11. 276983 Raadsinformatiebrief inzake voortgang Nationaal Groeifonds en Regionale Groeiagenda.pdf
Tekst van het document
De bereikbaarheid van de nieuwe verstedelijkingslocaties, het verbinden van innovatieve kennis- en onderwijsknooppunten, werklocaties en het behouden van de leefbaarheid, is een te belangrijke opgave in de totale brede mobiliteitsopgave komende jaren. Op korte termijn is meer Rijksbudget nodig voor investeringen in Zuid-Hollandse infrastructuur. De regiopartijen zullen daarbij hun verantwoordelijkheid nemen, door het inleggen van geld, het bouwen van huizen, het transformeren van werklocaties en het stimuleren van innovatie, productie en scholing. Zuid-Hollandse aanpak en concrete investeringen De ruimtelijke en bereikbaarheidsopgave in Zuid-Holland NEO/EUR: pakken we in samenhang aan door te investeren in mobiliteitstransitie: een focus op HOV in combinatie met “Een schaalsprong naar een hoogwaardig binnenstedelijk bouwen in het stedelijk gebied. Hiernaast metropolitaan OV-netwerk is een moeten ook de betrouwbaarheid, robuustheid en het basisvoorwaarde voor de ambitie om het optimaal benutten van het wegennet beter, want de overgrote deel van de woningen in hoog gehele verstedelijkingsopgave en de stedelijk en sterk stedelijk gebied te leefbaarheidsvraagstukken lossen we op in de combinatie ontwikkelingen. Gezamenlijk dragen de van HOV met lopen, fietsen en de auto. Daarbij wordt ook verstedelijking en de schaalsprong mobiliteit de logistieke behoefte betrokken.
In de regio bij aan versterking van de programmeren we de mobiliteiten agglomeratiekracht, en is daarmee een verstedelijkingsopgave gezamenlijk met de Rijksoverheid positief economisch effect voorzien.” in het gebiedsprogramma Mobiliteit en Verstedelijking (MoVe). Een essentieel onderdeel daarvan is de aanpak “De voorgestelde investeringen in de van Metropolitaan OV in combinatie met de mobiliteitstransitie leveren gezamenlijk 0,20 verstedelijking. Ook investeren we in een logistieke procentpunt extra regionale groei per jaar, transitie om de doorontwikkeling van het deze extra groei is structureel.” havenindustrieel complex, de greenports en de logistieke “ Daarvoor werken we bijvoorbeeld over de sector, te faciliteren: via het spoor, de binnenvaart en de weg. grenzen van Zuid-Holland aan de goederencorridors naar het Zuiden en het Oosten, samen met de Rijksoverheid en andere provincies. Tot in de haarvaten van onze regio pakken we de bereikbaarheid aan. Zo worden werk, onderwijs en recreatie voor iedereen bereikbaar. In beide aanpakken vergroten we daarbij de duurzaamheid én veiligheid van de mobiliteit in Zuid-Holland.
Metropolitaan OV en verstedelijking (MOVV): We richten ons met een samenhangende aanpak van metropolitaan OV in Zuid-Holland op het verbeteren van de HOV-lijn Leiden-Dordrecht, die belangrijke gebiedsontwikkelingen voor nieuwe woningen en bestaande werklocaties in Zuid-Holland verbindt. Een type lightrail-oplossing die snelle en betrouwbare verbindingen mogelijk maakt. Hiermee koppelen we ook de kennis- en onderwijsknooppunten in Leiden, Den Haag, Delft, Rotterdam en Dordrecht aan elkaar en daarmee innovatieve vakgebieden zoals Quantum, Artificial Intelligence, Cybersecurity en geavanceerde geneeskunde. Groeiagenda Zuid-Holland - Samenhangend investeren in verdienvermogen, brede welvaart en werkgelegenheid – DEFINITIEVE VERSIE Eindredactie: djoeke.altena@economicboardzuidholland.nl & v.dobbe@mrdh.nl
36
In combinatie met het verbeteren van de HOV-lijn Leiden-Dordrecht verbeteren we tegelijkertijd de duurzame HOV-verbindingen naar en ín binnenstedelijke gebieden zoals Den Haag CID/Binckhorst en Rotterdam-Zuid, waarbij we zorgen voor een goede aansluiting op en een schaalsprong van HOV in de héle regio zoals de RandstadRail richting Den Haag Zuidwest, Westland en Zoetermeer, de metro richting Nissewaard en het middengebied én de Hoekse Lijn richting Rottemeren en Hoek van Holland. De HOV-lijn Leiden-Dordrecht sluit ook goed aan op andere spoorverbindingen, vanuit Leiden en Dordrecht verder de Holland-Rijnland en de Drechtsteden in, en richting Gouda. Voor grote bedrijven en mkb wordt het dan nog aantrekkelijker om in de buurt van het HOV te zitten. Het is een aanpak die coronaproof is, mede omdat we al jaren tegen de grenzen van de bestaande capaciteit aanliepen, dat vraagstuk wordt in combinatie met de komst van 400.000 inwoners en de grote verstedelijkingopgave niet minder urgent. En de gebieden waar we zuinig op zijn maken we daarnaast op een duurzame manier bereikbaar: het groen van de bossen, het strand en de zee. We vragen het Rijk: - samen met de regio met prioriteit te investeren in de meerjarige aanpak van de propositie metropolitaan OV en verstedelijking Zuid-Holland (MOVV). Tot 2040 is er ruim 8 mld.
