31. 324039 Raadsvoorstel jaarstukken 2020 Albrandswaard..pdf
Tekst van het document
Voorstel Onderwerp: Jaarstukken 2020 Albrandswaard
College van burgemeester en wethouders 18 mei 2021
Portefeuillehouder Marco Goedknegt
Zaaknummer 324039
Openbaar
E-mailadres opsteller: c.d.groot@bar-organisatie.nl
Geadviseerd besluit 1. Het resultaat van de jaarrekening 2020 vast te stellen op € 691.137 positief; 2. Het jaarrekeningresultaat te storten in de Algemene reserve; 3. Een reserve Rekenkamer in te stellen; 4. De budgetten in het overzicht Overhevelen budgetten ad € 686.300 over te hevelen naar 2021 en ten laste/bate te brengen van de Algemene reserve, de reserve Rekenkamer en de reserve Sociaal deelfonds; 5. De restantkredieten uit 2020, zoals opgenomen in bijlage 7 van de jaarstukken, ter hoogte van € 8.500 (€ 530.800 lasten, € 522.300 baten) beschikbaar te stellen in 2021. 6. De geheimhouding op bijlage 3 Rapport en collegeverklaring conform artikel 25, derde lid, Gemeentewet en artikel 10, tweede lid, aanhef en onder b en g, Wet openbaarheid van bestuur, te bekrachtigen.
1/6
Raadsvoorstel Inleiding Overeenkomstig artikel 197 van de Gemeentewet bieden wij u hierbij de jaarstukken 2020 ter vaststelling aan. Met de aanbieding van de jaarstukken sluiten wij de Planning & Control-cyclus van 2020 af. De jaarstukken bevatten het jaarverslag en de jaarrekening. In het jaarverslag wordt verantwoording afgelegd over het gevoerde beleid van de programma’s en de paragrafen. De jaarrekening bevat de balans met toelichting en de rekeningcijfers. De accountant heeft de jaarrekening gecontroleerd. De bevindingen van de accountant worden direct na ontvangst als bijlage bij deze jaarstukken toegevoegd. Beoogd effect De begroting 2020 is het uitgangspunt voor het opstellen van de jaarstukken. In dit document legt het college van Burgemeester en Wethouders verantwoording af over het gevoerde beleid in 2020. Argumenten 1.1 de raad verleent daarmee decharge aan het college Via het aanbieden van de verantwoording vraagt het college de raad formeel om decharge van het gevoerde bestuur. 1.2 Dit is het resultaat na het verwerken van de mutaties in de reserves. De financiële afwikkeling vindt u op pagina 20 van de jaarstukken. 2.1 Het resultaat van de jaarrekening moet ten gunste worden gebracht van het Eigen Vermogen. 3.1 Uitvoering verordening Rekenkamer Conform verordening Rekenkamer dient het resterende budget toegevoegd worden aan een reserve.
4.1 Anders is het niet mogelijk het desbetreffende project af te ronden. Bij het aanbieden van de jaarstukken kan het college van Burgemeester en Wethouders voorstellen restantbudgetten voor projecten over te hevelen naar het volgende jaar. Het gaat om budgetten die verstrekt zijn voor een bepaald project. 5.1 Het overhevelen van restantkredieten is nodig om investeringen te kunnen afronden. Bijlage 7 van de jaarstukken bevat de lopende investeringskredieten. In de budgetregels is vastgesteld dat een investeringskrediet éénmaal doorgeschoven mag worden naar het volgende jaar. Mocht een krediet toch langer nodig zijn, zal dit expliciet door de raad besloten moeten worden. In de bijlage is aangegeven welke kredieten overgeheveld dienen te worden naar 2021. 6.1 Het assurancerapport is bestemd voor gebruikers van de collegeverklaring De collegeverklaring is opgesteld voor de gemeenteraad en voor de departementen die toezien op de veiligheid van DigiD en Suwinet. Doel van de collegeverklaring is om de gemeenteraad en de departementen die toezien op de veiligheid van DigiD en Suwinet te informeren over het in opzet en bestaan voldoen van de beheersingsmaatregelen aan de geselecteerde normen DigiD en Suwinet.
Het assurancerapport is derhalve uitsluitend bestemd voor de gemeenteraad en de departementen die toezien op de veiligheid van DigiD en Suwinet en dient niet te worden verspreid aan of te worden gebruikt door anderen. Deze informatie moet geheim blijven omdat bij openbaarmaking de economische en financiële belangen van de gemeente geschaad kunnen worden. Er staat informatie in over informatiebeveiliging die bij openbaarmaking kan leiden tot schending van de beveiliging, en dientengevolge tot schadeclaims. Daarmee weegt het belang van de gemeente om niet onevenredig in zijn belangen te worden geschaad, zwaar mee.
2/6
Overleg gevoerd met Wethouder financiën en gemeentecontroller. Kanttekeningen Niet van toepassing. Uitvoering/vervolgstappen Na besluitvorming in de raad zullen de jaarstukken verzonden worden naar de provincie Zuid Holland en het CBS. Financiën De jaarrekening 2020 sluit met een positief resultaat van € 691.137. Het resultaat is als volgt opgebouwd.
begroting 2020
begroting na wijziging
rekening 2020 saldo
N/V
Totaal lasten
57.322.900
64.290.700
66.814.148
-2.523.448N
Totaal baten
56.970.200
80.170.600
83.910.584
3.739.984V
Saldo van baten en lasten
-352.700
15.879.900
17.096.436
1.216.536V
Mutaties reserves
-588.100
17.123.000
16.405.298
717.702V
Gerealiseerd resultaat
235.400
-1.243.100
691.137
1.934.237V
Na de laatste tussenrapportage 2020 was het verwachte resultaat € 1.236.700 negatief. Op pagina 20 van de jaarstukken is de ontwikkeling van het saldo weergegeven. Het positieve resultaat is het gevolg van financiële afwijkingen na de laatste begrotingswijzigingen ad € 1.216.700 positief en per saldo hogere onttrekkingen aan reserves ad € 717.500. De financiële afwijkingen worden per programma toegelicht in de jaarrekening. Op pagina 243 vindt u de berekening van het structurele gedeelte van het rekeningresultaat. Beslispunt 2 Verloopoverzicht reserves 2018 - 2020 algemene reserve
saldo 01-01
stortingen
onttrekkingen
saldo 31-12
2018
8.318.040
208.800
373.629
8.153.211
2019
8.153.211
1.128.617
387.033
8.894.795
2020
8.894.795
17.080.800
1.739.705
24.235.890
reserves grondbedrijf
saldo 01-01
stortingen
onttrekkingen
saldo 31-12
2018
1.719.585
157.224
305.073
1.571.736
2019
1.571.736
1.906.391
1.403.718
2.074.409
2020
2.074.409
149.621
331.807
1.892.223
overige bestemmingsreserves 2018
saldo 01-01
stortingen
5.007.709
3/6
437.166
onttrekkingen 988.528
saldo 31-12 4.456.347
2019
4.456.347
1.529.375
1.890.759
4.094.963
2020
4.094.962
1.053.018
1.306.842
3.841.139
kapitaallastenreserves
saldo 01-01
stortingen
onttrekkingen
saldo 31-12
2018
3.454.100
0
212.371
3.241.729
2019
3.241.729
0
114.500
3.127.229
2020
3.127.229
0
114.500
3.012.729
totaal reserves
saldo 01-01
stortingen
2017
18.499.434
2018 2019
onttrekkingen
saldo 31-12
803.190
1.879.601
17.423.023
17.423.023
4.564.383
3.796.010
18.191.396
18.191.396
18.283.439
3.492.853
32.981.982
Bedrag
Dekking
Beslispunt 4 Voorstel resultaatbestemming Jaaroverschrijdende projecten Project GIDS (bijdrage BAR)
-75.000res Sociaal Domein
SPP (bijdrage BAR)
-44.200
Implementatie omgevingswet (bijdrage BAR)
-70.000
Fiscale controle (bijdrage BAR)
-7.600
Digitaliseren bouwdossiers
-41.700Algemene reserve
Opstellen visie Rand van Rhoon
-40.000
Volksfeesten
-20.000
Project dementievriendelijke samenleving
-10.000
Verkeersveiligheid
-30.000
Omgevingsvisie projectbudget
-24.700
Wonen: regionale samenwerking
-20.000
Wonen: onderzoek en samenwerking
-10.000
Stortingen in reserves Storting in de nieuw te vormen reserve rekenkamer
-8.100
Storting in de reserve Sociaal Deelfonds
-285.000
Totaal voorstellen resultaatbestemming
-686.300Negatief
Bij de jaarstukken wordt voorgesteld de volgende restanten over te hevelen naar 2021 en ten laste te brengen van de Algemene reserve en de reserve Sociaal deelfonds. Communicatie/participatie na besluitvorming De jaarstukken zijn openbaar en worden geplaatst op de gemeentelijke website.
