23. 277315 Raadsinformatiebrief Metropoolregio Rotterdam-Den Haag inzake Regionaal Transitieprogramma Openbaar Vervoer en Corona.pdf

De Gemeenteraad van Albrandswaard

Uw brief van:

--

Ons kenmerk:

277315

Uw kenmerk:

--

Contact:

Sjaak Meijerink

Bijlage(n):

2

Doorkiesnummer:

+31 10 506 1757

E-mailadres:

s.meijerink@bar-organisatie.nl

Datum:

16 maart 2021

Betreft: Transitieprogramma Openbaar vervoer en Corona – 1e en 2e informatiebrief

Geachte raadsleden, INLEIDING

Het openbaar vervoer in onze regio heeft te maken met een sterke daling van het aantal reizigers als gevolg van de corona-maatregelen. Momenteel wordt het OV gebruikt door 35% van het reguliere aantal reizigers. De vervoerders in onze regio hebben hierdoor te maken met grote tekorten als gevolg van lagere reizigersopbrengsten. Middels deze informatiebrief wordt u geïnformeerd over de stappen die zijn gezet om te komen tot een concept maatregelenpakket om de tekorten op te vangen. KERNBOODSCHAP

In november 2020 heeft de Bestuurscommissie Vervoersautoriteit van de MRDH een eerste maatregelenpakket vastgesteld om de continuïteit van het OV in de eerste helft van 2021 te waarborgen. Bij vaststelling van dat pakket is aangekondigd dat voor de tweede helft van 2021 en verder een aanvullend maatregelenpakket moet worden opgesteld. Een belangrijk deel van de tekorten wordt in 2021 nog opgevangen door het Rijk. Als voorwaarde voor een aanvullend steunpakket voor de tweede helft van 2021 is door het Rijk gesteld dat er landelijk een transitieprogramma voor het OV moet komen. Regionaal wordt dit transitieprogramma nu opgesteld. Een uitgebreide toelichting over de opgave voor het transitieprogramma en de voorstellen qua mogelijke maatregelen is opgenomen in de informatiebrief van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag van 11 februari 2021, de eerste bijlage bij deze brief. In de tweede bijlage is een tweede informatiebrief van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag van 26 februari 2021 opgenomen. Deze tweede brief bevat de conceptdocumenten voor het Regionaal Transitieprogramma OV en Corona. Bij deze stukken is een toelichting opgenomen over de aanleiding

Hofhoek 5 - 3176 PD Poortugaal - Postbus 1000 - 3160 GA Rhoon - T (010) 506 11 11 - E info@albrandswaard.nl

Betreft: Transitieprogramma OV en Corona – 1e en 2e informatiebrief

en omvang van de opgave. De brief bevat daarbij een nadere toelichting over de opbouw van het maatregelenpakket en het vervolgproces. Bij deze brief zijn drie bijlagen gevoegd: Toelichting over het maatregelenpakket Overzicht met Vervoerkundige voorstellen Q&A over het transitieprogramma. HOOFDLIJN TRANSITIEPROGRAMMA De maatregelen in het transitieprogramma zijn opgedeeld in drie onderdelen. Een lobby bij het rijk voor een meer structurele rijksbijdrage, een pakket kortetermijnmaatregelen en een pakket met mogelijke maatregelen voor de lange termijn. Een uitgebreide toelichting op dit pakket is opgenomen in bijgevoegde informatiebrief. De inhoud van het programma en de impact op Albrandswaard wordt hierna op hoofdlijnen toegelicht. Lobby voor structurele rijksbijdrage Alle belanghebbenden wordt gevraagd om zich in te zetten voor een intensieve ambtelijke, bestuurlijke en politieke lobby bij het Rijk voor een structurele rijksbijdrage. De lobby is gericht op een rijksbijdrage in de vorm van beleidsmaatregelen en een financiële bijdrage om de gevolgen van corona op te vangen en het OV-systeem toekomstvast te maken. Binnen de regio wordt aan raadsleden, portefeuillehouders en ambtenaren gevraagd om bestaande contacten op rijksniveau hiervoor te benutten. Ter ondersteuning van deze lobby is een binnenzaknotitie opgesteld met de hoofdboodschap en argumentatie.

Korte termijn maatregelen Het pakket met maatregelen voor de korte termijn bevat een No regret maatregelenpakket wat als basis altijd moet worden uitgevoerd en een pakket aan extra maatregelen. Het korte termijn maatregelenpakket is gericht op het beperken van de tekorten die al in de 2e helft van 2021 gaan ontstaan en zijn gericht op herstructurering van het Openbaar Vervoer. - No regret maatregelen De No regret maatregelen bestaan uit marketingacties om de reizigers te verleiden terug te keren in het OV. Daarnaast zijn spreidingsmaatregelen opgenomen, enerzijds gericht op scholen en bedrijven, anderzijds om reizigers te stimuleren buiten de spits te reizen en daarmee de hyperspits af te vlakken. Tot slot bevat dit pakket duurzaamheidsmaatregelen met een positieve businesscase, bijvoorbeeld om het brandstof en/of energieverbruik te reduceren. De spreidingsmaatregelen vragen een actieve inzet vanuit de gemeente om hierover afspraken te maken met scholen en grote werkgevers. - Diverse maatregelen arbeidsmarkt voor vervoerbedrijven De vervoerders gaan samen met ondernemingsraden en vakbonden stappen zetten richting een toekomstbestendige arbeidsmarkt waarin sprake is van zo veel mogelijk baanzekerheid, hogere productiviteit en kansen voor jonge generaties.

Betreft: Transitieprogramma OV en Corona – 1e en 2e informatiebrief

-

-

-

Datum 11 maart 2021 Pagina 3 van 5

Bijdragen wegbeheerders aan meerkosten wegomleidingen en buitendienststellingen In de Kadernota OV zijn afspraken gemaakt over de meerkosten van buitendienststellingen en omleidingen. Deze kosten moeten door de veroorzaker worden vergoed, maar deze werkwijze werd tot op heden niet consequent toegepast. Voor projecten in onze gemeente kan dit gevolgen hebben wanneer deze het OV beïnvloeden. Vervoerkundige ingrepen om aanbod OV af te stemmen op huidige vraag Aanvullend op het maatregelenpakket van november 2020 zijn door de vervoersbedrijven maatregelen voorgesteld om het aanbod van het OV af te stemmen op het huidige gebruik en parallelle lijnvoering in het systeem weg te nemen. Deze maatregelen zorgen voor lagere kosten in de uitvoering van het Openbaar Vervoer in de regio. In enkele gevallen komen daarbij buslijnen te vervallen en zijn er herstructureringen van lijnen om de positie van het OV in bijvoorbeeld Hoogvliet en Ridderkerk te versterken. Voor Albrandswaard is hierin het voorstel opgenomen om buslijn 79 op zaterdag en zondag niet te laten rijden. Samen met de gemeente wordt in dat geval gezocht of middels een maatwerkoplossing een alternatief moet worden geboden. Gewijzigd inzetmodel Sociale Veiligheid In beperkte mate wordt er bezuinigd op de uitgaven voor sociale veiligheid. Het gaat daarbij om het beperken van de inzet op menselijk toezicht.

Specifiek voor de RET wordt gezuinigd op de inzet van tramconducteurs en metrobeheerders. Als alternatief hiervoor wordt ingezet op mobiele teams, vergelijkbaar met de huidige inzet bij de HTM.

Aanvullende maatregelen voor de lange termijn Voor de lange termijn zijn aanvullende maatregelen verkend die een grotere impact hebben op de reizigers. Wanneer de reizigersaantallen niet herstellen en/of rijkssteun niet of niet geheel wordt verleend, worden deze maatregelen ingezet. Hierover dient dan nog nadere besluitvorming in de Bestuurscommissie VA plaats te vinden. Wel worden alvast prioriteiten gesteld om te bepalen welke aanvullende maatregelen als eerste worden ingezet. De volgende maatregelen zijn daarvoor in beeld (nog zonder prioritering): - Verder beperken inzet op sociale veiligheid Aanvullend op het korte termijn pakket wordt het menselijk toezicht in het OV verminderd. Vaste metrobeheerders en tramconducteurs worden vervangen door mobiele teams met toezichthouders. - Verhoging tarieven Verhoging van het kilometertarief tot maximaal +40% ten opzichten van het huidige tarief. Het instaptarief blijft gelijk. Ter compensatie wordt daarbij wel ingezet op de introductie van gratis reizen voor kinderen. Hiermee wordt het reizen voor gezinnen interessanter gemaakt. - Verdere vervoerkundige ingrepen Verlaging van de frequenties van diverse lijnen, schrappen van ontsluitende lijnen en spitslijnen. Hierbij wordt ook gekeken naar ingrepen op HOV-lijnen door de frequentie in de

Betreft: Transitieprogramma OV en Corona – 1e en 2e informatiebrief

-

-

-

dalperiode te verlagen. Ook is het mogelijk om het productaanbod op delen van het netwerk stil te leggen op de stille uren/dagen zoals op zondag of in de avond na 22.00 uur. Bijdragen vanuit IPVa middelen Binnen de begroting van de MRDH worden middelen voor kleinschalige investeringen overgeheveld naar de exploitatie van het OV om de tekorten op te vangen. Deze overheveling gaat dan ten koste van de investeringsruimte voor projecten gericht op fietsen, verkeersveiligheid, knooppunten, etc. Latere instroom ZE-bussen of nieuwe trams Komende jaren wordt diesel- en aardgasbussen vervangen door zero-emissiebussen. Door deze vervanging later uit te voeren kunnen de vervangingsinvesteringen later worden gedaan. Hiermee wordt geld uitgespaard, maar wordt ook later voldaan aan de eisen t.a.v. duurzaamheid. Overige maatregelen Mogelijk komen er op basis van voortschrijdend inzicht nog nieuwe maatregelen in beeld.