euro nodig om dit programma te realiseren, waarbij de regio zich inspant om zelf 2,5 mld. euro op tafel te leggen. Iedere geïnvesteerde euro levert daarbij 1,33 euro op en we realiseren ruim 200.000 woningen in Zuid-Holland en 70.000 banen op alle niveaus. Dit is een noodzakelijke randvoorwaarde om in de woonopgave te kunnen voorzien en duurzaam extra economische groei aan te jagen.
“Councyl is een spin-off van de TU Delft en biedt transparante Artificial Intelligence beslisondersteuning in domeinen zoals de zorg, overheid, HR en procesindustrie. Het hoogwaardige kennis-ecosysteem in Zuid-Holland is voor ons cruciaal. Hier vinden we ons talent, belangrijke klanten en samenwerkingspartners. Met dit netwerk kunnen we tot een wereldwijd leidende speler uitgroeien. En dan is bereikbaarheid essentieel.” Caspar Chorus, co-founder Councyl
“At Circularise, we believe that one of the fundamental steps in helping the environment is moving towards an economy that is circular — which eliminates waste, maximises value, and uses resources efficiently. Our goal at Circularise is to facilitate that by building an open-source protocol that brings transparency to global supply chains helping all value chain actors to become sustainable.”
Goederenvervoer en logistiek: De opgave voor de logistieke bereikbaarheid van het havenindustrieel complex en de greenports in Zuid-Holland wordt steeds belangrijker voor onze economie van de toekomst, we zijn daarvoor nu té afhankelijk van de weg. De wegen worden steeds drukker, waardoor goederenvervoer er steeds langer over doet, met alle negatieve economische gevolgen van dien, maar ook langer in gebieden plaatsvindt waar ook mensen wonen, werken en recreëren. Dit kan efficiënter en duurzamer. We hebben daarom in nauwe Igor Konstantinov, growth manager samenwerking met de Rijksoverheid een aanpak voor het Circularise realiseren en beter benutten van nationale en internationale spoorinfrastructuur voor goederen en het inwisselbaar inzetten van het gebruik van weg, water en spoor. Van belang daarbij is een netwerk van duurzame tank- en laadinfrastructuur, waaronder Walstroom, om het transport te verduurzamen. We verduurzamen ook de binnenvaart en we benutten deze infrastructuur optimaal, wat tevens bijdraagt aan het verbeteren van luchtkwaliteit in Zuid-Holland. Onze aanpak gaat tot slot gepaard met vergaande maatregelen om te digitaliseren. We vragen het Rijk: - samen met de regio de Toekomstagenda Corridorontwikkeling te realiseren.
Hierin wordt geïnvesteerd in toekomstbestendige verbindingen tussen Zuid-Holland en het Europese achterland; de ontwikkeling van duurzame en multimodaal bereikbare strategische knooppunten; en verduurzaming van de Topcorridors, waar duurzame binnenvaart en efficiënte en duurzame afhandeling van de vers-logistiek gelden als belangrijke thema’s. Groeiagenda Zuid-Holland - Samenhangend investeren in verdienvermogen, brede welvaart en werkgelegenheid – DEFINITIEVE VERSIE Eindredactie: djoeke.altena@economicboardzuidholland.nl & v.dobbe@mrdh.nl
37
Impuls duurzame mobiliteit: De behoefte aan slimmer en schoner reizen neemt toe en draagt bij aan een leefbare stad en daarmee een bredere welvaart. Naast het investeren in metropolitaan OV in combinatie met verstedelijking en in het optimaal organiseren en verduurzamen goederenvervoer zetten we daarom ook in op het doorzetten, stimuleren en benutten van gedragsverandering van reizigers en de logistieke sector. Daarnaast zien we kansen voor verduurzaming in het op grote schaal elektrisch vervoeren van reizigers en goederen, ook met automatisch vervoer. In diverse programma’s zijn en worden hiertoe voorstellen ontwikkeld. Dit willen we intensiveren, zo leveren we ook via bereikbaarheid een bijdrage aan de nationale klimaatopgaven. We vragen het Rijk: -samen met de regio de duurzaamheidambities in bereikbaarheid te realiseren. Impuls wegsysteem voor lopen, fietsen en auto & overig HOV: Tot slot zien we dat betrouwbaarheid, robuustheid en optimale benutting steeds belangrijker worden voor de wegbereikbaarheid van bepaalde locaties waar HOV minder rendabel en voor de hand liggend is. We zetten daarom tot slot in op het optimaliseren van het wegsysteem. Hierbij leggen we de focus op de stedelijke ringen rondom Rotterdam en Den Haag én rond de economische gebieden zoals Voorne Putten en het havenindustrieel complex en de greenport West-Holland.