4/6
Bijlagen 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.
Jaarstukken 2020 Jaarrekening 2020 Rechtmatigheidsverantwoording Dreigingsbeeld-informatiebeveiliging IBD 2021-2022 Separate Rapportage Informatiebeveiliging horizontale verantwoording ENSIA Albrandswaard Verantwoordingsrapportage-BAG-2020-Albrandswaard Verantwoordingsrapportage-BGT-2020-Albrandswaard Verantwoordingsrapportage-BRO-2020-Albrandswaard Rapport en Collegeverklaring ENSIA 2020 - Albrandswaard (Geheimhouding).pdf
5/6
CONCEPT RAADSBESLUIT Onderwerp: Jaarstukken 2020 Albrandswaard
Zaaknummer: 324039
De raad van de gemeente Albrandswaard, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders op 18 mei 2021, gelet op Gemeentewet en BBV
BESLUIT: 1. Het resultaat van de jaarrekening 2020 vast te stellen op € 691.137 positief;
2. Het jaarrekeningresultaat te storten in de Algemene reserve;
3. Een reserve Rekenkamer in te stellen;
4. De budgetten in het overzicht Overhevelen budgetten ad € 686.300 over te hevelen naar 2021 en ten laste/bate te brengen van de Algemene reserve, de reserve Rekenkamer en de reserve Sociaal deelfonds;
5. De restantkredieten uit 2020, zoals opgenomen in bijlage 7 van de jaarstukken, ter hoogte van € 8.500 (€ 530.800 lasten, € 522.300 baten) beschikbaar te stellen in 2021.
6. De geheimhouding op bijlage 3 Rapport en collegeverklaring conform artikel 25, derde lid, Gemeentewet en artikel 10, tweede lid, aanhef en onder b en g, Wet openbaarheid van bestuur, te bekrachtigen.
6/6
Dreigingsbeeld Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten 2021/2022
Dreigingsbeeld Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten 2021/2022
De IBD heeft het Dreigingsbeeld 2021/22 opgesteld op basis van een analyse van incidentrapportages van gemeenten, meldingen aan de IBD en interviews met gemeentelijke CISO’s,- FG’s, - managers en gemeentesecretarissen. Het Dreigingsbeeld informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten verschijnt iedere twee jaar.
Inleiding In het Dreigingsbeeld Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten 2021/2022 gaan we specifiek in op de risico’s voor de ambtelijke organisatie, het bestuur, de politiek, de inwoners en de ondernemers. Het belang van dit thema komt voort uit gesprekken met gemeente secretarissen, managers en medewerkers van gemeenten. Informatiebeveiliging is immers risicomanagement. Het onderwerp lijkt op het eerste gezicht technisch en complex, maar niets is minder waar. Management en bestuur zijn bij uitstek in staat om risico’s ten aanzien van de informatievoorziening op waarde te schatten en zelf keuzes te maken. Ook de maatregelen om risico’s tot een acceptabel niveau terug te brengen zijn maar deels technisch van aard. Sturen op veilig gedrag, naast sturen op snel, efficiënt en kosteneffectief werken, vergt doorlopende aandacht van het management. Geen medewerker wil een datalek, een hack of een storing veroorzaken. Toch gebeurt dat af en toe wel doordat men niet wordt beoordeeld op veilig gedrag, en omdat de beschikbare middelen niet aansluiten bij de behoefte van medewerkers. Het is zaak een digitale veiligheidscultuur te cultiveren waarin veilig werken beloond wordt, medewerkers niet schromen om onveilige situaties te melden en waarin onveilige situaties ook daadwerkelijk worden voorkomen of verholpen.
Dit dreigingsbeeld is bedoeld om gemeentemanagers te helpen in hun risicomanagement door de belangrijkste bedreigingen te duiden. We identificeren de belangrijkste risico’s voor bestuur, politiek, de ambtelijke organisatie en inwoners en ondernemers en doen suggesties voor handelingsperspectief voor management en directie. We leiden risico’s waar mogelijk in met een actueel voorbeeld.
Over de voorbeelden De IBD hecht eraan te vermelden dat transparantie over de risico’s ertoe leidt dat we van elkaar leren. Al te vaak wordt in berichtgeving over informatiebeveiliging de schuldvraag centraal gesteld. Dat proberen we in het dreigingsbeeld te vermijden. De genoemde voorbeelden zijn vooral bedoeld om inzicht te geven en dienen als opstap om het handelings perspectief voor gemeenten te beschrijven. 3
Actueel dreigingsbeeld De gemeentelijke informatievoorziening is kwetsbaar. We onder scheiden daarin een aantal categorieën van dreigingen in volgorde van belangrijkheid.
Intern en onbedoeld In de eerste plaats zijn er dreigingen door onbedoelde neveneffecten van logisch menselijk handelen. Medewerkers van gemeenten doen hun best om het werk snel, efficiënt en kwalitatief goed te doen. Bureaucratie is ‘uit’ en ondernemerschap is ‘in’. De kortste weg naar het resultaat is er vaak één met valkuilen. Voorbeelden van dergelijke dreigingen zijn e-mails met gevoelige gegevens aan de verkeerde geadresseerde, verloren USB-sticks en het per ongeluk wissen van bestanden.
Extern, bedoeld maar ongericht Verreweg het grootste deel van de incidenten vanuit een externe actor komt voort uit geautomatiseerde bulkaanvallen. Kwaadwillenden scannen het internet af op bekende zwakheden in hard- en software, proberen veelvoorkomende gebruikersnaam-wachtwoordcombinaties of sturen honderdduizenden phishingberichten aan elk adres dat ze tot hun beschikking hebben. Gemeenten zijn dan gewoonweg het slachtoffer omdat ze aangesloten zijn op het internet, doorgaans niet omdat ze de Nederlandse overheid zijn. De gevolgen van ongerichte aanvallen kunnen groot zijn: de meeste aanvallen met gijzel software zijn in eerste instantie ongericht. Het komt voor dat buitgemaakte inloggegevens van ongerichte aanvallen worden aangeboden aan de hoogste bieder. In zo’n geval kan een ongerichte aanval het opstapje vormen voor een gerichte aanval.
4
Extern, bedoeld en gericht Veel aandacht gaat uit naar gerichte dreigingen van hackers en criminelen. Dit fenomeen levert spannende verhalen op in de media. Dit zijn tevens de gevallen die we maar heel moeilijk kunnen ontdekken1 en die we bij de IBD (dus) relatief weinig tegenkomen. Een dergelijke gerichte aanval start vaak met onderzoek door de hacker naar informatie die kan worden gebruikt bij een hack. Op sociale media zoals LinkedIn is veel op het oog onschuldige zakelijke informatie te ontdekken waar een kwaadwillende zijn voordeel mee kan doen. De wat meer gesloten bronnen leveren nog meer informatie op. Er circuleren lijsten met miljarden gestolen gebruikersnamen en wachtwoorden van eerdere hacks.2 De IBD krijgt meldingen van doelgerichte inlogpogingen op systemen of gerichte phishingmails met een keurige aanhef en een plausibele aanleiding met het doel om geld of (inlog) gegevens buit te maken. Digitaal vandalisme zoals het platleggen van websites3 scharen we ook onder deze dreigingscategorie. Een medewerker van de salarisadministratie ontvangt vlak voor de salarisdatum in mei een e-mail van ‘een collega’ met het verzoek om het rekeningnummer te wijzigen. De medewerker van de salaris administratie vraagt nog om het volledige IBAN-nummer en maakt ruim 2800 euro over naar het nieuwe rekeningnummer.
