50. 2023-024343 Raadsvoorstel Jaarstukken 2023 Albrandswaard.pdf

Overzicht geraamde en gerealiseerde belastingen en heffingen Hierna treft u een totaal overzicht aan van de geraamde en gerealiseerde opbrengsten van de gemeentelijke belastingen en de gebonden heffingen. Ongebonden heffingen

Begroting 2023 primair

Realisatie 2023

Afwijking

V/N

133.283

V

Afwijking

V/N

na wijziging

Financiering/algemene dekkingsmiddelen Onroerende zaakbelasting Gebonden heffingen

7.596.900

7.751.900

Begroting 2023 primair

7.885.183 Realisatie 2023

na wijziging

Afvalstoffenheffing

3.942.500

3.942.500

4.107.356

164.856

V

Rioolheffing

3.223.900

3.223.900

3.151.713

-72.187

N

Lijkbezorgingsrechten

214.400

214.400

312.025

97.625

V

Leges Burgerzaken

300.700

300.700

383.827

83.127

V

Leges Omgevingsvergunning & APV

358.500

523.500

959.231

435.731

V

Toelichting Onroerende zaakbelasting In 2023 zijn er over de voorgaande jaren (2021 en 2022) aanslagen OZB niet-woningen opgelegd. Hiermee zijn nagekomen baten gerealiseerd. Daarnaast zijn er als gevolg van bezwaren minder OZB- verminderingen toegekend dan begroot. Dit heeft geleid tot een incidentele extra opbrengst. Afvalstoffenheffing In 2022 is het variabel tarief nieuw ingevoerd. Net als vorig jaar, zijn er ook in 2023 meer aanbiedingen en ledigingen van restafval, middels de minicontainers, geweest dan waar aanvankelijk bij de raming van was uitgegaan. Dit heeft geleid tot een fors hogere opbrengst van de afvalstoffenheffing.

- 71 -

Rioolheffing Naast de toekenning van meer bezwaren (€ 62.000) dan in de begroting was voorzien, zijn er in 2023 minder groot waterverbruikers die zijn betrokken in de rioolheffing niet-woningen. Het voorgaande heeft geleid tot incidenteel minder opbrengst rioolheffing. Lijkbezorgingsrechten De hogere opbrengsten komen onder meer door ontvangsten die betrekking hadden op 2022; o.a. de achterstallige betalingen die alsnog geïnd zijn. Ook is 2023 financieel volledig afgerond. Daarnaast zijn er meer uitvaarten geweest. Ook levert de uitgifte van enkele onbepaalde tijd graven een hogere opbrengst op. Leges Burgerzaken In 2023 is het aantal aangevraagde reisdocumenten en rijbewijzen hoger dan oorspronkelijk begroot. Hierdoor zijn de afdrachten aan het rijk hoger, maar ook de inkomsten op gemeenteleges. Dit resulteert in een positief eind saldo. Aan de hand van het VNG-model verlopen reisdocumenten en een prognose van de RDW worden de aantallen begroot. Hogere daadwerkelijke aantallen dan begroot kunnen diverse oorzaken hebben, zoals het weer vrij kunnen reizen na de corona periode en de Brexit, waardoor inwoners alleen nog met een paspoort naar Engeland kunnen en niet meer op een identiteitskaart. Leges Omgevingsvergunning & APV In 2023 is een overschot van de legesinkomsten gerealiseerd. Waar € 523.500,- was geraamd is uiteindelijk € 959.231 gerealiseerd.

Deels komt dit doordat inkomsten door de toename van bouwkosten hoger uitvielen dan de oorspronkelijke ramingen. Daarnaast zijn een aantal woningbouwprojecten, zoals projecten Mariput, Vogelbuurt, en een aantal vrije kavelwoningen eind 2023 ingediend, zodat zij onder oude regelgeving worden behandeld. Kostendekking De mate van kostendekking ziet er als volgt uit: Kostendekkendheid gebonden heffingen

Rekening 2023 Lasten

Dekking

Baten

Afvalstoffenheffing

4.107.356

4.107.356

100%

Rioolheffing

3.151.713

3.151.713

100%

Lijkbezorgingsrechten

672.600

312.025

46%

Leges Burgerzaken

415.146

383.827

92% 96%

Leges Omgevingsvergunning & APV

1.000.178

959.231

Totaal

9.346.993

8.914.152

Gemeentelijk kwijtscheldingsbeleid Indien de belastingplichtige niet, of slechts met veel moeite, de aanslag kan betalen, kan deze onder wettelijk vastgestelde voorwaarden in aanmerking komen voor geheel of gedeeltelijke kwijtschelding. De behandeling van kwijtscheldingen loopt via het SVHW. In onderstaand overzicht is een vergelijking gemaakt tussen de geraamde en de gerealiseerde kwijtschelding gemeentelijke belastingen. Kwijtschelding lokale heffingen

Begroot 2023

Realisatie 2023

Afwijking

V/N

Rioolheffing

-100.000

-103.242

-3.242

N

Afvalstoffenheffing

-98.600

-140.236

-41.636

N

- 72 -

Uit het overzicht hieronder blijkt dat het aantal ingediende kwijtscheldingsverzoeken in 2023 ten opzichte van 2022 met 410 is gestegen, wat bijna een verdubbeling is van het aantal ten opzichte van 2022. Dit lijkt een landelijke ontwikkeling te zijn, die wordt veroorzaakt door de landelijk financieel-economische situatie, die behoorlijk impact heeft gehad op de financiële situatie van huishoudens. Het percentage toegekende kwijtscheldingsverzoeken is gestegen van 75% naar 77%. Het aantal steeg van 378 naar 706 toegekende kwijtscheldingsverzoeken. Verzoeken kwijtschelding

2022

2023

Totaal

507

917

Gehonoreerd

378

706

Afgewezen

129

211

Lokale woonlasten Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Coelo) van de Rijksuniversiteit Groningen brengt jaarlijks het niveau en de ontwikkeling van de lokale lasten in beeld. Bij het vergelijken van de woonlasten wordt onder andere gekeken naar de OZB, afvalstoffenheffing en rioolbelasting. Het Coelo brengt hierover jaarlijks de ‘Atlas van lokale lasten’ uit, met daarin informatie over alle gemeenten in Nederland. De bron van de hierna volgende grafieken is de ‘Atlas van lokale lasten 2023’. Hierna wordt de ontwikkeling van de woonlasten in 2023 ten opzichte van 2022 weergegeven. Daarna volgt een vergelijking tussen de lokale lastendruk van de gemeente Albrandswaard met die van omliggende gemeenten en een vergelijking met gemeenten met de laagste en de hoogste woonlasten landelijk gezien. Er wordt onderscheid gemaakt tussen de volgende situaties: A. Woonlasten van huishoudens met een koopwoning (eigenaar-bewoner) B. Woonlasten van huishoudens met een huurwoning (huurder-bewoner) De geselecteerde gemeenten zijn bedoeld om een beeld te geven van: (a) woonlasten van Albrandswaard in vergelijking met die van de aangrenzende gemeenten; (b) vergelijking met woonlasten in de goedkoopste en duurste gemeenten in het land.

Woonlastenontwikkeling in Albrandswaard De woonlasten bestaan uit de onroerende zaakbelastingen woningen, afvalstoffenheffing en rioolheffing. De ontwikkeling van de woonlasten voor de verschillende huishoudens ziet er als volgt uit.

