29. Raadsinformatiebrief 2021 391507 inzake Koersdocument GGD 3.0.pdf

Raadsinformatiebrief

De gemeenteraad van Albrandswaard Uw brief van:

n.v.t.

Ons kenmerk:

391507

Uw kenmerk:

n.v.t.

Contact:

Melissa van Luik

Bijlage(n):

2

Doorkiesnummer:

010-5030522

E-mailadres:

m.v.luik@bar-organisatie.nl

Datum:

12 oktober 2021

Betreft: Koersdocument GGD 3.0

Geachte raadsleden, INLEIDING Op 1 juli is bijgevoegde document ‘GGD 3.0: koers voor de toekomst’ vastgesteld door het Algemeen Bestuur (AB) van GGD Rotterdam-Rijnmond (GGD-RR). Via deze brief informeren wij u over de inhoud van het koersdocument zoals verzocht in de ingediende zienswijze op de begroting van GGDRR voor 2022. KERNBOODSCHAP

De strategie beschreven in koersdocument GGD 3.0 is gebaseerd op de geleerde lessen van de coronacrisis alsmede de trends en ontwikkelingen richting de toekomst. Deze zijn vertaald naar drie speerpunten met ieder eigen ambities en doelstellingen die bijdragen aan de bescherming en bevordering van de volksgezondheid van de inwoners in regio Rotterdam-Rijnmond. De strategie van GGD 3.0 zal uiteindelijk verwerkt worden in de meerjarenbegroting gemeenschappelijke regeling 2023-2027. TOELICHTING Tijdens de totstandkoming van de strategie GGD 3.0 zijn medewerkers van de GGD geconsulteerd. Ook zijn diverse (externe) stakeholders geïnterviewd die vanuit hun expertise of functie waardevolle bijdragen hebben geleverd voor de toekomstvisie. Derhalve zijn er ook individuele interviews afgenomen bij leden van het AB GGD-RR. Ook de accounthouders GGD van de regiogemeenten (leden Kernteam GGD) hebben input geleverd op de conceptuitwerking middels kleinschalige werksessies. Al deze input is verwerkt in het bijgevoegde koersdocument. VERVOLG De komende maanden worden met (regionale) partners samenwerkingsafspraken gemaakt en wordt de werkagenda op tactisch (hoe) en operationeel (wat) niveau nader uitgewerkt. Tevens is een Kopgroep geformeerd waar enkele leden van het Algemeen Bestuur, waaronder Wethouder Van Ginkel, zullen deelnemen.

De Kopgroep zal enkele keren bij elkaar komen, om de nadere uitwerking van de werkagenda en de financiële raming ten behoeve van de meerjarenbegroting gemeenschappelijke regeling 2023-2027 te bespreken alvorens deze geagendeerd wordt in het AB GGD-RR.

Hofhoek 5 - 3176 PD Poortugaal - Postbus 1000 - 3160 GA Rhoon - T (010) 506 11 11 - E info@albrandswaard.nl

In het najaar 2021 organiseert de GGD-RR voor alle gemeenteraadsleden in de regio een (digitale) informatiesessie. Meer informatie over deze informatiesessie volgt zodra datum en tijd bekend zijn. BIJLAGEN 1. Koersdocument GGD 3.0 2. Externe bijlage Koersdocument Context in kaart GGD-RR

Met vriendelijke groet, het college van de gemeente Albrandswaard, de adjunct-secretaris, de burgemeester,

Marcel Schoonen

drs. Jolanda de Witte

GGD 3.0 Koers voor de toekomst

donderdag 17 juni 2021

Inhoudsopgave 1. 2. 3. 4.

Aanleiding en doelstelling Context GGD RR in kaart Strategie GGD 3.0 Succesfactoren

p. 3 p. 5 p. 7 p. 14

1. Aanleiding en doelstelling

VOOR BESPREKINGSDOELEINDEN

Aanleiding, doelstelling en leeswijzer Aanleiding en doelstelling De komst van de coronapandemie in 2020 heeft ertoe geleid dat het regionaleen nationale krachtenveld rondom publieke gezondheid evenals de rol van de GGD significant is veranderd. Naast landelijke heroriëntatie, is er ook regionale heroriëntatie gewenst op de taken en positionering van de GGD Rotterdam-Rijnmond (hierna GGD RR). Hiertoe is het strategietraject ‘GGD 3.0’ doorlopen. De trends en (beleids)ontwikkelingen op het gebied van publieke gezondheid, leefstijl en preventie én leefomgeving waren begin 2020 al een drijfveer voor de GGD RR om het visietraject GGD 2.0 te starten, hierop wordt in het traject GGD 3.0 voortgeborduurd. De coronacrisis alsmede onvoldoende aandacht voor publieke gezondheidszorg in de laatste decennia, laten zien dat het anders moet: •

Er is noodzaak aan een slagvaardige, lerende en schaalbare crisisorganisatie voor o.a. de bestrijding van infectieziekten;

•

Daarnaast is een publieke gezondheidsstructuur nodig, die in governance en financiering ruimte biedt om in te zetten op bescherming, preventie en het stimuleren van gezonde leefstijl en gezonde leefomgeving – waarbij een integrale digitale strategie onontbeerlijk is;

•

Daarbij moet ruimte zijn en blijven voor lokaal maatwerk en de steeds belangrijker wordende regionale inzet met zorgpartners.

Het document wat voor u ligt, beschrijft de koers van de GGD RR richting de toekomst. Hierin zijn de tot nu toe geleerde lessen van de coronacrisis alsmede de trends en ontwikkelingen richting de toekomst vertaald naar drie speerpunten met ieder eigen ambities en doelstellingen die bijdragen aan de bescherming en bevordering van de volksgezondheid van de inwoners in regio RotterdamRijnmond. Om de ambities en doelstellingen richting de toekomst te realiseren, worden er in de loop van 2021 met (regionale) partners samenwerkingsafspraken gemaakt en de werkagenda op tactisch (hoe) en operationeel (wat) niveau nader uitgewerkt.

17-6-2021

Het werkgebied van de GGD Rotterdam-Rijnmond (15 gemeenten)

Leeswijzer • Dit document is het hoofddocument van de strategie GGD 3.0 en beschrijft de koers van de GGD RR richting de toekomst. In hoofdstuk één vindt u de toelichting op de aanleiding en doelstelling van het traject GGD 3.0. In hoofdstuk twee wordt de context van de regio Rotterdam-Rijnmond bondig uiteengezet, voor een gedetailleerde uitwerking hiervan kunt u de externe bijlage 1 ‘Context GGD RR in kaart’ raadplegen. In hoofdstuk drie wordt de strategie GGD 3.0 beschreven aan de hand van de drie speerpunten en wordt er expliciet aandacht besteed aan de doelgroep(en) van de GGD RR. In het vierde en laatste hoofdstuk worden regionale- en landelijke succesfactoren uiteengezet die bijdragen aan de realisatie van GGD 3.0.

4

2. Context GGD RR in kaart

VOOR BESPREKINGSDOELEINDEN

Op basis van vier stappen zijn de kaders en ambities GGD 3.0 op hoofdlijnen bepaald De context van de regio Rotterdam-Rijnmond is aan de hand van vier stappen in kaart gebracht. Op deze pagina geven we een beknopte uitwerking van deze context. In een separaat document (externe bijlage 1) vindt u de volledige uitwerking van de documentstudie. Het document is opgesteld ter onderbouwing van de kaders en ambities GGD 3.0 op hoofdlijnen en biedt daarmee een stevige basis voor de koers richting de toekomst.

3. TRENDS EN ONTWIKKELINGEN • De vier gezondheidsvraagstukken vanuit de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid beschrijven de grote opgaven voor de volksgezondheid van Nederland op basis van de uitkomsten en voorspellingen richting 2040 van de Volksgezondheid Toekomst Verkenning. De vraagstukken vormen een aanvulling op de beleidslijnen en landelijke programma’s die al lopen, zoals het Nationaal Preventieakkoord.

4. GELEERDE LESSEN CORONA KADERS EN AMBITIES GGD 3.0 OP HOOFDLIJNEN

4

• Investeren in een solide digitale architectuur die het mogelijk maakt om indien noodzakelijk snel op te schalen en de rol van data- en kennisknooppunt te vervullen;

3

• Doelgroepgericht werken om zo efficiënt, effectief en inclusief mogelijk de verschillende doelgroepen te bereiken.

• Op verschillende landelijke tafels (o.a. traject Verwey-Jonker en GGDGHOR NL) worden momenteel vraagstukken m.b.t. governance voor zowel preventie als publieke gezondheidscrises besproken.

