20201007_NotavanUitgangspunten print.pdf

Stedenbouwkundige verkenning Schutskooiwijk en Poortugaal-West Nota van uitgangspunten - oktober 2020

Inhoud

Inleiding 5

01. Randvoorwaarden beleid en milieu 6 1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. 1.6. 1.7.

Plangebied 8 Bestemmingsplan 10 Structuurvisie 12 Groene contour en rode contour 14 A4 Zuid Tracé 16 Mobiliteit in de wijk 18 DOW-Leiding 20

02. Uitgangspunten Programma 24 2.1. De opgave 26 2.2. Sloop/nieuwbouw en renovatie in de Schutskooiwijk 28 2.3. Fasering 30

03. Uitgangspunten Stedenbouw 32 3.1. 3.2. 3.3. 3.4. 3.5. 3.6. 3.7. 3.8. 3.9.

Dorps karakter 34 Karakteristieke bebouwing 38 Groene karakter van de wijk 40 Waardevolle en gewaardeerde bomen 42 Een goede entree voor de wijk 44 Slim omgaan met parkeren 46 Inrichting openbare ruimte 50 Landschappelijke inbedding en recreatieve routes 52 Ambities duurzaamheid Schutskooiwijk 56

04. Participatie 62

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

Inleiding Voor u ligt de nota van uitgangspunten voor de Schutskooiwijk en Poortugaal-West. De nota van uitgangspunten vormt het startpunt voor het opstellen van de stedenbouwkundige verkenning van de Schutskooiwijk en Poortugaal-West. De nota is het resultaat van een interactief planproces dat gemeente, woningbouwvereniging en stedenbouwkundig ontwerpbureau de afgelopen maanden hebben doorlopen. Deze studie, in opdracht van de Woningbouwvereniging Poortugaal, verkent de mogelijkheden voor herontwikkeling van de sociale huurwoningen in de bestaande Schutskooiwijk en de mogelijkheden voor dorpse vernieuwing in Poortugaal-West. De nota van uitgangspunten bestaat uit 4 hoofdstukken. In het eerste hoofdstuk “randvoorwaarden beleid en milieu” beschrijven we de op dit moment geldende randvoorwaarden vanuit beleid en milieu voor het plangebied. In hoofdstuk 2 beschrijven we de concrete programmatische vraag en uitgangspunten zoals ze in dit proces zijn gehanteerd. In hoofdstuk 3 worden de ruimtelijke en stedenbouwkundige uitgangspunten thematisch kort beschreven. Tot slot beschrijft hoofdstuk 4 hoe participatie een rol speelt in de stedenbouwkundige verkenning.

5

6

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

H1. Randvoorwaarden beleid en milieu

7

1.1. Plangebied Het plangebied uit deze opgave bestaat uit twee delen. Een deel betreft de sociale woningen van de woningbouwvereniging in de bestaande Schutskooiwijk en een deel betreft het niet bebouwde gebied (volkstuinen en polder) ten westen van de wijk tot aan de gemeentegrens. Deze plangrens is afkomstig uit de intentieovereenkomst tussen WBV Poortugaal en gemeente Albrandswaard. De Schutskooiwijk is een woonwijk daterend uit de jaren ‘50 van de vorige eeuw, gelegen aan de westzijde van Poortugaal. Woningbouwvereniging Poortugaal is in bezit van 108 van de sociale huurwoningen in de wijk en werkt de komende jaren aan het verbeteren van de woonkwaliteit in de wijk. De huidige woonkwaliteit is laag, er zijn incourante plattegronden, en een deel van de woningen kampt met terugkerende vochtproblemen. De woningbouwvereniging zet in op grootschalige vernieuwing (renovatie en/of sloop-nieuwbouw) van de Schutskooiwijk. Daarnaast heeft de gemeente Albrandswaard ambities voor de westelijke rand van de kern van Poortugaal als toekomstige woningbouwlocatie. Hiermee beslaat het plangebied voor de stedenbouwkundige verkenning niet alleen een deel van de bestaande Schutskooiwijk. Het volkstuinengebied, de speeltuin achter de bebouwing aan de Repelstraat en een deel van de polder tussen Poortugaal en Hoogvliet horen ook bij de verkenning.

Uitgezonderd van het plangebied is het erf aan de Oedenvliet.

Schutskooiwijk aan de rand van Poortugaal

Het plangebied loopt in het westen tot de gemeentegrens, in het noorden tot de Groene Kruisweg/ Vlasstraat, in het oosten tot de Kerkachterweg en in het zuiden tot de Ouwelandsestraat en het perceel van het verlengde Terphuis.

Gemeente Albrandswaard WBV Poortugaal Gemeente Rotterdam

8

Eigendomsgrenzen Schutskooiwijk en Poortugaal-West

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

Plangrens stedenbouwkundige verkenning

9

1.2. Bestemmingsplan In het huidige/conserverende bestemmingsplan zijn binnen het plangebied de volgende bestemmingen van toepassing: Groen, agrarisch, recreatie – volkstuin, wonen, water, bedrijvigheid en verkeer. De stedenbouwkundige verkenning hoeft niet binnen het huidige bestemmingsplan te passen. Voor de (her)ontwikkeling van de Schutskooiwijk & Poortugaal-West zal te zijner tijd een nieuw bestemmingsplan vastgesteld moeten worden. Planologisch en juridisch zal er een procedure gevolgd moeten worden om de gewenste nieuwe bestemmingen te vestigen. Deze zullen met name toezien op wonen, verkeer en groen.

Milieubeperkingen In het plangebied is een tweetal gebiedsaanduidingen van toepassing, te weten: De veiligheidszone naar aanleiding van de ondergrondse brandstofleiding (DOW) alsook de geluidszone voor industrie (Waalhaven/Eemhaven) waardoor voor de nieuw te bouwen woningen een ‘ontheffing hogere waarden wet geluidshinder’ nodig is. Op de beperkingen nav DOW-leiding komen we later in deze rapportage terug. Huidige WRO versus OW Op basis van de huidige WRO kan een plan in procedure worden gebracht wanneer er een ontwerp bestemmingsplan voor januari 2021 ter inzage ligt. Op basis van de huidige WRO kan een heldere planning worden gemaakt gezien de ervaring. In het licht van de nieuwe omgevingswet (invoeringsdatum januari 2022) zal er mogelijk vertraging optreden omdat met deze nieuwe wetgeving nog geen ervaring is.

10

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

Bestemmingsplan Poortugaal-West

11

1.3. Structuurvisie In de structuurvisie van de gemeente Albrandswaard (oktober 2012) is het plangebied opgenomen onder het zgn programma 8: “Groene entree Poortugaal-West”. De groene entree wordt als volgt beschreven: “Ten westen van Poortugaal ligt een fraai open stukje landschap. Rond dit gebied spelen drie opgaven op korte, middellange en lange termijn, die vragen om een integrale visie op de ontwikkeling van het gebied. In de visie groene entree Poortugaal-West worden de opgaven voor de renovatie van boerderij Verhoeff, de herstructurering van de Schutskooiwijk en de toekomstige inpassing van de A4 samengevoegd tot de opgave om een mooie afronding van de dorpsrand Poortugaal-West te realiseren, rekening houdend met het toekomstige A4 tracé. “ Naast deze drie opgaven is in de structuurvisiekaart het belang van de verbinding tussen het Buitengebied West en het buitengebied Oost aangestipt. De parkzone en het centrum van Poortugaal vormen een goede doorsteek van de Waalstraat naar de Albrandswaardsedijk. Het plangebied, Schutskooiwijk en Poortugaal-West kunnen de nodige ruimte bieden om deze verbinding tussen oost en west te vervolledigen. Ook wordt de behoefte aan nieuwe dorpse verbindingen in Poortugaal specifiek benoemd. Het betreft verbindingen, die een sterkere relatie aangaan met de fraaie buitengebieden, waaronder Poortugaal-West.

Daarbij is er ruimte voor kleinschalige, druppelsgewijze, organische uitbreiding langs de dorpsrand.