- 73 -

Vergelijking binnen de BAR-gemeenten en qua inwonerstal vergelijkbare gemeenten In deze vergelijking betaalt een eigenaar-bewoner in de gemeente Duiven een van de laagste woonlasten. In de gemeente Voorschoten betalen ze in vergelijking met Albrandswaard meer aan woonlasten. Dit blijkt uit de volgende grafieken. A. Woonlasten van huishoudens met een koopwoning (eigenaar-bewoner)

- 74 -

B. Woonlasten van huishoudens met een huurwoning (huurder-bewoner)

Landelijke woonlastenvergelijking In de volgende vergelijking is landelijk gezien zowel de gemeente met de laagste woonlasten als de gemeente met de hoogste woonlasten opgenomen. Ten aanzien van de eigenaarbewoner kent de gemeente Aalten de laagste woonlasten voor een eenpersoonshuishouden en voor een meerpersoonshuishouden. De hoogste woonlasten worden in de gemeente Bloemendaal betaald. Met betrekking tot huurders blijft Nijmegen nog steeds een erg aantrekkelijke gemeente qua woonlasten; de woonlasten voor huurders zijn daar het laagst. West Betuwe is in 2023 de duurste gemeente voor huurders. De volgende grafieken laat dit zien.

- 75 -

A. Woonlasten van huishoudens met een koopwoning (eigenaar-bewoner)

B. Woonlasten van huishoudens met een huurwoning (huurder-bewoner)

- 76 -

Paragraaf 2 - Weerstandsvermogen en risicobeheersing Aanleiding en achtergrond De Gemeente Albrandswaard voert actief beleid op de beheersing van de risico’s die de gemeente loopt. Door een scherp inzicht in de actuele risico's wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen. Ook wordt gekeken naar de maatregelen die worden getroffen om de risico’s af te dekken. Voor de risico’s waarvoor geen maatregelen getroffen kunnen worden, bijvoorbeeld omdat het verzekeren ervan te duur zou zijn, wordt ingeschat welke buffer noodzakelijk is. Deze buffer is het weerstandsvermogen. In deze paragraaf wordt verslag gedaan van de resultaten van de meest recente herijking/inventarisatie van risico’s en maatregelen. Op basis van de geïnventariseerde risico’s en de beschikbare financiële middelen (weerstandscapaciteit) is het weerstandsvermogen berekend. Risicoprofiel concern Albrandswaard Om de risico's van Gemeente Albrandswaard in kaart te brengen is in samenwerking met het regieteam Albrandswaard en de GR BAR-organisatie een risicoprofiel opgesteld. Dit risicoprofiel is tot stand gekomen met behulp van het softwareprogramma NARIS® (NAR Risicomanagement Informatie Systeem) waarmee risico's systematisch in kaart kunnen worden gebracht en beoordeeld.

Omdat binnen de GR BAR-organisatie een deel van de producten en diensten wordt geleverd voor de drie gemeenten en de GR BAR-organisatie zelf geen algemene reserve kent, dient de benodigde weerstandscapaciteit middels de afgesproken verdeelsleutel opgevangen te worden door de deelnemende BAR gemeenten. In de gemeentelijke top 10 ziet u de verzameling aan BAR risico’s terug als één geconsolideerd risico met als percentage 100%. Alle risico’s worden 2 maal per jaar herijkt en er wordt continu geanticipeerd op nieuwe risico’s. Alle onzekerheden dan wel risico’s die niet in de begroting (kunnen) worden opgenomen, worden vanaf het moment dat zij kwantificeerbaar zijn opgenomen in het risicoprofiel. Actuele ontwikkelingen Decentralisaties/ nieuwe & aangepaste wettelijke taken Het transformeren naar een uitgebalanceerde uitvoeringsorganisatie voor de vanuit het rijk gedecentraliseerde taken als wel het implementeren en ten uitvoer leggen van nieuwe en aangepaste wetten en regelgeving is en blijft een zeer complexe en uitdagende opgave en vormt een groot risico. Binnen het sociaal domein is in lijn met het landelijke beeld over 2023 een aanhoudende trend te zien van hoge en/of stijgende kosten als het gaat om de Wmo, de Jeugdwet en de participatiewet. De gemeente heeft hierdoor te maken met alsmaar groeiende uitgaven.

De omvangrijke bezuinigingsplannen van het kabinet op de uitvoering van de Jeugdzorg zijn weliswaar vooruit geschoven maar zullen komende jaren uitgevoerd gaan worden. De toenemende hulpvraag onder jongeren is zorgelijk groot en de beperkte beschikbaarheid van passende hulpverlening dragen bij aan het aanhouden van een stevige risico’s in het gemeentelijk risicoprofiel. In de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning zullen de netto kosten en de vraag zeker tot 2025 hoog blijven wanneer in 2019 van het ingevoerde abonnementstarief wordt afgestapt. Bestuurlijke en financiële verhoudingen Rijk en decentrale overheden (risico Rijksbijdrage gemeentefonds) Er is al langere tijd sprake van een (toegenomen) disbalans tussen financiële en bestuurlijke verhoudingen tussen Rijk en decentrale overheden. Het vooralsnog bevriezen van de

- 77 -

bijdragen van het gemeentefonds en de onzekerheid over de toekomst van een nieuwe verdeel- en berekensystematiek van het gemeentefonds vormt een grote onzekerheid. ICT/ Informatiebeveiliging De bescherming van alle gevoelige informatie en het aanbieden van moderne en veilige digitale product- en dienstverlening ontkomt ook niet aan oplopende kosten van noodzakelijk onderhoud, beheer en doorontwikkeling. De kosten voor ICT en informatiebeveiliging lopen de laatste jaren sneller op. Burgers verwachten daarbij steeds meer op het gebied van digitale dienstverlening. Nieuwe/ aangepaste wetgeving op het gebied van informatiebeveiliging stelt harde toenemende eisen aan de beschikbare competenties en capaciteit om er invulling aan te geven. Over 2023 heeft dit invloed gehad op het prioriteren van activiteiten binnen diverse specialismen. Risico’s BAR organisatie (ontvlechting) 2023 is het jaar waarin de BAR-Organisatie is ontvlochten. In de 2e helft van het jaar is de plaatsing van het personeel afgerond. De (niet primaire) taken die vallen onder het technische beheer en het ondersteunen van de product- en dienstverlening van de gemeente(n) vormen het risicoprofiel voor de organisatie en bijbehorende dienstverlening die per 1 januari 2024 door De BedrijfsvoeringsPartner (DBP) zal gaan worden uitgevoerd. De bedrijfsvoering risico’s worden dus het risicoprofiel van DBP.

De risico’s voor de uitvoering van de wetten en regels, het leveren van producten en diensten (primaire taken) door de gemeenten blijven dus ook in de nieuwe situatie de kern van het risicoprofiel van de gemeente met als belangrijk verschil dat de uitvoerende ambtenaren in de uitvoering van de product- en dienstverlening vanaf 1 januari bij de gemeente in dienst zijn. Het risico bestaat dat de krappe arbeidsmarkt niet volledig voorziet in geschikte kandidaten voor de diverse vacatures die hierdoor zijn ontstaan bij de gemeente en DBP. Het personeelsverloop is daarbij in 2023 hoog geweest. Het ziekteverzuim ligt over een langere periode al boven het landelijke gemiddelde maar is in de loop van 2023 wel flink afgenomen. De kans dat er meer kosten worden gemaakt voor inhuur blijft voorlopig aanwezig. De oorlog in Oekraïne Het realiseren van opvang en huisvesting voor de korte en langere termijn is van invloed op de benodigde weerstandscapaciteit. Er gaat ambtelijke capaciteit naar de opvang, begeleiden, huisvesten van vluchtelingen en de administratieve (financiële) organisatie hieromtrent. Aan de opvangtaak van de gemeente zijn vergoedingen gekoppeld. Vooralsnog geldt de insteek dat de gemeente geen financiële schade op mag lopen door de taken die hierin ontstaan.