Bijdrage binnen begroting MRDH Binnen de begroting van de MRDH worden budgetten ingezet om een deel van de transformatie van het OV te financieren. Voor een periode van 10 jaar wordt hiervoor € 104,2 miljoen beschikbaar gesteld. Daarnaast is binnen de OV-exploitatie is budget beschikbaar om de groei van het OV mogelijk te maken. Naar verwachting is dit budget op korte termijn niet nodig. Dit budget wordt daarom ingezet om de tekorten bij de vervoerders op te vangen. Inzet van dit budget is daarbij altijd in verhouding tot de daadwerkelijke tekorten. GEVOLGEN VAN DE VOORSTELLEN VOOR ALBRANDSWAARD

Als gevolg van de voorstellen in het transitieplan rijdt buslijn 79 op zaterdag en zondag niet. Deze maatregel gaat in bij aanvang van de winterdienstregeling, per 29 augustus 2021. Door het schrappen van deze buslijn moeten op zaterdag gemiddeld 100 reizigers een alternatieve vervoerswijze zoeken. Op zondag zijn dit gemiddeld 70 reizigers. Op zaterdag kan een deel van deze reizigers gebruik maken van buurtbus 602. Er vervalt dan alleen een busverbinding richting het terrein van De Kijvelanden en Antes. Op zondag rijden door deze maatregel geen bussen meer in Rhoon en Poortugaal. In afstemming met RET, MRDH, de Buurtbus, Antes en De Kijvelanden wordt verkend of een alternatief kan worden geboden in deze periode en voor welke momenten. Zodra er meer inzicht is qua mogelijkheden en kosten informeren we u hierover. Naast de bezuiniging op lijn 79 blijven ook de maatregelen van de eerste tranche van kracht. De verlaging van de frequentie van Metro D en buslijn 82 die op 4 januari is ingegaan blijven nog langer in stand.

Betreft: Transitieprogramma OV en Corona – 1e en 2e informatiebrief

Datum 11 maart 2021 Pagina 5 van 5

Ook de overige maatregelen voor de korte termijn hebben mogelijk effect voor Albrandswaard. Met bedrijven moeten we in gesprek over de mogelijkheden tot spreiding van begin- en eindtijden. Daarnaast moet in projecten die gevolgen hebben voor de dienstregeling van bussen rekening worden gehouden met de doorbelasting van de kosten voor het omleiden van de bus. VERVOLG

Op 24 maart 2021 vindt de formele besluitvorming plaats over de beschreven maatregelen in de Bestuurscommissie VA van de MRDH. Na besluitvorming zal het definitieve maatregelenpakket middels een raadsinformatiebrief met uw raad worden gedeeld. BIJLAGE

1. 2.

Informatiebrief Metropoolregio Rotterdam Den Haag, Tussenstand regionaal Transitieprogramma OV en Corona, d.d. 11 februari 2021 Informatiebrief Metropoolregio Rotterdam Den Haag, Conceptdocumenten Regionaal Transitieprogramma OV en Corona, d.d. 26 februari 2021, met bijlagen: • Bijlage 1: Toelichting Transitieprogramma OV en Corona – OPENBAAR • Bijlage 2: Vervoerkundige voorstellen • Bijlage 3: Binnenzaknotitie voor lobby extra rijkssteun • Q&A Transitieprogramma OV en Corona

Met vriendelijke groet, het college van de gemeente Albrandswaard, de secretaris, de burgemeester,

Hans Cats

drs. Jolanda de Witte

Retouradres: Postbus 21012 3001 AA Rotterdam

Aan de Colleges van Burgemeester en Wethouders van de 23 gemeenten van de MRDH

Westersingel 12 Postbus 21012 3001 AA Rotterdam Telefoon 088 5445 100 E-mail: informatie@mrdh.nl Internet: www.mrdh.nl KvK nummer: 62288024 Bankrekeningnummer NL96 BNGH 0285 1651 43 contactpersoon

Datum

11 februari 2021

Onderwerp

Tussenstand regionaal Transitieprogramma OV en corona

uw Kenmerk ons kenmerk 78801 projectnummer doorkiesnummer 088 5445 143 e-mail g.nijsink@mrdh.nl

Geachte colleges,

aantal bijlage(n) -

Bij deze ontvangt u een update over de gevolgen van corona voor het openbaar vervoer in de metropoolregio. Eerst informeren we u over de actuele stand van zaken. Daarna beschrijven we de actuele stand van zaken wat betreft het Transitieprogramma OV en corona, waarmee we het openbaar vervoer weer toekomstbestendig willen maken voor de periode na ‘corona’. Deze brief is het vervolg op een eerdere serie, waarvan de vorige door MRDH is verzonden op 17 december 2020. Actualiteiten In onderstaande figuur wordt inzichtelijk heeft gemaakt hoe het OV-gebruik zich heeft ontwikkeld sinds januari 2020, waarbij een vergelijking wordt gemaakt met de reizigersaantallen in 2019.

Albrandswaard, Barendrecht, Brielle, Capelle aan den IJssel, Delft, Den Haag, Hellevoetsluis, Krimpen aan den IJssel, Lansingerland, Leidschendam-Voorburg, Maassluis, Midden-Delfland, Nissewaard, Pijnacker-Nootdorp, Ridderkerk, Rijswijk, Rotterdam, Schiedam, Vlaardingen, Wassenaar, Westland, Westvoorne, Zoetermeer.

De aangescherpte en verlengde coronamaatregelen hebben ertoe geleid dat het OV-gebruik in onze regio, net als in andere gebieden in Nederland, sinds half december 2020 weer fors is gedaald. Momenteel wordt het OV gebruikt door 35% van het reguliere aantal reizigers. Het Rijk heeft eerder een Beschikbaarheidsvergoeding Openbaar Vervoer (BVOV) toegekend voor 2020 en de eerste helft van 2021. Met deze vergoeding wordt een groot deel van het tekort van de OV-bedrijven gecompenseerd. Om voor 2021 het nog resterende tekort op te lossen, heeft de bestuurscommissie Vervoersautoriteit op 25 november 2020 een maatregelenpakket vastgesteld. Bij dit maatregelenpakket is een inschatting gemaakt wat betreft de rijkssteun in de periode na 1 juli 2021. Op dit moment werken we samen met het Rijk en de OV-sector aan een landelijk kader voor de transitieprogramma’s. Inmiddels heeft het Rijk een verlenging van de beschikbaarheidsvergoeding voor het derde kwartaal 2021 toegezegd. Deze verlenging, waarop in het maatregelenpakket van 25 november 2020 overigens al grotendeels geanticipeerd was, biedt op de korte termijn wat ‘lucht’, maar nog steeds resteert een grote opgave (zie tabel op pagina 4). De gesprekken over het landelijk transitieprogramma lopen daarom onverminderd door.

We zijn ambtelijk en bestuurlijk nauw betrokken bij dit proces en zetten vol in op continuering van de steun van het Rijk. Tegelijkertijd bereiden we ons voor op een scenario zonder steun van het Rijk en benoemen we de maatregelen die nodig zijn in een dergelijk scenario. Enerzijds omdat het in de gesprekken met het Rijk een onderbouwing biedt voor het standpunt dat aanvullende rijkssteun nodig is. Anderzijds om voorbereid te zijn indien dit scenario werkelijkheid wordt. Door nu al rekening te houden met dit scenario, kunnen we goed doordachte en in afstemming met alle stakeholders ontwikkelde maatregelen benoemen en deze zo nodig tijdig implementeren. Daarmee voorkomen we een situatie waarin we op een later moment worden geconfronteerd met een opgave die zo acuut is dat de dienstverlening van het OV in gevaar komt en de MRDH niet anders kan dan ingrijpende maatregelen te nemen zonder hierover het gesprek te voeren met haar stakeholders, zoals de inliggende gemeenten. Hoe dan ook zal dit bij tekortschietende inzet van het Rijk gaan om ingrijpende maatregelen die ten koste kunnen gaan van de maatschappelijke doelen van het OV zoals economie, verstedelijking en maatschappelijke participatie zoals deze staan in het Toekomstbeeld OV van het Rijk. Onze gezamenlijke eerste prioriteit moet daarom zijn dat het Rijk zijn verantwoordelijkheid neemt.