Met een goed functionerend HOV-systeem naast een goed functionerend wegennetwerk verbeteren we de bereikbaarheid van, naar en in Zuid-Holland. Hiervoor is en blijft de samenwerking met het Rijkoverheid in het programma Bereikbaar Zuid-Holland essentieel. Daar waar dat in de toekomst nodig is komen we vanuit gebiedsprogramma MoVe tot slot met additionele voorstellen voor HOV. We vragen het Rijk: -samen met de regio – via onder meer programma MoVe en de Bereikbaarheidsaanpak Zuid-Holland - te blijven investeren in het optimaliseren van het wegsysteem voor lopen, fietsen en auto, en in eventuele additionele voorstellen voor HOV.
Proposities: gereed en/of ingediend (1) Nationale propositie Metropolitaan OV en Verstedelijking (MOVV): • Lightrail LeidenDordrecht, inclusief knooppunten en stations; • Schaalsprong OV Rotterdam en Den Haag e.o., incl. CID-Binckhorst en Oeververbinding; • Schaalsprong OV Middengebied Rotterdam - Zoetermeer – Leiden e.o.
Volgende fase (2)
Wordt uitgewerkt (3)
- Propositie goederenvervoer en logistiek; - Impuls duurzame mobiliteit.
- Impuls wegsysteem voor lopen, fietsen en auto; - Impuls overig HOV.
Groeiagenda Zuid-Holland - Samenhangend investeren in verdienvermogen, brede welvaart en werkgelegenheid – DEFINITIEVE VERSIE Eindredactie: djoeke.altena@economicboardzuidholland.nl & v.dobbe@mrdh.nl
38
39
Groeiagenda Zuid-Holland - Samenhangend investeren in verdienvermogen, brede welvaart en werkgelegenheid – DEFINITIEVE VERSIE Eindredactie: djoeke.altena@economicboardzuidholland.nl & v.dobbe@mrdh.nl
40
Groeiagenda Zuid-Holland - Samenhangend investeren in verdienvermogen, brede welvaart en werkgelegenheid – DEFINITIEVE VERSIE Eindredactie: djoeke.altena@economicboardzuidholland.nl & v.dobbe@mrdh.nl
10. Systeeminterventie Human Capital + Leven Lang Ontwikkelen Hoe blijven de we de komende jaren aan het werk? Hoe zorgen we dat banen die verdwijnen vervangen worden door nieuwe banen? En hoe zorgen we dat íedereen daar de juiste kennis en vaardigheden voor heeft? Het talent van álle Zuid-Hollanders optimaal benutten Het werk zoals we dat vandaag de dag kennen, zal de komende decennia ingrijpend veranderen. De grote transities zoals digitalisering, energietransitie en de omslag naar een circulaire economie zorgen ervoor dat bepaalde beroepen ingrijpend zullen veranderen of zelfs zullen verdwijnen. De banen van overmorgen vragen andere competenties en vaardigheden van medewerkers. Het is voor ons allemaal, werkenden, werkgevers, ondernemers, mkb en overheden, van belang dat de beroepsbevolking kan blijven werken, te zorgen voor bestaanszekerheid. Voor álle Zuid-Hollanders, nu en in de toekomst. Daarom investeren private en publieke sleutelspelers in Zuid-Holland fors in Leven Lang Ontwikkelen.
OESO: “The choice of human capital as a key pillar is spot-on to secure future growth in Zuid-Holland. The pillar targets major policy issues such as lifelong learning, which will play an important role to help the economy of Zuid-Holland shift to a low-carbon economy. (…) These goals do not only require funding from the national government for specific projects, but also substantial policy changes without which the effectiveness of these policy goals is likely to be undermined.”