2

1. HUIDIGE TAKEN GGD RR • De GGD RR werkt vanuit een gemeenschappelijke regeling waaraan vijftien gemeenten deelnemen. De wethouders volksgezondheid van de vijftien gemeenten vormen het Algemeen Bestuur (AB) en besturen de GGD RR. • De gemeenschappelijke regeling (GR) GGD-RR heeft de afgelopen jaren ingezet op een basistakenpakket dat in omvang beperkt blijft tot een wettelijk minimum. Het takenpakket van veel andere GGD’en is uitgebreider en bevat taken op het gebied van o.a. preventie en bescherming. • Stichting CJG Rijnmond is opgericht voor de uitvoering van de wettelijke taken rondom jeugdgezondheidszorg.

17-6-2021

• Het organiseren van een robuuste en schaalbare organisatie die goed gesteld staat voor toekomstige pandemieën en andere grote gezondheidscrises; • Nauwe samenwerking met de JGZ, zodat er moeiteloos gezamenlijk opgeschaald kan worden in tijden van crisis;

• Gezondheid benaderen in termen van veerkracht, functioneren en participatie i.p.v. alleen somatiek (positieve gezondheid). • De Nationale Omgevingsvisie en Omgevingswet (volgt 2022) introduceert het meewegen van gezondheidsbelangen binnen alle beleidsdomeinen en bestuurlijke beslissingen (Health in all policies).

• Uit de inzichten en ervaringen van de medewerkers van de coronaorganisatie zijn geleerde lessen getrokken, waaronder:

1

2. VISIETRAJECT GGD 2.0 • De GGD 2.0 streeft naar één GGD-organisatie waarin de beschermende en de bevorderende (o.a. preventie) taken gebundeld zijn. • De volgende vier ambities: • Verbinden van landelijk, regionaal en lokaal preventiebeleid met de uitvoering; • Inspelen op grote, publieke gezondheidsrisico’s; • Positioneren van GGD als strategisch partner bij vormgeving van (gezonde) leefomgeving; • Realiseren van GGD als sterk (keur)merk. • De corona pandemie heeft ervoor gezorgd dat GGD 2.0 (start januari 2020) geen verdere uitwerking heeft gekregen.

6

3. Strategie GGD 3.0

VOOR BESPREKINGSDOELEINDEN

Introductie van GGD 3.0 De koers van de GGD RR bouwt verder aan de bescherming van de publieke gezondheid waarbij de geleerde lessen van de coronapandemie en de digitalisering (data- en kennis gedreven te werken) centraal staan. Naast deze meer klassieke beschermende taken focust de GGD RR zich richting de toekomst meer dan nu ook op de gezondheidsbevordering van de inwoners in de regio, waarbij de positieve benadering van gezondheid wordt gehanteerd (zie rechts). Dit doet de GGD RR door in te zetten op preventie en het stimuleren van een gezonde leefstijl en een gezonde leefomgeving. De GGD RR biedt hiertoe proactief en integraal advies en wordt onderdeel van de wijkpreventieketen. De volgende pagina toont de ambitie van de GGD3.0. De ambitie wordt vormgegeven middels drie speerpunten, die nader zijn uitgewerkt op pagina’s 10, 11 en 12. De kracht van de beschreven koers GGD 3.0 ligt in de samenhang en interactie tussen de drie verschillende speerpunten. Er bestaat een wederzijdse afhankelijkheid waardoor de speerpunten niet los van elkaar kunnen worden gezien.

De positieve benadering van gezondheid Gezondheid wordt binnen de GGD RR gedefinieerd in termen van het vermogen van inwoners om met de fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren, ofwel veerkracht, functioneren en participatie. Dit is een bredere benadering dan de klassieke definitie van gezondheid die alleen uitgaat van de af- of aanwezigheid van ziekte, en sluit aan bij het concept ‘positieve gezondheid’ zoals ontwikkeld door Machteld Huber (Institute for Positive Health). Vanuit deze positieve benadering van gezondheid kunnen de andere levensdomeinen zoals werk en inkomen, sport en cultuur, economie, ruimtelijke ordening, duurzaamheid, veiligheid en het sociale domein niet los worden gezien en maken deze dus integraal onderdeel uit van het werkveld van de GGD RR.

Speerpunten GGD 3.0 1.

Bescherming publieke gezondheid

2.

Gezonde leefstijl en preventie

3.

Gezonde leefomgeving

Tot slot beschrijft dit hoofdstuk op pagina 13 de verschillende doelgroepen waarvoor de GGD RR haar werkzaamheden uitvoert als GGD 3.0.

17-6-2021

8

VOOR BESPREKINGSDOELEINDEN

De overkoepelende ambitie GGD 3.0 verbindt de drie speerpunten en benadrukt de dwarsverbanden Bescherming publieke gezondheid Ambitie: Inwoners in de regio Rotterdam-Rijnmond zijn beschermd tegen publieke gezondheidsrisico’s die nadelige gezondheidseffecten teweeg kunnen brengen

Het voorspellen en/of het vroegtijdig signaleren van gezondheidsrisico’s en bedreigingen en daarop adequaat handelen is een vorm van preventie. Daarnaast heeft een gezonde leefstijl een positief effect op het wegenemen of verminderen van specifieke gezondheidsrisico’s (voorbeeld: minder obesitas maakt inwoners minder kwetsbaar voor corona).

AMBITIE Inwoners in de regio RotterdamRijnmond zijn gezond en vitaal. Ze zijn goed beschermd tegen publieke gezondheidsrisico’s én leven en wonen in een gezonde leefomgeving die uitnodigt tot het maken van gezonde keuzes.

ROL We zijn een betrouwbaar, onafhankelijk en deskundig instituut én natuurlijke partner in de regio op het gebied van publieke gezondheid. We maken impact door data- en kennis gedreven te werken. Als solide uitvoeringspartij beschermen we de inwoners van de regio én bieden we proactief en integraal advies ter bevordering van de publieke gezondheid.

Gezonde leefstijl en preventie Ambitie: Inwoners van de regio RotterdamRijnmond zijn gezond en vitaal, passend bij hun situatie en vermogen

DOELGROEP We zijn er voor iedereen en hebben extra aandacht voor kwetsbare groepen.

Een gezonde leefomgeving heeft een positieve invloed op het beschermen van de gezondheid van de inwoners in de regio (voorbeeld: een leefomgeving die adequaat is ingericht op het veranderend klimaat door o.a. het verkoelen in de zomer en het aankunnen van flinke regenperiodes voorkomt publieke gezondheidsrisico’s zoals hittestress en infectieziekten).

Gezonde leefomgeving Ambitie: Inwoners van de regio RotterdamRijnmond leven en wonen in een gezonde leefomgeving die voldoende beschermt tegen ongezonde blootstellingen en die uitnodigt tot bewegen, gezonde keuzes, ontmoeten en ontspannen

Een gezonde leefomgeving verleidt inwoners tot een gezonde leefstijl waarbij ze meer bewegen, gezonde keuzes maken, ontspannen en ontmoeten (voorbeeld: groen dicht bij huis verleidt om te gaan wandelen).

17-6-2021

9

VOOR BESPREKINGSDOELEINDEN

Speerpunt: Bescherming publieke gezondheid Binnen het speerpunt bescherming publieke gezondheid staat het beschermen van de gezondheid van de inwoners in de regio Rotterdam-Rijnmond centraal. Dit doet de GGD RR door gezondheidsrisico’s binnen de publieke gezondheidszorg te voorspellen, te signaleren, te monitoren en waar nodig te bestrijden. De GGD RR dient daartoe een flexibele organisatie in te richten die ongeacht de omvang en duur van een incident en/of crisis (bijv. infectieziektenuitbraak) in staat is haar inwoners te beschermen en daarnaast haar reguliere taken te continueren.

Ambities/doelstelling • Inwoners in de regio Rotterdam-Rijnmond zijn beschermd tegen publieke gezondheidsrisico’s die nadelige gezondheidseffecten teweeg kunnen brengen. De GGD-RR draagt hieraan bij door: • data gedreven voorspellen, vroegtijdig signaleren, actief monitoren en adequaat handelen om introductie en verspreiding van infectieziekten en andere gezondheidsrisico’s te voorkomen en waar nodig te bestrijden; • actief en adequaat handelen in geval van crises en incidenten (ongeacht de omvang en duur) die vallen onder de publieke gezondheidszorg, waarbij de reguliere taken gecontinueerd kunnen worden; • de samenwerking met relevante regionale partners te optimaliseren door heldere taakopvattingen en verantwoordelijkheden vast te leggen, o.a. voor langdurige publieke gezondheidscrises; • de samenwerking met relevante landelijke partners te versterken. Huidige wettelijke taken (Wet publieke gezondheid) Infectieziektebestrijding en –preventie (incl. tuberculose en soa/hiv); Technische hygiënezorg; Medische milieukunde (MMK); GGD Rampen opvangplan (GROP); Psychosociale Hulpverlening incidenten (PSHi); Inspectie kinderopvang en peuterspeelzalen.