We houden er rekening mee dat de kans op financiële schade als gevolg van het lang aanhouden van de oorlog blijft bestaan. Hoge energieprijzen, hoge inflatie Niet alleen van brandstoffen, maar ook van voedingsmiddelen, ruwe grondstoffen en bouwmaterialen blijven de prijzen hoog. Dit zorgt ervoor dat de inflatie nauwelijks afneemt. De koopkracht neemt vooralsnog af en voor steeds meer huishoudens, bedrijven en instellingen levert dit problemen op. De gemeente heeft last van bovengenoemde ontwikkelingen als het gaat om bijvoorbeeld het assetmanagement (beheer en onderhoud van gemeentelijke eigendommen zoals gebouwen, gemalen etc.). Bouw- en onderhoudsbedrijven hebben veel werk terwijl personeel schaars is en grondstoffen en bouwmateriaal veel duurder worden. Schuldhulpverlening, bijzondere bijstand De groep huishoudens die het risico loopt de vaste lasten niet meer te kunnen betalen neemt toe en beperkt zich niet tot alleen de lage inkomens. Een groeiende groep inwoners en ondernemers zal naar verwachting een beroep gaan doen op ondersteuning bij het voorkomen/beperken van schulden en/of faillissement.

- 78 -

Risico's Belangrijkste financiële risico's

Nr.

Risicogebeurtenis

Gevolgen

Maatregelen

Kans Financiële Invloed gevolgen

R532 Risico's taakuitvoering GR-BAR (Nieuwe Stijl).

Geld - (Tijdelijk) extra (frictie)kosten/uren/ inhuur personeel.

Risicobewust handelen binnen BAR.

100% Max.€ (BAR) 503.000

14,91%

R1401 Risicocluster tekorten uitvoering gedecentraliseerde taken sociaal domein.

Geld - Opgenomen risico's 3D's in GR-BAR en andere overheidstaken die op lokaal overheidsniveau worden weggezet.

Continue sturing op processen.

100% Max.€ (BAR) 750.000

13,61%

R1441 Reserve grondbedrijf (MPO) is niet toereikend.

Geld - Bijstorting uit Algemene reserve door tekort in exploitatiejaar.

Sturing m.b.v. MPO-t.

30% Max.€ 1.000.000

7,13%

Sturing op de ingediende begrotingen van gemeenschappelijke regelingen in samenspraak met de Raad.

60% Max. € 500.000

7,07%

Uitwerking plan en planning; goede investeringsbegroting hiervoor opstellen.

50% Max. € 500.000

5,92%

R1555 Onvoldoende woonruimte beschikbaar Geld – Verhuurders voor tijdelijke én uiteindelijke vragen hoge huur; huisvesting statushouders en Woonruimte moet vluchtelingen. plotseling snel nieuw gebouwd worden.

Goede planning en communicatie met alle betrokken partijen.

50% Max. € 500.000

5,91%

R1558 Toenemende inflatie.

Geld Dekkingsproblemen bij de begroting.

Conjunctuurschommelingen i.c.m. prijsontwikkelverwachtingen tijdig bijsturen in tussenrapportages.

50% Max. € 500.000

5,90%

R1442 Oplopende kosten in (wegen)bouwsector door stijgende conjunctuur(schaarste).

Geld – Financieel.

Rekening houden met onvoorziene extra kosten bij ramingen en offertes.

50% Max. € 500.000

5,90%

R1440 Risicocluster uitvoering wet- en regelgeving beveiliging data/informatie/gegevens/privacy.

Geld - Financieel, juridische aansprakelijkheid.

Goede implementatie en uitvoering van de Wetgeving.

30% Max. € 500.000

3,54%

Goede interpretatie van circulaires. Voorzichtig begroten van inkomsten Algemene Uitkering.

30% Max. € 500.000

3,53%

R385 Begrotingstekorten in Geld – Financieel. gemeenschappelijke regelingen waardoor de gemeente financieel moet bijspringen. R1552 Integraal huisvestingsplan Onderwijs.

Geld – Onzekerheid hoeveel aan extra (tijdelijke) investeringen nodig zijn, ondanks opstelling integraal en strategisch Plan.

R501 Algemene Uitkering wordt lopende het Geld – Financieel. begrotingsjaar lager i.c.m. koppeling Rijksuitgaven en verwerking aanvullende kortingen. Totaal van alle risico's: € 5.753.000

Het overzicht toont risico’s die incidenteel schade op kunnen leveren met daarbij het maximale financiële gevolg. De onderstaande tabel geeft aan hoe groot de kans is in lengte van tijd.

- 79 -

Kwantiteit

Referentiebeelden

Kans

Toelichting kansklasse

klasse 10%

<0 of 1 keer per 10 jaar

1

30%

1 keer per 5-10 jaar

2

50%

1 keer per 2-5 jaar

3

70%

1 keer per 1-2 jaar

4

90%

1 keer per jaar of >

5

Deze klasse wordt gehanteerd voor risico's waarvan het onwaarschijnlijk is dat deze zich in de komende jaren voordoen. Deze klasse wordt gehanteerd voor risico's waarvan het niet waarschijnlijk is dat deze zich in de komende jaren voordoen. Deze klasse wordt gehanteerd voor risico's die zich in het komende jaar wel maar ook niet kunnen voordoen. Deze klasse wordt gehanteerd voor risico's waarvan het waarschijnlijk is dat ze zich in de komende jaar zullen voordoen. Deze klasse wordt gehanteerd voor risico's waarvan het zeer waarschijnlijk is dat ze zich in de komende jaar zullen voordoen.

Op basis van de ingevoerde risico's is een risicosimulatie uitgevoerd. De risicosimulatie wordt toegepast omdat het reserveren van het maximale bedrag niet nodig is omdat de risico’s nooit allemaal tegelijk en in hun maximale omvang zullen optreden. Onderstaande figuur en de bijhorende tabel tonen de resultaten van de risicosimulatie.

Uit de simulatie volgt dat 90% zeker is dat alle risico’s van Albrandswaard kunnen worden afgedekt met een bedrag van € 2.955.118 (benodigde weerstandscapaciteit).

- 80 -

Benodigde weerstands- capaciteit bij verschillende zekerheidspercentages Percentage

Bedrag

10%

€ 1.323.560

25%

€ 1.674.577

50%

€ 2.092.782

75%

€ 2.531.751

90%

€ 2.955.118

95%

€ 3.216.352

Risicoprofiel grondbedrijf Voor het berekenen van het risicoprofiel voor het grondbedrijf is aangesloten bij het Meerjaren Perspectief Ontwikkelprojecten (MPO) 2024. Voor het grondbedrijf wordt het risicoprofiel niet gesimuleerd, maar wordt de kans van optreden maal het effect van optreden opgenomen. Hierbij is rekening gehouden of het gewaardeerde risico binnen het resultaat van het project opgevangen kan worden. Wanneer dit niet het geval is, heeft dit een effect op het risicoprofiel.

Project

MPO 2024

MPO 2023

MPO 2024

Risico's (ongewogen en gesaldeerd)

Risico's (ongewogen en gesaldeerd)

Risico's Risico's (gewogen en (gewogen en gesaldeerd) gesaldeerd)

MPO 2023

A

B

Verschil

Op te vangen in Niet op te grondexploitatie vangen in grondexploitatie

C=A-B

D

E=D-A

Spui

-275.000

-1.064.968

-42.500

-499.490

456.990

0

-42.500

Polder Albrandswaard

-80.000

291.000

-20.000

-105.500

85.500

0

-20.000

Binnenland

-200.000

-150.728

-50.000

-113.046

63.046

0

-50.000

De Omloop

-4.534.000

0

-1.360.000

0

-1.360.000

1.360.000

0

TOTAAL

-5.089.000

-924.696

-1.472.500

-718.036

-754.464

1.360.000

-112.500

Voor het grondbedrijf Albrandswaard kunnen op basis van bovenstaande doorrekening alle risico’s worden afgedekt met een totaalbedrag van € 112.500 (benodigde weerstandscapaciteit). Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van Gemeente Albrandswaard bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken. Beschikbare weerstandscapaciteit per 1 januari 2024 Weerstandsonderdelen

Huidige capaciteit € 15.055.705

Algemene reserve

€ 918.861

Reserve MPO Reserve Sociaal domein

€ 2.000.000

Beschikbare weerstandscapaciteit

€ 17.974.566

Relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit, kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen.