Zuid-Holland is goed voor bijna een kwart van de Nederlandse economie én werkgelegenheid, maar kampt met grote knelpunten op de arbeidsmarkt. Pre-corona had Zuid-Holland de grootste arbeidstekorten van Nederland: één op de vijf bedrijven in de regio had niet voldoende gekwalificeerd personeel. Tegelijkertijd heeft Zuid-Holland een groot onbenut arbeidspotentieel en heeft de regionale arbeidsmarkt een lage veerkracht waardoor deze kwetsbaar is voor economische schokken. De impact van de corona-crisis is dan ook groot op de Zuid-Hollandse arbeidsmarkt. Zuid-Hollandse aanpak en concrete investeringen In Zuid-Holland wordt er hard gewerkt om de arbeidsmarkt én de beroepsbevolking toekomstbestendig te maken. Dat doen we via de Human Capital Agenda een publiek-private samenwerking bestaande uit inmiddels meer dan 100 partners. Doelstellingen zijn onder andere om tot 2024 85.000 werknemers een vorm van scholing te geven, 55.000 mensen van werk naar werk te begeleiden en hierbij minimaal 1.000 werkgevers en mkb’ers te ondersteunen. Hiermee wil Zuid-Holland dé regio worden met de arbeidsmarkt als positieve concurrentiefactor, waar het talent van werkenden optimaal wordt benut. De provincie Zuid-Holland investeert hier in deze periode € 7,8 miljoen in. Hiervan wordt € 5 miljoen gestopt in een subsidieregeling Human Capital, waarmee concrete projecten kunnen worden gesubsidieerd.
In totaal zal dit minimaal 15 miljoen aan cofinanciering opleveren. Daarnaast wordt er € 1,5 miljoen geïnvesteerd in het Kickstart your career, om minimaal 150 jongeren aan het werk te helpen bij Zuid-Hollandse bedrijven.
NEO / EUR: “Menselijk kapitaal draagt in belangrijke mate bij aan de beoogde economische groei, het grijpt in op huidige en toekomstige sectorale en beroepsmatige specialisaties. In de Groeiagenda is de aandacht voor menselijk kapitaal terug te vinden in vrijwel alle voorstellen gericht op nieuwe sleutel technologieën.” “Investeringen in human capital leveren gezamenlijk 0,36 procentpunt extra regionale groei per jaar op, structureel.”
Groeiagenda Zuid-Holland - Samenhangend investeren in verdienvermogen, brede welvaart en werkgelegenheid – DEFINITIEVE VERSIE Eindredactie: djoeke.altena@economicboardzuidholland.nl & v.dobbe@mrdh.nl
41
Noodzakelijke nationaal beleid, vraag aan het Rijk De komende jaren moeten we fors investeren in Human Capital en Leven Lang Ontwikkelen om het duurzaam verdienvermogen en toekomstige werkgelegenheid te realiseren. In Nederland, in Zuid-Holland. Dat vraagt om een nationale beweging waarin een leven lang leren centraal komt te staan, voor jong en oud. Concreet vragen de ondernemers, mkb’ers, kennis-en onderwijsinstellingen en overheden in Zuid-Holland het Rijk om samen met hen werk maken van de volgende zes punten: Cofinanciering ‘Kickstart your career’: Jongeren die nu uit de schoolbanken komen, kunnen door de COVID-19-crisis lastig werk vinden en dreigen daardoor de aansluiting met de arbeidsmarkt te verliezen. Bedrijven, onderwijsinstellingen en overheden in Zuid-Holland zetten zich met het Kickstart your career in “Voor ons digitale innovatiebureau voor arbeidsplaatsen voor deze groep zodat ze hun carrière Milvum, dat digitale diensten bedenkt toch kunnen starten. Concreet vragen we de rijksoverheid en agile ontwikkelt voor overheden, is om cofinanciering zodat we dit project kunnen opschalen het belangrijk dat talenten uit van 150 jongeren naar 1.500 jongeren. kennisinstellingen, samenwerkingspartners en klanten ons Cofinanciering regionaal opleidingsfonds: goed kunnen bereiken.
Het maakt Een groeiend aantal mensen in Zuid-Holland wordt werkloos Milvum aantrekkelijk om bij te werken door de COVID-19-crisis. Naar aanleiding daarvan heeft de óf mee samen te werken.” gemeente Rotterdam 14 miljoen euro geïnvesteerd in scholingsvouchers. In de periode 2020-2022 verstrekken ze Salim Hadri, co-founder Milvum 10.000 vouchers in Rotterdam alleen. Dit initiatief willen we graag opschalen tot een regionaal scholingsfonds, dat tot de invoering van persoonlijke leerrechten voor alle Nederlanders de financiële drempel voor scholing “De professionele norm ligt buiten de wegneemt. We vragen het Rijk cofinanciering om het school, zeker als het gaat om Smart Rotterdamse scholingsfonds samen met regionale partners Technology. Daarom willen we dat op te schalen naar heel Zuid-Holland. docenten met één been in het onderwijs en met het andere in het Obstakels bijscholing wegnemen en meer ruimte creëren bedrijfsleven staan. Het hybride leren voor regionale invulling: in samenwerking tussen onderwijs en De kaders voor opleidingen en bijscholingen zijn in de ondernemers zal in de toekomst alleen praktijk knellend. Initiatieven vanuit onderwijsaanbieders of maar toenemen. In Zuid-Holland willen regio’s om maatwerk scholing aan te bieden worden we daarin vooroplopen.” hierdoor gehinderd.