Visie Corona heeft een forse en meerjarige impact op het OV-gebruik. Tegelijk blijven de langetermijnambities van onze regio ongewijzigd. Er is een groot aantal opgaven die op (middel)lange termijn onverminderd om een oplossing vragen, waarbij OV een cruciale rol speelt. Deze opgaven zijn onder meer verwoord in het programma Move (Mobiliteit en Verstedelijking), vormen de basis onder de propositie in het Groeifonds en worden door het Rijk onderstreept in het Toekomstbeeld OV 2040:  De toename van het aantal inwoners en van de logistiek leidt tot grote en hardnekkige bereikbaarheidsknelpunten op de weg en in het OV;  De toename van het aantal woningen, bedrijven en vervoer zet druk op de schaarse ruimte in de regio;  De regio kent een groot onbenut economische potentieel door achterblijvende agglomeratiekracht. Dit maakt dat onze inzet onverminderd gericht is op het versterken van de integratie van verstedelijking en openbaar vervoer. De verduurzaming van het OV en het verder verbeteren

2

van het OV zodat het nog meer aansluit bij de vraag van de reiziger. Het gaat dan zowel om het vervoersaanbod als de kwaliteit van het OV. Dit perspectief blijft overeind staan. Tegelijkertijd is dit transitieprogramma nodig om een financiële opgave op te lossen, waarvan de omvang in hoge mate afhankelijk is van de inzet van het Rijk. De transitie die het openbaar vervoer op de korte en middellange termijn moet maken om dit mogelijk te maken, rust op drie pijlers:  Tevreden reizigers: een OV-systeem dat aansluit bij de behoeften van reizigers;  Toekomstbestendigheid OV-bedrijven: het absorberen van de financiële effecten van corona, structurele hervorming bedrijfsvoering;  Gezonde OV-concessies: herijkte OV-concessie die rekening houden met de gevolgen van de coronacrisis. Opgave Transitieprogramma In onze brief van 17 december 2020 hebben wij u gewezen op de inhoudelijke en financiële opgave waarvoor de OV-bedrijven en de MRDH gesteld staan. De lange termijn opgaven en de beoogde rol van het OV daarin blijven ongewijzigd, maar op de korte en de middellange termijn verandert het OV-gebruik als gevolg van ‘corona’. Op de korte termijn omdat beperkende maatregelen zorgen voor een daling van het OV-gebruik.

Op de middellange termijn omdat reizigers weer hun ‘weg in het OV terug moeten vinden’ en ook omdat reizigers hun reisgedrag mogelijk deels blijvend veranderen door ervaringen met thuiswerken en online onderwijs. In de brief van 17 december 2020 hebben wij u gemeld dat de financiële opgave als gevolg van corona ruim 200 miljoen euro kan bedragen voor de periode 2021-2024. Inmiddels zijn de berekeningen geactualiseerd, en is ook een doorkijk gemaakt naar de periode tot 2030. Dit omdat de gevolgen van corona mogelijk ook in de jaren na 2024 blijven doorwerken. Daarnaast hebben we aansluiting gezocht bij een aantal scenario’s die landelijk worden gehanteerd. De scenario’s verschillen wat betreft verwachtingen qua economisch herstel, gedragsverandering en vraaguitval door veranderingen in het OV-aanbod.

3

In alle scenario’s is dus sprake van een substantiële daling van het aantal reizigers, die ook na 2021 nog een aantal jaren zal voortduren. In alle scenario’s wordt echter ook gerekend met een terugkeer naar de oorspronkelijke reizigersaantallen; de snelheid waarmee dit gebeurt, verschilt per scenario echter sterk. En zeker in een sterk verstedelijkte regio als de onze, waar de reizigersaantallen hoog zijn en de impact van corona dus groot, is er erg veel onzekerheid over het tempo van het te verwachten herstel en de gevolgen die dat heeft voor het OV. Daarbij worden landelijk en regionaal de scenario’s 2 1 (‘optimistische scenario’) en 4 (‘pessimistische scenario’) nader uitgewerkt en financieel doorgerekend. Dat levert voor de MRDH de volgende inzichten op: Financiële effecten MRDH 2021-2030 (x € mln.)

Optimistische scenario (scenario 2)

Pessimistische scenario (scenario 4)

Lagere reizigersopbrengsten

574

1.419

Beschikbaarheidsvergoeding Rijk tot 1 oktober 2021

83

137

Langjarig effect maatregelen 25-11-2020 (‘Maatregelenpakket 2021’)

113

113

Resterende opgave:

379

1.169

Mogelijke eigen bijdrage MRDH (beschikbare middelen door lagere kosten vanwege achterblijvende groei) 2

50

200

Daarna nog resterende opgave:

329

969

Dit betekent dus dat de financiële opgave waarvoor de MRDH en haar vervoerbedrijven gesteld staan, ‘onder de streep’ kan oplopen tot 969 miljoen euro tot 2030, afhankelijk van de mate van herstel van het reizigersgebruik, en ook afhankelijk van de vraag hoe het Rijk invulling geeft aan de toegezegde verlengde BVOV na 1 oktober 2021. Daarbij is al rekening gehouden met – onder nader te bepalen voorwaarden en fasering - maximale inzet van eigen middelen door de MRDH. Nogmaals: de primaire inzet van MRDH is – met andere DO’s en vervoerders – gericht op adequate ondersteuning van het Rijk in de context van de huidige situatie waarin het OV als vitale sector onderdeel is van de crisisaanpak én met het oog op de lange(re) termijn opgaven, juist ook in onze metropoolregio. We lichten dit in de volgende alinea’s toe. Zoals we meldden in onze brief van 17 december 2020 gaan we in het Transitieprogramma OV en corona uit van het voorzichtige basisscenario: scenario 4, met lage reizigersaantallen en alleen de rijkssteun tot 1 juli 2021 waarvan zeker is dat die verleend zal worden. De voorstellen 1

Gezien de toegenomen impact van corona sinds het ontwikkelen van deze vier scenario’s is inmiddels duidelijk dat scenario 1 niet meer haalbaar is; daarom is scenario 2 nu het meest optimistische scenario. De ontwikkeling van het aantal reizigers in Q1 2021 verloopt tot nu toe conform scenario 4. 2

Dit betreft de gereserveerde exploitatiemiddelen voor de eerder verwachte groei. Dit conform het standpunt van de bestuurscommissie dat de gereserveerde investeringsmiddelen noodzakelijk zijn om de langetermijnambities te kunnen realiseren. Over de inzet van deze middelen is nog wel besluitvorming benodigd door de Bestuurscommissie Vervoersautoriteit en door het Algemeen Bestuur van de MRDH. 4

die worden ontwikkeld ten behoeve van het Transitieprogramma, zullen inzichtelijk maken wat nodig is om deze opgave te realiseren. Dat we kiezen voor het inzichtelijk maken van het basisscenario betekent niet dat we dus nu ook al kiezen voor het uitvoeren van alle maatregelen die horen bij de financiële opgave van dit basisscenario. De inzet van de MRDH is immers volop gericht op het verhogen van het gevoel van urgentie bij en daarmee het verkrijgen van extra steun van het Rijk. We zien daarvoor inhoudelijke argumenten (het belang van OV in het oplossen van diverse maatschappelijke opgaven zoals verduurzaming, agglomeratiekracht, inclusiviteit, verstedelijking e.d.). Daarnaast heeft het Rijk het OV tijdens deze pandemie als vitale sector benoemd. Een sector die voor corona kerngezond was maar nu te maken heeft met grote tekorten die direct veroorzaakt worden door de pandemie. Wij zetten dan ook vol in op extra inzet van het Rijk, op inhoud én geld. Zo heeft ook het Rijk een verantwoordelijkheid als het gaat om het succesvol realiseren van spreidingsmaatregelen. Dit laat echter onverlet dat rijkssteun nog dusdanig onzeker is dat wij niet anders kunnen dan ons ook voor te bereiden op een noodscenario waarin MRDH en vervoerders zonder aanvullende rijkssteun de toekomst in moeten.