- 81 -

Risico's

Weerstandscapaciteit

Bedrijfsproces

Algemene reserve

Financieel

Reserve MPO

Imago/politiek

Reserve Sociaal domein

Informatie/strategie Juridisch/aansprakelijkheid Letsel/veiligheid Materieel Milieu Personeel/Arbo Product

Weerstandvermogen Ratio weerstandsvermogen =

Beschikbare weerstandscapaciteit

€ 17.974.566

=

=

5,86

(€ 2.955.118 + € 112.500) = € 3.067.618

Benodigde weerstandscapaciteit

De normtabel is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. Het biedt een waardering van het berekende ratio. Het ratio van Albrandswaard valt in klasse A. Dit duidt op een uitstekend weerstandsvermogen. Weerstandsnorm Waarderingscijfer

Ratio

Betekenis

A

>2

uitstekend

B

1.4-2.0

ruim voldoende

C

1.0-1.4

voldoende

D

0.8-1.0

matig

E

0.6-0.8

onvoldoende

F

<0.6

ruim onvoldoende

Risicokaart Risico’s waarvan de oorzaken en gevolgen in klassen ingedeeld zijn kunnen geplaatst worden in een risicokaart. Deze kaart toont in één oogopslag de spreiding van de risico’s. Er wordt een onderscheid gemaakt in het bruto en netto risico. Het bruto risico geeft de situatie weer voordat er maatregelen zijn getroffen. Het netto risico geeft het resultaat na het nemen van maatregelen. Bruto

Geld x > € 500.000

1

€ 250.000 < x < € 500.000

2

1

2

6

2

2

€ 100.000 < x < € 250.000

1

€ 25.000 < x < € 100.000

4

7

x < € 25.000

1

1

3

1

Geen geldgevolgen 10%

30%

1 50%

70%

90%

Netto

Geld x > € 500.000

2

1

2

1

€ 250.000 < x < € 500.000

2

5

1

1

€ 100.000 < x < € 250.000

1

€ 25.000 < x < € 100.000

7

4

x < € 25.000

1

1

3

1

Geen geldgevolgen 10%

- 82 -

30%

1 50%

70%

90%

Kengetallen In dit onderdeel kengetallen geven wij duiding aan onze financiële positie. Om een goed beeld te krijgen van de financiële positie kijken wij naar de ontwikkelingen aan de hand van een aantal belangrijke financiële kengetallen. Per kengetal geven wij de trend weer en de betekenis ervan voor onze financiële positie. Is de trend bijvoorbeeld risicovol, gunstig, of is het een directe dreiging voor de financiële gezondheid van onze gemeente? Ze hebben geen functie als normeringsinstrument in het kader van het financieel toezicht. Het reëel en structureel sluitend zijn van de begroting blijft het bepalende criterium. Kengetallen

Realisatie

Begroting

Realisatie

2022

2023

2023

47%

54%

34%

45%

52%

32%

35% 4% 5,5% 128%

32% 4% -4,1% 126%

41% 4% 3,6% 126%

1a. Netto schuldquote 1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen 2. Solvabiliteitsratio 3. Grondexploitatie 4. Structurele exploitatieruimte 5. Gemeentelijke belastingcapaciteit

De waarden van de kengetallen zijn ingedeeld in 3 categorieën die aansluiten bij de landelijk vastgestelde signaleringswaarden (2016). Categorie A is het minst risicovol en C het meest risicovol. Signaleringswaarden kengetallen 1a. Netto schuldquote 1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen 2. Solvabiliteitsratio 3. Grondexploitatie 4. Structurele exploitatieruimte 5. Gemeentelijke belastingcapaciteit

Categorie A

Categorie B

Categorie C

Minst risicovol < 90% < 90%

Neutraal 90 - 130% 90 - 130%

Meest risicovol > 130% > 130%

> 50% < 20% > 0% < 95%

20 - 50% 20 - 35% 0% 95 - 105%

< 20% > 35% < 0% > 105%

Schuldquote Een belangrijke graadmeter voor de financiële positie is de omvang van onze schuldverplichtingen in relatie tot onze opbrengsten, oftewel de schuldquote. Onderstaande grafiek illustreert deze ontwikkeling.

- 83 -

De netto schuldquote is gedaald ten opzichte van de realisatie van vorig jaar, en de begroting van dit jaar. Dit komt met name omdat onze schulden zijn afgenomen, en de opbrengst uit de baten is toegenomen. Ook het uitblijven van grootschalige investeringen speelt hierin een rol. Toekomstige investeringen en eventuele risico’s zullen hun invloed hebben op de schuldquote. Ook de stijgende rentestanden zullen hun invloed hebben. Het is niet alarmerend als onze schuldquote zou verslechteren, maar wel goed om de investeringen goed af te wegen en marktontwikkelingen in de gaten te houden. Solvabiliteit De solvabiliteit geeft aan welke gedeelte van je bezit met eigen vermogen is gefinancierd. Een woning bijvoorbeeld, deze is voor 80% gefinancierd bij de bank en 20% is betaald met eigen spaargeld. In dat geval is de solvabiliteit 20%. Onderstaande grafiek illustreert de ontwikkeling van dit kengetal voor onze gemeente.

Wij zien een verdere verbetering van de solvabiliteit. Deels veroorzaakt door continu en stabiel (financieel) beleid, waardoor het eigen vermogen toeneemt, en deels door niet al te grote nieuwe investeringen (waardoor de schulden niet of nauwelijks toenemen). De landelijke norm is om de kritische grens van 20% aan te houden voor het eigen vermogen. Gelet op de schaalgrootte (omzet) van Albrandswaard blijven we kwetsbaar. Als een financieel risico zich manifesteert heeft dat grote impact op de stand van onze algemene

- 84 -

reserve. Nieuwe investeringen en eventuele risico’s zullen hun invloed hebben op de solvabiliteit. Het is goed de solvabiliteit te blijven volgen, zodat bij een economisch minder goede periode er tijdig onderbouwde afwegingen gemaakt kunnen worden tussen inhoud en financiën. Grondexploitaties Afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitaties een forse impact hebben op de financiële positie van een gemeente. Bij grondexploitaties volgen de inkomsten altijd pas na de uitgaven. Bijvoorbeeld voor een nieuw woningbouwproject moet de grond eerst gekocht en bouwrijp gemaakt worden voordat het weer verkocht kan worden. De financiering voor grondaankopen en bouwrijp maken leiden normaal gesproken (tijdelijk) tot hogere schulden. Onderstaande tabel geeft de ontwikkeling weer van de (financiële) waardes van onze grondposities ten opzichte van de totale opbrengsten (exclusief reservemutaties). Daarbij geldt dat hoe lager de (boek)waardes van onze grondposities (exploitaties) zijn in vergelijking met de totale opbrengsten, des te minder financiële risico’s wij lopen. Als de waardes van de grondposities namelijk laag liggen hoeven de (grond)verkopen minder op te leveren om investeringen uit het verleden terug te verdienen.

Afgelopen jaren is onze positie stabiel gebleven, onder de signaalgrens. Dit komt voornamelijk omdat de gerealiseerde grondopbrengsten worden gecompenseerd met een afname van de verliesvoorzieningen. Afhankelijk van ontwikkelingen op het gebied van woningbouw en grondexploitaties zal dit kengetal wijzigen. Nieuwe plannen en exploitaties zullen om investeringen en financiering vragen, en dat geeft inherente risico’s bij het terugverdienen. Met als mogelijk risico dat de lijn omhoog schiet. Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte is aanmerkelijk beter dan we op begrotingsbasis hadden verwacht. Dit is een positieve ontwikkeling. De structurele lasten en baten lagen dus beter in evenwicht. De signaalgrens is 0%. Wanneer het cijfer negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te kunnen dragen. Voor de komende jaren wordt een verslechtering verwacht in de begrotingen. Mede door ontwikkelingen en opgaven die we op ons af zien komen, en daarbij de uitdaging om de structurele lasten en structurele baten in evenwicht te krijgen. Het blijft nodig om zeer kritisch te blijven kijken naar hoe structurele lasten in evenwicht kunnen blijven met structurele baten.