De echte medewerker trekt iets later aan de bel omdat die geen salaris heeft ontvangen. De gegevens van zowel de medewerker salarisadministratie als de collega zijn op LinkedIn te vinden.4
Intern en bedoeld De meest riskante dreiging komt van binnen de organisatie. Medewerkers met kwade bedoelingen kunnen uit hoofde van hun functie bij veel gegevens en systemen. Vooral medewerkers met verhoogde toegangsrechten zoals ICT-beheerders en management kunnen grote schade aanrichten. Deze dreiging is nog moeilijker te ontdekken. Interne medewerkers kennen de interne processen en controlemechanismen en kunnen die daarom beter omzeilen dan iemand van buiten. 5
We weten niet wat we niet weten Het feit dat er in een gemeente weinig of geen incidenten lijken te zijn, hoeft niet te betekenen dat er niets gebeurt. Besef dat er in elke organisatie incidenten zijn. Als de directie en het management die niet kennen, dan is dat zorgelijk. Het boven tafel krijgen van incidenten vereist een open cultuur waarin medewerkers zich vrij voelen om situaties te melden. Daarnaast is er ook een technische component: systematisch in de gaten houden wat er gebeurt in de gemeentelijke systemen, afwijkingen herkennen en hier vervolgens adequaat op reageren.5
6
Risico’s voor de ambtelijke organisatie De meest prominente risico’s manifesteren zich in de ambtelijke organisatie; bij de ambtenaren die iedere dag gebruikmaken van informatie- en communicatiesystemen om hun werk te doen. In het eerste halfjaar van 2020 deden zich twee situaties voor die het belang van beschikbaarheid van informatiesystemen onderstrepen.
Risico: bedrijfscontinuïteit in het geding Of het nu door een technische oorzaak komt (fouten in hard- en software) of door een niet technische oorzaak (een faillissement van een dienstverlener, een pandemie, een brand, een vlooienplaag, een overstroming, enzovoort). Het kan voorkomen dat het werk niet kan doorgaan zoals dat normaal gaat. Deze risico’s vinden een oorzaak in de digitale wereld of ze manifesteren zich uiteindelijk in het feit dat een computersysteem niet werkt. Kwetsbaarheden in de systemen van Citrix6, veel gebruikt voor het faciliteren van werken op afstand, waren zo ernstig dat dit systeem een aantal dagen van de buitenwereld moest worden afgesloten. Het gevolg: ambtenaren konden in veel gevallen niet meer thuis werken, kantoren waren overbelast, werkprocessen lagen in sommige gevallen stil. Enkele weken later noopten de maatregelen om verspreiding van COVID-19 te voorkomen ertoe dat Nederlanders zo veel mogelijk thuis gingen werken en vergaderen, een situatie die in elk geval tot ver na het verschijnen van dit dreigingsbeeld aanhoudt.
Per proces hoort bekend te zijn wat de kernfunctie is en hoe die door middel van een informatiesysteem wordt ondersteund. Gemeenten dienen een plan te hebben voor uitval of onbeschikbaarheid van een informatiesysteem. Risico’s met betrekking tot de bedrijfscontinuïteit nemen toe, omdat online processen steeds meer de standaard worden en de offline alternatieven verdwijnen. Waarbij vroeger voor een aanvraag een papieren 7
formulier met handtekening nog werd overgenomen in een computer systeem, is nu de online aanvraag de directe start van een aanvraagproces. Wanneer een systeem uitvalt kan niet worden teruggevallen op papieren processen.
Integriteit van gegevens is niet gewaarborgd U vertrouwt erop dat de persoon die inlogt in een systeem ook degene is aan wie u toestemming heeft gegeven om dat te doen en dat deze persoon op dat moment ook een gegronde reden heeft om in te loggen. Om technische (een hack) en niet-technische (een medewerker met kwade bedoelingen) redenen kan het zijn dat iemand werk uitvoert dat niet de bedoeling is. Een kwaadwillende kan in zo’n geval gegevens wijzigen, wissen of toevoegen. Een onterechte factuur indienen of goedkeuren, vergunning verstrekken, een uitkering toewijzen, het bepalen van een hoogte van een vergoeding, het verstrekken van een paspoort: dat begint allemaal met het invoeren van gegevens in informatiesystemen. Een ambtenaar van de gemeente is ontslagen nadat hij voor een bedrag van ruim twee miljoen euro had gefraudeerd. De man zou onder meer achteraf passages aan verslagen hebben toegevoegd. De gemeente probeert de schade die uit de fraude voortkomt zoveel mogelijk te verhalen op de ambtenaar. Er is beslag gelegd op de bezittingen van de ex-medewerker.7
8
Vertrouwelijke gegevens in verkeerde handen Een e-mail aan een verkeerd mailadres, een foutje in de toegangsrechten van een gedeelde map (menselijke fouten) of een onontdekt lek in een systeem (technische fouten) of een ongedicht lek in een systeem (een combinatie van menselijke en technische fouten) kunnen ertoe leiden dat vertrouwelijke informatie onbedoeld onder ogen van ongeautoriseerde personen komt. De gemeente werkt met legio vertrouwelijke gegevens over inwoners, maar ook over de eigen bedrijfsvoering: denk aan aanbestedingen, plannen, memo’s, salarissen. Een ambtenaar van de gemeente stuurde onbedoeld een phishingmail naar zijn volledige adressenbestand. De e-mail kwam ook bij inwoners terecht. De ambtenaar had zelf een e-mail gekregen van oplichters en klikte op een link in het bericht. Daardoor ontstond een sneeuwbaleffect en werd het bericht doorgestuurd naar honderden contacten.8 Bij een mailing aan ondernemers waren e-mailadressen zichtbaar voor anderen, 847 in totaal. De mailing was bedoeld om ondernemers, die zich in het kader van de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers bij de gemeente hadden gemeld, actief te wijzen op de vervolgregeling. Geen van de ondernemers heeft volgens de gemeente vanuit de mailing alle mailadressen kunnen zien, alleen de mailadressen uit de groep waarin de ondernemer was opgenomen.9
9
Risico’s voor het openbaar bestuur en de politiek Imagoschade Fouten van medewerkers worden het bestuur aangerekend. Daarnaast krijgen bestuurders en politieke ambtsdragers veel gevoelige en vertrouwelijke informatie onder ogen. Een zorgvuldige omgang is vereist. Het vertrouwen in de gemeente en de ambtsdragers kan ernstig worden aangetast als (vertrouwelijke) informatie wordt gebruikt om er zichzelf of anderen mee te bevoordelen. Belangrijk is ook om (digitale) stukken goed op te bergen en de interne beveiligings instructies op te volgen die gelden voor gebruik van smartphones, tablets en pc’s, etcetera. Het vertrouwen in de overheid hangt onder meer samen met de wijze waarop men omgaat met gegevens. Dat wil zeggen: inwoners van de gemeenten moeten er op kunnen vertrouwen dat de gemeente gegevens op een passende manier beschermt en plannen uitvoert zoals ze zijn afgesproken. Na het openbaar maken van persoonlijke gegevens, moest de betreffende wethouder van de post leerlingenvervoer afgehaald worden. De motie is ingediend door drie partijen.10
Financiële schade Op meerdere manieren kan een gemeente geconfronteerd worden met financiële schade als gevolg van ontbrekende informatiebeveiliging. De gemeente Lochem werd op een haar na slachtoffer van gijzelsoftware11 maar had toch enkele tienduizenden euro’s schade als gevolg van het stilleggen van de dienstverlening, het forensisch onderzoek en het herstellen van de ICT-omgeving. Wanneer de gemeente daadwerkelijk zou zijn getroffen door gijzelsoftware hadden de kosten kunnen oplopen tot honderdduizenden of zelfs miljoenen euro’s. Een ambtenaar, bestuurder of raadslid kan bedoeld of onbedoeld informatie verschaffen waar een kwaadwillende zijn voordeel mee kan doen (en de 10
gemeente gedupeerd achterblijft). Informatie rond bestemmingsplannen, aanbestedingen of veranderende regels kan zeer waardevol zijn. Onzorgvuldige omgang met persoonsgegevens en overtredingen van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) kunnen leiden tot aansprakelijkheidsstellingen van getroffenen of boetes van de privacy toezichthouder. Een boete wegens onzorgvuldig handelen met de privacy van inwoners zou bovendien leiden tot grote imagoschade. In een gemeente moest een bestemmingsplan worden gewijzigd. Een bewoner informeerde ernaar bij een raadslid, een kennis van hem. Gewoon, uit belangstelling, zo leek het. Hij vroeg of het raadslid hem op de hoogte wilde houden. Degene die het vroeg, bleek grondposities te verwerven. Het raadslid had hem, te goeder trouw en zich van geen kwaad bewust, verteld over het bestemmingsplan en hoe dit in de raadsvergaderingen werd besproken. De bewoner is zo grondig geïnformeerd door het raadslid, dat hij tonnen euro’s heeft verdiend aan het definitieve bestemmingsplan.