11. 22. 33. 44. 55. 66.

Vernieuwing richting de toekomst • Inrichten van een meer flexibele organisatie met een groter standaard uitrustingsniveau om op hoog kwalitatief niveau de taken uit te voeren en die ongeacht de omvang en duur van een crisis (geleerde les vanuit de coronacrisis) in staat is haar inwoners te beschermen en daarnaast de zorgcontinuïteit te waarborgen. Hierbij rekening houdende met de wereldhaven in Rotterdam, welke een enorme beweging aan goederen en mensen creëert. • Data gedreven werken vormt de kern: ontsluiten, verzamelen, verwerken en presenteren (dashboards/rapportages) van beschikbare data en adviseren over de uitkomsten o.a. ten behoeve van de negen deeltaken infectieziekten. Hiertoe dient er een robuuste digitale infrastructuur (o.a. data ecosysteem) ingericht te worden. Het is noodzakelijk om dit samen te doen met de regionale partners en externe stakeholders. • Intensiveren van wetenschappelijk onderzoek en opleiden met onze partners en het ontwikkelen van een regionaal kennisknooppunt om wetenschappelijk onderzoek en uitvoering samen te brengen (evidence based werken/beleid); • Intensiveren samenwerking met o.a. gemeenten, huisartsen en scholen om in de haarvaten van de wijken actief te zijn en voorlichting te geven, o.a.

door te investeren in sleutelfiguren in de wijken en in te zetten op digitale services; • Succesvol opereren en positie innemen in het regionale krachtenveld op het gebied van meldingsplichtige ziekten (MUIZ als voorbeeld waar de verschillende domeinen zijn verbonden: acute zorg, langdurige zorg en publieke gezondheid). • Inrichten van een functionaliteit die de zorgcontinuïteit structureel bewaakt, en snel kan handelen en opschalen bij gezondheidscrises.

Rol • Als betrouwbaar, deskundig en verantwoordelijke partner in de regio heeft de GGD RR binnen dit speerpunt een uitvoerende-, adviserende-, coördinerende en onderzoekende rol.

17-6-2021

10

VOOR BESPREKINGSDOELEINDEN

Speerpunt: Gezonde leefstijl en preventie Binnen het speerpunt gezonde leefstijl en preventie staat het bevorderen van de gezondheid van de inwoners in de regio Rotterdam-Rijnmond centraal. Dit doet de GGD RR door proactief te adviseren over een gezonde sociale leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag en daarmee bijdraagt aan de vermindering van o.a. eenzaamheid en overgewicht en daaraan gerelateerde ziekten. Daarnaast coördineert de GGD RR de regionale preventie infrastructuur waarbij er een structureel ecosysteem ontstaat rondom preventie in de regio. De GGD RR wordt hiermee integraal onderdeel van wijkpreventieketen, en werkt hiertoe o.a. samen met de gemeenten, huisartsen, ziekenhuizen, zorgkantoren en zorgverzekeraars. Ambities/doelstelling • Inwoners van de regio Rotterdam-Rijnmond zijn gezond en vitaal, passend bij hun situatie en vermogen. De GGD-RR draagt hieraan bij door: • bewustwording, (gezondheids)vaardigheden en eigen regie rondom gezonde leefstijl te vergroten; • een regionale preventie infrastructuur te coördineren én een kennisagenda rondom preventie te ontwikkelen die samen bijdragen aan een structureel ecosysteem rondom preventie in de regio; • middels onderzoek inzichtelijk maken van de effectiviteit van de in de regio lopende preventie initiatieven; • gezondheidsachterstanden en gezondheidsverschillen te verkleinen.

Gewenste toekomstige taken Bevorderen van een gezonde sociale leefomgeving; Bevorderen van een structureel ecosysteem rondom preventie.

11. 22.

Vernieuwing richting de toekomst • Collectieve bewustwording, (gezondheids)vaardigheden en eigen regie rondom gezonde leefstijl te vergroten door o.a. door het aanbieden van en/of te informeren over digitale services (bijv. Persoonlijke Gezondheidsomgevingen (PGO’s), Medmij, apps (o.a. via de GGD AppStore), online gezondheidschecks en social media etc.); • Het ontwikkelen van een structureel ecosysteem rondom preventie door: 1. de regionale preventie infrastructuur te coördineren waarbij regionale kennisuitwisseling (bijv. door het ontwikkelen van een regionaal (digitaal) platform of samenwerkingsomgeving) plaatsvindt over reeds bestaande of nieuwe preventie initiatieven voor o.a. huisarts, welzijnsorganisaties en regiogemeenten. Op deze wijze vindt er kruisbestuiving plaats tussen organisaties rondom preventie, worden de preventie initiatieven op één plek gebundeld en wordt reeds aanwezige expertise in de regio optimaal benut. Daarnaast kan de GGD een rol spelen als matchmaker tussen vraag en aanbod in de regio op het gebied van preventie. 2. een kennisagenda rondom preventie te ontwikkelen met regionale partners o.a. gemeenten, huisartsen, expertisecentra (bijv. Pharos), zorgkantoren, zorgverzekeraars etc. waarbij bijv. de effectiviteit van de regionale preventie initiatieven (data gedreven) wordt onderzocht en inzichtelijk wordt gemaakt.

Hiertoe dient de GGD RR op de hoogte te blijven van de bestaande lokale- (o.a. Gezond 010), regionale- (o.a. Voor elkaar in RR) en landelijke (o.a. LNG, Nationaal preventie- en sportakkoord) beleidslijnen en programma’s rondom preventie.

Rol • Als betrouwbaar, onafhankelijk en deskundig instituut in de regio heeft de GGD RR binnen dit speerpunt een adviserende, coördinerende en aanjagende rol;* • Daarnaast pakt de GGD RR waar nodig een rol in de uitvoering van leefstijl en preventie initiatieven. Dit doet de GGD RR wanneer er geen andere partij in het regionale netwerk deze rol kan of wil oppakken (denk bijvoorbeeld aan het huidige plusproduct ‘Nu niet Zwanger’). * Deze rol kan op verschillende manieren worden ingevuld en kan zich ook op verschillende wijzen verhouden tot de gezondheidsbevorderende taken die momenteel door gemeenten worden uitgevoerd (ook gelet op de keuzes die hier ca. 5 jaar geleden in gemaakt zijn door de gemeenten in de regio Rotterdam-Rijnmond). Het nader uitwerken van de verschillende mogelijkheden van de invulling van de rol van de GGD RR m.b.t. leefstijl en preventie is onderdeel van de te nemen vervolgstappen.

17-6-2021

11

VOOR BESPREKINGSDOELEINDEN

Speerpunt: Gezonde leefomgeving Binnen het speerpunt gezonde leefomgeving staat het beschermen en bevorderen van de gezondheid van de bewoners in de regio Rotterdam-Rijnmond centraal. Dit doet de GGD RR door proactief te adviseren over een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen, gezonde keuzes, ontmoeten en ontspannen (bevordering) en door toekomstige nadelige gezondheidseffecten (bijv. t.g.v. veranderende klimaat) binnen de fysieke leefomgeving vroegtijdig aan te kaarten (beschermen). De GGD RR werkt hiertoe integraal samen bij stads- en gebiedsontwikkelingen en klimaat vraagstukken met regionale partners zoals gemeenten, omgevingsdiensten (o.a. DCMR) en de veiligheidsregio. Hierbij focust de GGD RR voornamelijk op het meewegen van gezondheidsbelangen in beleid en bestuurlijke beslissingen (Health in all policies). Ambities/doelstelling • Inwoners van de regio Rotterdam-Rijnmond leven en wonen in een gezonde leefomgeving die voldoende beschermt tegen ongezonde blootstellingen en die uitnodigt tot bewegen, gezonde keuzes, ontmoeten en ontspannen.

De GGD-RR draagt hieraan bij door: • gezondheidsbelangen in alle beleidsdomeinen te agenderen en proactief en integraal (van planfase tot realisatie) te adviseren over de herinrichting en ontwikkeling van een gezonde fysieke leefomgeving; • de toekomstige nadelige gezondheidseffecten ten gevolge van het veranderende klimaat (bijv. wateroverlast, hittestress, zomersmog, wintersterfte, allergieën en infectieziekten) te beperken.

Gewenste toekomstige taken Beschermen en bevorderen van de publieke gezondheid via de fysieke leefomgeving.

11.