- 85 -

Gemeentelijke belastingcapaciteit De gemeentelijke belastingcapaciteit geeft de gemiddelde woonlasten van een inwoner van Albrandswaard weer ten opzichte van het landelijke gemiddelde. Onder woonlasten wordt hier bedoeld de rioolheffing, afvalstoffenheffing en onroerende zaakbelasting (ozb).

De gemeente moet belastingen heffen om voldoende inkomsten te genereren en kosten te dekken. Om de lasten voor de inwoner niet onnodig te laten stijgen is het daarom van belang om bedrijfsmiddelen doelmatig in te zetten en/of innovatieve, kostenbesparende maatregelen te nemen. Ook al zien we de kosten op deze gebieden toenemen, wordt hierbij ook lastenverlichting afgewogen met de inhoudelijke mogelijkheden. We zien een lichte verbetering van de belastingcapaciteit ten opzichte van vorig jaar, met name omdat de gemiddelde landelijke woonlasten harder zijn gestegen t.o.v. de stijging van woonlasten in Albrandswaard.

- 86 -

Conclusie over huidig risicoprofiel In de voorgaande onderdelen is een relatie gelegd tussen het risicoprofiel van de gemeente en het benodigde weerstandsvermogen. Onze organisatie valt in klasse A (waarderingscijfer); een weerstandsvermogen dat uitstekend is. We kunnen derhalve stellen dat de organisatie er financieel uitstekend voor staat. Investeringen, de fluctuerende algemene uitkering en risico’s hebben een negatieve uitwerking op enkele kengetallen. Daar tegenover staan ook positieve uitwerkingen. Het is noodzakelijk de kengetallen in de gaten te houden en financieel gezond te blijven door tijdig afwegingen en keuzes te maken indien nodig. Met name ook bij grote investeringen. De komende jaren moeten we ook blijven vasthouden aan een structureel sluitende begroting op basis van reële ramingen.

- 87 -

Paragraaf 3 - Onderhoud kapitaalgoederen De gemeente beheert de kapitaalgoederen waarvoor zij verantwoordelijk is. De kapitaalgoederen verhardingen, riolering, civiele kunstwerken, groen, speelgelegenheden, openbare verlichting en watergangen vertegenwoordigen tezamen een vervangingswaarde van ruim € 190 miljoen. Zorgvuldig beheer van dit kapitaal is belangrijk. Hiermee wordt kapitaalvernietiging voorkomen en blijft de waarde zo hoog mogelijk. De waarde is afgestemd op de activiteiten die in de openbare ruimte plaatsvinden, zoals wonen, werken en recreëren. In de paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen wordt aangegeven wat de kaders zijn waarbinnen het onderhoud van deze goederen plaats vindt. Aanwezige kapitaalgoederen De gemeente Albrandswaard beheert binnen de openbare ruimte de volgende kapitaalgoederen: • • • • • • • • • •

Verhardingen zoals wegen, straten, paden en pleinen binnen de bebouwde kom; Straatmeubilair; Openbare verlichting; Verkeer- en straatnaamborden; Gemeentelijke riolering; Waterbodems, beschoeiingen; Civiele kunstwerken; Openbaar groen; Speelvoorzieningen, en Gemeentelijke gebouwen.

Om de kapitaalgoederen goed te kunnen beheren, is halverwege 2020 het Beheerplan openbare ruimte 2020 - 2024 ambtelijk geactualiseerd. Het beheerplan geeft duidelijkheid over de kosten die gemaakt moeten worden om de openbare ruimte te onderhouden binnen de wettelijke kaders en de met de gemeenteraad afgesproken beleidskaders. Uitgangspunt daarbij is dat de planningen voor vervanging en groot onderhoud zijn gebaseerd op resultaatgericht beheer. Dit houdt in dat wordt onderhouden of vervangen wat daadwerkelijk nodig is, in plaats van onderhouden of vervangen op basis van technische levensduur. Gewerkt wordt aan een actualisatie van het beheerplan wegen en het beheerplan groen. In 2023 is een nieuw Groenbeleidsplan opgesteld. Het Groenbeleidsplan zal in het 1ste kwartaal van 2024 ter besluitvorming worden voorgelegd aan de gemeenteraad. Zodra goedkeuring is gegeven zal gestart gaan worden met een Uitvoeringsplan Groen waarin het beleid uitgerold gaat worden in een 4-jarig uitvoeringsprogramma. Het Programma Stedelijk Water (PSW) 2021 – 2025 vormt de basis voor het onderhoud en vervangingen aan riolering. Het PSW is de opvolger van wat voorheen het Gemeentelijk rioleringsplan (GRP) werd genoemd. Binnen dit programma staat beschreven op welke locatie welk onderhoud of vervanging noodzakelijk is. De rioolheffing wordt op basis van het PSW bepaald.

Zorg voor de openbare ruimte Binnen het vastgestelde beheerplan zijn de beeldnormeringen van de CROW en de landelijke Standaard 2018 het uitgangspunt. Het beheerplan differentieert op basis van gebiedsindeling en kwaliteitsniveaus. Hierbij is kwaliteitsniveau B het uitgangspunt. De afgesproken kwaliteit wordt structureel bewaakt door de implementatie van een monitoringsplan.

- 88 -

In de beheerplannen zijn projecten en onderhoudsmaatregelen opgenomen om de gewenste kwaliteit te realiseren en te behouden. De planningen van de verschillende beheerdisciplines worden op elkaar afgestemd, zodat werkzaamheden gecombineerd worden uitgevoerd. Om deze integraliteit te borgen wordt het beheerplan regelmatig geactualiseerd. De onderliggende beheerplannen en het integrale beheer heeft als doel: • Het zorgen voor een veilige, comfortabele, leefbare en duurzame openbare ruimte voor de bewoners van Albrandswaard; • De afgesproken kwaliteit van de openbare ruimte waarborgen door kwaliteitssturing; • Het beleid en consequenties hiervan v.w.b. de vastgestelde kwaliteitsniveaus aan alle belanghebbenden communiceren, zodat gekozen beleid en daarmee keuzes in de dagelijkse praktijk duidelijk en uitlegbaar zijn; • Voldoen aan wettelijke normen; • Budgetbeheersing; • Integrale afstemming tussen de verschillende beheeractiviteiten; • Termijnplanning voorhanden, en • Integrale aanpak van de taakvelden om hiermee een efficiëntieslag te behalen. De beleidskaders waarbinnen het beheer en onderhoud wordt uitgevoerd is o.a.

opgenomen in: Beheerkwaliteitsplan 2012 (BKP), de beleidsnota’s Groenbeleidsplan 2009 – 2019 (nieuw in 2024 “Groenbeleidsplan en Uitvoeringsplan Groen”), Programma Stedelijk Water 2021 2025, het Gemeentelijke Verkeer-, en Vervoersplan 2012 (nieuw in 2024 het “Mobiliteitsplan”), Laadvisie, Speelruimteplan 2010 – 2020 (nieuw in 2024 “Speelruimteplan 2024”), Licht op Albrandswaard, beleidskader openbare verlichting 2016, Beleidsplan afval en grondstoffen 2019 en het Baggerplan. Dit beleid is vertaald in de genoemde beheerplannen en wordt zo ter uitvoering gebracht. Wegen De functie van het gemeentelijke wegennet is om het verkeer veilig, vlot en comfortabel te verwerken. Als wegbeheerder heeft de gemeente een zorgplicht om haar wegen te onderhouden en veilig te houden. Deze plicht is afgeleid van de Wegenwet. Onvoldoende zorg hiervoor leidt tot klachten van gebruikers van de buitenruimte en mogelijk tot schadeclaims. Door het opstellen van het beheerplan openbare ruimte 2020 - 2024 is de financiering van het onderhoud van het totale wegenbestand voor de komende jaren inzichtelijk en beheersbaar gemaakt. De onderhoudstoestand van de wegen in relatie tot het beschikbare budget is hierbij onderbouwd.