Het raadslid had dit niet zien aankomen en is diep door het stof gegaan toen de zaak aan het licht kwam, ook al is hij uiteindelijk niet vervolgd door het OM.12 De Amerikaanse stad Baltimore, die in mei 2019 door een omvang rijke aanval met gijzelsoftware werd getroffen, heeft besloten om 6 miljoen dollar die was gereserveerd voor parken en openbare voorzieningen aan cybersecurity uit te geven. Het geld is bedoeld om de impact van het incident te bekostigen.13 14
11
Schade aan democratische processen Inbreuken op de beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van informatiesystemen kunnen het democratische proces aantasten. Dit geldt voor zowel verkiezingen als stemprocessen van volksvertegenwoordigers. Raadsleden moeten ervan op aan kunnen dat hun stem op de juiste wijze wordt verwerkt en dat ze hun stem kunnen baseren op de juiste informatie. Bovendien is bij verkiezingen het stemgeheim een groot goed. Het kabinet verbiedt het gebruik van de onveilige software waarmee de stemmen van de Tweede Kamerverkiezingen werden opgeteld.15 De privégegevens van alle stemgerechtigden in Israël liggen op straat omdat een app gebruikt bij de verkiezingen een datalek had. Dat ontdekte de Israëlische krant Haaretz. Bij het lek kwamen de volledige namen, adressen en identiteitskaartnummers van de 6,5 miljoen burgers op straat te liggen. Dat zijn alle Israëliërs die oud genoeg zijn om te stemmen.16
12
Risico’s voor de inwoners en de ondernemers Gegevens in verkeerde handen Gemeenten worden geacht als goed huisvader om te gaan met de gegevens die ze onder hun hoede hebben. Als de informatie van de overheid in verkeerde handen komt zijn de mogelijke gevolgen voor inwoners en ondernemers bijna niet te overzien. Inwoners zijn voor veel gevoelige zaken afhankelijk van de overheid: zorg, werk, inkomen en andere voorzieningen. Tijdens de coronacrisis is een derde van de Nederlandse werkenden afhankelijk van regelingen die geheel of gedeeltelijk worden uitgevoerd door gemeenten.17 Bijna één op de tien kinderen en jongeren maken gebruik van jeugdzorg.18 Als over individuele gevallen informatie uitlekt, zijn de betrokkenen daar direct de dupe van. Twee klokkenluiders ontdekten dat door een fout ruim 3000 dossiers van kwetsbare kinderen op internet openbaar werden. Ze stapten naar RTL Nieuws om de zaak aanhangig te maken. In de dossiers is zeer persoonlijke informatie te vinden, zoals psychische stoornissen, details over misbruik en zelfmoordpogingen.19 Het Centrum voor Jeugd en Gezin ontdekte dat onbevoegden zich door middel van phishingmails toegang hadden verschaft tot enkele e-mailboxen van medewerkers. Daarop is direct actie ondernomen. Zo is er een melding gedaan bij de Autoriteit Persoonsgegevens en is het interne beleid voor veilig digitaal werken aangescherpt.
Aan alle betrokkenen is een brief gestuurd.20 Op Telegram, een populaire chat-app, zijn publieke kanalen waar illegale goederen worden verhandeld, met name drugs. In diezelfde kanalen bieden mensen ook aan om de NAW-gegevens van kentekens te achterhalen. ‘Binnen één uur een hit met naam en adres’, wordt er geadverteerd. De kosten variëren van 50 tot 13
150 euro. De verkopers, die als tussenpersonen fungeren, stellen ‘mensen bij de RDW’ te kennen die toegang hebben tot het kentekenregister. Het telefoonnummer werd geregeld via een ‘ingang bij de gemeente’.21
Dienstverlening van de gemeente niet beschikbaar Als de dienstverlening van de gemeente niet of verminderd beschikbaar is, dan kunnen inwoners en ondernemers daar hinder van ondervinden. In sommige gevallen zal er sprake zijn van licht ongemak wanneer een inwoner diensten of producten een paar dagen later geleverd krijgt. Uitval van meerdere dagen of zelfs langer kan serieuze maatschappelijke, economische en sociale gevolgen hebben. De standaardprocedures bij een ICT-storing van de gemeente hadden bij twee grote storingen in 2019 niet het gewenste effect. Ook schoot de communicatie met de stad te kort. De verantwoordelijk wethouder neemt maatregelen.22
Ontwrichting van alledaagse processen Veel van de systemen die ervoor zorgen dat alledaagse processen goed verlopen worden aangestuurd door computersystemen. Procesautomatisering gaat onder andere over doorstroming van het verkeer, regulering van de waterstand of de toegangsverlening tot gebouwen of faciliteiten. Ook hier kunnen menselijk handelen (bedoeld of onbedoeld) of de techniek leiden tot verstoringen van de beschikbaarheid (uitval van systemen) en integriteit (groen licht in plaats van rood licht, brug open in plaats van brug dicht of ontregeling van rioleringspompen).
14
Een ernstig beveiligingslek in een verkeerslichtcontrolesysteem maakt het mogelijk om het systeem over te nemen en de werking van verkeerslichten te beïnvloeden. Op een schaal van 1 tot en met 10 wat betreft de impact van de kwetsbaarheid is die met een 10 beoordeeld.23 24 De Maastunnel had sinds10:30 uur last van een storing. Rond 15:30 uur werd de route van Noord naar Zuid weer vrijgegeven. Rond 17:00 uur is ook de buis van Zuid naar Noord weer open. Eerder op de ochtend waren er problemen in de buis van Noord naar Zuid. Het besturingssysteem van de tunnel was toen in storing, waardoor de verkeerslichten op rood bleven staan en de slagbomen naar beneden bleven. Bij het herstarten van dit systeem werd het probleem erger, waardoor nu ook de andere tunnelbuis dicht ging. De afsluiting leidde in de stad tot verkeersproblemen. De Laan op Zuid en de Westzeedijk stonden vast.25 De storingen bij de Julianabrug komen vermoedelijk door een fout in het besturingssysteem. De aannemer gaat deze week verder met testen en hoopt eind deze week een definitieve uitslag te hebben. Vanwege de storingen is onlangs besloten dat er voorlopig permanent een monteur bij de brug aanwezig moet zijn. De monteur blijft de brug monitoren totdat de brug minimaal twee weken achter elkaar storingsvrij draait.26
15
Handelingsperspectief voor management en directie Voer de regie over risicomanagement Het voorkomen van menselijke fouten, opzettelijk handelen, technische fouten en combinaties daarvan is pas echt goed mogelijk door per proces zorgvuldig te kijken naar de risico’s. Dat is in de eerste plaats een taak voor het management. ‘De business’ (het échte werk en het primaire proces) staat centraal wanneer u praat over risico’s en mogelijkheden om daarmee om te gaan. De Chief Information Security Officer (CISO) is, mits goed gepositioneerd, in staat om u goed te adviseren over maatregelen om risico’s tot een acceptabel niveau terug te brengen. Zorgt u er ook voor dat u bij het risicomanagement periodiek de cyclus van plannen, uitvoeren, controleren en bijstellen doorloopt.