12

Structuurvisie programmakaart, gemeente Albrandswaard

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

Verbindingen van Poortugaal met het buitengebied

13

1.4. Groene contour en rode contour In de omgevingsvisie Zuid-Holland van de provincie Zuid-Holland (20.04.2019) zijn de groene en rode contour in de omgeving van het plangebied opgenomen. De rode contour beslaat het gebied waar verstedelijking plaats mag vinden volgens de provincie Zuid-Holland. De contour markeert de grens tussen stedelijk en landelijk gebied. In dit geval dus de dorpsrand van Poortugaal. Een deel (ca 2 ha) van het totale plangebied ( 5,8 ha) dat is vastgesteld voor deze verkenning valt buiten de rode contour. Dat is ca 35% van het plangebied. Er zal dan ook medewerking van de provincie nodig zijn om de locatie te kunnen benutten als woningbouwlocatie.

Plangebied

14

+ oppervlaktes

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

Groene contour

Rode contour

15

1.5. A4 Zuid Tracé Een nieuw stuk A4 tussen knooppunt Benelux en knooppunt Klaaswaal moet ervoor gaan zorgen dat de A4 een ononderbroken snelwegverbinding wordt van Amsterdam tot Antwerpen. In 1961 werd het tracébesluit al genomen, Het laatste stukje ontbreekt nog. Het verbindende stuk van 11 km doorkruist de Hoeksche waard en loopt daarmee door de groene corridor tussen Hoogvliet en Poortugaal. Het grenst aan de ‘achtertuin van Poortugaal-West’ en heeft mogelijke impact op de uitbreidingsmogelijkheden van de dorpsrand van Poortugaal. Afgelopen decennia kwam de aanleg zo nu en dan weer op de agenda, maar het Rijk maakte er geen budget voor vrij. Het volgende is te lezen in de provinciale visie Ruimte en Mobiliteit: “Op basis van het Barro* geldt voor de betreffende locatie geen belemmeringen. Het gebied is niet aangewezen als reserveringsgebied voor nieuwe infrastructuur.” De Provincie heeft in haar beleid wel een reserveringsgebied opgenomen. Woningbouw in de reserveringszone is uitgesloten. Nabij de reserveringszone zijn ontwikkelingen toegestaan mits deze de aanleg van nieuwe infrastructuur niet onmogelijk maken. In de toekomst kunnen in overleg met de provincie aanvullende maatregelen worden getroffen, zoals het ophogen van de geluidschermen, om ter plaatse aan de wettelijke norm voor woningbouw te voldoen.

worden. Hierdoor wordt het mogelijk de oude verbindingen via de dijken te herstellen. Conclusie: of het ontbrekende stuk A4 ooit zal worden aangelegd is hoogst onzeker, maar in de planvorming zullen we er rekening mee houden. *Barro is een afkoring voor Besluit algemene regels ruimtelijke ordening. Het Barro voorziet in de juridische borging van het nationaal ruimtelijk beleid. Het bevat regels die de beleidsruimte van andere overheden ten aanzien van de inhoud van ruimtelijke plannen inperken, daar waar nationale belangen dat noodzakelijk maken.

Geplande trace voor de A4-Zuid

De gemeentelijke visie op een eventuele komst van de A4 Zuid is eenvoudig: ‘we willen de nieuwe weg niet horen, zien of ruiken’ staat in de structuurvisie. Er zijn niet uitsluitend nadelen aan de eventuele komst van een A4 Zuid. Met de mogelijke komst van het tracé A4 Zuid ontstaan er juist positieve kansen voor transformatie van de Groene Kruisweg. Deze kan in dat geval worden afgewaardeerd tot een verbindende dorpsweg in plaats van een barrière die de gemeente Albrandswaard in tweeën deelt. Omdat de weg versmald kan worden naar 1 rijbaan met 2 rijstroken, kan de weg ingericht worden als een parklaan. De geluidsschermen kunnen weggehaald worden en er kunnen woningen en kantoorvilla’s toegevoegd worden, waarmee het ondergronds brengen van de metro gefinancierd kan

16

Montage van bestaand A4-trace op reserveringscontour ter hoogte van het plangebied

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

Impact van het nieuwe tracé op de wijk Schutskooi en Poortugaal-West

17

1.6. Mobiliteit in de wijk Ontsluiting voor autoverkeer De aansluiting van de Schutskooiwijk en Poortugaal Centrum op de Groene Kruisweg vormt een vreemde constructie. Dit heeft echter niet alleen nadelen, maar ook een voordeel: de situatie dwingt weggebruikers de snelheid laag te houden. Uitgangspunt voor de ontsluiting van de vernieuwde Schutskooiwijk en Poortugaal-West is dat de wijk gebruik gaat maken van de bestaande ontsluiting. Mits blijkt dat deze ontsluiting de extra belasting verkeerstechnisch aankan. Dit moet getoetst worden.

Toekomstige ontwikkelingen Indien in de toekomst de verlengde A4 daadwerkelijk wordt aangelegd, dan kan dit aanleiding zijn om opnieuw na te denken over het functioneren van de Groene Kruisweg. In dit verband zou opnieuw gekeken kunnen worden naar de ontsluiting van de dorpskern van Poortugaal en Poortugaal-West. Fietsroute De doorgaande fietsroute aan de zuidkant van de Groene Kruisweg is op dit moment incompleet en gefragmenteerd. De vernieuwing van de Schutskooiwijk en de realisatie van Poortugaal-West bieden een kans om dit deel van de fietsroute te verbeteren.

Openbaar vervoer Het plangebied ligt op ongeveer 750 meter van twee metrostations: Poortugaal en Tussenwater. Daarnaast bevindt zich een bushalte aan de kruising Groene Kruisweg – Kerkstraat. Om het gebruik van het openbaar vervoer te stimuleren is het belangrijk dat er aangename loop- en fietsroutes van het plangebied naar de bushalte en metrostations zijn.

18

Parkeernorm De gemeente hanteert als parkeernormen de CROW normen, waarbij geldt: • Voor Poortugaal worden de normen gehanteerd die horen bij “matig stedelijk” • De ligging van het plangebied is “rest bebouwde kom” • De gemeente hanteert standaard het gemiddelde tussen de minimale en maximale CROW norm De normen zijn dan voor Schutskooiwijk en Poortugaal-West : matig stedelijk; rest bebouwde kom; gemiddelde normen: • Huur, huis, sociale huur: min 1,2 - max 2,0: gemiddeld 1,6 ppl; • Huur, huis, vrije sector: min 1,5 – max 2,3: gemiddeld 1,9 ppl; • Koop, huis, tussen/hoek: min 1,5 – max 2,3: gemiddeld 1,9 ppl; • Koop, appartement, midden: min 1,4 – max 2,2: gemiddeld 1,8 ppl; • Koop, appartement, goedkoop: min 1,2 – max 2,0: gemiddeld 1,6 ppl; • Huur, appartement, midden/goedkoop (incl. sociale huur): min 1,0 – max 1,8: gemiddeld 1,4 ppl.

Afwijken van de norm Gelet op het dorpse karakter van Poortugaal is de auto een belangrijk vervoersmiddel voor veel bewoners. Bij de ontwikkeling van Poortugaal-West en de vernieuwing van de Schutskooiwijk is het goed om gebruik van de fiets en het openbaar vervoer te stimuleren. Centraal staat daarbij de noodzaak om ervoor te zorgen dat de toekomstige bewoners in hun mobiliteitsbehoefte kunnen voorzien. Er is geen beleidsbasis om af te wijken van de parkeernormen. Het gemeentelijk beleid is gericht op het faciliteren van de mobiliteitsbehoefte van bewoners en voorzien in voldoende parkeren. Afwijken van de parkeernormen is alleen mogelijk indien de gemeente daar expliciet toe besluit, op basis van argumenten. Argumenten kunnen bijvoorbeeld zijn:

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

• Nabijheid van openbaar vervoer • Loop en fietsroutes naar ov optimaliseren • Deelauto’s en/of deelscooters in de wijk Een terugvalscenario: er is een mogelijkheid om later alsnog parkeerplaatsen toe te voegen als blijkt dat er aanvankelijk te weinig (minder dan de norm) zijn gerealiseerd. Als het plan aanwijsbare ingrepen bevat om gebruik van OV en fiets te stimuleren en er is een terugval optie, dan kan de lage norm gebruikt worden (Gemeenteraad moet dat besluiten). Aan de terugvaloptie worden de volgende eisen gesteld: • Moet binnen een loopafstand van 100m van de betreffende woning zijn. Maar bij voorkeur minder. • Bij voorkeur niet geconcentreerd, maar verspreid door de wijk.