Op 24 maart 2021 stelt de bestuurscommissie Va daarom een pakket vast met de eerste maatregelen en een prioritering van maatregelen wanneer deze de komende periode niet afdoende blijken te zijn. Uitgangspunt is en blijft om alleen maatregelen te treffen die nu zeker nodig zijn en die geen afbreuk doen aan de kracht van het OV-product en de doorgroei en toekomstbestendigheid van het OV-systeem. Daarbij spelen schaalbaarheid en tijdelijkheid een rol. Afweging voorstellen maatregelenpakket Vanzelfsprekend doen vervoerbedrijven en decentrale opdrachtgevers voor het openbaar vervoer er alles aan om ervoor te zorgen dat het pessimistische scenario niet uitkomt. De maatregelen die we voorstellen, zijn daarom mede gericht op het zo snel mogelijk terugwinnen van de reizigers (en daarmee het verhogen van de reizigersopbrengsten). Daarnaast zullen de voorstellen mede inzicht verschaffen in welke mate maatregelen mogelijk zijn zonder dat op een onverantwoorde wijze afbreuk wordt gedaan aan de kwaliteit en de maatschappelijke functie van het OV-systeem. Dit inzicht is bovendien behulpzaam in het gesprek tussen regio en Rijk over de (verlenging van de) BVOV of een andere vorm van een aanvullende rijksbijdrage. De voorstellen die worden ontwikkeld, worden beoordeeld aan de hand van het afwegingskader dat de bestuurscommissie Va in oktober 2020 heeft vastgesteld. Dat betekent: 







Voorstellen dienen zo veel mogelijk in lijn te zijn met de beleidsdoelstellingen van de MRDH, zoals verwoord in onder andere de Strategische Agenda en de Uitvoeringsagenda Bereikbaarheid. Dit betreft onder meer de maatschappelijke doelen van het OV zoals economie, verstedelijking, inclusiviteit en duurzaamheid; Voorstellen dienen robuust, wendbaar en weerbaar te zijn; er moet ruimte zijn voor tussentijdse aanpassing/ bijsturing als ontwikkelingen anders gaan dan nu voorzien. Bijvoorbeeld omdat het reisgedrag en reizigersaantallen toch anders blijken te zijn dan vooraf ingeschat; De voorstellen worden objectief beoordeeld op de mate waarin deze impact hebben op reizigers: aantallen reizigers, mate van impact per reiziger en de tijdsduur van de maatregel (tijdelijk of permanent?). Bij voorstellen om het voorzieningenniveau te verminderen, heeft het verlagen van frequenties de voorkeur boven het schrappen van lijnen. Het totaalpakket moet in balans zijn: het moet een evenwichtig pakket van maatregelen zijn, zowel inhoudelijk als geografisch als wat betreft de doelgroepen van OV-reizigers

5

waarop de maatregelen impact hebben. Gekeken zal worden naar de toekomstvastheid van maatregelen (bijvoorbeeld ook rekening houdend met verwachte ruimtelijke ontwikkelingen) en het bereikbaar houden van maatschappelijk relevante bestemmingen (ziekenhuizen). Daarnaast moet aandacht worden besteed aan toegankelijkheid en zal er worden gelet op het risico van stapeling van verschillende maatregelen. Of de mogelijke maatregelen die worden benoemd en geprioriteerd, daadwerkelijk moeten worden genomen, hangt af van de ontwikkelingen wat betreft reizigersaantallen en eventuele aanvullende rijkssteun. De afweging in welke volgorde zo nodig maatregelen worden genomen, wordt door de bestuurscommissie Va gemaakt op basis van de ‘viertrap’ die beschreven was in het Afwegingskader dat door de Bc Va is vastgesteld op 28 oktober 2020: A. Aanpassing van interne bedrijfsvoering van vervoerbedrijven; B. Andere wijze van organisatie/samenwerking tussen de vervoerbedrijven en MRDH; Pas als daarbij alle mogelijke maatregelen zijn genomen, dan: C. Maatregelen met een klantimpact; Pas als daarbij alle mogelijke maatregelen zijn genomen, dan: D. Maatregelen met een grote klantimpact. Eerste tussenresultaten MRDH en de vervoerders hebben een overkoepelende visie geformuleerd die inhoudelijke richting geeft aan het Transitieprogramma.

Het Transitieprogramma moet een bijdrage leveren aan tevreden reizigers, toekomstbestendige OV-bedrijven en gezonde concessies. Deze drie uitgangspunten zijn leidend voor de maatregelen. Met deze visie zetten MRDH en vervoerders een wenkend perspectief neer voor de periode na deze pandemie. Op basis van de hierboven genoemde opgave en de inhoudelijke visie is de afgelopen periode gewerkt aan het in beeld brengen van mogelijke maatregelen. De thema’s zoals die eerder zijn genoemd in de brief van 17 december 2020 zijn uitgewerkt. Het gaat om de volgende thema’s:

6

Daarbij worden de onderwerpen in de ‘tweede schil’ wel benoemd, maar in het kader van het Transitieprogramma niet nader uitgewerkt. Wel is het zo dat maatregelen op dit gebied, waar nodig, een aanvullende bijdrage kunnen leveren aan de opgave van het Transitieprogramma. Voorstellen voor het Transitieprogramma Het Transitieprogramma focust op maatregelen die zo veel mogelijk op kortere termijn (in de komende jaren) kunnen worden doorgevoerd. De verschillende ambtelijke werkgroepen met medewerkers van MRDH en vervoerbedrijven hebben inmiddels een groot aantal mogelijke maatregelen geïnventariseerd waarmee, ook in het basisscenario, de opgave kan worden gerealiseerd. Nadrukkelijk merken wij daarbij op dat daarbij (nog) niet is gekeken naar de wenselijkheid en haalbaarheid. De maatregelen zijn hieronder opgenomen. Uit de inventarisatie komen onder meer de volgende voorstellen: 1. No regret maatregelen (zijn inzetbaar in elk scenario) Er is een aantal maatregelen benoemd die zonder meer inzetbaar zijn, ongeacht welk scenario zich voor gaat doen.

Concreet gaat het om:  Het voeren van een gezamenlijke marketingcampagne om, als de beperkende coronamaatregelen voorbij zijn, reizigers zo snel mogelijk weer terug te winnen in het openbaar vervoer;  Het (verder) maken van afspraken met onderwijsinstellingen en grote werkgevers over gewijzigde les- en werktijden, waardoor een gelijkmatiger verdeling van reizen over spits en dal mogelijk wordt (gelijkmatiger verdeling = minder piekinzet = lagere exploitatiekosten);  Het invoeren van een aantal verduurzamingsmaatregelen die zichzelf terugverdienen. 2. Maatregelen in het kader van de interne bedrijfsvoering van vervoerders Binnen de eigen organisatie van vervoerbedrijven bestaan mogelijkheden om efficiënter en productiever te werken. Daarnaast bestaan er mogelijkheden om de bedrijven wendbaarder te maken voor de toekomst en wellicht ook om een bijdrage te leveren aan de aanpak van de jeugdwerkloosheid. 3. Maatregelen in het kader van een andere organisatie OV / samenwerking MRDH en vervoerders In lijn met het afwegingskader zijn er maatregelen benoemd die een bijdrage leveren aan een andere manier van het openbaar vervoer. Concreet gaat het om:  Een lagere bijdrage van de MRDH aan inpassingskosten van OV projecten: de MRDH betaalt voor het basisniveau kwaliteit openbare ruimte.

Gemeenten krijgen ruimte om een hoger kwaliteitsniveau in te kopen;  Conform de na een zienswijzeprocedure vastgestelde Kadernota OV 2017 vergoeden gemeenten de meerkosten als gevolg van wegomleidingen en buitendienststellingskosten;  Een vermindering van het budget ‘Kleine Projecten’ MRDH. Dit bedrag wordt ingezet ten behoeve van vermindering maatregelen die een grote klantimpact hebben. 4. Maatregelen met grote klantimpact Verder zijn er diverse maatregelen benoemd met grote klantimpact en met grote consequenties voor de maatschappelijke functie van het OV. Het betreft maatregelen die toch aan de orde kunnen zijn als de benodigde aanvullende rijkssteun tekort schiet. Dit betreft bijvoorbeeld:

7

  



Het op een later moment vervangen van een aantal trams door nieuwe trams, en latere vervanging van diesel- en aardgasbussen door zero-emissiebussen, waardoor vervangingsinvesteringen pas op een later moment gedaan hoeven te worden; Een verdere verhoging van het kilometertarief, afhankelijk van de grootte van de opgave. Zo betekent een verhoging van het kilometertarief van 30% een verhoging van de totale ritprijs van 8 tot 17%, in combinatie met gratis vervoer voor kinderen; Minder inzet van menselijk toezicht ten behoeve van sociale veiligheid. Als het gezien de ernst van de financiële opgave noodzakelijk is, zou op een aantal of op alle Rotterdamse tramlijnen de vaste conducteur vervangen moeten worden door mobiele teams, zoals deze ook al worden ingezet op de Haagse tramlijnen. Ook zou het betekenen dat de inzet van servicemedewerkers (metrobeheerders) moet worden verminderd of beëindigd. Diverse vervoerkundige maatregelen, zoals: o Verlagen van frequenties (of handhaven van de momenteel al verlaagde frequenties) zolang de vervoervraag nog laag is. Als de vervoervraag weer toeneemt, worden deze maatregelen ongedaan gemaakt om voldoende vervoercapaciteit te kunnen bieden; o Het schrappen van losse lijnen en het stilleggen van het productaanbod op delen van het netwerk op stille uren/ dagen (denk aan zondag of na 22 uur ’s avonds).