Vernieuwing richting de toekomst • Een proactieve (i.p.v. reactieve) en aanjagende adviesrol pakken bij de herinrichting en ontwikkeling van een gezonde fysieke leefomgeving. Hierbij worden alle cruciale factoren voor een gezondere inrichting van de fysieke leefomgeving voor grote groepen inwoners integraal beschouwd en ingebracht. Dit is een grote verandering ten opzichte van het klassiek product medische milieukunde waarbij de nadruk ligt op het achteraf onderzoeken van de gezondheidsrisico's bij een groep inwoners voor blootstelling aan één milieufactor; • Meer integrale en structurele betrokkenheid bij stads- en gebiedsontwikkelingen (woonwijken, verkeersinfrastructuur etc.) op milieubelaste locaties. De kennis en expertise van de GGD RR is van grote meerwaarde bijvoorbeeld op het gebied van uitvoering Omgevingswet (2022). Hiertoe dient de GGD RR zich te profileren als natuurlijk partner die integraal kan adviseren op de regionale- en/of lokale tafels. Deze betrokkenheid dient bestendigd te worden door concrete afspraken te maken over de rol van de GGD-RR bij dergelijke ontwikkelingen met de relevante regionale partners zoals gemeenten, omgevingsdiensten en de veiligheidsregio. Daarnaast dient de GGD RR op de hoogte te blijven van lokale- (o.a. Omgevingsvisie Spijkenisse), regionale (o.a. Gezond en Veilig ZH) en landelijke (o.a.

NOVI) beleidslijnen en programma’s; • Initiatief nemen bij het in kaart brengen en beperken van toekomstige nadelige gezondheidseffecten ten gevolgen van het veranderende klimaat en bevindingen proactief agenderen op de relevante tafels. Hiertoe dient er een robuuste digitale infrastructuur (o.a. data ecosysteem) ingericht te worden.

Rol • Als betrouwbaar, onafhankelijk, deskundig en natuurlijke partner in de regio heeft de GGD RR binnen dit speerpunt een adviserende en aanjagende rol.

17-6-2021

12

VOOR BESPREKINGSDOELEINDEN

We zijn er voor iedereen en hebben extra aandacht voor kwetsbare groepen We beschermen inwoners tegen publieke gezondheidsrisico's en willen voor iedereen, passend bij hun situatie en vermogen, een gezonde leefstijl en gezonde leefomgeving mogelijk maken. We werken daartoe doelgroepgericht om zo alle inwoners in de regio Rotterdam-Rijnmond optimaal te kunnen bereiken. Hierbij zijn we inclusief en hebben we extra aandacht voor kwetsbare groepen en vormen we een sociaal-medisch vangnet voor iedereen die tussen wal en schip (dreigt te) vallen en/of in de reguliere structuren van de gezondheidszorg verdwaalt. Speerpunten

Doelgroepen

Interventies, maatregelen en/of acties

Alle inwoners van de regio Rotterdam-Rijnmond

Universeel

Inwoners met verhoogde gezondheidsrisico’s

Selectief

Inwoner met beginnende klachten of symptomen

Inwoner met een ziekte

Bescherming publieke gezondheid

Geïndiceerd

+

Gezonde leefstijl en preventie

Zorggerelateerd

Collectieve interventies, maatregelen en/of acties

Individuele interventies, maatregelen en/of acties

Gezonde leefomgeving

Alle inwoners van de regio Rotterdam-Rijnmond • In alle levensfasen: prenataal, kinderen en jeugdigen, volwassen en ouderen.

Alle inwoners van de regio Rotterdam-Rijnmond • In alle levensfasen: prenataal, kinderen en jeugdigen, volwassen en ouderen

Alle inwoners van de regio Rotterdam-Rijnmond • In alle levensfasen: prenataal, kinderen en jeugdigen, volwassen en ouderen

Inwoners met verhoogde gezondheidsrisico’s • Bijvoorbeeld: (arbeids)migranten, statushouders, gedetineerden, daklozen etc. en de (lucht)haven.

Inwoners met verhoogde gezondheidsrisico’s • Bijvoorbeeld: inwoners die roken, met overgewicht, overmatig alcohol- en/of drugsgebruik, mentale kwetsbaarheid, alsmede kwetsbare groepen zoals baby’s en jonge kinderen, zwangere vrouwen en ouderen.

Inwoners met verhoogde gezondheidsrisico’s • Bijvoorbeeld: inwoners met overgewicht, mentale kwetsbaarheid, chronisch zieken alsmede 75plussers die in het bijzonder nadelige effecten ervaren van klimaatverandering (bijv. hittestress en wintersterfte).

Inwoner met beginnende klachten of symptomen • Inwoner met vermoeden op een Soa (Centrum Seksuele Gezondheid) of slachtoffers ongewenste seksuele ervaring (Centrum Seksueel Geweld).

17-6-2021

13

4. Succesfactoren

VOOR BESPREKINGSDOELEINDEN

Om de ambities succesvol tot uitvoering te brengen is het invullen van de volgende regionale factoren noodzakelijk We zetten richting de toekomst in op drie speerpunten met ieder een eigen ambitie en doelstellingen (zie vorig hoofdstuk). De speerpunten hebben gemeen dat er fors wordt ingezet op digitalisering en dat er lering getrokken wordt uit de coronacrisis. Daarnaast pakt de GGD RR een meer proactieve rol ten aanzien van gezondheidsbevordering. Om deze ambities te realiseren is het van belang om invulling te geven aan de volgende regionale- en landelijke (volgende pagina) succesfactoren.

Zichtbaarheid en herkenbaarheid Bereikbaarheid en toegankelijkheid Robuuste en schaalbare organisatie Jeugdgezondheidzorg

Regionale succesfactoren

Daadkrachtig en slagvaardig bestuur Aantrekkelijk werkgeverschap

17-6-2021

De GGD RR is bekend bij inwoners in de regio en wordt door de samenwerkingspartners en relevante stakeholders herkend en gewaardeerd als eigen entiteit (ongeacht de precieze organisatievorm). De GGD RR weet inwoners goed te bereiken, o.a. via digitale kanalen, door inzet van sleutelfiguren in wijken en door optimale samenwerking met regionale partijen zoals huisartsen, zorgkantoren, zorgverzekeraars, welzijnsorganisaties, etc. De GGD RR is een robuuste en schaalbare organisatie die goed gesteld staat voor toekomstige pandemieën en andere grote gezondheidscrises door middel van een goed getrainde en beschikbare flexibele schil en een slapende crisisinfrastructuur. De GGD RR werkt nauw samen met de JGZ, zodat publieke gezondheid over de volledige levenscyclus van inwoners in samenhang wordt gestimuleerd. De sturing en governance is dusdanig ingericht dat er moeiteloos gezamenlijk opgeschaald kan worden in tijden van crisis. De GGD RR heeft een daadkrachtig en slagvaardig bestuur dat op dagelijkse basis betrokken is bij de GGD en zich met een lange termijn visie inzet om de publieke gezondheid van de inwoners van de regio te beschermen en bevorderen. Medewerkers van de GGD RR zijn trots om bij de GGD te werken.

De GGD RR biedt de kans om een leven lang te leren en je te ontplooien, middels het volgen van noodzakelijke scholing op inhoud en competenties, het doen van wetenschappelijk onderzoek, etc.

Kennisinfrastructuur (kennisknooppunt)

De GGD RR brengt wetenschappelijk onderzoek en uitvoering samen en vergroot de toepasbaarheid van evidence based werken/beleid o.a. in samenwerking met Erasmus MC, Academische werkplaatsen, ZonMw, TNO, fieldlabs etc..

Data infrastructuur (informatieknooppunt)

De GGD RR ontsluit, verzamelt en verwerkt informatie om data gedreven te werken ten behoeve van (1) analytische doeleinden en (2) optimalisatie van primaire bedrijfsprocessen. De inzichten worden gedeeld met de relevante partijen in de regio.

Digitale (technische) architectuur

De GGD RR heeft een solide digitale architectuur die het mogelijk maakt om indien wenselijk snel op te schalen en de rol van kennis- en informatieknooppunt te vervullen.

15

VOOR BESPREKINGSDOELEINDEN

Om de ambities succesvol tot uitvoering te brengen is het aanhaken op de volgende landelijke factoren noodzakelijk

Crisisinfrastructuur

Landelijke succesfactoren

Uniformiteit taken en prestaties

Structurele Rijksfinanciering

Gezondheidsbevordering in de Wpg

17-6-2021

Een uniforme landelijke crisisinfrastructuur en -governance om in het geval van een grote landelijke publieke gezondheidscrisis adequaat te kunnen handelen.