Gebouwd parkeren

Aansluiting Schutskooiwijk op Groene kruisweg

• Gebouwd parkeren bij sociale huur is financieel niet mogelijk / haalbaar • Bij gebouwd parkeren: bezoekers parkeren in principe op maaiveld. Zodat de gebouwde parkeerplaatsen kunnen worden toegewezen aan individuele gebruikers.

Berekenen parkeerbehoefte • Bij renovatie van een bestaande woning kan worden volstaan met het bestaande aantal voorziene parkeerplaatsen per woning. (bestaande parkeernorm) (zie p. 46) • Bij vervangende nieuwbouw moet worden uitgegaan van de vigerende parkeernorm voor nieuwbouw.

parkeren in de straten

19

1.7. DOW-Leiding In de groene corridor tussen Hoogvliet en Poortugaal bevindt zich een leiding-tracé van het chemieconcern DOW. De leiding vervoert Propyleen in vloeibare vorm, onder hoge druk. De leiding vormt een risico voor de omgeving: bij een breuk in de leiding zal de leidinginhoud onder hoge druk ontsnappen. De vloeistof gaat over in gasvorm en bij ontsteking ontstaat een fakkelbrand. Het omgaan met dergelijke risico’s in de gebouwde omgeving is onder meer geregeld door het Besluit externe veiligheid buisleidingen (Bevb). Bij het vaststellen van bestemmingsplannen of het verlenen van vergunningen voor activiteiten binnen de invloedssfeer van een leiding zijn risiconormen van kracht om te toetsten of een bestemming kan worden toegelaten of een vergunning kan worden verleend. De wet legt daarbij een belangrijk deel van de verantwoording bij het bevoegd gezag (B&W of Gemeenteraad), en schrijft voor hoe besluiten moeten worden verantwoord. Uitgebreid bij een relatief hoog risico of een grote toename van het risico. Minder uitgebreid als het risico lager is dan 0,1 * de oriëntatiewaarde, en als het risico niet te sterk toeneemt. Binnen de 100% letaliteitscontour zijn geen zeer kwetsbare objecten toegestaan. Tot de zeer kwetsbare objecten behoren gebouwen waarin verminderd zelfredzame personen gedurende langere tijd verblijven, zoals zorginstellingen of kinderdagverblijven.

Om vast te stellen hoe groot de risico’s zijn die samenhangen met het bouwen nabij een buisleiding, en om te toetsen hoe deze risico’s zich verhouden tot de risiconormen, wordt gewerkt met Quantitative Risk Assessments (QRA’s). Dit zijn voorgeschreven methoden om bepaalde risico’s te berekenen, zoals het plaatsgebonden risico en het groepsrisico. Voor de buisleiding van DOW is in 2020 een nieuwe QRA opgesteld. Deze is door DCMR in opdracht van de gemeente Albrandswaard gevalideerd. In de QRA zijn de risico’s berekend voor twee (fictieve) inrichtingen van de Schutskooiwijk en Poortugaal-West:

20

1. De bebouwing ligt op minimaal 25 m vanuit het hart van de leiding 2. De bebouwing ligt op minimaal 44 m vanuit het hart van de leiding (buiten de 100% letaliteitscontour) De conclusies zijn als volgt: • Beide varianten bevinden zich buiten de 10-6 contour voor het plaatsgebonden risico • De variant met bebouwing vanaf 25m uit het hart van de leiding leidt tot een groepsrisico dat de waarde van 0,1 * de oriëntatiewaarde overschrijdt. Daarnaast bevindt een deel van het plan zich binnen de 100%-letaliteitscontour. Vergunningverlening is niet uitgesloten, maar kan alleen op basis van een uitgebreide verantwoording, waaruit blijkt dat er geen realistische alternatieven zijn en dat alle mogelijke veiligheidsmaatregelen worden getroffen. • De variant met bebouwing vanaf 44m uit het hart van de leiding bevindt zich geheel buiten de 100% letaliteitscontour, en leidt tot een groepsrisico dat 0,1*de oriëntatiewaarde niet overschrijdt. Deze variant is vergunbaar met een beperkte verantwoording. Op basis van de QRA kiezen we het uitgangspunt dat de bebouwing van Poortugaal-West de buisleiding niet dichter dan tot op 44 meter mag naderen.

08 / jaar PR = 1ᴱ -

07 / jaar PR = 1ᴱ -

PR = 1ᴱ -

06 / jaar

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

De leiding met de 10-6 contour voor het plaatsgebonden risico (risicokaart)

21

In het vervolg van het ontwerptraject dient de externe veiligheid en het risico van de buisleiding blijvend de aandacht te hebben. Meer specifiek dient er oog te zijn voor: • Het instrument van de brandaandachtzone en de uitwerking daarvan in de Omgevingswet. Het plangebied ligt binnen het brandaandachtsgebied voor de leiding, waardoor het advies zal zijn om een voorschriftengebied vast te stellen. De verwachting is dat dit zal gaan om relatief eenvoudig in te passen maatregelen zoals het toepassen van afschakelbare ventilatie in woningen en vluchtroutes die zijn afgekeerd van de risicobron. • Keuzes in het ontwerp en de oriëntatie van gebouwen en het positioneren van functies, die kunnen bijdragen aan het verder reduceren van het groepsrisico. • Meer in het algemeen: wijzigingen in de regelgeving, bijvoorbeeld bij invoering van de omgevingswet, waarbij de rekenmethode zal worden aangepast. Dit kan er toe leiden dat een uitgebreidere verantwoording nodig zal zijn bij wijziging van het bestemmingsplan of vergunningverlening (in vergelijking met het vigerend beleid).

22

De leiding met de lijn 44 m uit het hart van de leiding

r 4 4 mete

DOW le

iding

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

23

H2. Uitgangspunten Programma

2.1. De opgave Binnen het plangebied bevinden zich momenteel 108 sociale huurwoningen van Woningbouwvereniging Poortugaal. De gemeente en de woningbouwvereniging hebben in de intentieovereenkomst afgesproken dat de vernieuwing van de Schutskooiwijk en de realisatie van Poortugaal-West ertoe moeten leiden dat er uiteindelijk minimaal 140 sociale huurwoningen in het plangebied zijn, een toename van 32 woningen. Om de realisatie van een nieuw stukje dorp ook financieel haalbaar te maken en om ervoor te zorgen dat de wijk aantrekkelijk is voor verschillende doelgroepen, is het nodig dat er naast sociale huurwoningen ook woningen in andere prijsklassen worden gebouwd. Het gaat dan bijvoorbeeld om middeldure huurwoningen, en koopwoningen in de vrije sector. Voor nieuwe bouwlocaties hanteert de gemeente Albrandswaard regelmatig het uitgangspunt dat 33% van de toe te voegen woningen uit sociale huurwoningen bestaat. Als dit uitgangspunt ook in dit plangebied wordt gebruikt, dan zou het totaal aantal woningen (nieuw en gerenoveerd) dus op minimaal 204 uit moeten komen (108+32+32+32=204). Of dit aantal haalbaar en wenselijk is moet blijken uit de stedenbouwkundige verkenning, maar op voorhand hanteren we dit aantal als richtpunt. Voor het segment middeldure huurwoningen is de inzet om 20-30 appartementen in het programma op te nemen.

Doelgroepen Woningbouwvereniging Poortugaal heeft voor de doelstelling van 140 sociale huurwoningen haar eigen uitgangspunten geformuleerd. De sociale huurwoningvoorraad in Poortugaal bestaat voor een belangrijk deel uit eengezinswoningen met tuin. Deze zijn in regionaal perspectief zeer gewild, maar sluiten slechts matig aan bij de kenmerken van de Albrandswaardse huishoudens die een sociale huurwoning zoeken binnen de gemeente. Een meerderheid van de zoekende huishoudens zijn éénpersoonshuishoudens, ruim 75% zijn één- of tweepersoonshuishoudens. Gezinnen die een sociale huurwoning zoeken zijn veelal éénoudergezinnen. Het traditionele gezin waarop de eengezinswoning is gericht, komt in de actief zoekende doelgroep voor een sociale huurwoning in Albrandswaard slechts in kleine aantallen voor. De grootste groep zoekende huishoudens

26

in de sociale huurwoningmarkt bestaat uit starters op de woningmarkt. Ook ouderen zijn op zoek, maar in kleinere aantallen. De verhuiswens van ouderen is vaak ingegeven doordat de huidige woning een eengezinswoning is, en men voor de toekomst een traploze woning wenst.