Besef dat techniek niet de belangrijkste factor is De techniek is niet de belangrijkste factor bij informatiebeveiliging. U kunt immers nog zo’n veilig toegangssysteem installeren, als de pasjesuitgifte niet klopt met rollen en rechten van het actuele personeelsbestand dan bevinden de zwakke schakels zich nog steeds in het werkproces en in de factor mens.
Cultiveer een veilige organisatie Uiteraard beloont u medewerkers voor snelheid, efficiency en ondernemerschap. Inwoners en ondernemers verwachten niets minder dan een overheid die snel, efficiënt en kwalitatief hoogwaardig werk levert. Probeer ook veilig werken te belonen. Daarbij kan worden gekeken naar hoe men bijvoorbeeld in de bouwsector veiligheid stimuleert.27 Verlies hierbij de samenwerkingsketens niet uit 16
het oog. U kunt het nog zo veilig aanpakken, als men er bij een keten partner of een leverancier een andere aanpak op nahoudt, kunt u alsnog voor nare verassingen komen te staan. Te allen tijde geldt: de directie en het management geven het goede voorbeeld.
Bied veilige gereedschappen Zorgt u ervoor dat efficiency, snelheid en ondernemerschap op een veilige manier mogelijk worden gemaakt. In veel gevallen is de snelste weg om informatie van a naar b te krijgen niet de veiligste: even een mailtje of een appje, dat ene grote bestand fijn snel versturen of samenwerken in een gedeelde map via een gratis internetdienst. Bekijk wat de medewerkers nodig hebben en faciliteer die functionele behoefte als werkgever. Als u ervoor zorgt dat de snelste manier ook de veiligste manier is, of beloont dat medewerkers net dat stapje meer zetten om de veiligheid te waarborgen (leuker kunnen we het niet maken, wel veiliger), dan verhoogt u de veiligheid in uw organisatie.
Zorg voor een open cultuur Medewerkers moeten zich veilig weten om onveilige situaties, incidenten of ongelukken te melden. In sommige organisaties is sprake van een afrekencultuur waarin fouten maken niet wordt getolereerd. Dat zorgt ervoor dat situaties onder de pet blijven en pas als het veel te laat is naar buiten komen. Zorg ervoor dat medewerkers ook kunnen leren van incidenten.
Faciliteer dat de basis op orde komt De IBD identificeerde op basis van de normen voor de Nederlandse overheid een set aan basismaatregelen en -processen die gemeenten in elk geval op orde dienen te hebben als basis bescherming voor algemene risico’s. De IBD heeft hiervoor het ondersteuningsprogramma ‘Verhogen Digitale Weerbaarheid’ opgezet. Het is de 17
inschatting van de IBD dat 99% van alle technische incidenten kan worden voorkomen met het op orde hebben van deze zaken.28 Het gaat hierbij in het kort om: 1. Weten wat je in huis hebt (configuratiemanagement). 2. Dat up-to-date houden (patchmanagement en changemanagement). 3. Veilig inrichten van de ICT-omgeving (juiste instellingen en de juiste beschermingsmiddelen). 4. Toegangsbeheer (rollen en rechten beheren, veilige manieren van inloggen). 5. Monitoren wat er gebeurt, trends herkennen en afwijkingen signaleren.
Bespaar niet op beheer van ICT Ad. 1. en 2. zijn beheerfuncties van de ICT-afdeling – een post waar besparing op korte termijn geen nadelige effecten lijken te hebben, maar waarvan de gevolgen op lange termijn rampzalig kunnen zijn.
Koester uw informatiebeveiligingsspecialisten en werk samen Ad. 3., 4. en 5. zijn specialistische taken van informatiebeveiligers. De expertise is schaars en gemeenten concurreren met de markt om deze expertise. Koester uw eigen specialisten en werk waar mogelijk samen met andere gemeenten. De IBD faciliteert deze samenwerking waar dat kan. Ons advies: praat regelmatig met uw CISO over de stand van zaken rond het verhogen van de digitale weerbaarheid en identificeer waar u mogelijk drempels kunt wegnemen.
Oefen en wees voorbereid op incidenten Incidentmanagement is een zaak van directie en management. Het is van groot belang dat u weet wie u aan tafel wilt hebben als een incident dreigt of optreedt. Zorg dat u regelmatig de crisisstructuur oefent en maak hierbij gebruik van voor de eigen organisatie herkenbare scenario’s.
18
Meer weten? Voor meer informatie over dit onderwerp raadt de IBD de volgende documenten aan: • De handreiking Risicomanagement door lijnmanagers van de IBD29 • De gemeentelijke Agenda Digitale Veiligheid 2020-202430 • Handreiking De 10 bestuurlijke principes voor informatiebeveiliging31 • Cybersecuritybeeld Nederland (CSBN) 2020 van het Nationaal Cyber Security Centrum32 • Leren van Lochem: lessen uit een informatiebeveiligingsincident33 • Kwetsbaarheden in Citrix: Lessen voor gemeenten en de IBD34 • Documentatie van de gijzelsoftware-aanval bij de Universiteit Maastricht35
19
Bedreigingen Ambtelijke organisatie Bedrijfscontinuïteit
Integriteit van
Gegevens in
in het geding
gegevens
verkeerde handen
› pag. 7
› pag. 8
› pag. 8
Openbaar bestuur en de politiek Imago-
Financiële
Democratische
schade
schade
processen
› pag. 10
› pag. 10
› pag. 12
Inwoners en de ondernemers Gegevens in
Dienstverlening
Ontwrichting
verkeerde handen
niet beschikbaar
processen
› pag. 13
› pag. 14
› pag. 14
20
Handelingsperspectieven Voer regie over
Techniek niet de
Cultiveer veilige
risicomanagement
belangrijkste factor
organisatie
› pag. 16
› pag. 16
› pag. 16
Bied veilige
Zorg voor
De basis op
gereedschappen
open cultuur
orde
› pag. 17
› pag. 17
› pag. 17
Oefen en wees voorbereid
› pag. 18
21
Noten 1. Het ontdekken van dergelijke aanvallen vereist een hoog volwassenheidsniveau waarin monitoring en detectie en het controleren van logbestanden onderdeel zijn van de dagelijkse werkprocessen. 2. Vul uw e-mailadres in en kijk of uw gegevens voorkomen in dergelijke lijsten: https://haveibeenpwned.com/ 3. DOS/DDOS, zie ook: https://www.politie.nl/themas/ddos.html 4. Melding aan de IBD uit juni 2019 5. Dit constateerden we al in het Dreigingsbeeld 2018, er zijn wel stappen gezet om de basis meer op orde te krijgen en monitoring en detectie in te regelen. De collectieve aanbesteding GGI-Veilig is in dit kader een belangrijke stap vooruit. 6. https://www.informatiebeveiligingsdienst.nl/product/kwetsbaarhedenin-citrix-lessen-voor-gemeenten-en-de-ibd/ 7. https://nos.nl/artikel/2339905-ambtenaar-gemeente-den-haagontslagen-na-miljoenenfraude.html 8. https://www.nhnieuws.nl/nieuws/258588/foutje-ambtenaarverstuurt-onbedoeld-phishingmail-naar-complete-adressenlijst 9. https://www.omroepzeeland.nl/nieuws/121172/Datalek-SchouwenDuiveland-veroorzaakt-door-menselijke-fout 10. https://www.inteylingen.nl/nieuws/wethouder-van-de-post-leerlingenvervoer-af.html 11. https://www.informatiebeveiligingsdienst.nl/product/leren-van -lochem-lessen-uit-een-informatieveiligingsincident/ 12. https://vng.nl/artikelen/ondermijning-gebeurt-soms-onbewust 13.