Landelijke uniformiteit aan te leveren taken en prestaties o.b.v. veldnormen en kwaliteitseisen om de regionale diversiteit aan personele capaciteit, digitale middelen, zorg- en bedrijfsprocessen en werkwijzen te minimaliseren. Structurele Rijksfinanciering o.a. voor (1) infectieziektebestrijding en (2) preventie om binnen de GGD’en zowel voor de publieke gezondheidsbescherming als -bevordering een stevige basis te realiseren, ongeacht de regionale kenmerken. Het vastleggen van verantwoordelijkheden van partijen rondom gezondheidsbevordering (preventie) binnen de Wet Publieke Gezondheid om de (verdere) fragmentatie aan preventie initiatieven te minimaliseren en een structureel preventie ecosysteem te bewerkstelligen.

16

Context in kaart GGD RR

December 2020

Inhoudsopgave • •

Aanleiding, doelstelling en leeswijzer In vier stappen bepalen van kaders en ambities

p. 3

p. 4

Hoofdstukken 1. Huidige taken GGD RR 2. Visietraject GGD 2.0 3. Trends en ontwikkelingen 4. Geleerde lessen corona

p. 5 p. 9 p. 11 p. 20

•

p. 23

Bijlagen

VOOR BESPREKINGSDOELEINDEN

Aanleiding, doelstelling en leeswijzer Aanleiding en doelstelling

Leeswijzer

De komst van de COVID-19 pandemie in maart 2020 heeft ervoor gezorgd dat het nationale krachtenveld rondom publieke gezondheid alsmede de rol van de GGD significant is veranderd.

•

Dit document dient als achtergronddocument om de kaders en ambities voor de GGD 3.0 scherp te stellen.

•

Het document biedt achtergrondinformatie voor zowel de werkgroepen en stuurgroep gedurende de eerste fase van het traject GGD 3.0.

•

In dit document worden de onderwerpen (zie links) stapsgewijs doorlopen (zie ook pagina 4). In hoofdstuk één vindt u een inventarisatie van de (wettelijke) basistaken en plustaken van de GGD RR. In hoofdstuk twee wordt de ambities vanuit GGD 2.0 uiteengezet. In hoofdstuk 3 worden de resultaten beschreven van het uitgevoerde deskresearch rondom trends en ontwikkelingen met impact op GGD RR. In het laatste hoofdstuk (hoofdstuk 4) vindt u een overzicht van de geleerde lessen, ervaringen en nieuwe inzichten, sinds maart 2020 (corona).

•

In de bijlagen vindt u een nadere onderbouwing/achtergrond van:

Naast landelijke heroriëntatie, is er ook regionale heroriëntatie gewenst op de taken en positionering van de GGD Rotterdam-Rijnmond (hierna GGD RR). Hiertoe is het strategietraject ‘GGD 3.0’ doorlopen. De trends en (beleids)ontwikkelingen op het gebied van publieke gezondheid, leefstijl en preventie én leefomgeving waren begin 2020 al een drijfveer voor de GGD RR om het visietraject GGD 2.0 te starten, hierop wordt in het traject GGD 3.0 voortgeborduurd. De coronacrisis alsmede onvoldoende aandacht voor publieke gezondheidszorg in de laatste decennia, laten zien dat het anders moet: • •

•

Er is noodzaak aan een slagvaardige, lerende en schaalbare crisisorganisatie voor o.a. de bestrijding van infectieziekten; Daarnaast is een publieke gezondheidsstructuur nodig, die in governance en financiering ruimte biedt om in te zetten op bescherming, preventie en het stimuleren van gezonde leefstijl en gezonde leefomgeving – waarbij een integrale digitale strategie onontbeerlijk is; Daarbij moet ruimte zijn en blijven voor lokaal maatwerk en de steeds belangrijker wordende regionale inzet met zorgpartners.

•

A) Relevante wetsartikelen GGD

•

B) Korte omschrijving per basisproduct

•

C) Landelijke programma’s en ambities per thema Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024

•

D) Focus op preventie gezonde leefstijl in verkiezingsprogramma’s 2020-2025

•

E) Kernboodschappen VTV-2018

•

F) Demografische en economische ontwikkelingen werkgebied Rotterdam-Rijnmond

•

G) Bijdrage van verschillende determinanten aan ziektelast, sterfte en zorguitgaven

•

H) Bijdrage risicofactoren alcoholgebruik, roken en overgewicht.

3

VOOR BESPREKINGSDOELEINDEN

Op basis van vier stappen de kaders en ambities op hoofdlijnen bepalen voor de GGD 3.0 KADERS EN AMBITIES GGD 3.0 OP HOOFDLIJNEN

4. GELEERDE LESSEN CORONA — Ophalen ervaringen en nieuwe inzichten sinds maart 2020

04

3. TRENDS EN ONTWIKKELINGEN

03

— Inventarisatie trends en ontwikkelingen met impact op GGD RR

02

2. VISIETRAJECT GGD 2.0 — Ambities visietraject GGD 2.0

1. HUIDIGE TAKEN GGD RR — Inventarisatie (wettelijke) basistaken en plustaken GGD RR

01

4

1. HUIDIGE TAKEN GGD RR

VOOR BESPREKINGSDOELEINDEN

Het wettelijk kader waarbinnen de GGD RR haar (basis)taken uitvoert Verantwoordelijkheid

Overige wetten met betrekking tot de GGD

De Wet Publieke Gezondheid draagt het college van burgemeester en wethouders (hierna B&W) van alle gemeenten op om (1) de totstandkoming en de continuïteit van en (2) de samenhang binnen de publieke gezondheidszorg te bevorderen (incl. de afstemming met de curatieve gezondheidszorg en de geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen) (Artikel 2, eerste lid).

Wet kinderopvang:

Uitvoeringsorganisatie

De directeur publieke gezondheid van de GGD is belast met de functie als toezichthouder op de naleving van de taken krachtens de wet kinderopvang (Artikel 1.61, eerste en tweede lid) (zie bijlage A – overig).

Ter uitvoering van de taken draagt het college van B&W zorg voor de instelling en instandhouding van een gemeentelijke gezondheidsdienst (Artikel 14, eerste lid).

Wet veiligheidsregio’s:

Basistaken Ter uitvoering draagt het college van B&W zorg voor de taken bedoeld in de artikelen 2, 5, 5a en 6 (zie bijlage A – Wpg).

Het merendeel van deze algemene taken (Artikel 2 a t/m g) en de taken op het terrein van infectieziektebestrijding (artikel 6) vormen de kern van het basistakenpakket van de GGD RR. Daarnaast worden in de Wpg specifiek nog de taken voor de jeugdgezondheidszorg (artikel 5) en de ouderengezondheidszorg (artikel 5a) genoemd. In de regio Rotterdam-Rijnmond is de stichting CJG Rijnmond opgericht voor de uitvoering van de doelstellingen op het gebied van de jeugdgezondheidszorg. Overig taken Tevens staat in de Wpg omschreven dat alle gemeenten binnen twee jaar na openbaarmaking van de landelijke gezondheidsnota een nota gemeentelijk gezondheidsbeleid vaststellen (artikel 13). Een ander belangrijk deel van de Wpg richt zich op de bepalingen rond de uitbraak van infectieziekten en de controle daarop rond havens en vliegvelden (Hoofdstuk V. Bijzondere bepalingen infectieziektebestrijding). Aanvullend regelt de wet de samenhang met de omvang van de veiligheidsregio’s (artikel 32).

De directeur publieke gezondheid van de GGD is belast met de operationele leiding van de geneeskundige hulpverlening (Artikel 32, eerste en tweede lid) (zie bijlage A – overig). Omgevingswet (treedt naar verwachting in 2022 in werking): De Omgevingswet staat voor een goede balans tussen het benutten en beschermen van de fysieke leefomgeving. De nieuwe wet zorgt voor minder en overzichtelijkere regels, een samenhangende benadering (inclusief beschermen van volksgezondheid) van de leefomgeving, ruimte voor lokaal maatwerk en betere en snellere besluitvorming. Het is nog onzeker of alle gemeenten ondersteuning vanuit de GGD RR behoeven bij de invoering van de omgevingswet. Dit wordt voor 2021 een nieuw beslispunt, hierbij is het ook mogelijk dat ondersteuning vanuit de GGD RR als plus-product wordt aangeboden indien niet alle gemeenten ondersteuning behoeven (zie volgende pagina).