UItgangspunten sociale huur De uitgangspunten die WBV Poortugaal hanteert voor de 140 sociale huurwoningen zijn dan ook: • Nadruk op woningtypen die geschikt zijn voor kleine huishoudens, in totaal minimaal 60 gestapelde woningen. • 30 appartementen moeten bij uitstek geschikt zijn voor ouderen. • Ook voor jongere huishoudens ziet de woningbouwvereniging een appartement als geschikte woonvorm. Voor de jongere doelgroep kunnen ook beneden- bovenwoningen geschikte woonproducten zijn. Appartementen (met lift) zijn weliswaar duurder om te bouwen, maar zijn door de inzetbaarheid voor verschillende doelgroepen ook een belangrijke toevoeging aan de voorraad. • 70% van de sociale huurwoningen krijgt een huur onder de hoogste ‘aftoppingsgrens’, waarvan 35% onder de lage ‘aftoppingsgrens’.

wonen, zorg en sociale samenhang Een wens van de gemeente en de woningbouwvereniging samen is dat wonen en zorg in de vernieuwde Schutskooiwijk goed samengaan. Voor de woningbouwvereniging betekent dit dat in ieder geval de minimaal 60 appartementen in het gebied levensloopbestendig moeten zijn. Bij het ontwerp moet aandacht zijn voor praktische zaken als eventueel het verlenen van thuiszorg in de woning, het stallen van een scootmobiel et cetera. Daarnaast onderschrijven partijen het belang van sociale samenhang, het bestrijden van eenzaamheid en het stimuleren van bewegen. Het is daarom gewenst dat in of nabij de vernieuwde Schutskooiwijk een ontmoetingsplek bestaat, waar bewoners laagdrempelige activiteiten kunnen organiseren die de ontmoeting stimuleren.

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

Bestaande situatie

Vernieuwen aan de binnenkant van de wijk

Vernieuwen aan de binnenkant en langs de randen

Volledig vernieuwen

Vernieuwen aan de binnenkant van de wijk

Vernieuwen aan de binnenkant en langs de randen

Volledig vernieuwen

Mogelijke scenario’s voor vernieuwing binnen de Schutskooiwijk

27

2.2. Sloop/nieuwbouw en renovatie in de Schutskooiwijk Woningbouwvereniging Poortugaal is de eigenaar van 108 sociale huurwoningen binnen het plangebied in de Schutskooiwijk. Al geruime tijd is voor de woningbouwvereniging helder dat deze woningen aan vernieuwing toe zijn. In 2013 werd besloten de 108 woningen nog 10 jaar door te exploiteren, en dat is toen ook aan de bewoners gecommuniceerd. Zittende bewoners hadden en hebben daardoor de zekerheid dat de woningen tot in 2023 worden verhuurd. Na deze periode is het echter tijd om de woningen te gaan vernieuwen. In haar Koersplan 2017-2020 schrijft de woningbouwvereniging:” Wij stellen een plan op voor de vernieuwing van 108 woningen in de Schutskooiwijk. In de komende periode onderzoeken wij de opties renovatie en sloop / nieuwbouw, overleggen we met de bewoners, laten we een stedenbouwkundige verkenning uitvoeren naar de mogelijkheden van het gebied en maken we financiële haalbaarheidsanalyses. Uiterlijk in 2020 presenteren we het plan en is voor bewoners duidelijk wat we gaan doen met de woningen en wanneer.”

Technisch onderzoek In 2019 heeft de woningbouwvereniging een onafhankelijk technisch onderzoek laten uitvoeren naar de 108 woningen. In dit onderzoek is de technische kwaliteit van de woningen in beeld gebracht en is geïnventariseerd welke ingrepen en investeringen nodig zouden zijn om de woningen opnieuw voor 40 jaar in exploitatie te nemen. Op hoofdlijnen zijn de conclusies van het onderzoek als volgt: • Constructie: de kwaliteit van de fundering staat in theorie niet aan renovatie in de weg. Maar de woningen zijn niet onderheid, en op sommige plaatsen is er scheurvorming door zettingsverschillen. Bij renovatie wordt er fors gewicht toegevoegd aan de woning, waardoor eventuele kleine funderingsproblemen groter zullen worden. • Vochtproblemen: een aantal woningen heeft last van hardnekkige vochtproblemen. Dit ontstaat doordat de gemetselde fundering in natte perioden in het grondwater staat. Een technische oplossing is zeer ingrijpend en de lage ligging ten opzichte van het grondwater blijft. Vocht in de woning is ongezond en leidt tot een slecht binnen klimaat.

28

• Plattegrond: veel van de woningen hebben tekortkomingen in de plattegrond, zoals een te kleine badruimte, of een badruimte op de begane grond, terwijl de slaapkamers op de verdieping zijn. • Energie: de corporaties hebben op landelijk niveau afgesproken hun woningvoorraad te verduurzamen. Bij renovatie dient er een nieuwe thermische schil om de woning gebouwd te worden, en dienen de installaties volledig te worden vernieuwd. Een na-investering voor 2050 is nog nodig om aan de ambities te voldoen.

Economische analyse en klantwaarde Naast het technisch onderzoek heeft de woningbouwvereniging ook een economische analyse uitgevoerd. Daarbij is gekeken naar de kosten van renovatie of nieuwbouw, en naar de (financiële) waarde van de woningen na renovatie of nieuwbouw. Tot slot is ook gekeken naar de klantwaarde van de woningen: hoe goed sluiten gerenoveerde of nieuwe woningen aan bij de woningbehoefte van de (huidige en toekomstige) huurders van woningbouwvereniging Poortugaal. De conclusies zijn als volgt: • Bij renovatie bouwt de woningbouwvereniging eigenlijk ook een nieuwe woning (nieuwe vloeren, gevels, daken, installaties, riolering et cetera). De kosten van renovatie doen daarom niet onder voor de kosten van nieuwbouw. • Maar bij renovatie blijven ook sommige nadelen van de bestaande woningen in stand, zoals de lage ligging t.o.v. het grondwater, gehorigheid binnen en tussen woningen et cetera. • De 108 huurwoningen in de Schutskooiwijk zijn allemaal eengezinswoningen met tuin. Dit type woning komt heel veel voor in de voorraad van de woningbouwvereniging, terwijl de huishoudens uit Albrandswaard die een huurwoning zoeken overwegend kleine huishoudens zijn. Sloop/nieuwbouw geeft ruimte om een grotere variatie aan te brengen in het type woningen dat de woningbouwvereniging kan aanbieden.

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

De inzet Op basis van deze onderzoeken en onderbouwing heeft de woningbouwvereniging vooraf haar ‘inzet’ voor de stedenbouwkundige verkenning bepaald. Voor 70 woningen in het hart van het plangebied geldt dat alleen sloop-nieuwbouw een realistische optie is. Dit zijn de woningen die technisch de minste kwaliteit hebben. Voor de woningen aan de randen van het plangebied, de Vlasstraat, Kerkachterweg en Ouwelandsestraat geldt dat zowel sloop/nieuwbouw als renovatie bespreekbaar is. Woningbouwvereniging Poortugaal zal haar definitieve besluit over de woningen nemen op basis van de afgeronde Stedenbouwkundige Verkenning. Daarbij kunnen ook argumenten op het gebied van stedenbouw, of het behoud van een kenmerkend dorpsgezicht een rol spelen. De vrijheidsgraden die bij aanvang van de stedenbouwkundige verkenning over zijn ten aanzien van sloop/nieuwbouw of renovatie van huurwoningen zijn in beeld gebracht aan de hand van drie scenario’s. De scenario’s voor vernieuwing binnen de Schutskooiwijk zijn afgebeeld op de vorige pagina ( p 29) .

