een beperking geldt dat blijven wonen in de oorspronkelijke thuissituatie (gedeeltelijk) niet houdbaar is, stelt de gemeente daarvoor (bij voorkeur tijdelijk) passende voorzieningen beschikbaar. De gemeente gaat daarbij uit van het principe ‘zo licht als mogelijk, zo zwaar als moet’. Daarnaast geldt ook dat een kostenafweging onderdeel kan uitmaken van de beslissing op een aanvraag.
Visie en missie Samen met inwoners en maatschappelijke partners wil de gemeente werken aan een vitale en gelukkige samenleving waarin iedereen mee kan doen. Voor inwoners die (tijdelijk) hulp en ondersteuning nodig hebben is een vangnet aanwezig. Maatschappelijk effect: 5. Alle inwoners zijn in staat om (langer) (veilig) thuis te (blijven) wonen Doelen: Meer inwoners met een ondersteuningsbehoefte kunnen thuis blijven wonen Meer inwoners hebben een veilige thuissituatie Maatschappelijke baten: Inwoners hebben grip op hun leven Daling beroep op hulp en ondersteuning Daling kosten sociaal domein per hoofd van de bevolking Het welbevinden van inwoners groeit Afname gevoel van eenzaamheid Effectiever herstel of stabilisatie van problematiek Maatschappelijke partners Niet limitatief en ten tijde van opstelling van deze nota onder meer: Veilig Thuis, Zorgkantoren, CIZ, Woningbouw, omliggende gemeenten (BG), zorgaanbieders, zorgverleners (WWZ beraad), wijkteam, zorg- en welzijnsorganisaties,
40
5.1 Thuis Wonen Wonen-welzijn-zorg
5.2 Begeleid Wonen
5.3 Beschermd Wonen & Maatschappelijke Opvang (BW-M)
Centrum voor dienstverlening, Buurtpreventie, Stichting CJG Rijnmond. Inspanningen Samen met onze partners willen we in de komende periode een toekomstbestendig, wijkgericht hulp- en welzijnsaanbod realiseren. We richten ons daarbij op de meest kwetsbaren. Het gaat om inwoners met psychiatrische – en psychosociale problematiek, inwoners met een verstandelijke beperking, inwoners met een lichamelijke beperking, zowel jeugd (jong)volwassenen als ouderen. De samenwerking is gericht op actief meedoen en zo lang mogelijk thuis wonen. Partners op het gebied van wonen, welzijn en zorg leveren een afgestemd aanbod waarbij de focus ligt op preventie, vroegsignalering, het versterken van de wijkvoorzieningen en het realiseren van passend woonaanbod. We willen investeren in verbeterde ketenzorg en we verkennen de mogelijkheden tot meer synergie op het gebied van wonen, welzijn en zorg. Dit geldt ook voor de wijze van financieren door bijvoorbeeld integrale ketencontracten. We betrekken hierbij de wensen, behoeften en ideeën van inwoners. Planning Kosten Start Eind BBB doorlopend Doorlopend Voor inwoners die vanwege psychosociale, psychiatrische problemen en/of door een lichamelijke en/of verstandelijke beperking niet zelfstandig kunnen blijven wonen zijn er verschillende vormen van ondersteuning mogelijk, waaronder begeleid wonen en intensieve ambulante ondersteuning thuis.
Door wetgeving, transitie en extramuralisering van de zorg zal er meer nadruk komen te liggen op begeleid wonen in combinatie met ambulante zorg thuis. In de komende periode ontwikkelt de gemeente met aanbieders een vernieuwd aanbod voor deze kwetsbare groepen. De gemeente start met een inventarisatie van het bestaande ondersteuningsaanbod. Door verbetering van de samenwerking tussen de deelnemende partijen rondom bestaande ondersteuningsvormen en het leren van ‘nieuwe’ en/of experimentele particuliere en andere initiatieven kunnen in de praktijk innovatieve woonvormen en begeleidings-arrangementen worden ontwikkeld. Planning Kosten Start Eind BBB Doorlopend Doorlopend Vanaf 2021 start de verdere doordecentralisatie BW-MO. De gemeente wil in dit traject inhoudelijke verbeteringen bereiken en wil een beweging van beschermd wonen naar een beschermd thuis in de wijk realiseren. De gemeente wil een daling realiseren op het gebruik van Beschermd Wonen. Door de ontwikkeling van nieuwe huisvestingsen bijpassende ondersteuningsvormen kan een inwoner met psychiatrische problematiek langer thuis en in de wijk wonen.