6

VOOR BESPREKINGSDOELEINDEN

De GGD RR voert een uniform pakket van basistaken uit voor het gehele werkgebied Basisproducten Alle GGD’en hebben een aantal wettelijke basistaken, zoals beschreven in de Wpg (zie uitleg op de vorige pagina). De omvang van het basispakket wordt voor een periode van vier jaar vastgesteld. Het basistakenpakket GGD RR bestaat in de huidige periode (2019 – 2022) uit de volgende elf producten: •1

Ondersteuning bestuur gemeenschappelijke regeling

•2

Informatieverstrekking

•3

Integrale gezondheidsmonitor 0-100 jarigen en VTV*

•4

GGD Rampen opvangplan (GROP)

•5

Psychosociale Hulpverlening incidenten (PSHi)

•6

Infectieziektebestrijding

•7

Tuberculosebestrijding

•8

Soa/hiv-preventie en –bestrijding

•9

Technische hygiënezorg3

10 •

Medische milieukunde

11 •

Inspectie kinderopvang en peuterspeelzalen**

Begroting vaste deel 2021 GGD RR (x1000) basistakenpakket1 € 850 (11,7%) € 456 (6,3%) 8

€ 592 (8,2%)

€ 1.164 (16,0%) 7

(15 gemeenten)

1

10

9

Werkgebied GGD Rotterdam-Rijnmond

2 € 574 3 (7,9%) € 90 (1,2%) 4 € 502 € 181 (6,9%) (2,5%) 5 € 175 (2,4%)

€ 7.265

€ 2.679 (36,9%)

6

In bijlage B een korte omschrijving per basisproduct GGD RR

Inzichten uit de GGD Benchmark2: Het takenpakket van veel andere GGD’en is uitgebreider dan dat van GGD RR. Zo hebben veel GGD’en taken als gezondheidspreventie, gezondheidsinterventies en forensische geneeskunde in hun pakket. Dat soort taken zit niet (meer) in het basistakenpakket van de GGD RR. Daarnaast wordt de jeugdgezondheidszorg in de meeste regio’s uitgevoerd door de GGD, terwijl in Rotterdam-Rijnmond de stichting CJG Rijnmond de uitvoerende partij is. Deze verschillen verklaren (deels) de relatief lage inwonerbijdrage (€ 7,10 euro per inwoner) ten opzichte van de andere GGD’en (gemiddeld € 28,20 euro per inwoner). De GGD RR heeft na GGD Gooi en Vechtstreek de laagste inwonerbijdrage van alle GGD’en. In hoofdstuk 3, Trends en ontwikkelingen worden meer inzichten vanuit de GGD Benchmark uiteengezet. *Volksgezondheid Toekomst Verkenning, ** Variabele deel basistakenpakket: afhankelijk van het aantal kinderopvanglocaties en het gewenste aantal inspecties per gemeente (1) Begroting 2021 Basistakenpakket GGD RR (gemeente Rotterdam, 2020), (2) GGD Benchmarkresultaten 2019 (GGD GHOR NL, 2020), (3) o.a. toezicht Warenwetbesluit tatoeëren en piercen

7

VOOR BESPREKINGSDOELEINDEN

Aanvullend op de basisproducten levert de GGD enkele plusproducten aan individuele gemeenten Plusproducten Aanvullend op de basisproducten kan de GGD mogelijk plusproducten leveren. Deze producten dragen, aanvullend op de basisproducten, bij aan het volksgezondheidsbeleid van de gemeenten of aan het gemeentelijk beleid in het kader van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo). Gemeenten maken met de GGD indien gewenst afspraken over de inhoud en bijbehorende kosten van een aanvullend product voor een gemeente. Zo ontstaat een plus-product. De plusproducten worden onder de merknaam van de GGD RR uitgevoerd maar worden in feite door de gemeente Rotterdam geleverd en zijn dan ook in juridische zin bilaterale afspraken tussen de gemeente Rotterdam en een andere (regio) gemeente. De plusproducten die GGD RR in 2020 uitvoert beperkt zich tot de onderstaande plusproducten: • +1

Toezichthouderschap Wmo

• +2

Wijkophoging Gezondheidsmonitor 2020

•

Het houden van toezicht op de naleving op grond van artikel 6.1 van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) voor het college van de desbetreffende gemeente die belast zijn met deze taak.

•

•

De toezichthouders Wmo voeren het toezicht uit bij zorginstellingen waar gemeenten een contract mee hebben of bij aanbieders die cliënten zelf contracteren via een persoonsgebonden budget (pgb). De toezichthouders toetsen de kwaliteit van de ondersteuning en zorg die geboden wordt in het kader van de Wmo 2015.

Aanvullende steekproef op het basisproduct Integrale Gezondheidsmonitor Rijnmond. Het doel van de steekproefophoging (per leeftijdscategorieën per desgewenste wijk) is om de responsdaling van de afgelopen jaren te stabiliseren.

In totaal maken veertien van de vijftien gemeenten gebruik van het plusproduct ‘toezichthouderschap Wmo’ en ~vier van de vijftien gemeenten gebruik van het plusproduct ‘Wijkophoging Gezondheidsmonitor 2020’. In het verleden zijn er meer plustaken uitgevoerd (preventie en jeugdinterventies) door de GGD RR en de ervaring leert dat er ook weer nieuwe komen. Naar verwachting wordt het plusproduct ‘Nu niet Zwanger’ in 2021 en 2022 verkocht aan verschillende gemeenten. Het aantal plustaken varieert dus over tijd.

8

2. VISIETRAJECT GGD 2.0

VOOR BESPREKINGSDOELEINDEN

Visietraject GGD 2.0 in het kort Aanleiding GGD 2.0 (2019) Binnen het werkveld van de gemeenschappelijke regeling van de GGD RR zijn veel beleidsontwikkelingen gaande op het gebied van publieke gezondheid1,2, leefstijl en preventie3,4 én leefomgeving5,6. Deze ontwikkelingen roepen vragen op waar we als GGD RR van zijn en hoe we op de ontwikkelingen op deze terreinen in de breedte kunnen en moeten reageren. Doelstellingen GGD 2.0 Gezien deze beleidsontwikkelingen heeft het managementteam GGD RR begin 2020 het visietraject GGD 2.0 doorlopen waarbij de volgende doelstellingen zijn bepaald: • •

GGD 2.0 omvat het proces van de ontwikkeling van de huidige GGD naar een organisatie, die sterker gepositioneerd wordt en als een natuurlijke partner wordt gezien op het gebied van gezondheidsbescherming, -bewaking en -bevordering. GGD 2.0 streeft naar één GGD-organisatie waarin de beschermende en de preventieve taken gebundeld zijn en die in ontwikkeling blijft. Een organisatie die gezaghebbend, bestuurlijk sensitief en onafhankelijk is.

Koers GGD 2.0 Het visietraject GGD 2.0 heeft geleid tot de vier ambities (zie hieronder). De COVID-19 pandemie heeft ervoor gezorgd dat GGD 2.0 geen verder vervolg heeft gekregen. Verbinden van preventiebeleid en uitvoering: inwoners van Rotterdam Rijnmond hebben grip op hun gezondheid door de inzet van de GGD op het vlak van preventie, leefstijladvies en vroegsignalering. De GGD is daarmee een cruciale schakel in het stelsel van preventie, welzijn, jeugdhulp en zorg.

Inspelen op grote, publieke gezondheidsrisico’s: inwoners van Rotterdam Rijnmond weten hoe ze zich moeten wapenen tegen infectieziekten en andere gezondheidsrisico's doordat de GGD op adequate wijze inspeelt op grote, publieke gezondheidsrisico’s op het gebied van technische hygiënezorg, medische milieukunde, SOA en seksualiteit en infectieziekten. Hiernaast is de crisisstructuur optimaal ingericht om onbekende en nieuwe infectieziekten het hoofd te bieden, en is de GGD een onafhankelijk kennis- en expertisecentrum en wegwijzer. Positioneren van GGD als strategisch partner bij vormgeving van leefomgeving: inwoners van Rotterdam Rijnmond hebben een gezonde(re) leefomgeving doordat de GGD zich in het kader van de omgevingswet positioneert als hoeder van een gezonde leefomgeving. De GGD wordt door bestuur, politiek en andere stakeholders gezien als strategisch partner op dit thema. Realiseren van GGD als sterk (keur)merk: inwoners van Rotterdam Rijnmond, politiek en andere stakeholders weten wat de GGD doet en waar de GGD van is, en zien de GGD als betrouwbare, onafhankelijke en deskundige partij (een sterk merk). Hierbij hoort een stevige rol in relevante netwerken in de regio, en een aantrekkelijke uitstraling als werkgever.