Concreet vragen we het Rijk om het Jan van Laake, directeur Centrum voor publiek gefinancierd onderwijs te faciliteren om flexibel, Innovatief Vakmanschap Smart modulair en innovatief onderwijsaanbod op maat te Technology en mboRijnland ontwikkelen en om de inzet van hybride docenten te stimuleren. Met name meer experimenteerruimte voor het beroepsonderwijs is noodzakelijk zodat op korte termijn bijvoorbeeld samenhangende voorstellen rond techniek, IT en ondernemerschap kunnen worden ontwikkeld. Door het wegnemen van obstakels en het bieden van experimenteerruimte kunnen we leven lang ontwikkelen in Zuid-Holland stimuleren, waar de rest van Nederland van kan leren en gebruik kan maken. Stimuleren van regionale kennisknooppunten: Op de verschillende campussen in Zuid-Holland werken universiteiten, andere kennisinstellingen, mboinstellingen, hogescholen en bedrijven samen aan innovaties zoals quantum technologie, AI, regeneratieve geneeskunde en laser-satelliet-communicatie. Op deze kennisknooppunten willen we doorlopende leerlijnen realiseren rond nieuwe technieken. Dit vergt experimenteerruimte voor de opleidingsinstituten die dicht tegen bedrijven aan zitten. Concreet vragen we het Rijk om campusvorming en het realiseren van doorlopende leerlijnen op kennisknooppunten (MBO-HBO-WO) in hun beleid te verankeren. Gezamenlijk kunnen we de banen voor de toekomst realiseren.
Groeiagenda Zuid-Holland - Samenhangend investeren in verdienvermogen, brede welvaart en werkgelegenheid – DEFINITIEVE VERSIE Eindredactie: djoeke.altena@economicboardzuidholland.nl & v.dobbe@mrdh.nl
42
Investeren in vaardigheden van de toekomst: Ondernemende, IT- en I-vaardigheden zijn essentieel voor de werkenden van de toekomst, net als inzichten in nieuwe technologieën zoals Quantum en AI. Concreet vragen we ruimte voor onderwijsinstellingen om al vanaf het primair onderwijs deze vaardigheden in hun curricula op te nemen, zodat kinderen hier al van jongs af aan mee kennismaken. Met deze vaardigheden kunnen we meer mensen aan het werk krijgen en het onbenutte arbeidspotentieel verkleinen. Het invoeren van leerrechten voor alle Nederlanders: Scholing en de permanente ontwikkeling van werkenden en niet-werkenden is van groot belang gezien de grote verandering van werk en benodigde competenties de komende decennia. Met individuele leerrechten en een persoonlijke leerrekening nemen we financiële drempels weg en stellen we iedereen in staat om zichzelf te blijven scholen en ontwikkelen. Concreet stellen we voor om op de korte termijn het STAP-budget (Stimulans Arbeidsmarkt Positie) van €200 miljoen naar €600 miljoen euro te verhogen en het maximumbudget per opleiding te verhogen tot €2.000. Uiteindelijk werken we toe naar het invoeren van leerrechten voor alle Nederlanders. Thema: korte termijn (1) -Cofinanciering Kickstart your career; -Cofinanciering regionaal opleidingsfonds.
Thema: middellange termijn (2) -Stimuleren regionale kennisknooppunten; -Obstakels bijscholing beroepsbevolking wegnemen en meer ruimte creëren voor regionale invulling; -Vaardigheden van de toekomst (o.a. digitalisering).
Thema: lange termijn (3) -Het invoeren van leerrechten voor alle Nederlanders.