Vanaf 2023 ligt de focus op het renoveren van de straten in de omgeving van park Rhoon (Sering, Jasmijn, Rozenhof, Magnolia, Primulahof, Goudenregen, Perelaer, Prunus en deel van De Gaarde). Deze renovaties worden in 2023 met een doorloop in 2024 voorbereid en aanbesteed. De uitvoering en realisatie van de projecten zal plaatsvinden in laatste kwartaal van 2023 met doorloop naar voorjaar 2024. In het kader van de integrale aanpak wordt hierbij de hele openbare ruimte meegenomen waaronder groen, riolering en indien nodig openbare verlichting. Bij de planvorming wordt ook rekening gehouden met eventuele verkeerskundige aanpassingen om de verkeersveiligheid te verbeteren. Naast deze reconstructie vinden er aan de hand van weginspecties buiten grotere onderhoudswerkzaamheden plaats. Deze locaties zijn pas bekend nadat de weginspecties zijn uitgevoerd. In 2023 zijn diverse onderhoudswerkzaamheden aan de wegen uitgevoerd. In het Bakkerspark zijn de halfverharding paden volledig vernieuwd, diverse trottoirs herbestraat in Portland, door de hele gemeente zijn oneffenheden door wortelopdruk in de bestrating verwijderd en zijn diverse levensduur verlengende reparaties uitgevoerd op ontsluitingswegen.

- 89 -

Kwaliteit In 2023 beschikte Albrandswaard over circa 116 hectare aan diverse verharding met een vervangingswaarde van circa € 78 miljoen. Binnen deze discipline is kwaliteitsniveau A doorgevoerd in de centra gebieden, niveau B in de woonwijken en niveau C op industrieterreinen. Deze niveaus worden getoetst conform de CROW beeldnormeringen. De technische staat van de verharding op dit moment is goed. Het effect van de verlaagde kwaliteit op de industrieterreinen en de doorgevoerde bezuiniging in 2021 en 2022 zal pas na meerdere jaren effect hebben. Op termijn is dus wel extra onderhoud en daarmee budget noodzakelijk om opgelopen achterstanden in te halen. Dit wordt in de gaten gehouden door de wegen via jaarlijkse weginspecties te beoordelen. Zettingsgebieden De bodem onder de openbare ruimte van Albrandswaard bestaat nagenoeg overal uit klei. Klei is een middelmatig stabiele bodemondergrond en geeft doorgaans een gelijkmatige zetting. Echter, eind jaren '90 en beginjaren '00 is er infrastructuur aangelegd op een minder stabiele bodem dan klei. Dit betreft de (Vinex) wijken Parels en Diamant van Portland en een derde deel van de wijk Valckensteijn in Poortugaal. Hier zal eerder groot onderhoud nodig zijn door verzakkingen.

Tot op heden zijn de verzakkingen voor de korte termijn aangepakt, komend jaar zal onderzoek verricht gaan worden om de aanpak en de kosten voor de komende periode te bepalen. Straatreiniging Binnen het onderdeel ‘schoon houden van de openbare ruimte’ valt ook de onkruidbestrijding op verhardingen. Binnen Albrandswaard worden hiervoor geen chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt. Kwaliteit Een schone leefomgeving heeft in onze gemeente een hoge prioriteit. In de dorpscentra (winkelgebieden) wordt kwaliteitsniveau A als norm gehanteerd en voor het overige deel van de openbare ruimte kwaliteitsniveau B. Via visuele controles buiten en tussentijdse oplevermomenten van wijken waar het onderhoud is uitgevoerd zien we erop toe dat deze kwaliteit wordt behaald. Openbare verlichting Openbare verlichting speelt een belangrijke rol in de openbare ruimte. Als gemeente dragen we zorg voor een goed functionerende openbare verlichting waarmee de sociale veiligheid, de verkeersveiligheid en de leefbaarheid wordt gediend.

Bij de toepassing of vervanging van openbare verlichting hanteren we de volgende uitgangspunten: • De gemeente zorgt voor verlichting op maat daar waar het volgens de Nederlandse Praktijk Richtlijn NPR 13201 + A1:2018 nl noodzakelijk is of vanuit sociale veiligheid wenselijk is; • De openbare verlichting is energiezuinig en afgestemd op de behoefte; • Vervanging van masten/armaturen wordt zoveel mogelijk gecombineerd met geplande reconstructies en uitgevoerd in LED verlichting; • Om de elektrotechnische veiligheid van de installaties te verbeteren voorzien we niet geaarde lichtmasten bij vervanging van dubbel geïsoleerde aansluitkastjes en/ of armaturen, en • In het buitengebied en bij randen van natuurgebieden hanteren wij het uitgangspunt: ‘er wordt niet verlicht, tenzij’. In 2023 zijn er ca. 400 armaturen op diverse locaties in Rhoon en Poortugaal vervangen. Er zijn 9 lichtmasten vervangen. Daarbij was er nog enige uitloop van projecten die in 2022 zijn

- 90 -

uitgezet bij de onderhoudsaannemer maar een langere doorlooptijd hadden. Hierbij worden oude armaturen vervangen en gaan we over naar LED waardoor op energie bespaard wordt. Op financieel gebied verwachten we nog wel een aantal afwijkingen omdat bepaalde lampen in 2024 niet meer geproduceerd worden en we hier een oplossing voor moeten zoeken. Kwaliteit In 2023 beschikte Albrandswaard over een areaal van circa 6.300 lichtmasten met een vervangingswaarde van circa € 5,7 miljoen. De gehele openbare verlichtingsinstallatie voor het preventieve en correctieve onderhoud is uitbesteed aan een daartoe gespecialiseerd bedrijf. Hiervoor heeft er in 2023 een nieuwe aanbesteding plaats gevonden. Storingen die gerelateerd zijn aan de ondergrondse infrastructuur zijn hoofdzakelijk voor verantwoordelijkheid van Stedin. De verlichtingskwaliteit zelf is niet via wettelijke of bindende bepalingen geregeld. De Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (NSVV) heeft wel richtlijnen opgesteld. De gemeente Albrandswaard volgt hierbij een tweesporen beleid ten aanzien van de te hanteren verlichtingsniveaus: 1. De openbare verlichting ten behoeve van nieuwe infrastructuur bij reconstructies binnen de bebouwde kom dient te voldoen aan de Nederlandse Praktijk Richtlijn NPR 13201 + A1:2018 nl, en 2.

In het buitengebied en bij randen van natuurgebieden hanteren wij het uitgangspunt: ‘er wordt niet verlicht, tenzij’. Verkeer Voor 2024 blijft de focus liggen op het verkeersveiliger maken van 30km zones en langzaamaan verbindingen en schoolomgevingen. Voor dit laatste is een goed afstemming met de scholen van groot belang om de omgeving rondom de scholen veiliger te maken. Hierbij wordt wel gekeken naar educatie/gedragsverandering in combinatie met fysieke aanpassingen buiten. Alleen fysieke aanpassingen lost doorgaans het gedragsprobleem niet op en zo blijft de overlast/onveiligheid. Naast fysieke maatregelen is in 2023 gestart met het opstellen van een nieuwe mobiliteitsvisie, welke uiterlijk in 2024 gereed zal zijn. Dit plan dient handvatten te bieden hoe we als gemeente met alle toekomstige verkeersontwikkelingen, mobiliteitsvraag en nieuwbouw in de gemeente omgaan. Dit zal worden vertaald in een uitvoeringsplan voor 5 jaar waarmee we gericht eventuele problemen kunnen aanpakken en de verkeersveiligheid verder kunnen verbeteren. Riolering Riolering draagt bij aan de volksgezondheid. De gemeente is wettelijk verplicht een Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) vast te stellen. De gemeente heeft een zorgplicht met betrekking tot inzameling en transport van afvalwater, hemelwater en grondwater. Hiervoor mag de gemeente een rioolheffing innen.