((1) Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 (VWS, 2020), (2) Volksgezondheid Toekomst Verkenning (RIVM, 2018), (3) Nationaal Preventieakkoord (VWS, 2018), (4) De Contourennota VWS (VWS, volgt Q2 2021), (5) Ontwerp voor de Nationale Omgevingsvisie (VWS, 2020) (6) Omgevingswet (Overheid, volgt 2022)

10

3. TRENDS EN ONTWIKKELINGEN

VOOR BESPREKINGSDOELEINDEN

Beknopte toelichting speerpunten GGD 3.0 aan de hand van zes omgevingsfactoren Omgevingsfactoren

Speerpunten

Publieke gezondheidsrisico’s

Gezonde leefstijl en preventie

Gezonde leefomgeving

1

2

3

4

5

6

Politiek

Economisch

Sociologisch

Technologisch

Ecologisch

Juridisch

Trends en ontwikkelingen rondom overheidsbeleid en verkiezingen

Trends en ontwikkelingen huidige en verwachte financiering

Demografische trends en ontwikkelingen (cijfers en context)

Trends en ontwikkelingen nieuwe technologieën, uitvindingen en innovaties

Trends en ontwikkelingen binnen (Inter) nationale milieuvraagstukken

Trends en ontwikkelingen rondom regionale- en (inter) nationale wetgeving

• Versterken basisuitrusting organisatie (voldoende waakvlam om adequaat op te schalen en uitval reguliere taken te voorkomen) • Herijken taakopvattingen meldingsplichtige ziekten

• Versterken van rol GGD op het gebied van (gezond) gedrag, preventie, leefstijladvies en vroegsignialering

• Versterken van rol GGD op gebied van gezonde leefomgeving in het kader van de omgevingswet

VOOR BESPREKINGSDOELEINDEN

Samenvatting: belangrijkste trends en ontwikkelingen aan de hand van zes omgevingsfactoren Omgevingsfactoren

Algemene trends en ontwikkelingen Speerpunten

Publieke gezondheidsrisico’s

Gezonde leefstijl en preventie

Gezonde leefomgeving

1

2

3

4

5

Politiek

Economisch

Sociologisch

Technologisch

Ecologisch

Juridisch • De Wpg (2008) dient ter implementatie van herziene Internationale Gezondheidsregeling en om beter voorbereid te zijn op infectieziektecrises. • De komst van de coronacrisis heeft laten zien dat de AVG in crisissituaties nog niet altijd goed wordt nageleefd.

• Inzichten VTV 2018 vormen • Werkloosheidspercentage de basis van de LNG 2020zal verder toenemen door 2024 waarin de vier de coronacrisis centrale thema’s (incl. • De coronacrisis zet druk op ambities) staan beschreven de landelijke begroting wat die richting gevend zijn impact kan hebben op voor de GGD 3.0. bekostiging GGD’en • Positieve gezondheid en • De coronacrisis kan ook Health in All Policies voor leiden tot meer prioriteit gezondheidsbeleid. GGD’en met positief effect op de financiering GGD’en.

• In de VTV 2018 staan de acht trends en ontwikkelingen richting 2040 centraal. Deze ontwikkelingen hebben impact op de GGD 3.0. • De bevolkingsgroei zal verder doorzetten tot 18,5 miljoen inwoners in 2030. • Het aandeel ouderen zal verder stijgen (vergrijzing).

• Het decentraal organiseren van de GGD’en in Nederland staat door de coronacrisis onder druk. • Hugo de Jonge (NRC, 2020) voorkeur aan landelijke aansturing van de GGD’en tijdens crisissituaties

• In de huidige periode (2019-2022) is door de GGD RR ingezet op een basistakenpakket dat in omvang beperkt blijft tot een het wettelijk minimum, dit verklaart de relatief kleine inwonerbijdrage t.o.v. andere GGD’en.

• Het werkgebied van de GGD RR wordt • Gevolgen van de dichtbevolkter door de klimaatsveranderingen • Data-analyses vast toenemende inwonerskunnen leiden tot o.a. onderdeel laten worden van aantallen. Dit kan de hittestress, zomersmog, beleidskeuzes en kwetsbaarheid van wintersterfte, allergieën en onderzoek (data-science) infectieziekten (het hooikoorts, allergieën en ontstaan en verspreiding) in infectieziekten. de regio vergoten.

• De Wpg draagt het B&W van alle gemeenten op om (1) de totstandkoming en de continuïteit van en (2) de samenhang binnen de publieke gezondheidszorg te bevorderen. • Uitvoering van de taken gebeurt door de GGD’en.

• De overheid stimuleert om op lokaal niveau, met een buurt- of wijkgerichte aanpak, uitwerking te geven aan het Preventieakkoord en Sportakkoord. • Het structurele ecosysteem rondom preventie initiatieven ontbreekt.

• De SER vraagt aandacht voor het omzetten van de tijdelijk financiële ondersteuning naar structurele ondersteuning voor de maatschappelijke organisaties en gemeenten die het preventieakkoord uitvoeren.

• Minder mensen roken en meer mensen bewegen. Daar staat tegenover dat meer mensen te zwaar zijn. Ongezond gedrag is verantwoordelijk voor bijna 20 procent van de ziektelast.

• Aandacht voor bewegwijzering en de ontsluiting van beschikbare apps (in o.a. de GGD AppStore). • Zorgvuldige, onafhankelijke en transparante toetsing van gezondheids- apps

• De overheid probeert infectieziekten te voorkomen met een aantal preventieprogramma’s, zoals het Rijksvaccinatieprogramma voor kinderen en de griepprik voor mensen die hogere risico’s lopen.

• Het basistakenpakket van veel andere GGD’en is uitgebreider dan dat van GGD RR. Zo hebben veel GGD’en taken als gezondheidspreventie, gezondheidsinterventies en forensische geneeskunde in hun pakket.

• NOVI beschrijft de langetermijnvisie op de leefomgeving. Gezondheid en welzijn worden als dwarsdoorsneden genoemd waarvoor blijvend aandacht nodig is in de uitvoeringsprogramma’s van NOVI en Omgevingswet.

• In het NOVI worden drie landelijke financieringsontwikkelingen genoemd die impact hebben op het verbeteren van de gezonde leefomgeving.

• Een ongezond binnen- en buitenmilieu veroorzaakt ± 4 procent van de ziektelast, met luchtverontreiniging als de belangrijkste oorzaak.

• Innovatieve technologie: voor gezondheid ligt de winst vooral in het vervangen van verbrandingsmotoren door elektromotoren. Hierdoor komen minder stikstofoxiden en fijnstof in de lucht.

• De maatregelen in het Klimaatakkoord kunnen, door het verdwijnen van de fossiele bronnen, winst opleveren voor gezondheid. • Winst ligt vooral in het vervangen van verbrandingsmotoren door elektromotoren.

• De Omgevingswet (volgt 2022) staat voor een goede balans tussen het benutten en beschermen van de fysieke leefomgeving. • Klimaatakkoord met meer dan 600 afspraken om uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan.

• Data laten werken voor gezondheid, dat is het uitgangspunt LNG. • Digitale innovaties en ehealth kunnen daaraan een belangrijke bijdrage leveren door (lokale) data te laten werken voor de gezondheid en het welzijn van mensen.

• De impact van klimaat op gezondheid wordt in toenemende maten onderzocht. • De kennisagenda Klimaat en Gezondheid focust op drie thema's: (1) Temperatuurgerelateerde gezondheidseffecten, (2) Allergieën en (3) Duurzame zorg.

6

13

VOOR BESPREKINGSDOELEINDEN

1

Politiek: Trends en ontwikkelingen rondom overheidsbeleid en verkiezingen Algemene trends en ontwikkelingen • De vierjaarlijkse Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) (RIVM, 2018) geeft inzicht in de belangrijkste maatschappelijke opgaven voor de volksgezondheid en zorg in Nederland. Deze inzichten vormen de basis voor de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 (hierna LNG) (VWS, 2020) en geven richting aan het lokale en regionale gezondheidsbeleid en zijn daarmee zeer relevant voor de GGD 3.0. De volgende vier thema’s staan in het LNG centraal: (1) Gezondheid in de sociale en fysieke leefomgeving, (2) Gezondheidsachterstanden verkleinen, (3) Druk op het dagelijks leven bij jongeren en jongvolwassenen en (4) Vitaal ouder worden (zie bijlage C). Positieve gezondheid en Health in All Policies worden genoemd als belangrijke uitgangspunten bij het opstellen van het gezondheidsbeleid. • Het decentraal organiseren van de GGD’en in Nederland staat door de coronacrisis onder druk. In een interview geeft Hugo de Jonge (NRC, 2020) voorkeur aan landelijke aansturing van de GGD’en tijdens crisissituaties: “Het ontbreekt op alle fronten aan de mogelijkheid om centrale regie te voeren. Dat betekent dat we de hele crisis hebben geïmproviseerd”. Dit kan grote gevolgen hebben voor de GGD’en en daarmee ook de GGD 3.0.