41
5.4 Verplichte Zorg Thuis
5.5 Ambulante Hulp Thuis
In het kader van de doordecentralisatie bereidt de gemeente zich voor op wijzigingen in beleid en financiering. Daarnaast heeft de verbinding tussen Wmo, GGZ zorg, welzijn en wonen de aandacht. Op langere termijn moet er een besluit komen over de inrichting en/of bekostiging van de maatschappelijke opvang. Planning Kosten Start Eind BBB Doorlopend Doorlopend Vanaf 1 januari 2020 biedt de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) zorgverleners meer instrumenten voor zorg op maat. De wet is er op gericht om verplichte zorg voor mensen met psychische problemen zo veel mogelijk te voorkomen. Als verplichte zorg echt noodzakelijk is, moeten de minst ingrijpende vorm worden ingezet en de dwang zo snel mogelijk worden afgebouwd. Verplichte zorg in de thuissituatie is één van de mogelijkheden. Voorbeelden zijn: medicatie toedienen, medische controles doen of het bieden van begeleiding. Doordat deze zorg nu vaker thuis wordt geboden vraagt dit meer aandacht voor de leefbaarheid en de veiligheid. Ook is er met de nieuwe wet meer mogelijk op het gebied van signalering. Inwoners kunnen 24/7 een melding doen als zij zich als directe naaste zorgen maken om een persoon met verward gedrag. Daarom blijven we de komende jaren inzetten op de samenwerking met onze ketenpartners in op zorg voor kwetsbare inwoners.
Planning Kosten Start Eind BBB doorlopend doorlopend Ambulante hulp in de thuissituatie wordt geboden in de vorm van Wmo begeleiding en Hulp bij het huishouden, bijvoorbeeld het schoonmaken van de woning. Bij de inzet van deze ondersteuning sluiten we aan op wat de inwoner en het netwerk zelf kan en zetten we in op het benutten van het ontwikkelperspectief13. Onder andere door vergrijzing, ambulantisering en het complexer worden van de samenleving doen steeds meer inwoners een beroep op ambulante hulp in de thuissituatie. Dit vraagt om een nieuwe werkwijze zodat duurzame inzet en kwaliteit binnen de financiële kaders kan worden gerealiseerd. Door schaalvoordelen te benutten kan inzet efficiënter en doelmatiger. De nieuwe werkwijze wordt ontwikkeld binnen het project inkoop Hulp bij het Huishouden en Begeleiding en moet in het vierde kwartaal van 2021 gereed zijn. Vanaf 2022 zetten we in op monitoring en optimalisatie van de nieuwe werkwijze. Planning Kosten Start Eind BBB Doorlopend Doorlopend
13
Het ontwikkelperspectief is de inschatting van de ontwikkelingsmogelijkheden van een cliënt voor een bepaalde, langere periode. Tot welk niveau van zelfstandigheid kan de cliënt door middel van de interventie(s) uiteindelijk vooruitgaan?