Eigen bijdrage MRDH Om nog scherpere maatregelen te voorkomen, is ook gekeken naar de mogelijkheden die de MRDH-meerjarenbegroting biedt om een bijdrage te leveren. In de begroting is geld opgenomen om de hogere exploitatiekosten door de eerder verwachte groei van het OVgebruik op korte en middellange termijn op te kunnen vangen. Nu deze groei zich niet voordoet en we op korte en middellange termijn juist gesteld staan voor een (tijdelijke) terugval van het aantal reizigers, kunnen deze middelen worden ingezet om de gevolgen van corona op te vangen. Aan de bestuurscommissie zal daarom worden voorgesteld om minimaal € 50 miljoen en maximaal € 200 miljoen beschikbaar te stellen aan de vervoerbedrijven om de financiële gevolgen van corona te beperken. Deze bijdrage wordt in tranches en voorwaardelijk beschikbaar gesteld, gekoppeld aan het daadwerkelijk realiseren van bepaalde maatregelen, zoals een toekomstvast inzetmodel sociale veiligheid. Daarnaast zal aan de bestuurscommissie worden voorgesteld om maximaal € 104,2 mln. voor te stellen voor een aantal maatregelen die nodig zijn om de aantrekkelijkheid van het OV-systeem structureel te verbeteren en te versterken en de OV-sector wendbaarder en toekomstvast te maken. Te denken valt daarbij aan de invoering van Nieuwe Betaalwijzen (de bankpas in plaats van de OV-chipkaart als betaalmiddel) en versnellingsmaatregelen.

Daarmee kan de transitie worden gemaakt naar een aantrekkelijk, toegankelijk en toekomstvast OV-systeem. Besluitvorming en vervolgproces Op 3 februari hebben de 23 wethouders Verkeer en Vervoer van de MRDH de eerste tussenresultaten van het Transitieprogramma met elkaar besproken. Ook zijn de eerste tussenresultaten besproken met de Adviescommissie Va. Mede aan de hand van de reflecties van de wethouders en de leden van de adviescommissies worden de voorstellen de komende weken verder uitgewerkt en waar nodig bijgesteld, zodat op 24 maart formele besluitvorming kan plaatsvinden. Dit zal gebeuren conform het proces dat wij hadden beschreven in de brief van 17 december 2020.

8

Zoals eerder in deze brief en in de gesprekken in de BcVa, met AcVa en Metrocov besproken en aan de start in het proces meegegeven als uitgangspunt, zal aan de bestuurscommissie worden voorgesteld om een prioritering van de maatregelen vast te stellen. Dat betekent dat nu nog niet daadwerkelijk wordt besloten om alle mogelijke maatregelen uit te voeren, maar wel om nu vast stellen in welke volgorde indien nodig de maatregelen zullen worden uitgevoerd. Of dat daadwerkelijk nodig zal zijn, is zoals geschetst afhankelijk van het herstel van het groei van het OV en van de inzet van het Rijk. Na besluitvorming op 24 maart 2021 zal op regelmatige basis herijking van het Transitieprogramma plaats vinden. Daarbij kijken we naar hoe de reizigersgroei zich ontwikkelt en verwerken we eventuele financiële bijdragen van het Rijk. Naar aanleiding daarvan wordt bepaald welke aanvullende maatregelen nodig zijn dan wel, bij positieve ontwikkelingen, of maatregelen afgeschaald kunnen worden. Op die manier proberen we zo goed mogelijk in te springen op de actuele situatie en zo te zorgen voor een gezond OV met tevreden reizigers dat optimaal bijdraagt aan het economisch vestigingsklimaat en de leefbaarheid van onze regio in lijn met de regionale groeiagenda. Namens de bestuurscommissie Vervoersautoriteit MRDH,

I.S. Bal Portefeuillehouder OV-concessiemanagement

M.J. Rosier Portefeuillehouder OV-ontwikkeling

9

Retouradres: Postbus 21012 3001 AA Rotterdam

Leden van de Bestuurscommissie Va

Datum

Westersingel 12 Postbus 21012 3001 AA Rotterdam Telefoon 088 5445 100 E-mail: informatie@mrdh.nl Internet: www.mrdh.nl KvK nummer: 62288024 Bankrekeningnummer NL96 BNGH 0285 1651 43 Contactpersoon J.C. Wassens

26 februari 2021

uw kenmerk

Onderwerp

ons kenmerk 79412 projectnummer

Conceptdocumenten Regionaal Transitieprogramma OV en Corona

doorkiesnummer 088 5445 e-mail j.wassens@mrdh.nl aantal bijlage(n) div.

Geachte leden van de BCVa, De afgelopen maanden is hard gewerkt aan de totstandkoming van het zogeheten Transitieprogramma OV en Corona. Dit met als doel om op 24 maart 2021 een besluit te kunnen nemen over hoe wij als Metropoolregio Rotterdam Den Haag het openbaar vervoer door deze lastige tijden kunnen loodsen. Met deze brief bieden wij u het regionaal Transitieprogramma, de bijbehorende agendapost en achterliggende stukken aan. De inhoudelijke opgave Corona heeft een enorme en meerjarige impact op het OV in onze regio. Tegelijkertijd blijven de lange termijn ambities met het OV in onze regio ongewijzigd. Er is een groot aantal maatschappelijke opgaven die op (middel)lange termijn onverminderd blijven spelen en om investeringen vragen. OV speelt daarbij een cruciale rol. Deze opgaven zijn onder meer verwoord in het programma MoVe (Mobiliteit en Verstedelijking) en vormen de basis van de Groeiagenda Zuid-Holland. Het gaat om de volgende opgaven:  De toename van het aantal inwoners (tot 2040 komen er in de metropoolregio 400.000 mensen bij) en de groei van de logistiek leidt tot grote en hardnekkige bereikbaarheidsknelpunten op de weg en in het OV;  De toename van het aantal woningen, bedrijven en vervoer zet druk op de schaarse ruimte in de regio;  De metropoolregio kent een groot onbenut economische potentieel door achterblijvende agglomeratiekracht.

Dit maakt dat onze inzet onverminderd gericht blijft op het faciliteren van de verstedelijking door middel van goed OV. Daarmee bedienen we de reiziger van nu, morgen en overmorgen en dragen we bij aan de gewenste verduurzaming van de samenleving. Dit perspectief moeten we ondanks de coronacrisis goed voor ogen blijven houden. De financiële opgave De financiële opgave waarvoor MRDH en haar opbrengstverantwoordelijke vervoerbedrijven gesteld staan door corona is groot en urgent. In het meest gunstige geval bedraagt deze opgave 379 miljoen euro in de periode 2021-2030, waarvan 189 miljoen euro in de periode Albrandswaard, Barendrecht, Brielle, Capelle aan den IJssel, Delft, Den Haag, Hellevoetsluis, Krimpen aan den IJssel, Lansingerland, Leidschendam-Voorburg, Maassluis, Midden-Delfland, Nissewaard, Pijnacker-Nootdorp, Ridderkerk, Rijswijk, Rotterdam, Schiedam, Vlaardingen, Wassenaar, Westland, Westvoorne, Zoetermeer.

2021-2024. In minder optimistische rekenmodellen loopt het tekort zelfs op tot 1.169 miljoen euro in de periode 2021-2030. De uiteindelijke hoogte van de tekorten is afhankelijk van de snelheid van herstel van de OV-reizigersaantallen en van aanvullende rijkssteun. Het transitieprogramma zal – in nauwe samenwerking met het Rijk – een antwoord moeten geven op de voorziene tekorten. Het is, gezien de grote financiële tekorten in elk scenario, daarom urgent en noodzakelijk nu te handelen. De gezondheid van onze OV-sector is een gedeelde verantwoordelijkheid, van ons, van de vervoerders én van het Rijk. Daarom is het van het grootste belang de lobby richting Rijk blijvend en massief in te zetten én voorbereid te zijn op een scenario waarbij het herstel van reizigers minder snel gaat dan gehoopt en/of aanvullende Rijkssteun niet (geheel) tot stand komt. Opbouw van het transitieprogramma Het transitieprogramma is opgebouwd uit een pakket aan maatregelen die op korte termijn ingezet kunnen worden en mógelijke knoppen waar nu niet aan gedraaid wordt, voor het borgen van het lange termijnperspectief onwenselijk zijn, maar die onvermijdelijk ingezet moeten worden als het Rijk onvoldoende verantwoordelijkheid neemt en/of de reizigersopbrengsten achterblijven.