43
Groeiagenda Zuid-Holland - Samenhangend investeren in verdienvermogen, brede welvaart en werkgelegenheid – DEFINITIEVE VERSIE Eindredactie: djoeke.altena@economicboardzuidholland.nl & v.dobbe@mrdh.nl
44
Groeiagenda Zuid-Holland - Samenhangend investeren in verdienvermogen, brede welvaart en werkgelegenheid – DEFINITIEVE VERSIE Eindredactie: djoeke.altena@economicboardzuidholland.nl & v.dobbe@mrdh.nl
11. Begrippen en afkortingen Begrippenlijst Agglomeratie-externaliteiten: een agglomeratie is een stedelijk gebied of aaneensluiting van steden en dorpen. Onder invloed van een grote bevolkingsomvang en een grote gevarieerdheid in bedrijven en voorzieningen ontstaat een zichzelf versterkende groei van bedrijven en voorzieningen. Deze effecten (externaliteiten) kunnen positief en negatief zijn. Een voorbeeld van een positief agglomeratie effect voor bedrijven is de aanwezigheid van een afzetmarkt, arbeidsmarkt, toeleveringsbedrijven en goede infrastructuur. Een voorbeeld van een negatief agglomeratie-effect is hogere grondprijs of zwaardere milieubelasting. Aquathermie: verzamelnaam voor technologieën die de warmte uit water gebruiken om gebouwen mee te verwarmen. Het kan gaan om oppervlaktewater, afvalwater en drinkwater. Bioraffinage: een raffinage met biogrondstoffen waarbij biobrandstoffen en chemicaliën worden gemaakt. Blauwe waterstof: waterstof geproduceerd uit aardgas waarbij de vrijgekomen CO2 wordt afgevangen en opgeslagen. Carbon Capture and Storage: het afvangen van CO2 uitgestoten bij industriële processen en het vervolgens opslaan van deze CO2 zodat het niet in de lucht terechtkomt. Carbon Capture Utilization: het afvangen van CO2 uitgestoten bij industriële processen en vervolgens het hergebruiken van deze CO2 voor bijvoorbeeld materiaalproductie.
Cleanroom: stofvrije onderzoeksruimte waarin de concentratie van deeltjes in de lucht wordt gecontroleerd en geclassificeerd, die op een manier is ontworpen, gebouwd en geëxploiteerd om de toevoer, generatie en de afzetting van deeltjes binnen de ruimte te beheersen. Cross-over: invloed van een actie op een andere variabele dan de variabele die het doelwit van de actie is. Of, resultaten van samenwerking tussen sectoren. Dataficatie: het in cijfers vaststellen, uitdrukken van informatie. Decarbonisatie: het omvormen van (industriële) processen met als doel de CO2-uitstoot tot nul te reduceren. Deltatechnologie: technologie die zich bezighoudt met het buiten de deur houden van (ongewenst) water; het gebruik en beheer van het watersysteem; het zorgen voor hoeveelheid en kwaliteit van water; het herstel en de bescherming van aquatische en waterafhankelijke ecosystemen; en de inrichting en ruimtelijke planning in de delta. Demonstrators: een soort proefmodel. Onderzoekers passen kennis toe en willen dit naar de markt brengen. Daarvoor is een werkend demonstratiemodel nodig om in te kunnen schatten wat de commerciële waarde is. Via een demonstrator hebben wetenschappers een kans om onderzoek aantrekkelijk te maken voor de markt. Digital twin: digitale kopie van iets fysieks, bijv.
van het Nederlandse elektriciteitsnet waar door de TU Delft en Tennet onderzoek aan wordt gedaan voor het elektriciteitsnet van de toekomst. Drop-in licht wegtransport: het inzetten van biobrandstoffen voor het licht vervoer over weg. Dit betreft zogenaamde «drop-in fuel» waarbij er geen grote aanpassingen in een licht voertuig, zoals een bestelbus, plaats hoeven te vinden. Elektrolyzer: apparaat waarmee water en duurzaam opgewekte elektriciteit worden omgezet in groene waterstof. Enablers: factoren die het mogelijk maken dat een gewenste uitkomst wordt bereikt. Energietransitie: de overgang naar een situatie waarin de energievoorziening structureel anders van aard en vorm is dan in het huidige energiesysteem. In dit nieuwe systeem is fossiele brandstof grotendeels vervangen door duurzame energiebronnen, is er veel aandacht voor energiebesparing en energieopslag en is de energievoorziening meer decentraal georganiseerd. E-refinery: instituut van de TU Delft dat op grote en kleine schaal onderzoek doet naar Power 2X technologie (zie begrippenlijst) voor energieopslag, energie-conversie en productie van materialen/chemicaliën (b.v. plastic) voor de industrie. Fieldlabs: locaties waar ondernemers en kennisinstituten elkaar ontmoeten om technologische oplossingen en nieuwe producten te ontwikkelen, te testen, te implementeren en toe te passen.