42
5.6 Dagbesteding ter ondersteuning van Thuis Wonen
5.7 Hulpmiddelen en Voorzieningen Thuis
5.7 Aanpak Kindermishandeling & Huiselijk geweld
Intensieve en/of gedwongen zorg wordt steeds vaker thuis geboden en valt onder de verantwoordelijkheid van de gemeente. Medische zorg valt onder de zorgverzekeringswet (Zvw). Voor de meest kwetsbare mensen, die 24 uur per dag intensieve zorg nodig hebben, is opname in een instelling geregeld binnen de Wet langdurige zorg (Wlz). Doordat verantwoordelijkheden zijn gefragmenteerd en de nadruk ligt op de kanteling van zorg naar preventie is een nieuwe focus op de keten nodig. Door ketenzorg te organiseren ontvangen inwoners thuis passende gecontinueerde zorg en ondersteuning afgestemd op de verschillende levensfases. Hierbij ligt ook de nadruk op het integraal bekijken van aanbod op het gebied van Wonen, Welzijn en Zorg. We zetten in op het ondersteunen van mantelzorgers door inwoners met een beperking actief te begeleiden naar dagbesteding of vrijwilligerswerk. Naast participatie door de inwoner met een beperking, ontlasten we ook structureel de thuissituatie en kan een gezinssysteem duurzamer ondersteuning bieden. Ook gaan we het gesprek aan over- en treffen we in gezamenlijkheid voorbereidingen op het moment dat thuis verzorgen van gezinsleden niet meer gaat. Hiermee creëren we rust en voorkomen we dure crisiszorg.
Planning Kosten Start Eind BBB Doorlopend Doorlopend Wmo Hulpmiddelen en Voorzieningen worden geboden in drie categorieën: rolstoelen, vervoershulpmiddelen en woonvoorzieningen. Doordat inwoners steeds langer thuis blijven wonen neemt de vraag naar hulpmiddelen en voorzieningen thuis verder toe. Dit vraagt om de huidige inspanning van het stimuleren van bewustwording en tijdig anticiperen op veranderende woonwensen te intensiveren. Het creëren van levensloopbestendige woningen geeft inwoners een alternatief. Daar waar nodig ondersteunen we de inwoner zodat deze ondanks de ervaren beperking(en) zo lang mogelijk thuis kan blijven wonen. Planning Kosten Start Eind BBB Doorlopend Doorlopend Sinds 2019 hebben professionals een wettelijk plicht om signalen van kindermishandeling en huiselijk geweld te melden bij Veilig Thuis. Als gevolg van deze meldcode en de maatschappelijke aandacht is dit een onderwerp waar steeds meer de focus op ligt. De lokale uitwerking is vastgelegd in de regiovisie huiselijk geweld en kindermishandeling 2020-2023. De uitgangspunten van de regiovisie werken we lokaal verder uit. Hierbij nemen we onderwerpen als het voorkomen van geweld tegen kinderen en ouderen, babbeltrucs en digitale oplichting mee. Ook wordt de link gelegd met jeugdbescherming en –reclassering en de positie van het Zorg- en veiligheidshuis.
Planning Kosten Start Eind BBB Doorlopend Doorlopend 43
5.8 Huisbezoeken 75+
5.9 Bewustwording Dementie en deskundigheidsbevordering
5.10 Dementievriendelijke gemeente
Door middel van het signalerend huisbezoek 75+ zetten we in op (vroeg) signalering van dementie, eenzaamheid en de behoefte aan ondersteuning. We voorzien onze inwoners van informatie over Vraagwijzer, mantelzorgondersteuning, op het gebied van bijvoorbeeld woningaanpassingen, vervoersvoorzieningen, en hulpmiddelen en over het activiteitenaanbod van SWA. Tevens leveren we een bijdrage aan het meedoen van ouderen in onze gemeente. Planning Kosten Start Eind BBB doorlopend doorlopend In het meerjarenplan Dementie BAR 2018-2021 zijn vijf thema’s op hoofdlijnen beschreven. Een van de thema’s is het dementievriendelijker maken van de samenleving. Gedurende de looptijd van het meerjarenplan concretiseren we de thema’s in samenwerking met onze ketenpartners en leggen dit vast in een plan van aanpak. Een voorbeeld hiervan is het Alzheimercafé. Hierbij sluiten we aan bij de projectdoelen uit de Focusbrief dementie 2019 voor gemeenten (Alzheimer Nederland). We richten we ons op de verdere ontwikkeling van onze professionals die direct contact hebben met dementerende inwoners en hun naasten. Hiervoor maken we gebruik van de trainingen die worden aangebonden vanuit het initiatief Samen dementievriendelijk (een samenwerking van Alzheimer Nederland, PGGM en het Ministerie van VWS).