https://www.security.nl/posting/608213/Amerikaanse+stad+ Baltimore+getroffen+door+ransomware 14. https://www.security.nl/posting/610517/Baltimore+valt+terug+op+ Gmail+na+besmetting+door+ransomware 15. https://www.rtlnieuws.nl/tech/artikel/3938346/lekke-telsoftwareverkiezingen-geschrapt 16. https://www.haaretz.com/israel-news/elections/.premium-app-used-bynetanyahu-s-likud-leaks-israel-s-entire-voter-registry-1.8509696 17. https://www.rtlnieuws.nl/economie/life/artikel/5123626/een-derde -nederlandse-werkenden-afhankelijk-van-overheid-voor-loon
22
18. https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2019/18/428-duizendjongeren-in-jeugdzorg 19. https://www.rtvutrecht.nl/nieuws/1907072/politici-sprekenschande-over-datalek-wethouder-wil-diepgravend-onderzoek.html 20. https://cjgrijnmond.nl/datalek-bij-cjg-rijnmond/ 21. https://www.rtlnieuws.nl/tech/artikel/4789901/handel-rdwkentekenregister-namen-woonadressen-nederlanders-lek 22. https://www.nu.nl/amsterdam/5963582/standaardproceduresbij-ict-storingen-gemeente-faalden.html 23. https://www.security.nl/posting/659849/Verkeerslichtsysteem+ door+ernstige+kwetsbaarheid+over+te+nemen 24. https://nvd.nist.gov/vuln/detail/CVE-2020-12493 25. https://www.rijnmond.nl/nieuws/195370/Maastunnel-weeropen-na-urenlange-storing 26. https://www.omroepwest.nl/nieuws/3456213/Storingen-Juliana brug-vermoedelijk-door-fout-in-besturingssysteem 27. https://www.safetycultureladder.com/nl/de-veiligheidsladder/ ladder-treden/ 28. Zie hiervoor de eerdere dreigingsbeelden van de IBD: https://www. informatiebeveiligingsdienst.nl/nieuws/dreigingsbeeldinformatiebeveiliging-nederlandse-gemeenten-2018-gepubliceerd/ en https://www.informatiebeveiligingsdienst.nl/nieuws/dreigingsbeeldinformatiebeveiliging-2019-2020/ 29. https://www.informatiebeveiligingsdienst.nl/product/handreikingrisicomanagement-door-lijnmanagers/ 30. https://vng.nl/publicaties/agenda-digitale-veiligheid-2020-2024 31.
https://www.informatiebeveiligingsdienst.nl/product/de-10bestuurlijke-principes-voor-informatiebeveiliging/ 32. https://www.ncsc.nl/documenten/publicaties/2020/juni/29/csbn-2020 33. https://www.informatiebeveiligingsdienst.nl/product/leren-vanlochem-lessen-uit-een-informatiebeveiligingsincident/ 34. https://www.informatiebeveiligingsdienst.nl/nieuws/kwetsbaarhedenin-citrix-lessen-voor-gemeenten-en-de-ibd/ 35. https://www.maastrichtuniversity.nl/nl/cybersymposium-umlessons-learnt 23
Colofon Informatiebeveiligingsdienst (IBD) Nassaulaan 12 2514 JS Den Haag www.informatiebeveiligingsdienst.nl info@IBDGemeenten.nl 070 373 80 11 Copyright © 2020 Informatiebeveiligingsdienst (IBD) Alle rechten voorbehouden. Verveelvoudiging, verspreiding en gebruik van deze uitgave is met bron vermelding toegestaan voor alle gemeenten en overheidsorganisaties. Met dank aan De gemeenten die hebben bijgedragen aan het vervaardigen van dit product. Over de IBD De IBD is een gezamenlijk initiatief van alle Nederlandse Gemeenten. De IBD is de sectorale CERT / CSIRT voor alle Nederlandse gemeenten en richt zich op (incident)ondersteuning op het gebied van informatie beveiliging. De IBD is voor gemeenten het schakelpunt met het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC). De IBD beheert de Baseline Informatie beveiliging Nederlandse Gemeenten (BIG) en geeft regelmatig kennis producten uit. Daarnaast faciliteert de IBD kennisdeling tussen gemeenten onderling, met andere overheidslagen, met vitale sectoren en met leveranciers. Alle Nederlandse gemeenten kunnen gebruik maken van de producten en de generieke dienstverlening van de IBD. De IBD is ondergebracht bij VNG Realisatie. Ontwerp Grafisch ontwerp en infographics: Simpel is slim
Realisatie
Nassaulaan 12 2514 JS Den Haag 070 373 80 11 info@IBDGemeenten.nl www.informatiebeveiligingsdienst.nl
Bijlage bij de Jaarrekening 2020 – Rechtmatigheidsverantwoording Conform de nieuwe wetgeving wordt met ingang van het boekjaar 2021 door het college van burgemeester en wethouders van Albrandswaard in de jaarrekening een rechtmatigheidsverantwoording afgelegd over de verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties. In de loop van 2020 bent u geïnformeerd over het feit dat wij als voorbereiding hierop het boekjaar 2020 als proefjaar hebben gebruikt. Ter afronding van dit proefjaar nemen wij nu in deze bijlage al een voorproefje op het afleggen van de rechtmatigheidsverantwoording door het college over het boekjaar 2020. Door dit op te nemen in een bijlage heeft dit geen consequenties voor de inhoud en reikwijdte van de werkzaamheden van de accountant. Over het boekjaar 2020 wordt net als voorgaande jaren door de accountant gerapporteerd over zowel financiële rechtmatigheid als het getrouw beeld.
Rechtmatigheidsverantwoording In deze rechtmatigheidsverantwoording geeft het College van burgemeester en wethouders aan in hoeverre de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties, rechtmatig tot stand zijn gekomen. Dit houdt in dat deze in overeenstemming zijn met door de gemeenteraad vastgestelde kaders zoals de begroting en gemeentelijke verordeningen en met bepalingen in de relevante wet- en regelgeving. Deze verantwoording betreft de rechtmatige uitvoering van de taken en omvat het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium bij de desbetreffende financiële beheerhandelingen en transacties. Bij de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening zijn de algemene grondslagen voor het opstellen van de jaarrekening opgenomen. Bij het opstellen van deze rechtmatigheidsverantwoording is daarnaast ook het door het college op 16 maart 2021 vastgestelde normenkader van de relevante wet- en regelgeving als grondslag gehanteerd. Deze verantwoording hanteert een grensbedrag omdat alleen de van belang zijnde aspecten in de verantwoording hoeven te worden betrokken. Deze grens is door de gemeenteraad bepaald en bedraagt 1% van de totale lasten inclusief mutaties in de reserves jaarrekening 2020 en is daarmee vastgesteld op € 846.515,-.
Conclusie Het college is van mening dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grens.