Het nu aan de bestuurscommissie voorgestelde pakket van maatregelen die op korte termijn de financiële nood verlichten bestaat uit:  ‘No regret maatregelen’: marketingacties, spreidingsmaatregelen, duurzaamheidsmaatregelen met positieve business case;  Diverse maatregelen ten behoeve van de interne bedrijfsvoering bij vervoerders;  Het in de praktijk uitvoeren van het in de Kadernota OV 2017 genomen bestuurlijke besluit dat gemeenten bijdragen aan de kosten van majeure wegomleidingen en (mede) door gemeenten veroorzaakte majeure ontwikkelingen buiten de invloedssfeer van de concessiehouders;  Vervoerkundige ingrepen: o Doorzetten pakket BCVa-pakket 25 november 2020 o Verdere vervoerkundige maatregelen;  Maatregelen wijziging inzetmodel Sociale Veiligheid (ca 10% minder menselijk toezicht). MRDH en vervoerbedrijven hebben daarnaast onderzocht welke aanvullende maatregelen de komende periode genomen kunnen worden wanneer de reizigersaantallen zich onvoldoende herstellen en /of aanvullende Rijkssteun niet of niet geheel verleend wordt.

Dit heeft geleid tot de volgende maatregelen, waarvan wordt voorgesteld om deze nu (nog) niet in te voeren, maar over de daadwerkelijke inzet van deze maatregelen te besluiten op een later moment, afhankelijk van het reizigersherstel en de mate van aanvullende rijkssteun:  Sociale veiligheid: verdere vermindering van menselijk toezicht op diverse tijden en locaties volgens verschillende varianten  Tariefsverhoging van maximaal 40 % inclusief invoering kinderkaartje  Verdere vervoerkundige ingrepen  Bijdrage van uit IPVa middelen van maximaal 7,5 miljoen euro per jaar tot een maximum van 75 miljoen euro  Latere instroom ZE-bussen of latere instroom nieuwe trams  Overige maatregelen (nog niet bekend, mogelijk voortschrijdend inzicht) Het regionale Transitieprogramma dat nu aan u wordt aangeboden en ter besluitvorming zal voorliggen in de BCVa van 24 maart aanstaande, zal in 2021 driejaarlijks en vanaf 2022 tweejaarlijks worden herijkt. Bij positieve ontwikkelingen kunnen maatregelen versoepeld of losgelaten worden, bij het voltrekken van een negatiever scenario zijn aanvullende maatregelen onvermijdelijk. 2

Kortheidshalve wordt voor de inhoudelijke toelichting op deze maatregelen verwezen naar de bijgevoegde stukken Proces de komende weken Besluitvorming over het regionaal Transitieprogramma OV en Corona staat gepland voor de BCVa van 24 maart 2021. De komende maand zijn er diverse momenten voorzien om u te informeren over de inhoud van het Transitieprogramma en eventuele (technische) vragen te beantwoorden. Het gaat om:  3 maart 2021, informatieve sessie voor de leden van de BCVa en het AOVa;  4 maart 2021, informatieve sessie voor de leden van de ACVa. Na deze informatieve sessies zal op 9 maart 2021 het Metrocov het voorstel bespreken en van een advies voorzien, gevolgd door de ACVa op 11 maart 2021. Daarnaast zijn we van harte bereid om u de komende maand te ondersteunen in het contact met uw gemeenteraad. Indien gewenst geven wij graag een toelichting op het Transitieprogramma, zodat u op een constructieve wijze het gesprek kunt voeren met uw Raad en de input van de gemeenteraad op een goede manier in kunt brengen tijdens de bespreking op 24 maart 2021. Mocht u behoefte hebben aan deze ondersteuning neem dan gerust contact met ons op. Wij denken dat u dat u, op basis van de achterliggende stukken en genoemde informatieve sessies, een goede basis heeft om de komende maand tot een goed beeld en oordeel te komen.

Wij benadrukken dat nu handelen nodig is; ten aanzien van de besluitvorming over het regionale Transitieprogramma en in de lobby naar het Rijk. Niets doen betekent dat het forse financiële vraagstuk alleen maar groter wordt. Dat de maatregelen pijnlijk zijn begrijpen wij, maar het is noodzakelijk om met elkaar te komen tot een zorgvuldig besluit voor het OV van nu, morgen en overmorgen. Met vriendelijke groet,

I.S. Bal Portefeuillehouder OV-concessiemanagement

M.J. Rosier Portefeuillehouder OV-ontwikkeling

3

Transitieprogramma OV en corona 2021 2e helft en verder Toelichting besluitvorming BcVa 24 maart 2021

1

Inhoud: 1. 2. 3. 4. 5.

Aanleiding en opgave Inzet op aanvullende rijkssteun Visie Maatregelenpakket korte termijn Mogelijke aanvullende maatregelen, vervolgproces

2

Inhoud: 1. 2. 3. 4. 5.

Aanleiding en opgave Inzet op aanvullende rijkssteun Visie Maatregelenpakket korte termijn Mogelijke aanvullende maatregelen, vervolgproces

3

Aanleiding

Kamerbrief Minister van IenW 15 september 2020:

“Voor de periode van 1 juli tot en met 31 december 2021 biedt het kabinet perspectief op een aanvullende verlenging [van de Beschikbaarheidsvergoeding Openbaar Vervoer]. Daarbij zal sprake zijn van een versobering. Verlenging geschiedt onder de voorwaarde dat door de sector – (de decentrale) overheden en vervoerders gezamenlijk - uiterlijk 1 april 2021 een transitieplan wordt opgesteld. Dit plan geeft richting aan de benodigde (verdere) optimalisatie, kostenbesparingen, aanpassingen aan dienstregeling en/of concessie en de transitie daartoe van het openbaar vervoer startend in de tweede helft van 2021.” 4

Actuele stand van zaken OV-gebruik % instappers per maand in stads- en streekvervoer MRDH in 2020 t.o.v. 2019 120%

100%

80%

60%

40%

20%

0% Januari

Februari

Maart

April

Mei

Juni

Juli

2019

2020

Augustus

September

Oktober

November

December

5

6

Financiële opgave MRDH en vervoerbedrijven door corona (per jaar, € mln.) 250

250

Optimistische scenario

Pessimistische scenario (basisscenario)

200

200

150

150

100

100

50

50

0

0

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Rijksbijdrage (BVOV)

Meerjarig effect maatregelen 25-11-2020

Rijksbijdrage (BVOV)

Meerjarig effect maatregelen 25-11-2020 7

Mogelijke inzet eigen middelen MRDH

Resterende opgave

Mogelijke inzet eigen middelen MRDH

Resterende opgave

2030

Financiële effecten MRDH en vervoerbedrijven 2021-2030 (x € mln.)

Optimistische scenario (scenario 2)

Pessimistische scenario (scenario 4)

Lagere reizigersopbrengsten

574

1.419

Beschikbaarheidsvergoeding Rijk tot 1 oktober 2021

83

137

Langjarig effect maatregelen 25-11-2020 (‘Maatregelenpakket 2021’)

113

113

Resterende opgave:

379

1.169

8

Inhoud: 1. 2. 3. 4. 5.

Aanleiding en opgave Inzet op aanvullende rijkssteun Visie Maatregelenpakket korte termijn Mogelijke aanvullende maatregelen, vervolgproces

9

MRDH en vervoerders pleiten voor aanvullende rijkssteun  Inhoud:  OV vervult belangrijke rol in beantwoorden maatschappelijke opgaven (verduurzaming, agglomeratiekracht, inclusiviteit, verstedelijking e.d.)  Ambitieus Toekomstbeeld OV door Rijk omarmd  Rijk betitelt OV als vitale sector tijdens coronapandemie

 Geld:  Corona veroorzaakt grote tekorten in een pre-corona gezonde sector  Rijkssteun toegezegd voor 2020 en deel 2021, voorwaarde verlenging is opstellen (landelijk) Transitieprogramma

 Inzet decentrale overheden (ook MRDH):  Rijk is systeemverantwoordelijk  Rijk beschikt over inkomstenknoppen (belastingruimte) die regio niet heeft  Ambitie OV blijft onverminderd groot en urgent

 Dus:  Rijk zal inzet moeten plegen, op inhoud én geld

 Volop lobby en overleg: ambtelijk, bestuurlijk,

politiek

 Maar ook:  Voorbereiden op noodscenario waarin DO’s en vervoerders zonder (of met minder) aanvullende rijkssteun toekomst in moeten

10

Wat is nodig voor succesvolle lobby  Continuering bestaande inzet  Actieve rol MRDH op ambtelijk en bestuurlijk niveau in landelijke werkgroepen, stuurgroep, NOVB.