Planning Kosten Start Eind PM voor de uitvoering van activiteiten 2018 doorlopend We streven ernaar om eind 2021 een dementievriendelijke gemeente te zijn. Dit doen we door samen met relevante partners het stappenplan dementievriendelijke gemeenten uit te voeren. Daarbij participeren we in het Dementienetwerk, vergroten we de kennis over dementie en maken we begeleiding op maat mogelijk. Planning Kosten Start Eind BBB (eenmalig 10.000) 2020 2021
44
8. Implementatie In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de stappen die de gemeente in de achterliggende jaren heeft gezet. Ook wordt het perspectief voor de gemeentelijke organisatie geschetst en wordt inzicht gegeven in de beleidsimplementatie en financiële aspecten.
8.1 De basis is gelegd In 2015 heeft de gemeente te maken gekregen met een flinke uitbreiding van de taken: de drie decentralisaties. De gemeente is bestuurlijk en financieel verantwoordelijk geworden voor de Jeugdwet, Wmo 2015 en de Participatiewet. Ook voor de vierde decentralisatie van Passend Onderwijs draagt de gemeente mede verantwoordelijkheid. De gemeente heeft in de beginperiode de basis gelegd door de beleidskaders vast te stellen die de basis vormen voor het nieuw lokaal stelsel: Wmo beleidsplan 2015, Meerjarenbeleidskader Jeugdhulp 2015-2018, Beleidskader Participatiewet ‘Samenwerken aan werk’. Ook zijn daarvoor organisatiesystemen ingericht ten behoeve van registratie en administratieve afhandeling. De gemeente heeft contracten gesloten op het gebied van onder andere begeleiding, huishoudelijke hulp, lokale jeugdhulp en via de Gemeenschappelijke Regeling Jeugdhulp Rijnmond: (hoogwaardige) specialistische jeugdhulp. Op die manier is de continuïteit van hulpverlening georganiseerd. Ook zijn contract- en subsidieafspraken gemaakt voor de vormgeving van lokale wijkteams en zij kregen hun eigen ‘uitvalsbasis’.
8.2 Doorontwikkeling gemeentelijke organisatie In de afgelopen vijf jaar zijn belangrijke stappen gezet om de diverse wetgeving en beleidsterreinen beter met elkaar te verbinden. Dat is de opdracht van het gemeentebestuur en niet in de minste plaats: van de wetgever.
8.2.1 Integrale dienstverlening De Wet maatschappelijke ondersteuning schrijft voor om bij de planvorming “bijzondere aandacht te geven aan een zo integraal mogelijke dienstverlening op het gebied van maatschappelijke ondersteuning, publieke gezondheid, preventie, zorg, jeugdhulp, onderwijs, welzijn, wonen, werk en inkomen te organiseren”14. Dit ‘Integraal Beleid Sociaal Domein’ gaat daar uitvoerig op in. Tegelijkertijd heeft de gemeente in de afgelopen vijf jaar op een aantal punten doorontwikkeld en gelijktijdig de ‘winkel open gehouden’. Een aantal voorbeelden hiervan zijn:
14
De gemeente is gestart met het organiseren van een ‘integrale toegang’. Alle (primaire en ondersteunende) werkprocessen van het domein maatschappij zijn opnieuw beschreven. Rollen en taken zijn daar waar nodig herzien en onnodige processtappen zijn uit het proces gehaald. Er is een (integraal) dienstverleningsmodel opgeleverd. De huidige en gewenste ICT-architectuur (ter illustratie: het domein maatschappij telt meer dan 50 noodzakelijke applicaties) is in kaart gebracht. Er heeft een marktonderzoek plaats gevonden naar de verschillende (software) mogelijkheden voor E-dienstverlening zowel op kortere en langere termijn. Er is een kennissysteem aangeschaft (implementatie afgerond eerste kwartaal 2020) voor medewerkers zodat landelijke en lokale wetgeving en werkinstructies eenduidig wordt ontsloten. Er is een werkorganisatie ingericht en daarmee is de interne sturing verbeterd door de span of control te verkleinen.