De inzet van de woningbouwvereniging voor de vernieuwing van de wijk

29

2.3. Fasering Bij sloop-nieuwbouw van (een deel van) de huurwoningen in de Schutskooiwijk ontstaat een aanzienlijke herhuisvestingsbehoefte van huurders die hun bestaande woning moeten verlaten. In principe is het aan de huurders zelf om nieuwe huisvesting te vinden, daarbij eventueel geholpen door een urgentieverklaring als zij opnieuw in aanmerking komen voor een sociale huurwoning. Zij kunnen daarbij woningen zoeken in de gehele regio van Woonnet Rijnmond. De verwachting is echter dat een deel van de huurders de voorkeur zal hebben om in Poortugaal te blijven wonen. Omdat het aantal huurwoningen dat op jaarbasis vrijkomt in Poortugaal nogal gering is, zou het voor de huurders die in Poortugaal willen blijven een belangrijk voordeel zijn als de woningbouwvereniging nieuwe sociale huurwoningen kan bouwen in Poortugaal-West, voordat gestart wordt met het slopen van woningen in de Schutskooiwijk. Dit is geen absolute noodzaak, maar het zou wel enorm helpen om huishoudens die opnieuw voor een sociale huurwoning in aanmerking komen, en in Poortugaal willen blijven, een woning te kunnen aanbieden.

30

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

31

H3. Uitgangspunten Stedenbouw

3.1. Dorps karakter Poortugaal en de De Schutskooiwijk ademen op dit moment een dorpse atmosfeer. In de stedenbouwkundige verkenning zal dit dan ook op verschillende onderdelen een terugkerend onderwerp zijn. Daarin wordt onderzocht wat de huidige karakteristieken zijn en welke nieuwe dorpse kwaliteiten kunnen worden toegevoegd. Om de Schutskooiwijk toekomstbestendig te maken is het de visie van de Woningbouwvereniging Poortugaal om een mix aan woningen in de wijk aan te bieden. Door zowel appartementen als grondgebonden woningen aan te bieden kan worden aangesloten op een diverse vraag. Bijvoorbeeld de vraag naar kleinere woningen voor de doelgroep starters en senioren, maar ook voor gezinnen in de wijk. Zo kan er een levendige combinatie van allerlei verschillende bewoners ontstaan. Bij het ontwerp van appartementen ligt er een bijzondere focus op het aanbieden van woningen voor senioren. Ook bestaat er binnen Poortugaal een wens dat in de stedenbouwkundige verkenning de mogelijkheid wordt opgenomen om een nader te onderzoeken zorgprogramma te faciliteren.

Aansluiten op dat wat er al is Het dorpse karakter van de Schutskooiwijk verdraagt geen hoogbouw. In de stedenbouwkundige verkenning staat het aansluiten op het dorpse karakter centraal. De bestaande woningvoorraad wordt aangevuld met grondgebonden woningen en met appartementgebouwen. De appartementgebouwen voremen tussen de grondgebonden woningen een iets hoger accent. De bouwhoogtes van de appartementgebouwen blijven bescheiden en sluiten aan op het dorpse karakter van Poortugaal.

Het dorpse karakter, Kerkstraat Poortugaal

34

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

Hedendaagse interpretatie van een dorps karakter in een groene omgeving in de wijk

Referentie: Kortenoord, Wageningen

35

Dorpsrand Op dit moment vormen de volkstuinen de dorpsrand van de Schutskooiwijk en Poortugaal. Het vormgeven van een aantrekkelijke dorpsrand aan de open polder is dan ook een cruciale opgave.

Sociaal Naast ruimtelijke elementen is het sociale aspect van de dorpse karakteristiek belangrijk. De verenigingen die op dit moment een plek hebben binnen de wijk bewijzen dat. In de planvorming is het van belang om te onderzoeken of en zo ja hoe deze verenigingen een nieuwe plek binnen het plangebied te kunnen bieden. Ook kan worden gestudeerd op het toevoegen van sociaal programma, zoals een sleutelproject of een gemeenschapsruimte voor de wijk. Ook is het van belang dat bewoners een rondje door de wijk kunnen lopen en dat er een samenhangend netwerk van paden en fietsroutes gevormd wordt. Hierdoor verhoogt het gebruik van de buitenruimte en de sociale cohesie.

Op de huidige dorpsrand liggen volkstuinen

36

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

Een aantrekkelijke dorpsrand Referentie: in Meise BE, Palmbout Urban Landscapes en Blauwdruk Stedenbouw

37

3.2. Karakteristieke bebouwing De bebouwing in de Schutskooiwijk heeft over het algemeen geen uitzonderlijke architectonische kwaliteiten. Wel karakteristiek is de bebouwing aan de Kerkachterweg. Het ensemble bestaat uit drie korte rijen met een continue goot- en nokhoogte en een rijzige pannenkap. De middelste rij benadrukt de symmetrie in het ensemble door een onderbreking van de goot door de opgetrokken voorgevel. Opvallende elementen van de woningen zijn de overhangende dakgoot, de opgemetselde gevel en de plaatsing aan het plantsoen. Deze rij aan de Kerkachterweg heeft momenteel geen monumentenstatus. De vrijstaande particuliere woning aan de Kerkachterweg 1 is een gemeentelijk monument. De woning is gebouwd in 1850 en is een arbeiderswoning. Het zadeldak met windveer, de dwarskap, de gele IJsselstenen en de situering zijn voormalige enkele argumenten die deze woning als gemeentelijk monument bestempelen. De uitgebreide motivering is terug te vinden in de “inventarisatie gemeentelijke monumenten Albrandswaard” (22 dec 1999)

Karakteristieke bebouwing aan de Kerkachterweg

38

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

Het gemeentelijk monument op de hoek Ouwelandsestraat/ Kerkachterweg

39

3.3. Groene karakter van de wijk Groene plantsoenen De Schutskooiwijk is een groene wijk. In de wijk zijn een paar prachtige stukjes groen te vinden. Het karakter van dit groen is ook waardevol voor de toekomst. Er is het plantsoen aan de Kerkachterweg. Beplant met een rij hoge lindes vormt deze ruimte een mooie buffer tussen de achterkanten van de woningen aan de Kerkstraat. Het vormt ook een prettige omgeving voor de bewoners aan de Kerkachterweg om aan te wonen. Een tweede groene plek is de groene verbreding aan de Vlasstraat. Door de hoekverdraaiing in de bebouwing langs deze straat wordt de gevelwand speels onderbroken en ontstaat er ruimte voor gemeenschappelijk groen.

Aan de open polder De Schutskooiwijk ligt prachtig aan de open polder. Deze ligging kan nog beter worden benut. De ligging van het plangebied aan de dorpsrand en de nabijheid van de polder is niet erg merkbaar binnen de wijk. Er ligt een kans om de wijk in de toekomst beter dan nu met het buitengebied te verbinden. Zo wordt de beleving vanuit de Vlasstraat en Ouwelandsestraat prettiger. De volkstuinen vormen nu een barrière tussen de wijk en de open polder. Ze kunnen in de toekomst een duidelijker en meer ontworpen onderdeel worden van de groenstructuur op de grens van dorp en landschap.

40

Plantsoen aan de Vlasstraat

Plantsoen aan de Kerkachterweg

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

Verwijding in het straatprofiel met groentje

Kerkachterweg; breed en groen straatprofiel aan de achterzijde van historische dorpslint.

Groene kwaliteiten in de wijk

41

3.4. Waardevolle en gewaardeerde bomen Binnen het plangebied staan een aantal bomen met een grote waarde voor de omgeving. Bomen die vanuit ruimtelijke kwaliteit bij de renovatie en/of sloop nieuwbouw van de wijk beschermd moeten worden. De betreffende bomen zijn gemarkeerd. Opvallend zijn de bomen aan de noord en zuidzijde van de volkstuinen; ze vormen twee bomenclumps die van ver ( Groene Kruisweg/ Hoogvliet) zichtbaar zijn. Samengevat gaat het om drie locaties met te behouden bomen: • De populieren en essen op het sport- en speelveldje aan de Ouwelandsestraat: zeer waardevol • De twee esdoorns op het brinkje aan de Vlasstraat stammend uit 1960, ca. 12m hoog: waardevol • De lindes aan de Kerkachterweg: zeer waardevol

1. 2.

2.

3. 4.

4. 4. 5.

1.SalixAlba50/100cm 2. Canadese populier 3.Zomereik 4.Gewone Es 5.Italiaansepopulier

42

Boomsoorten in speelbosje

2.

4. 4. 4.

3.