Analyse: Wij hebben in onze analyse onderstaande geconstateerde afwijkingen betrokken: Budget over/onderschrijdingen: Lasten
Openbare Orde & Veiligheid & Algemeen Bestuur Ruimtelijke Ordening, Wonen & Economie Buitenruimte Financiën Educatie Sport Sociaal Domein Algemene dekkingsmiddelen Overhead Vpb Onvoorzien Totaal
Begroting 2020
Rekening 2020
Afwijkingen
lasten baten lasten baten lasten 5.086.400 551.800 5.418.824 844.117 -332.424 10.529.700 11.443.400 9.780.672 10.786.578 749.028 16.372.100 8.709.200 15.206.398 8.025.176 1.165.702 308.600 0 135.341 33.534 173.259 2.799.400 338.500 2.576.073 240.282 223.327 1.693.500 354.900 1.683.220 449.342 10.280 19.615.400 5.691.600 23.793.548 9.229.781 -4.178.148 420.500 53.081.200 301.504 54.277.545 118.996 7.331.800 0 7.557.189 24.230 -225.389 131.700 0 359.939 0 -228.239 1.600 0 1.440 0 160 64.290.700 80.170.600 66.814.148 83.910.584 -2.523.448
baten 292.317 -656.822 -684.024 33.534 -98.218 94.442 3.538.181 1.196.345 24.230 0 0 3.739.984
meenemen in rechtmatigheid -40.107 92.206 481.678 206.793 125.109 104.722 -639.967 1.315.341 -201.160 -228.239 160
Alle geconstateerde budgetafwijkingen zijn beoordeeld op basis van het in de jaarrekening op pagina 246 en verder onder Hoofdstuk Rechtmatigheid vermelde criteria en gekwalificeerd als rechtmatig. Investeringen overschrijding > € 30.000,-: In de bijlage “Staat van kredieten” zijn alle beschikbaar gestelde kredieten opgenomen. Renovatie bomenbuurt -/- 93.000 => De overschrijding in 2020 is ontstaan doordat er in het project vooruitgelopen wordt en er al werkzaamheden in 2020 zijn uitgevoerd die vallen onder het geraamd krediet in 2021. Huis van Albrandswaard installaties -/- € 425.300 Huis van Albrandswaard bouw -/- 69.000 Huis van Albrandswaard inrichting -/- € 3.500 Huis van Albrandswaard buitenruimte -/- € 1.310.300 => Afronding van deze (deel)kredieten vindt plaats in 2021. Dat was al als zodanig gepland. Voor installaties, inrichting en buitenruimte stonden daarvoor ook (rest)kredieten in 2021. De door te schuiven overschrijding/tekorten in 2020, ontstaan doordat de bouw sneller ging dan verwacht, zullen daarmee verrekend worden. In 2021 zal er in de tussenrapportage nog een definitieve afrekening en verdeling voorgelegd worden aan de raad. Aanbestedingen: Huis van Albrandswaard.
Voor huisvestingconcepten, projectmanagement, gebruikersbegeleiding en bouwtoezicht in relatie tot de bouw van het Huis van Albrandswaard is bij interne controle geconstateerd dat er enkelvoudig onderhands is ingekocht. De betreffende oorspronkelijke bedragen zijn door diverse aanvullende enkelvoudige opdrachten in verband met onvoorziene omstandigheden overschreden. De nieuwe opdrachten vallen onder de categorie onvoorziene omstandigheden. Na interne vaststelling door Concerncontrol BAR is de casus overgedragen aan de gemeentecontroller die het proces in overleg met de accountant afrond naar de definitieve rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening. Omdat het onzeker is of in geval van een juridische procedure een rechter mee zal gaan in een argumentatie dat sprake is van 4 separate opdrachten en alle uitbreidingen onder onvoorziene omstandigheden vallen, is er sprake van een onduidelijkheid. Bij de controle op de jaarrekening 2020 volgt de definitieve bevinding van de accountant.
Toelichting op de geconstateerde afwijkingen en te nemen beheersmaatregelen Geconstateerde Oorzaak en verklaring (on)bewust is afwijkingen afgeweken van regelgeving 1 - Geen
Tussentijdse communicatie met de raad
Te nemen beheersmaatregelen
Andere Toelichting
JAARSTUKKEN
2020
Gemeente Albrandswaard – Jaarstukken 2020
VOORWOORD Voor u ligt de jaarrekening 2020. Hierin kunt u lezen wat we als gemeente Albrandswaard in 2020 hebben bereikt en wat dit heeft gekost. Voordat dit rapport overgaat naar de harde cijfers wil ik in dit voorwoord kort terugkijken op het bijzondere jaar dat achter ons ligt. 2020 was het jaar waarin het COVID19-virus opdook als een grote bedreiging van onze gezondheid. De noodzakelijke maatregelen die werden getroffen door de rijksoverheid grepen diep in het dagelijks leven van alle inwoners van Albrandswaard in. De maatregelen hadden ook impact op de ontwikkeling van plannen van de gemeente, op onze persoonlijk ontmoetingen met ondernemers en bewoners en op de economische groei in onze gemeente. Nietnoodzakelijke winkels moesten sluiten, evenals theaters, sportscholen, horeca en contactberoepen als kappers. Ondernemers hebben hun omzet zien verdampen, terwijl de kosten voor bijvoorbeeld huur en personeel gewoon doorliepen. Onze ouderen in de verpleeg- en verzorgingshuizen mochten een tijdlang geen bezoek ontvangen. De eenzaamheid bij jong en oud was, en is helaas nog steeds, groot. We bleven in Albrandswaard niet bij de pakken neerzitten, de inwoners en ondernemers toonden veerkracht.
Verenigingen ontplooiden initiatieven om kinderen toch sportief bezig te laten zijn, buren deden boodschappen voor elkaar, vrijwilligers pakten de telefoon om eenzame ouderen te bellen en lokale restaurants begonnen een bezorg- en afhaalservice. Vanuit de gemeente hebben we met onder andere een tulpenactie en het bellen van eenzame ouderen én het meedenken en aanbieden van maatregelen en mogelijkheden een steentje bijgedragen om inwoners en ondernemers in deze zware periode te ondersteunen. Er is veel ingezet op communicatie met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. De lijntjes met de gemeente waren kort. Daar waar mogelijk werd advies en ondersteuning aangeboden door onze medewerkers en boa’s en waar nodig werd gehandhaafd. Agenda van de Samenleving 2020-2023 Vanuit onze waarden benaderbaar, betrouwbaar, betrokken en oog voor de menselijke maat hebben we in 2019 de Agenda van de Samenleving 2020-2023 opgezet. De bedoeling is dat we permanent in gesprek blijven met inwoners, maatschappelijke partners en bedrijven om deze agenda aan te scherpen. Het feit dat we elkaar minder persoonlijk hebben mogen ontmoeten, heeft ook hierop zijn weerslag. De dynamiek van de agenda is een andere dan die we vooraf hadden -2-
Gemeente Albrandswaard – Jaarstukken 2020
bedacht. Maar uiteraard blijft de aandacht voor de thema’s woningbouw, zorg, veiligheid en groen bovenaan staan. Dit zijn de thema’s die de inwoners van onze gemeente het meest aan het hart gaan. Het democratisch proces van de gemeenteraad kon dankzij het online vergaderen gelukkig worden voortgezet. We kunnen dan ook terugkijken op een jaar waarin belangrijke ontwikkelingen in gang zijn gezet. Voorbeelden zijn het Integraal Veiligheidsbeleid, het sfeerbeeld van het Buijtenland van Rhoon, het woningmarktprogramma, het effectiever afval scheiden, het in beeld brengen van de jeugdproblematiek en de totstandkoming van de sms-dienst waarbij Antes/Fivoor bij incidenten de omwonenden informeert. Daarmee was dit bijzondere jaar er een waarin we onze veerkracht hebben getoond. Samen met inwoners, gemeenten maatschappelijke organisaties en ondernemers.