Wet maatschappelijke ondersteuning Artikel 2.1.2
45
De uitvoerende afdelingen zetten in op een effectieve dienstverlening. Dat wil zeggen dat als er een enkelvoudige vraag is, deze vraag ook zo snel mogelijk enkelvoudig wordt afgehandeld. Als een vraag meervoudig is dan wordt deze vraag integraal benaderd en gekeken waarmee de inwoner voor de lange termijn het meest mee geholpen is.
8.2.2 Organisatiecultuur De gemeente heeft ook oog voor de organisatiecultuur. De gemeente wil dat medewerkers een gezamenlijke mindset hebben om de inwoners duurzaam en mensgericht van dienst te zijn. Bij alles staat de meerwaarde voor de samenleving en de vraag ‘waar is de inwoner bij gebaat’ centraal. Gewenste cultuurveranderingen in organisaties vragen tijd. In het geval van deze gewenste cultuurverandering (de transformatie) betreft het in feite een optelsom van alle organisatieculturen van de gemeente en maatschappelijke partners samen.
8.2.3 Organisatieperspectief De gemeente werkt aan de doorontwikkeling van een robuuste gemeentelijke (uitvoerings)organisatie. De gemeente werkt TOE naar:
Een organisatie die Transparant is. Inwoners en partners zijn goed op de hoogte van stappen die de gemeente zet. Een organisatie met een Open en ook enthousiasmerende houding waar partners en inwoners zich geholpen, betrokken en gewaardeerd weten. Een organisatie die handelt vanuit Eenheid: één (integrale) toegang, één integraal beleid, uniforme werkprocessen en één gezamenlijke mindset!
In de afgelopen periode is er extra geïnvesteerd in de gemeentelijke dienstverlening. Dat was noodzakelijk om ‘op vlieghoogte te kunnen komen’. Nu is de tijd aangebroken om de focus naar buiten toe te versterken. Samen met partners en inwoners gaat de gemeente aan de slag met de opgaven die er zijn in de samenleving. De gemeente werkt toe naar de verwezenlijking van de missie van dit beleid: werken aan een vitale en gelukkige samenleving waarin iedereen naar vermogen mee kan doen.
8.3 Implementatie De ambities uit deze nota kan de gemeente alleen samen met de maatschappelijke partners realiseren wanneer sprake is van een zorgvuldige implementatie van het beleid. Op welke wijze en onder welke specifieke voorwaarden de implementatie goed geborgd kan worden zal de komende periode nader uitgewerkt worden. Op een aantal elementen wordt in deze paragraaf al ingegaan.
8.3.1 Een programmatische benadering Om te beginnen met betrekking tot de ambtelijke organisatie. Een programmatische benadering lijkt het meest passend voor de implementatie van het vastgestelde beleid. Het benodigde integrale perspectief, gericht op de transformatie waarbij de mens centraal staat, vraagt om aanscherping op zowel uitvoerend-, beleids- als managementniveau en zowel op het vlak van deskundigheid, houding als cultuur.
8.3.2 Inkoopstrategie en opdrachtgeverschap De uitgangspunten van dit beleid vormen de basis voor de inkoopstrategie binnen het sociaal domein en voor de wijze waarop het opdrachtgeverschap vorm zal krijgen.