Groeiagenda Zuid-Holland - Samenhangend investeren in verdienvermogen, brede welvaart en werkgelegenheid – DEFINITIEVE VERSIE Eindredactie: djoeke.altena@economicboardzuidholland.nl & v.dobbe@mrdh.nl
45
Greenport: groot ruimtelijke-economisch tuinbouwcluster waarin planten, bomen, bollen, bloemen en/of groenten worden geproduceerd en verhandeld (onder glas of in de openlucht. Groene waterstof: waterstof geproduceerd uit duurzaam opgewekte elektriciteit en water via elektrolyse. Hub: een feitelijk centrum van een activiteit. Industriële elektrificatie: processen binnen de industrie op duurzaam opgewekte elektriciteit laten draaien waar deze nu nog op aardgas of kolen draaien, bijvoorbeeld e-boilers. I-vaardigheden: vaardigheden op het gebied van ICT, data en algoritmes, in samenhang met de privacy en informatiebeveiliging. Life-cycle assetmanagement: integrale benadering voor het optimaliseren van de levenscyclus van waardevolle eigenschappen. In dit verband gericht op circulariteit van grondstoffen. Optische communicatie : communiceren over een afstand, waarbij gebruik wordt gemaakt van licht om informatie over te dragen. Opto-mechatronisch: de grondbeginselen van optica in theorie en praktijk, evenals begrip en ontwerp van hoogwaardige optische systemen en digitale spiegelapparatuur. Power 2X technologie: technologie waarbij duurzaam opgewekte elektriciteit (Power) via elektrolyse wordt omgezet in nuttige moleculen (X). Precisie fermentatie: een technologie die het mogelijk maakt micro-organismen te programmeren die complexe organische moleculen maken .
Pre-competitieve faciliteiten: faciliteiten voor de beginfase van de ontwikkeling van nieuwe producten, waar toekomstige concurrenten op samenwerken. Prototyping faciliteit: faciliteit waar door middel van de laatste toptechnologie eerste ontwerpen kunnen worden gebouwd, getest en ontwikkeld. Quantumtechnologie: een sleuteltechnologie die radicaal nieuwe producten en diensten mogelijk maakt. Quantum-computers, quantum-simulators, quantum-netwerken en quantum-sensoren kunnen straks dingen die ‘klassieke’ apparaten niet kunnen, zoals het doorrekenen van moleculen en materialen en positiebepaling zonder gps. Regeneratieve geneeskunde: regeneratieve geneeskunde of vervangingsgeneeskunde houdt zich bezig met regeneratie van cellen, weefsels en zelfs organen. Op die manier probeert men ziekten te voorkomen en genezen. Retrofit aanpak: een bestaand programma of systeem achteraf veranderen om wijzigingen aan te brengen in routines en systemen die ermee verband houden. Scale-up: een 'opschaler' is een succesvolle startup, dat wil zeggen een jong bedrijf die de eerste vijf jaar heeft overleefd en minimaal 5 miljoen dollar omzet genereert. Smart industry: verregaande digitalisering van apparaten, productiemiddelen en organisaties. Dat betekent slimme inzet van ICT, waarbij machines onderling met elkaar verbonden zijn en intelligent worden aangestuurd.
Voorbeelden zijn toepassing van Artificial intelligence, Artificial reality, blockchain, 3D printing etc. Dit biedt veel kansen voor bestaande en nieuwe bedrijven in alle sectoren en is goed voor de concurrentiepositie van Nederland wereldwijd. Spill-over: economische activiteiten op een bepaald gebied die gevolgen hebben voor ('lopen over naar') economische activiteiten op een naburig gebied. Systeeminterventie: een ingreep waarbij veel verschillende maatregelen worden genomen om verschillende uitdagingen aan te pakken. Topsectoren: gebieden waar het Nederlandse bedrijfsleven en onderzoekscentra wereldwijd in uitblinken. Het bedrijfsleven, universiteiten, onderzoekscentra en de overheid werken samen aan kennis en innovatie om deze positie nog sterker te maken. Waardeketens: een keten van activiteiten waarin waarde wordt toegevoegd. Producten passeren de achtereenvolgende activiteiten van de keten en verwerven hierbij bij iedere activiteit enige waarde. De keten van activiteiten als geheel geeft het product hierbij meer toegevoegde waarde dan de som van de afzonderlijke delen. Zonthermie: via thermische panelen zonnewarmte gebruiken om gebouwen en water mee te verwarmen.
Groeiagenda Zuid-Holland - Samenhangend investeren in verdienvermogen, brede welvaart en werkgelegenheid – DEFINITIEVE VERSIE Eindredactie: djoeke.altena@economicboardzuidholland.nl & v.dobbe@mrdh.nl
46
Afkortingenlijst AI: Artificial Intelligence (Kunstmatige Intelligentie) CLAIRE: Confederation of Laboratories for Artificial Intelligence Research in Europe. Groot Europees onderzoeks- & innovatie netwerk op AI, hoofdkwartier in Den Haag. ELLIS: European Laboratory for Learning and Intelligent Systems. Paneuropese organisatie voor AI met een focus op Machine Learning. GovTech: Government Technology. Informatietechnologie en AI in de publieke sector. ICAI: Innovation Center for Artificial Intelligence. ICAI is een open nationaal netwerk van academische, industrie- en overheidspartijen met vijf locaties in Nederland. In 2021 heeft ICAI al meer dan 50 partners met 18 researchlabs. LAP3: derde Landelijk AfvalbeheerPlan. LBSP: Leiden Bio Science Park. RDM-H2 lab: H2Energylab op de RDM-campus. Waterstof lab, waterstof expertisecentrum. SRON: Stichting Ruimte Onderzoek Nederland. NWO instituut - Netherlands Institute for Space Research.