• Ondanks dat de contourennota (volgt Q2 2021), met voorstellen om de toekomstbestendigheid van onze gezondheidszorg te waarborgen, nog niet is gepubliceerd is de drieledige inzet wel duidelijk geworden in de Discussienota Zorg voor de Toekomst: (1) inzetten op preventie en gezondheid, (2) sturen op organisatie en regie en (3) ruimte bieden voor vernieuwing en werkplezier. • De verkiezingsprogramma's 2021-2025 van de grote politieke partijen focussen vooral op preventie en het bevorderen van gezonde leefstijl (zie bijlage D).

Gezonde leefstijl en preventie

• Alle vier de thema’s van de LNG 2020-2024 (VWS, 2020) (zie hierboven) hebben betrekking op dit speerpunt. Aanvullend onderstreept de huidige coronacrisis het belang van preventie nogmaals. Er liggen kansen voor de GGD RR aangezien de overheid stimuleert om op lokaal niveau, met een buurt- of wijkgerichte aanpak, uitwerking te geven aan het Nationaal Preventieakkoord (VWS, 2018) (focust op het terugdringen van (1) Roken, (2) Overgewicht en (3) Alcoholgebruik) en Nationaal Sportakkoord (VWS, 2018) (focust op de toekomstbestendige organisatie en financiering van sport) • Het RIVM monitort de actuele ontwikkelingen en programma's rondom preventie en gezonde leefstijl: • Het RIVM beschrijft vier vormen van preventie op Loketgezondleven.nl: (1) doelgroep, (2) fase van ziekte, (3) type maatregel en (4) methode van uitvoering. Daarnaast biedt het RIVM ondersteuning aan bij het verbeteren van een gezonde leefstijl via De zorg voor morgen begint vandaag. • Het structureel ecosysteem rondom preventie initiatieven ontbreekt, het is nog te veel ‘los zand’. “De tijd is rijp om van besef naar structurele actie over te gaan” aldus Jet Bussemaker, Preventie initiatieven vallen in dorre aarde (RVS, 2020).

De verwachting is dat de contourennota een kader (reduceren van verkeerde prikkels, gebrek aan middelen en regels) zal neerleggen om meer gelijkgericht in te zetten op preventie en gezondheid.

Gezonde leefomgeving

• Het eerste thema van de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 (VWS, 2020) ‘(1) Gezondheid in de sociale en fysieke leefomgeving’, zoals eerder benoemd, met de bijbehorende ambities en landelijke programma’s (zie bijlage C) is relevant voor dit speerpunt en de GGD 3.0. • In het Ontwerp voor de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) (VWS, 2020) wordt de langetermijnvisie op de leefomgeving beschreven. Gezondheid en welzijn worden hier als kwetsbare en dwarsdoorsnijdende belangen benoemd waarvoor blijvend aandacht nodig is in de processen van de uitvoeringsprogramma’s van de NOVI en de Omgevingswet. Bijvoorbeeld in verschillende NOVI-gebieden (waaronder het Rotterdamse havengebied) waar sprake is van een complexe stapeling van belangen. Ook toegankelijkheid is als een van de richtinggevende belangen opgenomen. Een inclusieve omgeving creëert een condities voor mensen met een beperking om mee te doen in de samenleving. • De Omgevingswet biedt gemeenten en provincies de mogelijkheid om expliciet en vroegtijdig gezondheid en veiligheid te betrekken bij ruimtelijke planvorming. GGD GHOR Nederland heeft hiertoe drie kernwaarden: (1) Woonomgeving, (2) Mobiliteit en (3) Gebouwen voor een gezonde leefomgeving benoemd in de publicatie Kernwaarden gezonde leefomgeving (GGD GHOR NL, 2020).

• Het RIVM houdt de actuele ontwikkelingen en programma's rondom ‘gezonde leefomgeving’ bij op de website Loketgezondleven.nl.

14

VOOR BESPREKINGSDOELEINDEN

2

Economisch: Trends en ontwikkelingen huidige en verwachte financiering Algemene trends en ontwikkelingen • De taken binnen de Wpg worden gefinancierd vanuit het Gemeentefonds. Gemeenten maken daarvoor afspraken met de GGD over een basispakket (structurele financiering via inwonerbijdrage) en een pluspakket (variabele financiering via maatwerkafspraken met gemeenten). • Naast het reguliere budget zijn er verschillende aanvullende mogelijkheden voor financiering. Daarnaast zijn er verschillende fondsen in Nederland. • Algemene economische ontwikkeling Rotterdam Rijnmond (zie bijlage F): • Het werkloosheidspercentage (2012 tot 2016) in het werkgebied van de GGD RR is met +1,2% toegenomen en ligt gemiddeld ± 3% hoger dan het NL gemiddelde. De netto schuld per inwoner (2013 tot 2017) stijgt met +0,9% per jaar en ligt gemiddeld ± € 550 hoger dan het NL gemiddelde. Het aantal huishoudens met bijstandsuitkeringen (2012 tot 2020) in het werkgebied GGD RR is licht gestegen (+ 0,03% per jaar), maar ligt gemiddeld ± 22.000 boven het NL gemiddelde. • Naar verwachting zal het werkloosheidspercentage verder toenemen door de coronacrisis (322 duizend minder banen Q1 vs. Q2 2020 (CBS, 2020)). • De coronacrisis zet daarnaast extra druk op de begroting wat kan leiden tot meer druk op de bekostiging van zorg en GGD taken richting de toekomst.

Aan de andere kant zorgt de coronacrisis ook voor meer prioriteit voor infectieziektebestrijding, leefstijl en preventie én gezonde leefomgeving, dit zou een positief effect kunnen hebben op de toekomstige financiering van de GGD’en.

Publieke gezondheidsrisico’s

• De GGD Benchmarkresultaten 2019 (GHOR GGD NL, 2020) laat zien dat: • het landelijk gemiddelde van de structurele financiering ten opzichte van 2017 licht is gestegen van 54% naar 56%. Dat is een positieve ontwikkeling aangezien de GGD’en dus meer vaste inkomsten genereren. Deze gegevens ontbreken voor de GGD RR. • de inwonerbijdrage (bijdragen van de gemeenten aan de GGD gedeeld door het aantal inwoners in het werkgebied) voor alle GGD’en is gestegen ten opzichte van 2017. De GGD RR heeft na GGD Gooi en Vechtstreek de laagste inwonerbijdrage van alle GGD’en. • In de Begroting 2021 Basistakenpakket GGD RR is te lezen dat er in de huidige periode (2019-2022) is ingezet op een basistakenpakket dat in omvang beperkt blijft tot een verantwoord wettelijk minimum, dit verklaart de relatief kleine inwonerbijdrage ten opzichte van de andere GGD’en.

Gezonde leefstijl en preventie

• De Sociaal-Economische Raad (SER) vraagt, in de brief Begrotingsbehandeling VWS en preventies, specifiek aandacht voor het omzetten van de tijdelijk (en aflopende) financiële ondersteuning naar structurele financiële ondersteuning voor de maatschappelijke organisaties en gemeenten die het preventieakkoord uitvoeren. Mogelijk kan het preventiefonds (RIVM, 2015) (voorbeelden in Oostenrijk en Zwitserland) een oplossing bieden voor de structurele financiering van preventieve interventies. Het volgen van deze ontwikkeling is relevant voor de GGD 3.0. • Het RIVM monitort kosten van preventie via Volksgezondheidenzorg.info op de volgende vier thema’s: (1) Uitgaven aan ziektepreventie, (2) Uitgaven aan gezondheidsbevordering, (3) Uitgaven aan gezondheidsbescherming en (4) Uitgaven naar financieringsbron. Het grootste deel van de uitgaven gaat naar gezondheidsbescherming waar ook de taken van de GGD onder vallen.

Gezonde leefomgeving

• In het Ontwerp voor de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) (VWS, 2020) worden drie landelijke financieringsontwikkelingen genoemd die impact hebben op het verbeteren van de gezonde leefomgeving en daarmee interessant zijn voor GGD 3.0. Dit zijn: • De continuering van het reeds opgerichte Financieringsfaciliteit Binnenstedelijke Transformatie wat de ontwikkeling binnenstedelijke locaties versnelt. • Het Infrastructuurfonds wordt omgevormd naar een mobiliteitsfonds waarin niet de modaliteit maar de mobiliteit centraal staat. Daarmee worden de verkeersveiligheid, bereikbaarheid en leefbaarheid in Nederland bevorderd. Lopend project in Rotterdam: Project Mainportontwikkeling Rotterdam (PMR) met een tweeledige doelstelling: (1)het versterken van de positie van de mainport Rotterdam, en (2) het verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving in Rijnmond. • Woningbouwimpuls is een regeling om een bijdrage te krijgen om het groot tekort aan betaalbare en geschikte woningen op te los.