Albrandswaard, 18 mei 2021. Jolanda de Witte, burgemeester van Albrandswaard
-3-
Gemeente Albrandswaard – Jaarstukken 2020
INHOUDSOPGAVE
1 ALGEMEEN ............................................................................................................. 7 BELANGRIJKE RESULTATEN AGENDA VAN DE SAMENLEVING 2020 ..................................... 8 HOOFDLIJNEN FINANCIEEL RESULTAAT ......................................................................... 19 2REKENING IN ÉÉN OOGOPSLAG ........................................................................ 27 3 PROGRAMMA’S.................................................................................................... 30 PROGRAMMA 1 – OPENBARE ORDE & VEILIGHEID & ALGEMEEN BESTUUR . 31 1.1
OPENBARE ORDE & VEILIGHEID ................................................................. 31
1.2
ALGEMEEN BESTUUR ................................................................................... 35
PROGRAMMA 2 – RUIMTELIJKE ORDENING, WONEN & ECONOMIE ................ 39 2.1
RUIMTELIJKE ORDENING ............................................................................. 40
2.2
WONEN ........................................................................................................... 43
2.3
ECONOMIE ..................................................................................................... 45
PROGRAMMA 3 – BUITENRUIMTE ........................................................................ 49 3.1
BUITENRUIMTE.............................................................................................. 50
3.1
KUNST & CULTUUR ...................................................................................... 54
3.2
MAATSCHAPPELIJK VASTGOED ................................................................ 56
PROGRAMMA 4 – FINANCIËN ............................................................................... 60 4.1
FINANCIËN ..................................................................................................... 60
PROGRAMMA 5 – EDUCATIE ................................................................................. 65 5.1
EDUCATIE ...................................................................................................... 65
PROGRAMMA 6 – SPORT ...................................................................................... 69 6.1
SPORT ............................................................................................................ 70
PROGRAMMA 7 – SOCIAAL DOMEIN .................................................................... 74 7.1
MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING .................................................... 75
7.2
KWETSBARE GROEPEN ............................................................................... 76
-4-
Gemeente Albrandswaard – Jaarstukken 2020
PARTICIPATIEWET ................................................................................................. 79 7.3
JEUGDZORG .................................................................................................. 80
7.4
ZORG & WELZIJN........................................................................................... 82
7.5
WIJKTEAMS .................................................................................................... 83
NIET IN VOORGAANDE PROGRAMMA’S VERANTWOORDE BATEN EN LASTEN ................................................................................................................................. 88 1
ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN .................................................................. 88
2
OVERHEAD ....................................................................................................... 93
3
VENNOOTSCHAPSBELASTING (VPB) ............................................................. 94
4
ONVOORZIEN.................................................................................................... 95
4 PARAGRAFEN ...................................................................................................... 96 PARAGRAAF 1 – LOKALE HEFFINGEN ................................................................. 97 PARAGRAAF 2 – WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ...........103 PARAGRAAF 3 – ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN ......................................117 PARAGRAAF 4 – FINANCIERING ..........................................................................131 PARAGRAAF 5 – BEDRIJFSVOERING ..................................................................138 PARAGRAAF 5 – BEDRIJFSVOERING ONDERDEEL ENSIA ...............................143 PARAGRAAF 6 – VERBONDEN PARTIJEN ...........................................................148 PARAGRAAF 7 – GRONDBELEID .........................................................................164 PARAGRAAF 8 – CORONA ....................................................................................168 5 JAARREKENING ..................................................................................................193 1 – BALANS ............................................................................................................194 2 – GRONDSLAGEN ...............................................................................................197 3 - TOELICHTING OP DE BALANS
........................................................................204 4 – OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN ............................................................218 5 – INCIDENTELE BATEN EN LASTEN .................................................................238 6 - WNT-VERANTWOORDING 2020 GEMEENTE ALBRANDSWAARD...............245 7 – RECHTMATIGHEID ..........................................................................................246
-5-
Gemeente Albrandswaard – Jaarstukken 2020
8 – TAAKVELDEN ...................................................................................................251 9 – SISA-VERANTWOORDING ..............................................................................253 BIJLAGEN ...............................................................................................................256 BIJLAGE 1 – STAAT VAN DE GEMEENTE ............................................................257 BIJLAGE 2 - GEWAARBORGDE GELDLENINGEN ...............................................258 BIJLAGE 3 – GEGARANDEERDE GELDLENINGEN .............................................259 BIJLAGE 4 – MUTATIES RESERVES ....................................................................260 BIJLAGE 5 – TOELICHTING RESERVES ..............................................................261 BIJLAGE 6 – TOELICHTING VOORZIENINGEN ....................................................268 BIJLAGE 7 – STAAT VAN KREDIETEN..................................................................273 BIJLAGE 8 – AFGERONDE SPEERPUNTEN ........................................................277
-6-
Gemeente Albrandswaard – Jaarstukken 2020
1
ALGEMEEN
-7-
Gemeente Albrandswaard – Jaarstukken 2020
Belangrijke resultaten Agenda van de Samenleving 2020 Openbare orde en veiligheid
Coronamaatregelen Sinds maart 2020 hebben we te maken met het Coronavirus. Vanaf 12 maart 2020 was er sprake van een grip 4 situatie. Hierbij is een Regionaal Beleidsteam (RBT) actief onder voorzitterschap van de voorzitter van de Veiligheidsregio (VRR), dit is de burgemeester van Rotterdam. In dit team zijn deskundigen en hoofden van de hulpdiensten vertegenwoordigd. De maatregelen ter bestrijding van het Coronavirus zijn voor een belangrijk deel gebaseerd op aanwijzingen van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. De voorzitters van de veiligheidsregio’s vertaalden deze aanwijzingen in noodverordeningen. Ter uitvoering van de handhavingslijn van de voorzitter VRR is op lokaal niveau veelal de eigen burgemeester aan zet. Met de inwerkingtreding van de Tijdelijke wet maatregelen COVID-19 per december 2020 zijn bevoegdheden overgeheveld van de veiligheidsregio naar de burgemeester, zoals de handhaving en het verlenen van ontheffingen. Ten aanzien van de handhaving zijn alle burgemeesters bevoegd om op te treden in eigen gemeente bij overtredingen van de coronamaatregelen. Regionale afstemming blijft hierbij van belang ter bevordering van eenduidigheid binnen de veiligheidsregio. In de gemeente hebben we, en nog steeds, in een crisisstructuur de aanpak van het coronavirus gecoördineerd, in samenwerking en afstemming met de Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond.
Gemeentelijke besluiten worden genomen vanuit het gemeentelijk beleidsteam (GBT) onder leiding van de burgemeester, waarin vertegenwoordigd de eerste loco-burgemeester, gemeentesecretaris, raadsgriffier, hoofd regieteam, adviseur bestuurscommunicatie en medewerker crisisbeheersing. Het GBT is als regel wekelijks bijeengekomen. Samen met het college is het GBT door de BARorganisatie ondersteunt, waarin ook de crisisstructuur van kracht is. Het crisisteam adviseert het GBT over de lokale uitvoering van de afgekondigde maatregelen. Daarnaast adviseert ze burgemeester en directie over maatregelen in de eigen BAR-organisatie. De uitbraak heeft impact op ons allemaal. Er zijn, nog steeds, ingrijpende maatregelen getroffen om verdere verspreiding van het virus te voorkomen. -8-
Gemeente Albrandswaard – Jaarstukken 2020
Deze maatregelen hebben maatschappelijke, economische en financiële effecten op de samenleving. Het heeft ons genoodzaakt om vooral op afstand en digitale wijze in contact te staan met onze partners. We hebben stevig ingezet op communicatie om de boodschap van de maatregelen kracht bij te zetten en het acceptatieniveau te verhogen. Dit hebben we onder andere gedaan door de inzet van tekstkarren en een buitencampagne met 1,5 meter sjablonen, straatstickers, zadelhoesjes en borden. Naast de reguliere handhaving zorgen de coronamaatregelen, de mondkapjesplicht en de Tijdelijke wet maatregelen COVID-19 voor extra druk. Het afgelopen jaar hebben we daarom extra maatregelen moeten nemen om de benodigde toezicht en handhaving te kunnen borgen in de gemeente. Er is extra boa capaciteit ingehuurd van 2 FTE, we hebben in de zomer tijdelijk risicovolle locaties fysiek afgesloten voor publiek om drukte te voorkomen en in het recreatiegebied zijn in de zomer zogenaamde 1,5 metercirkels aangebracht.
Aanpak overlast en high impact crimes In samenwerking met politie, boa’s en SWA is er gerichte actie gezet op de aanpak van jeugdproblematiek rond de omgeving van de metro in Poortugaal, maar ook in Portland. Ook is de overlast en vernielingen op het terrein van PSV Poortugaal tegen gegaan met politie, boa’s, SWA en de vereniging. De inzet van de Mobiele Camera Unit in samenwerking met de politie is hierbij een belangrijk middel geweest. Ook de zogenaamde High Impact Crimes blijven aandacht vragen in de gemeente. Het gaat hierbij om woninginbraken, auto-,snor/bromfiets- en fietsendiefstal en straatroof. Deze misdrijven hebben een grote impact op slachtoffers. Tijdens de zomerperiode en de donkeredagen van het jaar zetten we samen met de politie en de boa’s extra in op de preventie. We hebben samen met de politie en boa’s preventieve acties gehouden, zoals de Albrandswaakweek in juni met verschillende acties ter voorkoming van woninginbraken en de campagne 'ff vlot, tweede slot' in september ter voorkoming van fietsendiefstal.