In het kader van de Omgevingswet is het GRP omgevormd naar een Programma Stedelijk Water (PSW) 2021 – 2025. De thema's duurzaamheid en klimaatadaptie krijgen in het PSW nadrukkelijk aandacht. Het PSW is vastgesteld in 2020. Het PSW geeft een actueel beeld van de benodigde onderhoudsbehoefte voor de riolering voor een periode van 5 jaar en voor de lange termijn. In 2023 is gestart met het vervangen van riolering en verhardingen in de Jasmijn, Sering en een gedeelte van de Gaarde. Dit project wordt in 2024 afgerond. Het riool in de Akkerstraat is vernieuwd en op diverse locaties binnen de gemeente is het riool gerenoveerd, deze

- 91 -

werkzaamheden worden in 2024 afgerond. Daarnaast is een integraal beheerproject opgestart in de straten De Warnaar, De Terp, De Meeting en De Heuvel. Binnen dit project wordt de riolering vervangen en worden de straten klimaatadaptief ingericht. Het jaar 2023 stond in het teken van het vastleggen van ambities en het opstellen van een schetsontwerp. Kwaliteit In 2023 beschikte Albrandswaard over circa 133 kilometer vrij verval riool en 49 kilometer drukriolering met een vervangingswaarde van circa € 89 miljoen. Volgens landelijke maatstaven wordt ten aanzien van de kwaliteit van rioolstelsels niet gesproken in termen van kwaliteitsnormen zoals bij wegen, groen en straatreiniging maar van schadeklassen. Voorbeelden van deze schadeklassen zijn: scheurvorming in buizen, wortel ingroei, verzakking en zandinloop. De beslissing tot vervanging of renovatie is gebaseerd op de uitkomsten van een rioolinspectie. Riolering gaat normaliter gemiddeld 60 tot 65 jaar mee. De riolering wordt eens in de 7 jaar gereinigd (ongeveer 19 km) en eens in de 14 jaar geïnspecteerd (ongeveer 9,5 km). Incidenteel worden extra inspecties uitgevoerd naar aanleiding van klachten (bijv. over wegverzakkingen). Bij rioolvervangingsprojecten wordt zoveel als mogelijk integraal gewerkt. Daarbij streven we ernaar om de openbare ruimte robuust in te richten.

Effecten van klimaatverandering, waaronder wateroverlast, kunnen op die wijze worden beperkt. Wateroverlast kan niet alleen met riolering verholpen worden. Het betekent ook iets voor de wegverharding en groeninrichting. We werken samen met onze inwoners, ondernemers en woningbouwverenigingen. Groen en bomen De bomen, beplanting en het gras in een gemeente zijn de aankleding van de openbare buitenruimte en belangrijk voor de beleving van onze buitenruimte. De gemeente hanteert het motto 'Albrandswaard: Dorpen tussen groen en stad'. De groene long in een verder verstedelijkte omgeving. Het ontwikkelen, opbouwen en onderhouden van het openbaar groen is daarom een belangrijk gegeven. Deze belangrijke uitgangspunten en nog vele andere punten zijn vastgelegd in een nieuw Groenbeleidsplan die in 2023 is opgesteld. Het Groenbeleidsplan zal in het 1ste kwartaal van 2024 ter goedkeuring worden gelegd aan de gemeenteraad. Zodra goedkeuring is gegeven zal gestart gaan worden met een Uitvoeringsplan Groen waarin het beleid uitgerold gaat worden in een 4-jarige uitvoeringsprogramma. De kaders voor het Uitvoeringsplan Groen zijn al voorbereid en bepaald. Sinds 2016 wordt er stevig ingezet op een consequent boombeheer gericht op een optimale begeleiding en ontwikkeling van bomen en het uitvoeren van structurele boomveiligheidscontroles.

In 2023 is weer 1/3e deel van het bomenbestand gecontroleerd conform de geplande cyclus en worden de noodzakelijke snoeimaatregelen uitgevoerd. In navolging daarop ontstaat inzicht in de bomen die gekapt dienen te worden vanwege veiligheid. Deze worden vervolgens ook in hetzelfde jaar gekapt en waar mogelijk vervangen. Door jaarlijkse herhaling van deze planning wordt er zorg gedragen voor een kwalitatief goed en veilig bomenbestand. In 2023 zijn weer vele mooie groen successen behaald waarbij vele en verschillende boomsoorten en heestersoorten zijn aangeplant die bijdragen aan meer beleving en zorgen voor een hogere biodiversiteit. De grootste groenprojecten van het afgelopen jaar zijn: • • • •

Groeninrichting Park Rhoon; Groenrenovatie Viaductweg t.h.v. Huis van Albrandswaard te Rhoon; Groeninrichting Rijsdijk 172 te Rhoon; Groenrenovatie Hovenier te Rhoon;

- 92 -

• • • •

Groeninrichting Waalstraat te Rhoon; Groenrenovatie Agaatlaan te Portland; Boomvervanging Baljuw te Rhoon, en Boomvervanging Kwartslaan te Portland.

De groenprojecten dragen bij aan het groen houden van onze dorpen en het verhogen van de kwaliteit van het groen. Kwaliteit In 2023 beschikte Albrandswaard over circa 28 ha. beplanting, 110 ha. gras en ruim 13.600 bomen met een vervangingswaarde van circa € 14,5 miljoen. Binnen het groen is kwaliteitsniveau A het uitgangspunt in de centra gebieden en niveau B in de woonwijken en industrieterreinen. Via visuele controles buiten en tussentijdse oplevermomenten van wijken waar het onderhoud is uitgevoerd wordt erop toegezien dat de kwaliteit wordt behaald. Waar nodig wordt vervolgens bijgestuurd of extra onderhoud gepleegd om het buiten schoon, heel en veilig te houden. Waterwegen en baggeren De gemeente en het waterschap zijn verantwoordelijk voor het onderhoud van het oppervlaktewater en voor het op diepte houden van de sloten en waterwegen in de gemeente. Het onderhoud bestaat uit het verwijderen van waterplanten en riet (dagelijks onderhoud) en baggeren (planmatig onderhoud). Bij slecht beheer en onderhoud kunnen beide ervoor zorgen dat er een slechte doorstroming en afwatering ontstaat. Van deze werkzaamheden is baggeren het meest ingrijpend. In alle wateren in ons gebied ligt op de bodem een laag bagger: een mengeling van plantenresten en bezonken slib. De aangroei van bagger is een natuurlijk proces. Gemiddeld groeit bagger met ongeveer een centimeter per jaar.

Om te voorkomen dat onze wateren steeds minder diep worden, moeten we de bagger eens in de zoveel tijd weghalen. Met het baggeren komen de sloten en waterwegen weer op de oorspronkelijke diepte. Problemen met de waterhuishouding, waterkwaliteit en te ondiep water worden daarmee opgelost. Daarnaast worden er binnen onze gemeente beschoeiingen onderhouden. Op basis van technische levensduur en visuele inspecties wordt beoordeeld waar beschoeiing aan vervanging toe is. Waar mogelijk wordt daarbij bekeken of beschoeiing vervangen kan worden door natuurvriendelijke oevers. Indien dit niet mogelijk blijkt zal nieuwe beschoeiing terug geplaatst worden. Indien uit de inspectie blijkt dat vervanging nodig is zal dit uitgevoerd worden, indien in goede staat zal vervanging worden uitgesteld. Koedood De Koedood is de grootste aaneengesloten waterplas in onze gemeente en neemt daardoor een bijzondere positie in qua waterbeheer. In 2017 is er een overeenkomst getekend met het Waterschap Hollandse Delta over het onderhoud van de Koedood bij Portland. Per 1 januari 2018 is daarmee het baggeronderhoud door het waterschap afgekocht en ligt het volledig beheer bij de gemeente.