8.3.3 Outcomegerichte sturing en partnerschap De vormgeving van de outcomegerichte sturing is een essentieel onderdeel van de implementatie, alsmede de versterking van de informatiepositie van de gemeente. Versterking van het partnerschap vormt -last but not least- ook een belangrijk aandachtspunt. Van de maatschappelijke partners wordt 46
betrokkenheid en commitment gevraagd. Het vermogen en de bereidheid het organisatiebelang te overstijgen wanneer het collectieve belang hierom vraagt is van groot belang. Om met elkaar de focus op het zo effectief en efficiënt mogelijk werken aan de maatschappelijke opgaven te krijgen en te behouden is een wendbare houding van alle betrokkenen nodig.
8.3.4 Beleidsmonitor Om goed te kunnen sturen op de maatschappelijke effecten die we willen bereiken en de resultaten die behaald worden te monitoren, is een monitor per maatschappelijk effect opgesteld. Deze monitor is opgenomen in bijlage 3 bij deze beleidsnota. De effectiviteit van het beleid zullen gemeente en partners samen tegen het licht houden en zal mede onderdeel uitmaken van het gesprek aan de opgavetafels. In deze beleidsmonitor zijn per maatschappelijk effect de (sub)doelstellingen, onderliggende ambities en een eerste inventarisatie van mogelijke indicatoren geformuleerd die aansluiten bij de richting en gewenste ‘outcome’ van dit ‘Integraal Beleid Sociaal Domein’. De monitor vormt voor de komende jaren de basis voor het volgen van de resultaten van dit beleid. De monitor is geen statisch geheel maar zal door de gemeente samen met partners door worden ontwikkeld op basis van o.a. voortschrijdend inzicht, (snelheid van) beschikbaarheid van data en de inbreng van gemeente en partners aan de opgavetafels. In de monitor zijn geen streefcijfers opgenomen. Het is de wens van de gemeente om eventuele streefwaarden steeds meer onderdeel uit te laten maken van de jaarlijkse planning & control-cyclus. De eventuele streefwaarden sluiten op die manier het beste aan op de actuele situatie in de gemeente.
8.3.5 Deskundigheidsbevordering De inbreng van ervaringsdeskundigheid van de doelgroepen van het beleid, vrijwilligers en mantelzorgers is eveneens een belangrijke succesfactor voor de beoogde aanpak. Dit vraagt om erkenning van deze vorm van deskundigheid; zowel binnen de gemeente als de bij dit beleid betrokken maatschappelijke organisaties. Op deskundigheidsbevordering zal daarom ook voortdurend worden geïnvesteerd.
8.4 Financiën De transformatiebeweging vraagt om investeringen in welzijn, preventie en vroegsignalering. Uitgangspunt bij de inzet die in deze nota is opgenomen is dat een en ander zoveel mogelijk binnen bestaande budgetten wordt uitgevoerd15. De gemeentelijke ambities zijn hoog, maar de huidige financiële positie van de gemeente noopt tegelijk tot terughoudendheid. De inspanningen die thans onderdeel uitmaken van deze conceptnota kunnen allen worden opgevangen binnen de bestaande budgetten Voor nieuwe inspanningen of intensivering van activiteiten geldt dat het principe ‘nieuw voor oud’ wordt gehanteerd. Daar waar zal blijken dat dit niet mogelijk is, zal de afweging via de gebruikelijke planning- en controlcyclus plaats vinden. De gemeente zal samen met haar partners via innovatieve, projectmatige aanpakken de komende jaren op zoek gaan naar de meest effectieve en efficiënte wijze waarop de doelstelling uit deze beleidsnota bereikt kunnen worden. Hiertoe is ruimte nodig om te kunnen experimenteren. Indien de gemeenteraad besluit tot instelling van een Sociaal Innovatiefonds, dan kan in voorkomende gevallen een aanvraag voor een beroep op dit fonds worden gedaan door onze samenwerkingspartners.