 Actieve inzet van álle bestuurders!  Corona veroorzaakt grote tekorten in een pre-corona gezonde sector  MRDH faciliteert met binnenzaknotitie met duidelijke hoofdboodschap en argumentatie

11

Inhoud: 1. 2. 3. 4. 5.

Aanleiding en opgave Inzet op aanvullende rijkssteun Visie Maatregelenpakket korte termijn Mogelijke aanvullende maatregelen, vervolgproces

12

  

Groei van inwoners en logistiek leidt tot grote en hardnekkige bereikbaarheidsknelpunten op de weg en in het OV; De groei van woningen, bedrijven en vervoer zet druk op de schaarse ruimte in de regio; De regio kent een onbenut economische potentieel door achterblijvende agglomeratiekracht

 

 

Sneller verbinden van economische kerngebieden Versterken en integreren openbaar vervoer in stedelijke regio’s Regionale centra en middelgrote steden blijven verbinden Verdere verduurzaming noodzakelijk

 

  

Bron: MRDH, I&W / Toekomstbeeld OV

Effecten corona op ambities:  Vraag naar (nieuwe) woningen blijft enorm  Reizigersgedrag veranderd, heeft impact op urgentie en ambities  Effecten van meer thuiswerken en spreiding zijn echter nog onvoldoende bekend

Verstedelijking en OV verder integreren Vervoer dat past bij de vraag van de huidige en toekomstige reiziger Laagdrempelig en uitnodigend vervoer Comfortabel en duurzaam vervoer Zorgeloos reizen per OV

Tevreden reizigers

Benodigde transitie, inhoudelijk en financieel Toekomstbestendigheid OV-bedrijven

Gezonde concessies

Inhoud: 1. 2. 3. 4. 5.

Aanleiding en opgave Inzet op aanvullende rijkssteun Visie Maatregelenpakket korte termijn Mogelijke aanvullende maatregelen, vervolgproces

15

Tevreden reizigers

Benodigde transitie, inhoudelijk en financieel Toekomstbestendigheid OV-bedrijven

Gezonde concessies

Bij alle voorstellen: maatregelen in het licht van ontwikkelopgave, lange termijn voor ogen

16

Toelichting op gevolgd proces • • •

I.

Per inhoudelijk thema werkgroep van medewerkers MRDH, RET, HTM en EBS Inventarisatie van mogelijke maatregelen en verwachte effecten Prioritering van maatregelen:

‘No regret’ maatregelen Daarna, conform ‘viertrap’ uit Afwegingskader van 28 oktober 2020:

II.

Overige maatregelen: 1. Interne bedrijfsvoering vervoerbedrijven 2. Andere organisatie OV 3. Maatregelen met klantimpact 4. Maatregelen met grote klantimpact a. Tijdelijke maatregelen b. Permanente maatregelen

17

Toelichting op gevolgd proces • Per inhoudelijk thema werkgroep van medewerkers MRDH, RET, HTM en EBS • Inventarisatie van mogelijke maatregelen en verwachte effecten • Deel van de maatregelen wordt nu voorgesteld om te nemen. Ander deel van de maatregelen wordt alleen benoemd en prioritering aangegeven (hoofdstuk 5)

18

Mogelijke maatregelen Prioritering van maatregelen Transitieprogramma: I.

Kortetermijn maatregelenpakket = pakket dat op korte termijn genomen moet worden. Is dus niet: slechts voor korte periode. Wel: monitoring en indien nodig bijstelling via periodieke herijking.

‘No regret’ maatregelen

Daarna, conform ‘viertrap’ uit Afwegingskader van 28 oktober 2020: Kortetermijn maatregelenpakket

II.

III.

Overige maatregelen: 1. Interne bedrijfsvoering vervoerbedrijven 2. Andere organisatie OV 3. Maatregelen met klantimpact 4. Maatregelen met grote klantimpact

Indien nodig op later moment (zie ook hoofdstuk 5)

Eigen financiële bijdrage MRDH 19

Afwegingskader OV (vastgesteld door BcVa op 28 oktober 2020) Randvoorwaarden en uitgangspunten:

 

  



Passend binnen begroting MRDH. Passend binnen (veiligheids)normen Wet lokaalspoor (wettelijke verantwoordelijkheid van MRDH) en rekening houdend met Total Life Cycle Costs van infrastructuur en voertuigen. Maatregelen zo veel mogelijk in lijn met beleidsuitgangspunten MRDH Voorstellen dienen robuust, wendbaar en weerbaar te zijn MRDH beoordeelt de voorstellen objectief, op de mate waarin deze impact hebben op reizigers: aantallen reizigers, mate van impact per reiziger, inclusief eventuele vraaguitval, tijdsduur van de maatregel Het totaalpakket moet in balans zijn: evenwichtig pakket van maatregelen: inhoudelijk, geografisch, doelgroepen

‘Viertrap’ in prioritering beoordeling van voorgestelde maatregelen: A. Maatregelen gericht op aanpassing van interne bedrijfsvoering van vervoerbedrijven; B. Andere wijze van organisatie/samenwerking tussen vervoerbedrijven en MRDH; Pas als daarbij alle mogelijke maatregelen zijn genomen, dan: C. Maatregelen met klantimpact; Pas als daarbij alle mogelijke maatregelen zijn genomen, dan: D. Maatregelen met een grote klantimpact. Daarnaast ook gekeken naar ruimte om eventuele eenmalige financiële meevallers in begroting te gebruiken om hoeveelheid pijnlijke maatregelen te verminderen.

20

Voorstel maatregelen korte termijn:

21

I. ‘No regret’ maatregelen Maatregel

Netto effect Cumulatief effect 2021-2030 (€ mln.) 2021-2030 (€ mln.)

Diverse marketingacties om reizigers zo snel mogelijk terug te krijgen in het OV: campagne ‘automatisch laden’, campagnes ‘herstel vertrouwen’

10 - 25

Spreidingsmaatregelen: afspraken met scholen en werkgevers over gewijzigde werk- en schooltijden; afvlakking (hyper)spitspiek in OV.

56

Diverse extra duurzaamheidsmaatregelen met positieve business case

2-3

TOTAAL

68 - 84

Tevreden reizigers

Toekomstbestendige OV-bedrijven

Gezonde concessies

68 - 84

OV 2040 22

Toelichting spreidingsmaatregelen • • •

Voorwaarde voor slagen: vóór 1-9-2021 bevestiging van afspraken in gemeentelijke OGO-overleggen met scholen. Verantwoordelijkheid van 23 gemeenten. Ook onderwerp van gesprek met Rijk. Blijkt het niet mogelijk om voldoende spreidingsmaatregelen te effectueren, dan zijn later aanvullende maatregelen met klantimpact nodig om de financiële opgave te kunnen realiseren. Consequentie: bestellen van minder nieuwe trams (HTM). Afweging wordt gemaakt in programma INTHR. Als alsnog meer nieuwe trams nodig blijken, dan is financiële impact max. € 12,8 mln. (in 2021-2030).

23

II. Overige maatregelen

1. Interne bedrijfsvoering OV-bedrijven Maatregel

Netto effect Cumulatief effect 2021-2030 (€ mln.) 2021-2030 (€ mln.)

Diverse maatregelen arbeidsmarkt (taakstelling ca. 2 - 4%)

75 – 145

TOTAAL

75 – 145

Tevreden reizigers

Toekomstbestendige OV-bedrijven

Gezonde concessies

143 - 229

OV 2040 24

1. Interne bedrijfsvoering OV-bedrijven • • •

Evenwichtige verdeling van ‘pijn’ maatregelen tussen MRDH, vervoerbedrijven en reizigers. MRDH legt taakstelling op; vervoerbedrijven hebben zelf de ruimte om te bepalen op welke wijze deze taakstelling gerealiseerd kan worden. Wel van belang voor MRDH: duurzame transitie naar toekomstvaste OV-sector. Daarom MRDHbijdrage van maximaal € 40 mln. voor transitie arbeidsmarkt. Voorwaarde: concessiehouder maakt adequaat plan (en voert dit uit) dat leidt tot een concessie met: • Structureel lagere productiekosten; • Evenwichtige opbouw van personeelsbestand (toekomstvast).