Om het waterbeheer van de Koedood alsmede het groenbeheer van de Noordrand goed vorm te geven en aan te laten sluiten bij de wensen van de bewoners, is in 2018 samen met een groep bewoners uitgangspunten voor beheer opgesteld. Er is vervolgens gekozen voor een Europese aanbestedingsprocedure volgens de ‘mededingingsprocedure met onderhandeling’, deze is in 2020 afgerond. Middels deze procedure is een aannemer gecontracteerd met de beste kennis van zaken, creatieve en innovatie oplossingsrichtingen en de volle motivatie om de komende 10 jaar aan de slag te gaan in dit gebied. Het beschikbare budget staat vast in deze aanbesteding. Binnen dit contract is vastgelegd dat de onderhoudsaannemer samen met bewoners, gemeente en overige belangrijke stakeholders in overleg treedt over de inrichting, wensen en het

- 93 -

onderhoud van het gebied. Hiermee moet een recreatief en aantrekkelijk gebied met ook voldoende natuur en biodiversiteit ontstaan. Kwaliteit De gemeente Albrandswaard beschikt over circa 46 ha. oppervlakte water (sloten en plassen). Baggeronderhoud wordt planmatig gedaan op basis van jaarlijkse inpeilingen en op basis van meldingen klachten. De hieruit voortkomende werkzaamheden worden in een onderhoudsbestek verwerkt en uitgevoerd door een aannemer. Bij uitvoering van het baggeren speelt de Wet Natuurbescherming en beperking van overlast een belangrijke rol. Daarom vindt uitvoering plaats tussen 1 oktober en 15 maart. Het dagelijks onderhoud van de oevers en het verwijderen van riet en waterplanten wordt jaarlijks uitgevoerd. Uitvoering van deze werkzaamheden vinden plaats vanaf 15 juli. Via toezicht zorgt de gemeente ervoor dat de juiste kwaliteit wordt behaald en voldaan wordt aan de wet- en regelgeving. Vanaf 1 januari 2024 maken we voor het baggeronderhoud, planningen en baggerprognose gebruik van een specialistisch gis programma. In 2023 is het is er een inhaalslag gemaakt op het baggeronderhoud. In de afgelopen 4 jaar is er maar zeer beperkt gebaggerd als gevolg van de PFAS problematiek en ook tijdens corona is er minder werk uitgevoerd. Hierdoor is er een achterstand in het regulier baggeronderhoud.

Ook in 2024 en mogelijk 2025 zal er extra baggerwerk moeten worden uitgevoerd om de achterstanden in te lopen. Voor beschoeiing zijn er geen bijzonderheden. Er is plaatselijk op basis van inspecties, klachten en einde levensduur beperkt beschoeiing vervangen. Bij de renovatie van park Rhoon zijn grote delen beschoeiing vervangen door natuurvriendelijke oevers, alleen bij de nieuwe locatie van het hertenkamp is nieuwe beschoeiing aangebracht. Civiele kunstwerken De civiele kunstwerken in Albrandswaard bestaan uit bruggen, trappen, geluidsschermen, vlonders en visplaatsen. Voet /fiets bruggen vormen hiervan het grootste aandeel. Voor het beheren en onderhouden van de bruggen zal dit jaar het beheerplan (2016) geactualiseerd worden. Ten aanzien van de gemiddelde onderhoudskosten en de levensduur van bruggen zijn geen landelijke normen vastgesteld. Reden hiervoor is dat dit per brug sterk afhankelijk is van de ligging, omgevingsaspecten en de toegepaste constructie. Met de huidige objectgegevens, technische inspecties gepland in dit jaar en de onderstaande uitgangspunten wordt het beheerplan opgesteld. Dit geeft inzicht in de onderhoudsaanpak. Het beheerplan 2023-2027, met daarin opgenomen het meerjarig vervangingsplan, geeft inzicht in het onderhoud en de benodigde vervangingen.

Voor vervanging werkelijk plaatsvindt, wordt altijd eerst nog grondig gecontroleerd door maatregeltoets op locatie, of dit ook werkelijk aan de orde is of dat uitstel en onderhoud mogelijk is in plaats van vervanging. In 2023 is de brug aan de Landjonker volledig vernieuwd. Ook zijn diverse bruggen gereinigd waarbij algen en mos aanslag zijn verwijderd en enkele daarvan geschilderd. In 2024 worden de bruggen in Albrandswaard door een extern bedrijf geïnspecteerd, de daaruit komende onderhoudsmaatregelen worden in 2024 uitgevoerd. Kwaliteit In 2023 beschikte Albrandswaard over circa 100 civiele kunstwerken met een vervangingswaarde van circa € 7,7 miljoen. Bij het opstellen van het beheerplan en het daarin ook opgenomen vervangingsplan dit jaar worden de hierna genoemde aspecten afgewogen:

- 94 -

• Veiligheid; • Levensduur verlengend, en • Schoonhouden. Vanwege noodzakelijke bezuinigingen in 2021 en 2022 is er op het onderhoudsbudget voor civiele kunstwerken bespaard. Dit was mogelijk vanwege de (op dat moment) goede staat van de bruggen (schoon, heel en veilig). Nu, twee jaar later, is er onderhoud noodzakelijk t.a.v. het esthetische aspect schoon maar vooral t.a.v. het conserveren (o.a. schilderen). Bruggen zijn hierdoor op korte termijn niet minder veilig geworden maar minder fraai om te zien, en kwetsbaarder door ontbreken van conserverende laklaag. Voor herstel hiervan zullen in 2024 veel bruggen het nodige onderhoud krijgen. Daarnaast zullen onderhoudswerken uit eerdere inspecties worden uitgevoerd. Spelen In het ‘Besluit Veiligheid van Attractie- en Speeltoestellen’ (het Attractiebesluit) zijn de wettelijke bepalingen voor aansprakelijkheid en veiligheid vastgelegd. Indien er sprake is van een ongeval door een gebrek aan het speeltoestel of een onveilige ondergrond, dan is degene die het speeltoestel beheert altijd als eerste aansprakelijk. Alle speelruimten en speeltoestellen zijn beoordeeld en afgezet tegen de demografische ontwikkelingen binnen de gemeente. Dit is verwoord in het Speelruimteplan 2010 - 2020. In 2023 heeft een evaluatie plaatsgevonden van het speelruimteplan.

Hiermee is nieuw inzicht ontstaan in de locaties waar geïnvesteerd en waar vervangen moet worden en welke speellocaties mogelijk opgeheven kunnen worden. Hiermee voorkomen we dat investeringen op de verkeerde plek gedaan worden. De evaluatie uit 2023 zal in 2024 verder worden vertaald in een nieuw op te stellen Speelruimteplan. In 2023 zijn conform het beheerplan openbare ruimte meerdere speellocaties in de gemeente heringericht. Het gaat hierbij om de locaties: Buitenhof, Topaaslaan, Polderstraat, Molenweg, Kobalt, Doen Beijenzlaan. Voor deze speellocaties geldt dat er pas vervangen wordt als dit vanuit veiligheid noodzakelijk is waarbij bij renovatie van volledige speellocaties altijd gekeken wordt of toestellen die herbruikbaar zijn eventueel te verplaatsen zijn. Kwaliteit In 2023 beschikte Albrandswaard over 129 speelplekken met een vervangingswaarde van circa € 2,3 miljoen. Op basis van de regelgeving worden de speeltoestellen vier keer per jaar gecontroleerd en geconstateerde afwijkingen en mankementen zo snel als mogelijk verholpen. De inspectieresultaten, reparaties en aanpassingen worden vastgelegd in een logboek. Tijdens het dagelijks onderhoud door de buitendienst wordt er op gelet dat alles schoon, heel en veilig is. Gebouwen In 2022 is voor alle gemeentelijke gebouwen een nieuwe meerjarenonderhoudsplan (MJOP) opgesteld.

Op basis van deze MJOP’s is een financiële doorrekening gemaakt met de te verwachten onderhoudskosten en hoe deze worden gedekt t/m 2036. Kwaliteit Ten aanzien van de kwaliteitsnorm voor gemeentelijke gebouwen worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: • De gemeentelijke gebouwen bevinden zich op onderhoudsniveau 3. • Het op planmatige wijze uitvoeren van het regulier onderhoud met materialen van gelijkwaardige kwaliteit.

- 95 -