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

Esdoorns op het groentje langs de Vlasstraat

Lindes aan de Kerkachterweg

Te behouden bomen binnen de wijk

Essen en populieren bij de speeltuin

43

3.5. Een goede entree voor de wijk De posititie en het statuut van de twee paralelle straten Kerkstraat en Kerkachterweg is in de loop van de jaren steeds opnieuw gewijzigd. Eerst door de aanleg en het steeds verder opdikken van de Groene Kruisweg. Later in de jaren 50 door de aanleg van de Schutskooiwijk. Op dat moment hebben beide straten nog een eenvoudige aansluiting op de Groene Kruisweg. Tussen 1973 en 1978 is op de kaartjes hiernaast een wijziging zichtbaar. De aansluiting van de Kerkstraat wordt geknipt. Het kruispunt verschuift en maakt vanaf ca. de jaren ‘80 een rare slinger. Het resultaat is dat de wijk nu wat achteraf gelegen is. Dat kan een voordeel zijn, omdat doorgaand verkeer hier niet snel zal komen, maar het nadeel is dat er op dit moment geen eenduidige entree voor de Schutskooiwijk bestaat. In de stedenbouwkundige verkenning zal het vormgeven aan een aantrekkelijke entree van de wijk aandacht vragen. Het huidige plantsoen aan de Kerkachterweg kan hierin zeker een rol vervullen. Huidige aansluiting Kerkachterweg/ Kerkstraat / Groene Kruisweg

Entree naar de wijk vanaf de Groene kruisweg

44

Plantsoen aan de Kerkachterweg

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

1900

1919

1945

1960

1973

1978

1990

2020

Ruimtelijke ontwikkeling van de entree van de wijk 1900-nu

45

3.6. Slim omgaan met parkeren De Schutskooiwijk ligt dicht bij de metrostations Poortugaal en Tussenwater. Haltes aan metrolijn D, die een directe verbinding met Rotterdam biedt. Daarom streven we in de verkenning naar het bespreekbaar maken van het verlagen van de standaard parkeernorm (zie hoofdstuk beleid en milieu). Met een verlaging van de parkeerdruk in de wijk ontstaat meer ruimte voor een groene inrichting.

Aantal parkeerplaatsen / woning nu In de huidige situatie staan in de totale Schutskooi wijk (zie kaartje voor de begrenzingen van het gebied) in het totaal 178 woningen en zijn er 162 parkeerplaatsen voorzien. De ratio parkeerplaats per woning in dit overzicht is dus : 0.9 pp/wo. Dit is te vertalen in een parkeernorm van 0,9. Dat is een lage norm vergeleken met de huidige parkeernormen. In de wijk wordt in principe in de openbare ruimte geparkeerd. De meeste parkeerplaatsen zijn op dit moment op straat voorzien. Daarnaast is er bij de volkstuinen een parkeerterrein met een capaciteit van 43 parkeerplaatsen. Dit parkeerterrein wordt behalve voor de volkstuinen ook gebruikt door de bewoners van de wijk. Op de volgende pagina’s wordt daarnaast duidelijk dat de daadwerkelijk aantal gebruikte parkeerplaatsen, ook wel de bezettingsgraad genoemd, op 82% ligt. Dat wil zeggen dat in de praktijk tijdens pieken slechts 82% van de 162 plaatsen bezet is. De ratio parkeerplaats per woning is dan 133pp/178 wo = 0.75pp/wo. Dit is te vertalen in een parkeernorm van 0,75.

nb: op pag 49 is aangegeven welk gebied geteld is.

46

Parkeren in de Repelstraat en langs de Vlasstraat

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

In deze telling zijn alleen de gemarkeerde parkeerplaatsen opgenomen.

Totaal Oppervlakte m2 Aantal pp Aantal woningen pp / wo

: 1792 m2 : 162 : 178 : 0.9

A. Oedenvliet

F. Kerkachterweg

Oppervlakte m2 : 100 Aantal pp : 7 Aantal woningen : 0

Oppervlakte m2 Aantal pp Aantal woningen pp / wo

: 273 : 22 : 16 : 1.4

B. Lijnstraat G. Parkeerterrein Oppervlakte m2 Aantal pp Aantal woningen pp / wo

: 150 : 16 : 42 : 0.4

C. Vlasstraat Oppervlakte m2 Aantal pp Aantal woningen pp / wo

H. Ouwelandsestraat : 115 : 10 : 13 : 0.8

D. Repelstraat Oppervlakte m2 Aantal pp Aantal woningen pp / wo

Oppervlakte m2 : 513 Aantal pp : 43 Aantal woningen : 0

Oppervlakte m2 Aantal pp Aantal woningen pp / wo

: 101 : 10 : 9 : 0.9

I. Ouwelandsestraat achter : 190 : 18 : 34 : 0.5

Oppervlakte m2 Aantal pp Aantal woningen pp / wo

: 80 : 6 : 27 : 0.2

E. Schutskooistraat Oppervlakte m2 Aantal pp Aantal woningen pp / wo

huidige parkeersituatie in de wijk

: 347 : 30 : 36 : 0.8

47

Bezettingsgraad in de praktijk. Om inzicht te krijgen op de huidige parkeerdruk is door het projectteam tussen 6 juli 2020 en 12 juli 2020 een parkeertelling verricht. Het daadwerkelijke aantal geparkeerde auto’s is in deze periode op verschillende tijdstippen en dagen geteld. Zo zijn fluctuaties ( ochtend, middag, avond, weekend, doordeweeks) duidelijk in beeld gebracht. De parkeertelling is gedaan in een deel van het plangebied. ( zie kaartje) De Ouwelandsestraat, de Repelstraat, de Schutskooistraat, de Vlasstraat en het grote parkeerterrein bij de volkstuinen. De Kerkachterweg en de Groene Kruistraat en zijstraatjes (Repel-, Roots-, Lijnstraat) zijn (nog) niet geteld. Opvallend aan de uitkomst is dat het parkeerterrein op de betreffende dagen nooit meer dan 53% vol was. Daarnaast is ook in de woonstraten een overcapaciteit te zien. De maximale bezettingsgraad komt op 82 %. Daaruit kunnen we in elk geval concluderen dat het huidig aantal parkeerplaatsen in de wijk ruimschoots voldoet voor de huidige woningvoorraad.

Bezettingsgraad is maximaal 82%

48

gekeken naar het gemiddelde van 6-12 juli.

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

In deze telling zijn alleen de gemarkeerde parkeerplaatsen opgenomen.

Maandag 21:00

Dinsdag 20:00

woensdag 09:00

zaterdag

Gebied waar de bezettingsgraad van is berekend

Foto’s op verschillende tijdstippen van het parkeerterrein

09:00

zondag 09:00

49

3.7. Inrichting openbare ruimte Autoluw De dorpse karakteristiek van de Schutskooiwijk willen we ook in de openbare ruimte tot uiting brengen door een nadruk te leggen op en autoluwe wijk. Een wijk waar de auto een snelle en korte route heeft naar de parkeergelegenheid en daarna uit het beeld verdwijnt. Door de route naar de metro te optimaliseren kan het autogebruik in de wijk ook worden teruggedrongen. Belangrijk is hierbij een veilige en makkelijke oversteek over de Groene Kruisweg. Binnen de wijk zien we woonstraten met waar anders ruimte was gereserveerd voor parkeren, nu ruimte is voor groen en spelen.

Polder de wijk in De groene straten verbinden we graag met het weidse landschap in de vorm van een groene scheg die de wijk in komt. We zoeken zo de verbinding Een openbare ruimte die uitnodigd tot bewegen en recreatie. De volkstuinen zijn op dit moment geen duidelijk onderdeel van de wijk. Verbinden aan een recreatief netwerk waar ruimte is voor tuinieren, spelen en sporten. Referentie: Ontwerp van een dorpsrand in Meise BE, Palmbout Urban Landscapes en Blauwdruk Stedenbouw

Transitie naar autoluwe woonstraat

50

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

Park Harga, Schiedam: woonmilieu met autoluwe straten (SVP Architectuur en stedenbouw)

Centrale en groene speelruimtes in Hanzewijk, Kampen: BGSV Stedenbouw

51

3.8. Landschappelijke inbedding en recreatieve routes De dorpse uitbreiding ligt deels in de groene contour zoals eerder beschreven. Concreet is hier spraken van een aaneengesloten groengebied dat zich uitstrekt vanaf Bos Valckesteyn ten noorden van Poortugaal tot de Oude Maas ten zuiden van Poortugaal. Het bos Valckesteyn is momenteel een recreatieve hotspot. De groene scheg tussen Hoogvliet en Poortugaal kan lokaal en regionaal een rol spelen in het verbinden van recreatieve routes en hiermee ook bijdragen aan de ecologische hoofdstructuur. Een verbeterde relatie tussen de dorpen, de oude Maas en het bos is wenselijk. De inrichting van de Groene Kruisweg moet zich voegen naar een groener karakter en een goede oversteekbaarheid mogelijk maken.