25

2. Andere organisatie OV / samenwerking MRDH en vervoerders Maatregel

Netto effect Cumulatief effect 2021-2030 (€ mln.) 2021-2030 (€ mln.)

Vergoeding meerkosten wegomleidingen en buitendienststellingskosten door gemeenten: (conform Kadernota OV).

10 – 20

TOTAAL

10 - 20

Tevreden reizigers

Toekomstbestendige OV-bedrijven

Gezonde concessies

153 - 249

OV 2040 26

2. Andere organisatie OV / samenwerking MRDH en vervoerders Bijdrage gemeenten aan wegomleidingskosten: • In de Kadernota OV van MRDH die na een zienswijzeprocedure door de BcVa is vastgesteld, zijn afspraken gemaakt over de meerkosten die voor buitendienststellingen en wegomleidingen. Momenteel wordt nog niet in alle gevallen volgens de Kadernota gewerkt. • Procesafspraak: MRDH en gemeenten onderzoeken financiële impact per gemeente, vooral wat betreft korte termijn.

27

3. Maatregelen met klantimpact Maatregel

Netto effect Cumulatief effect 2021-2030 (€ mln.) 2021-2030 (€ mln.)

Vervoerkundige maatregelen (zie sheet 29 en bijlage 2 voor toelichting)

15 – 18

Gewijzigd inzetmodel Sociale Veiligheid: flexibilisering en harmonisatie (zie sheet 30 voor toelichting)

45 – 51

TOTAAL

60 – 69

Tevreden reizigers

Toekomstbestendige OV-bedrijven

Gezonde concessies

213 - 318

OV 2040 28

3. Maatregelen met klantimpact Vervoerkundige maatregelen: • •

•

Voortzetting maatregelen 25-11-2020 (vooral: tijdelijke frequentieverlagingen) zo lang de lagere reizigersvraag dit rechtvaardigt. Herstructureringen. Andere opzet lijnennet, verminderen parallelliteit, bediening concentreren op belangrijke verbindingen. Bevat: inkorten Ommoord pendel tot Alexander (alle metrostations blijven bediend met kwartierdienst), nieuwe opzet ontsluitende lijnen in Ridderkerk (vooruitlopend op HOV) en Hoogvliet. Schrappen van de minst gebruikte lijnen / trajecten. Diverse maatregelen bij de bus, waarbij de bediening van een traject in de stille uren vervalt en enkele lijnen geheel worden opgeheven. Inkorting tramlijn 7 Rotterdam in de avonduren. Voor 3.000 reizigers langere afstand naar halte. Zo nodig maatwerk organiseren als alternatief (nog niet in plannen opgenomen).

Zie bijlage 2 voor gedetailleerde beschrijving. 29

3. Maatregelen met klantimpact Gewijzigd inzetmodel Sociale Veiligheid •

EBS: ca. 15% minder inzet menselijk toezicht door beëindigen inhuur RET-inzet op VPR. Huidige EBS-inzet Haaglanden Streek wordt verdeeld over Haaglanden Streek en VPR.

•

HTM: ca. 5% minder inzet menselijk toezicht (met uitzondering van OV-stewards), aanvullend op maatregelen die reeds onderdeel waren van maatregelenpakket 25-11-2020.

•

RET: ca. 25% minder inzet tramconducteurs en metrobeheerders; inzet metrobeheerders vooral in ondergrondse stations. Inzet mobiele teams (net als HTM al doet) op ritten zonder tramconducteur.

30

Eigen bijdrage MRDH Maximaal beschikbare middelen

Doel

Op 25 november 2020 door BcVa ten behoeve van Transitieprogramma gereserveerde middelen

Stimuleringsmaatregelen ‘tevreden reizigers’

4,2 *

In meerjarenbeeld MRDH gereserveerde ‘groeigelden’ OV-exploitatie

Stimuleringsmaatregelen ‘tevreden reizigers’

50 *

Stimuleringsmaatregelen ‘toekomstbestendigheid OV-bedrijven’

50 *

Bijdrage ter vermindering van tekort door coronamaatregelen

200

Bijdrage ter vermindering van tekort door coronamaatregelen

75

(oorspronkelijk bedoeld voor extra ritten, beheer en onderhoud door extra ritten en kapitaallasten extra voertuigen)

Overheveling vanuit budget ‘Kleine Projecten’ MRDH TOTAAL *

Netto effect Cumulatief effect 2021-2030 (€ mln.) 2021-2030 (€ mln.)

275 Investeringen in kwaliteitsmaatregelen die nodig zijn om transitie naar aantrekkelijk toekomstvast OV- systeem31te maken. Noodzakelijk, maar leiden niet tot vermindering financiële opgave (daarom niet meegenomen in optelling).

Eigen bijdrage MRDH: stimuleringsmaatregelen Stimuleringsmaatregelen ‘tevreden reizigers’ en ‘toekomstbestendigheid OV-bedrijven’

Totale bijdrage max. (€ mln.)

Invoering Nieuwe Betaalwijzen (bankpas i.p.v. OV-chipkaart)

14,2

Versnellingsmaatregelen

20

Bijdrage lokaal maatwerkvervoer (in relatie tot versnellingsmaatregelen en vervoerkundige wijzigingen)

20

Bijdrage ketenmobiliteit

10

Transformatie arbeidsmarkt vervoerbedrijven

40

TOTAAL:

104,2

Tevreden reizigers

Toekomstbestendige OV-bedrijven

Gezonde concessies

OV 2040 32

Toelichting stimuleringsmaatregelen • Met bijdrage Nieuwe Betaalwijzen kan naar verwachting business case sluitend gemaakt worden • Versnellingsmaatregelen: leiden ook tot hogere reizigersopbrengsten en lagere exploitatiekosten; gesprek met concessiehouders over het (deels) verrekenen daarvan. • Bijdrage lokaal maatwerkvervoer: • Bedoeld voor initiatieven die nodig / wenselijk zijn vanwege vervoerkundige maatregelen en / of versnellingsmaatregelen. • Vergelijkbaar met huidige regeling maatwerkvervoer: MRDH vergoedt maximaal 50% van de kosten. Daarnaast dus ook bijdrage van gemeenten en/of reizigers (kaartverkoop) nodig. • Beschikbare budget is gerelateerd aan omvang maatregelenpakket: een deel van het geld blijft gereserveerd voor het geval op een later moment aanvullende vervoerkundige maatregelen genomen moeten worden. • Ketenmobiliteit: stimulering maatregelen die bijdragen aan toekomstvast OV-systeem. • Transformatie arbeidsmarkt: stimuleringsbijdrage van MRDH maakt maatregelen door vervoerders mogelijk. Feitelijk randvoorwaardelijk voor het volledig kunnen realiseren van taakstelling arbeidsmarkt. 33

Eigen bijdrage MRDH: vermindering tekort door corona Bijdrage ter vermindering tekort OV en corona

Totale bijdrage max (€ mln.)

Bijdrage MRDH ter vermindering van tekort als gevolg van corona

275

TOTAAL

275

Bijdragen worden ter beschikking gesteld aan vervoerbedrijven indien betreffende maatregelen zijn gerealiseerd. Hoogte van bijdrage afhankelijk van ontwikkelingen corona en te nemen maatregelen Transitieprogramma. Tevreden reizigers

Toekomstbestendige OV-bedrijven

Gezonde concessies

OV 2040 34

Toelichting bijdrage vermindering tekort door corona • In het pessimistisch scenario kan (en moet) totale MRDH-bijdrage ingezet worden. In het optimistisch scenario is een deel van de ‘groeigelden’ weer nodig voor het oorspronkelijke doel, nl. het faciliteren van groei OV-gebruik. • Totale financiële opgave: maximaal € 1.169 mln. Financiële bijdrage MRDH: maximaal € 275 mln. Overige maatregelen moeten dus maximaal € 894 mln. opleveren. Daarnaast: meerjarig effect maatregelenpakket 25-11-2020 is € 113 mln. Bijdrage MRDH loopt evenredig mee met door vervoerbedrijven te namen maatregelen. Dat betekent dat MRDH bijdrage beschikbaar stelt ter hoogte van maximaal 275 / (894 + 113) = (afgerond) 27,5% van de door de concessiehouders te nemen maatregelen. • Als blijkt dat maatregelen een ander financieel effect hebben dan nu verwacht, treden MRDH en concessiehouders in overleg. Maar: • Tegenvallende resultaten zorgen voor noodzaak aanvullende maatrelen; • ’27,5%’ blijft gehandhaafd, dus zo nodig correctie van MRDH-bijdrage. • De som van het financieel effect van de maatregelen én van de MRDH-bijdrage mag niet hoger zijn dan het financieel effect van corona (voorkomen van ongeoorloofde staatssteun). 35