47
Groeiagenda Zuid-Holland - Samenhangend investeren in verdienvermogen, brede welvaart en werkgelegenheid – DEFINITIEVE VERSIE Eindredactie: djoeke.altena@economicboardzuidholland.nl & v.dobbe@mrdh.nl
Groeiagenda Zuid-Holland: investeren in verdienvermogen, brede welvaart en werkgelegenheid is noodzakelijk en urgent Zuid-Holland presenteert een ambitieus en urgent plan voor noodzakelijke investeringen in verdienvermogen, brede welvaart en werkgelegenheid. Met als doel de economie van Zuid-Holland en daarmee heel Nederland sterker te maken: #ZuidHolland4NL. Dit is de Groeiagenda Zuid-Holland. De economie van de toekomst draait om kennis en innovatie. Steeds meer kennis en razendsnelle innovatie. Daar zijn wereldspelers voor nodig, met oog voor teambelang en een scherpe neus voor de kansen. Die wereldspelers vind je in Zuid-Holland. Zuid-Holland is de provincie van innovatieve bedrijven, toonaangevende kennisinstellingen en sterke overheden. De Groeiagenda die zij samen presenteren staat vol concrete plannen voor herstel en groei en sluit naadloos aan bij de nationale Groeistrategie voor Nederland op de lange termijn. Zuid-Holland levert van oudsher een groot aandeel in het Nederlandse verdienvermogen en de nationale werkgelegenheid. De ambitie is daar, samen met de rijksoverheid, een flinke schep bovenop te doen. En dat slimmer, duurzamer en gezonder. Covid-19 wakkert die ambitie verder aan. De economie verandert, Zuid-Holland kiest voor innovatie. Met economische wereldspelers voor (toekomstig) Nederland. De ambitie van Zuid-Holland komt niet uit de lucht vallen.
De regio staat aan de lat voor een derde van de nationale CO2-reductie en een kwart van de nationale woningbouwopgave. Dit zijn ronduit urgente opgaven, die vragen om actie. ZuidHolland is nu goed voor ongeveer een kwart van het Nederlandse BBP. Om dat dat percentage vast te houden of te verhogen, geldt eveneens: actie is urgent! Sommige sectoren en bedrijven in Zuid-Holland die Nederland aan de economische top brachten, komen aan het eind van hun bestaanscyclus. Economische prestaties lopen daardoor achter en zo komt de werkgelegenheid en dus de inclusiviteit onder druk. Bovendien, de Zuid-Hollandse (en Nederlandse) bevolking blijft groeien. En daarmee ook het belang van investeren in banen, bereikbaarheid en leefbaarheid. Zuid-Holland kiest daarom voor actie, voor investeringen en voor het tussen sectoren uitwisselen van mensen, ideeën, toepassingen, producten en energie. En dat in een nauwe verbinding tussen overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen en voortbordurend op het grote potentieel van sectoren en de hoogwaardige kennis binnen bedrijven en instellingen. Zo kunnen bestaande sterke sectoren, zoals het Havenindustrieel Complex en de Greenports, duurzaam vernieuwen en vernieuwend verduurzamen. Zuid-Holland reduceert daarmee 40 procent van de nationale CO2-uitstoot. Dat is een belofte die de opgave ruim overtreft.
Ook kiest Zuid-Holland ervoor kansrijke, innovatieve sectoren, zoals biotechnologie, kunstmatige intelligentie, cybersecurity en quantumtechnologie, verder te brengen. Dat levert nieuwe bedrijvigheid op. Zuid-Holland stuurt met de meerjarige Groeiagenda op gericht investeren in kennis, de maakindustrie, de energie-infrastructuur, mobiliteit en logistiek en ons menselijk kapitaal. Waarbij iedereen profiteert, van mkb’er tot student. Zuid-Holland vraagt het Rijk te kiezen voor een nationale actieagenda voor ZuidHolland en, net als Zuid-Holland zelf, te investeren in de uitvoering van de gepresenteerde plannen. Deze gezamenlijke inspanning is cruciaal. Want, uitvoering van de Groeiagenda leidt tot 1 procentpunt extra jaarlijkse groei van de regio. Dat is 12% economische groei na 10 jaar – en 2,5% voor Nederland. Bovendien levert integrale en volledige uitvoering op termijn €24 miljard extra BBP en 120.000 extra banen op. En we bouwen een kwart van het aantal woningen dat nationaal nodig is. Met de Groeiagenda staat Zuid-Holland garant voor innovatie, voor nieuwe werkgelegenheid en voor een duurzaam verdienvermogen op de lange termijn, voor heel Nederland. #ZuidHolland4NL.