Verweving met het landschap Bij de ontwikkeling van het plangebied is de ambitie om de wijk goed te vervlechten met het omringende landschap. De wijk keert op dit moment zijn rug naar de polder en alleen mensen met een volkstuin kunnen genieten van het weidse landschap. Niet alleen door het ontwerpen van een goede dorpsrand aan het landschap, maar ook door het landschap de wijk in te brengen kunnen zorggedragen worden voor een goede landschappelijke inbedding. Het ontwerpen van de wijk houdt niet op bij de dorpsrand, maar doet ook een uitspraak over de inrichting van de omliggende polder en hoe we deze aantrekkelijk en bereikbaar kunnen maken voor de bewoners van de wijk en Poortugaal.

52

De tuin van het Terphuis

De sport- en speeltuin gezien vanaf de Oedenvliet

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

Verbinden van de wijk met het omliggende landschap

De groenzone tussen Hoogvliet en Poortugaal verbindt twee belangrijke landschappelijke elementen. Namelijk het Valckesteynse bos en de Oude Maas.

53

Ecologie Bij de inrichting van het landschap aan de dorpsrand denken we aan een ecologisch waardevol gebied. Aan de bestaande slotenstructuur kunnen watervolumes worden toegevoegd met luwe oevers waar waterplanten en riet groeien. Een bescheiden netwerk van wandel/fietspaden maakt dit natuurlijke landschap bereikbaar. Een referentie naar een project waar dit is toegepast is het Griespark in Volketswil.

Recreatieve routes In de omgeving van het plangebied zien we de ontwikkeling van het Terphuis als een eerste aanzet om van de kwaliteit van het landschap gebruik te maken met een rijbak en theetuin. De stedenbouwkundige verkenning sluit hierop aan en voorziet, in het verlengde van de structuurvisie, een recreatieve route door de polder die aansluit op andere fiets- en wandelpaden zoals de Welhoekse dijk en de Duifhuisweg. Het weidse landschap nodigt uit tot bewegen!

54

Met een ontwikkeling langs de dorpsrand kan een goede relatie met het landschap gemaakt worden.

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

Groengebied tussen Hoogvliet en Poortugaal

55

3.9. Ambities duurzaamheid Schutskooiwijk Het klimaat verandert. De gemiddelde temperatuur stijgt. Voorjaar en zomer worden droger, winters worden natter. Extreme neerslag kan vaker en heviger voorkomen. Deze en andere uitingen van het veranderende klimaat ervaren we steeds vaker en steeds duidelijker. Naast het beperken van deze impacts op onze leefomgeving, moeten we ook nadenken over de oorzaken van deze impacts: de manier waarop we hier leven, bouwen en wonen. Dat betekent bijvoorbeeld: het verlagen van onze CO2 uitstoot, het toepassen van circulariteit, energieneutrale woningen realiseren. Tegen deze achtergrond werkt de gemeente Albrandswaard aan haar toekomst. En ook in die toekomst wil Albrandswaard een prettige gemeente zijn met een aantrekkelijke leefomgeving. Wij willen daarom onze duurzaamheidsambities concreet doorvertalen naar de gebiedsontwikkeling Schutskooiwijk om zo een toekomstbestendige ontwikkellocatie te realiseren.

Doelstellingen mondiaal/ landelijk Het Akkoord van Parijs Samen met 195 andere landen heeft Nederland zich gecommitteerd om de opwarming van de aarde te beperken tot 2 graden Celsius, en zo mogelijk 1,5 graden Celsius. Nationale Klimaatakkoord Om de doelstelling uit het Parijs-akkoord te halen zet de Nederlandse overheid in op het beperken van de uitstoot van broeikasgassen. De eerste stap is de CO2-uitstoot in 2030 met 49 procent te verminderen (ten opzichte van 1990). Het Klimaatakkoord gaat over de maatregelen die we de komende jaren nemen om dit doel te halen. In 2050 moet de CO2-uitstoot met 95% verminderd zijn. Nederland in 2050 volledig circulair Het kabinet wil een perspectief schetsen voor een toekomstbestendige, duurzame economie, ook voor toekomstige generaties. Concreet betekent dit dat in 2050 grondstoffen efficiënt worden ingezet en hergebruikt, zonder schadelijke emissies naar het milieu.

56

Voor zover er nieuwe grondstoffen nodig zijn, worden deze op duurzame wijze gewonnen en wordt verdere aantasting van de sociale en fysieke leefomgeving en de gezondheid voorkomen. Producten en materialen worden zo ontworpen dat ze kunnen worden hergebruikt met zo min mogelijk waardeverlies en zonder schadelijke emissies naar het milieu. De ambitie van het kabinet is om samen met maatschappelijke partners in 2030 een (tussen)doelstelling te realiseren van 50% minder gebruik van primaire grondstoffen (mineraal, fossiel en metalen). Wetgeving Aardgasvrij Per 1 juli 2018 is de Gaswet veranderd, waaronder de gasaansluitplicht. Nieuwe gebouwen krijgen geen gasaansluiting meer. Het streven is dat Nederland in 2050 volledig aardgasvrij is. BENG norm Vanaf 1 januari 2021 moeten vergunningaanvragen voldoen aan de eisen voor bijna energie-neutrale gebouwen, de zogenoemde BENG norm. De afkorting BENG staat voor ‘Bijna Energieneutrale Gebouwen’. Gebouwen moeten voldoen aan alle onderstaande eisen om de BENG norm te halen: • BENG 1: schil van de woning, hoeveel energie gaat er verloren? (warmtebehoefte van de woning) • BENG 2: hoeveel energie is er nodig voor de woning (verwarming of koeling, ventilatie, warm tapwater, installaties) • BENG 3: verplicht deel hernieuwbare energie TO juli eis Vanaf 1 juli 2020 geldt de TOjuli eis voor alle nieuwbouw.

De TOjuli eis stelt grenzen aan de oververhitting van een woning.

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

Elektrische transitie zoals laadpalen en zonnepanelen

Warmtetransitie, aansluiting op warmtenet.

Wadi’s in Kronsberg, Hannover, Duitsland

Vergroening van daken t.b.v. extreme neerslag (Monnikenhuizen, Arnhem)

57

Beleid Albrandswaard Collegeprogramma Het college onderschrijft de ambitie van de Rijksoverheid om in 2050 CO2 neutraal te zijn. Albrandswaard richt zich vooral op het vergroten van de kennis en bewustwording bij bewoners over deze opgave. Hierbij wordt ingezet op een intensiever gebruik van de WoonWijzerWinkel en de beschikbaarheid van de regionale en Rijkssubsidies. Tevens wordt er ingezet op het uitbreiden van zonneparken en het stimuleren van mogelijkheden op daken van gebouwen.

Stresstest (klimaatadaptatie): Met het oog op de klimaatveranderingen heeft de gemeente Albrandswaard een stresstest uitgevoerd. In een stresstest worden de potentiële kwetsbaarheden voor de klimaatthema’s wateroverlast, hitte, droogte en overstroming binnen een gebied in kaart gebracht. Op basis van de risico’s wordt een koers uitgestippeld naar ‘een klimaat adaptieve omgeving’. Uit de stresstest zijn onderstaande bevindingen voor de Schutskooiwijk naar voren gekomen.

Warmtevisie Albrandswaard (in concept gereed) De Warmtevisie geeft de koers aan die we inzetten op weg naar een aardgasvrij Albrandswaard. Deze visie is op dit moment in ontwikkeling en om deze reden nog niet bestuurlijk vastgesteld. Voor de gebiedsontwikkeling Schutskooiwijk kunnen we al wel rekening houden met de eerste bevindingen in de concept Warmtevisie.

Risico op wateroverlast: Vanuit de stresstest/klimaatatlas zien we dat er kans op wateroverlast is bij extreme neerslag: • enkele gebouwen lopen risico op waterschade en • de wegen zijn bij extreme neerslag alleen toegankelijk voor calamiteiten vervoer • in de omgeving zien we water op de akkers en op particuliere terreinen

Om een gebouw te verwarmen zijn er drie alternatieven voor aardgas: • Warmtenet • All electric (warmtepomp) • Biogas/ waterstof

Er zijn maatregelen nodig om deze situatie te verbeteren. Vanuit de vakgebieden water en riolering worden eisen gesteld. De uitdaging voor klimaatadaptatie ligt in het treffen van maatregelen die nauw verband houden met droogte.