15
Behoudens financiële gevolgen van autonome ontwikkelingen aangaande het beroep op voorzieningen in het kader van de Wmo, de Jeugdwet en de Participatiewet
47
BIJLAGE 1 Trends & kwantitatieve gegevens A. Trends Op het beleid in het sociaal domein is een aantal trends van invloed. Daarnaast moet een aantal kwantitatieve gegevens in acht worden genomen voor het beleid in het sociaal domein. Vergrijzing De gemiddelde leeftijd van de inwoners van Albrandswaard neemt toe door een stijging van het aantal ouderen en een daling van het aantal jongeren. Het aantal personen met dementie neemt eveneens toe. Toename complexiteit van de samenleving Door de toenemende complexiteit van de samenleving kan een groeiende groep mensen niet meedoen in de samenleving, met onder meer eenzaamheid en/of GGZ-problematiek tot gevolg. Toenemend beroep op zorg en ondersteuning Doordat de gemiddelde leeftijd van de bevolking stijgt en door veranderingen in de zorg, blijven steeds meer mensen met een zorgvraag langer thuis wonen. De behoefte aan zwaardere zorg aan huis neemt als gevolg hiervan toe. De extramuralisering16 in de zorg versterkt dit, ook voor wat betreft andere doelgroepen. Toename tweedeling De verschillen in leefstijl en gezondheid, gekoppeld aan de sociaal-economische status van mensen nemen toe. Flexibilisering van de arbeidsmarkt De arbeidsmarkt flexibiliseert. Organisaties werken steeds meer met een zogenaamde flexibele schil in het personeelsbestand.
Het aantal werknemers met een arbeidscontract voor onbepaalde tijd neemt af en het aantal tijdelijke krachten zoals uitzendkrachten en zelfstandigen zonder personeel neemt toe. Het bevordert de wendbaarheid van de arbeidsmarkt, maar kan voor werknemers ook meer onzekerheid met zich mee brengen. Stijging armoede en schuldenproblematiek Een toenemend aantal huishoudens leeft in armoede. Deze groep breidt zich ook uit naar de groep werkenden als gevolg van de flexibilisering van de arbeidsmarkt. Globalisering en digitalisering Als gevolg van globalisering en digitalisering wordt de invloed van buitenaf groter. Mensen krijgen meer toegang tot informatie en de digitalisering heeft grote invloed op de (mogelijkheden in de) dienstverlening. Ook valt hierdoor een groep mensen ‘buiten de boot’. Van zorg naar preventie
16
Extramuralisering is het streven om buiten de muren van een intramurale instelling gelijkwaardige zorg te bieden, bijvoorbeeld in de eigen woning
48
Toenemende aandacht voor vroegtijdige signalering van risicovolle situaties en tijdige interventie ter voorkoming van het beroep op (zwaardere) zorg. Verandering relatie tussen burger en overheid Burgers nemen geleidelijk vaker het initiatief en de overheid neemt dan een meer faciliterende rol aan. Het beroep op eigen kracht en sociale kracht neemt toe. Smart living Door de technologische ontwikkelingen kunnen ouderen en hulpbehoevenden ondersteund worden in het langer zelfstandig thuis wonen en kan de veiligheid hierbij bevorderd worden. Zorgprofessionals en mantelzorgers kunnen op afstand contact houden. Aantal echtscheidingen Het aantal echtscheidingen blijft stijgen in Nederland. Het aantal senioren dat sinds een decennium van elkaar scheidt is opmerkelijk hoog. Individualisering Als gevolg van de voortschrijdende individualisering neemt het aantal eenpersoonshuishoudens toe. Deze trend heeft ook invloed op de mate van eenzaamheid onder alle leeftijdsgroepen. B. kwantitatieve gegevens Dit deel van de bijlage is vrijwel geheel (tenzij anders vermeld) gebaseerd op de gemeentescan Albrandswaard 2020. Waar andere bronnen dan de gemeentescan zijn gebruikt, is dit aangegeven. Totaal aantal inwoners Albrandswaard per leeftijdscategorie in 2020, 2030 en 204017 In 2020 telt de gemeente Albrandswaard 25.300 inwoners.
Onderverdeeld in leeftijdscategorieën, geeft dit het volgende beeld.