Biogas en waterstof zijn schaars en worden om deze reden alleen ingezet als andere technieken moeilijk zijn toe te passen of tot onevenredig veel kosten leiden. De keuze voor het type warmteoplossing wordt op hoofdlijnen in de warmtevisie gemaakt en nader uitgewerkt in de wijkplannen. In de wijken Landweg en Poortugaal Centrum, gelegen in de nabijheid van de Schutskooiwijk, zijn kansen voor een kleinschalig warmtenet, als er genoeg vraag gecreëerd kan worden om warmte uit Rotterdam te halen. In de Schutskooiwijk is het kostenverschil tussen een warmtenet en all electric kleiner dan 10%. Concreet betekent dit dat er geen uitgesproken voorkeur is voor één van de varianten en beide opties in de toekomst mogelijk moeten blijven.

Risico op hittestress: Vanuit de stresstest zien we dat de gevoelstemperatuur toeneemt, het wordt steeds warmer: • stijging van met name het aantal warme nachten is slecht voor de gezondheid • stijging van temperatuur leidt tot afname productiviteit • stijging va temperatuur heeft aantasting van de biodiversiteit tot gevolg

58

We moeten de gevoelstemperatuur verlagen om hittestress te verminderen.

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

Waterdiepte bij extreme neerslag stedeljk

Hittestress

tot 10 cm

Aanzienlijk warmer

tot 20 cm

Warmer

20 cm en meer

Neutraal

Begaanbaarheid wegen bij extreme neerslag stedelijk Begaanbaar Alleen calamiteitenverkeer

Koeler Aanzienlijk koeler Gebouwen Water

Onbegaanbaar Kwetsbaarheid panden bij extreme neerslag Klein Middel Groot

59

Ambities Bij een duurzame gebiedsontwikkeling werken we aan een minimale milieubelasting én het realiseren van betaalbare woningen. Dat klinkt eenvoudig, maar is in de praktijk nog best een uitdaging. Minder milieubelasting betekent het minimaliseren van de energievraag, alle benodigde energie duurzaam opwekken, de uitstoot door vervoer terugdringen, optimaal gebruik maken van grondstoffen, de biodiversiteit inrichten en de omgeving klimaatbestendig inrichten. In dit hoofdstuk hebben wij onze ambities op het gebied van duurzaamheid weergegeven. Deze ambities moeten gaande weg het proces verder worden uitgewerkt en geconcretiseerd. Daarbij moeten wij ook de keuze maken of wij willen sturen op maatregelen of effecten. Het sturen op maatregelen is concreet, maar laat weinig vrije ruimte aan de marktpartijen. Het sturen op effecten lijkt complex en abstract, maar daagt de markt uit om te komen tot creatieve en innovatieve oplossingen. Algemeen: • Integrale benadering van energie, grondstoffen, gezondheid en woonbeleving. Dit betekent dat de ambitie op één van deze thema’s geen negatief effect mag hebben op een ander thema.

• Comfortabel wonen, (thuis)werken en recreëren • De kosten voor energie, in welke vorm ook blijven voor een ieder betaalbaar • Flexibiliteit in het stedenbouwkundig ontwerp: • Mate waarin ingespeeld wordt op demografische ontwikkelingen • Flexibiliteit van de kavelstructuur • Aandeel kavels, met voldoende grootte voor functiewijziging • Ruimtelijke eenheden zijn afzonderlijk te herstructureren Gebouwen: • Gebouwen zijn aardgasvrij (wetgeving) • Gebouwen hebben de mogelijkheid om in de toekomst te worden aangesloten op een warmtenet • Gebouwen zijn energieneutraal

60

• Gebouwen voldoen minimaal aan onderstaande GPR scores: Energie 9,5 Milieu 7/ 7,5 Gezondheid 8 Gebruikswaarde 8 Toekomstwaarde 8 • Zonnepanelen op daken worden mee ontworpen in het beeldkwaliteitsplan • Ontwerp maken op levensduur van minimaal 60 jaar • Flexibiliteit • Gebouwkwaliteit • Gezondheid • Gebruikskwaliteit • Belevingswaarde • Gebouwen zijn natuurinclusief (voldoen aan minimaal 20 criteria van de lijst natuurinclusief bouwen) • De tuinen van de woningen moeten bijdragen aan onze klimaatadaptieve ambities (vertraagde afvoer water, vasthouden water, biodiversiteit): • Tuinen hebben groene erfafscheidingen • Juridisch borgen dat tuinen hun groene karakter behouden (in omgevingsplan vastleggen dat tuinen voor minimaal 50% onverhard/ onbebouwd moeten blijven) • Technische aandachtspunten voor installaties/ ventilatie: • Goede, betrouwbare ventilatie (frisse buitenlucht en afvoer van ‘vervuilde’ lucht) • Effectieve kookafzuiging • Warmtepomp (bij individuele warmteoplossing) en ventilatie mogen geen geluidsoverlast veroorzaken • Energiezuinig

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE VERKENNING SCHUTSKOOIWIJK EN POORTUGAAL-WEST

• Circulair bouwen is een onderscheidend criterium, waarbij o.a. beoordeeld wordt op: • Milieubelasting toegepaste materialen • Hergebruik/ recycling materialen na sloop gebouw • Demontabel ontwerp • Er wordt een materialenpaspoort aangeleverd • Bij overdekt/ verdiept parkeren: parkeerplekken hebben de mogelijkheid om elektrische auto’s op te laden

• Gezien de nabijheid van het metrostation moeten de mogelijkheden worden onderzocht om de parkeernorm te verlagen. • Autodelen moet worden gestimuleerd. Aandachtspunten: • Reserveer ondergrondse ruimte voor een uitbreiding van het elektriciteitsnet of/en de mogelijke aanleg van een warmtenet • Reserveer ruimte voor opslag van energie

Openbare ruimte: • Bestaand (waardevol) groen moet worden ingepast in de stedenbouwkundige structuur • Groengebieden moeten aansluiten op/ verbonden zijn met het buitengebied: hiermee kunnen bewoners snel de koelte opzoeken in de omgeving. • Bij het plaatsen van nieuwe bomen wordt rekening gehouden met de bezonning van de daken i.v.m. (toekomstige) zonnepanelen. • Straten moeten worden voorzien van bomen: dit is van belang voor schaduw in de straat maar ook op de gebouwen (woningen). Daarbij draagt groen bij aan het verbeteren van de biodiversiteit, gezondheid en een prettige leefomgeving. • Het verbeteren van de biodiversiteit: in stand houden en verbeteren van de soortenrijkdom flora en fauna • Water bufferen en beschikbaar houden in tijden van droogte • Voorkomen van wateroverlast, maar hierbij wel rekening houden met de behoefte om ook water te bufferen in tijden van droogte. Een snelle afvoer van water om wateroverlast te voorkomen is dan ook niet gewenst. Er zal moeten gezocht naar alternatieve mogelijkheden, zoals bv. de aanwezigheid van water en groen in de omgeving • Vergroten van waterberging in het gebied, langer vasthouden van water (vertraagde afvoer van water) • De wijk heeft een dekkend net van elektrische oplaadpalen (norm wordt uitgewerkt bij verkeer)

61

H4. Participatie

4.1 Participatie Schutskooiwijk Bij de start van de Stedenbouwkundige Verkenning zijn verschillende participatie activiteiten georganiseerd: •

•

Op 10 en 15 juni 2020 waren er online bijeenkomsten voor huurders van WBV Poortugaal, die wonen in één van de 108 te vernieuwen huurwoningen in de Schutskooiwijk. In deze bijeenkomsten werden de resultaten van het bouwtechnisch onderzoek naar de 108 woningen gepresenteerd, en werd een toelichting gegeven op het proces van de stedenbouwkundige verkenning. Op 15 juli 2020 was er een online bijeenkomst voor bewoners en omwonenden van de Schutskooiwijk en Poortugaal-West. Deze bijeenkomst had als thema de stedenbouwkundige verkenning. Het doel was om ideeën, meningen en voorkeuren van bewoners en omwonenden te inventariseren, om deze te verwerken in de stedenbouwkundige verkenning.