Leeftijdsopbouw 1-1-2020 - gemeente Albrandswaard 1.840
2.610
4.550
2.940 7.840 5.580
0-14 jaar
15-24 jaar
25-44 jaar
45-64 jaar
65-74 jaar
75+ jaar
Kijkend naar de prognose van de bevolkingssamenstelling, ziet de leeftijdsopbouw er in 2030 en in 2040 als volgt uit:
17
Bron: gemeentescan Albrandswaard 2020
49
Leeftijdsopbouw 1-1-2030 gemeente Albrandswaard
2.700
3.420
4.150
2.980 3.140
6.970
Leeftijdsopbouw 1-1-2040 - gemeente Albrandswaard
5.400
4.230
2.990
6.240
2.840
5.530
0-14 jaar
15-24 jaar
25-44 jaar
0-14 jaar
15-24 jaar
25-44 jaar
45-64 jaar
65-74 jaar
75+ jaar
45-64 jaar
65-74 jaar
75+ jaar
Uit bovenstaande grafieken kan worden opgemaakt dat de bevolkingssamenstelling licht daalt van 25.360 in 2020 naar 25.250 inwoners in 2040; een afname van 0,4%. De verschuiving in aantallen inwoners onderverdeeld naar leeftijdsklassen is groter. Het aantal 75+ers kent tot 2040 een grote groei van 1.840 naar 3.420. Dat is een groei van 86%. Albrandswaard vergrijst! Het aantal inwoners van 65 jaar en ouder stijgt met 14,6% (van 2.610 begin 2020 naar 2.990 in 2040). Het aantal 45-64 jarigen daalt van 7.840 naar 6.240 met ruim 20% en de groep tussen de 25 en 44 jaar stijgt, na een daling in 2032 tot 5.360, in 2040 tot bijna hetzelfde niveau als in 2020. Onder de groep jeugdigen tot 14 jaar is een daling te zien van 4.550 in 2020 naar 4.230 in 2040; een daling van ongeveer 7%. De omvang van de groep oudere jeugd tot 24 jaar stijgt licht van 2.940 in 2020 naar 3.160 in 2029. Na lichte wisselingen zijn er in 2040 2.840 inwoners in deze categorie. Kijkend naar de prognose van de bevolkingssamenstelling per postcodegebied18, ziet de leeftijdsopbouw (in aantallen) er in 2020, 2030 en in 2040 als volgt uit:
18
In deze grafieken is de indeling en benaming van de postcodegebieden uit de gemeentescan aangehouden. Oude Koedood is het huidige Portland inclusief het buitengebied.
50
51
Samenstelling huishoudens & eenpersoonshuishoudens Bijna 7½ % van het totaal aantal huishoudens in Albrandswaard vormt een eenoudergezin. In 2019 is het aantal eenpersoonshuishoudens 2.661. Het aantal alleenstaanden is in 25 jaar met 41% gestegen. Een onderverdeling in leeftijdscategorieën van de eenpersoonshuishoudens is weergegeven in onderstaand figuur.
Eenpersoonshuishoudens per leeftijdscategorie 26%
12-24 jaar
2%
20%
20%
32%
25-44 jaar
45-64 jaar
65-74
75+
52
Mantelzorg Het aantal mantelzorgers tussen de 19-65 jaar oud lag met 10,6% onder het Nederlandse gemiddelde van 11,9% in 2012. Terwijl het Nederlandse gemiddelde steeg naar 14% in 2016, nam het aantal mantelzorgers in Albrandswaard tot 2016 toe tot 11,0%. Het aantal mantelzorgers van 65+ is in Albrandswaard gestegen van 11,6% in 2012 tot 13,6% in 2016. In Nederland steeg dat van 12,8% tot 15,2% in dezelfde periode. Eind 2019 waren er 430 mantelzorgers geregistreerd bij Stichting Welzijn Albrandswaard. (jaarverslag SWA 2019) Mantelzorgers 19-65 jaar en 65+ jarigen in 2012 en 2016