Voorstel JOGG-aanpak 2022-2026 - Voorstel.pdf

Raadsvoorstel Datum vergadering: 20 juni 2023 Datum B&W: 16 mei 2023

Portefeuillehouder: Margreet de Deugd-Bos Auteur: Sjors Hendriks

Onderwerp: JOGG-aanpak 2022-2026 Voorgesteld besluit: Inleiding Stichting Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG) streeft naar een gezonde jeugd in een gezonde toekomst. De JOGG-aanpak richt zich op alle kinderen en jongeren van 0 t/m 19 jaar. Samen met JOGG maakt de gemeente de leefomgeving waar kinderen regelmatig komen gezond. Zoveel mogelijk partijen gaan concreet aan het werk om de omgevingen gezonder te maken. De samenwerkende partijen vormen een ‘werknet’. Dit werknet wordt samengebracht en verstevigd door een JOGG-regisseur. Daarnaast helpt de JOGG-regisseur in de uitvoering en coördineert na verloop van tijd het gevormde netwerk. JOGG stimuleert de gemeente om met de aanpak aan de slag te gaan en ondersteunt met adviseurs, coaches, experts, middelen en kennis. In 2022 is de gemeente Alblasserdam JOGG-gemeente geworden. Het eerste jaar is gebruikt om het plan van aanpak (bijlage 1) verder uit te werken. In 2023 wordt er gewerkt aan het uitvoeringsprogramma. De JOGG-regisseur is begin 2023 gestart in de gemeente Alblasserdam (vanuit de GGD) en heeft al verschillende taken uitgevoerd. Zo sluit de JOGG-regisseur aan bij bijeenkomsten omtrent het sportakkoord, heeft ze de campagne 'geen rommel in je trommel' uitgevoerd op de scholen en zijn andere activiteiten uit het plan van aanpak JOGG in voorbereiding.

De JOGG-aanpak sluit aan op het collegeprogramma 2023-2026 en het uitvoeringsprogramma 2023. Daarnaast past het bij de omgevingsvisie Fit & Groen en geeft invulling aan het sport- en gezondheidsakkoord van de gemeente Alblasserdam. Tot slot zal de JOGG-aanpak integraal onderdeel uit maken van de nog op te stellen Gezondheidsnota en plan van aanpak Brede Spuk. Beoogd effect Met een onderbouwde, integrale methodiek de fysieke en sociale leefomgevingen van kinderen en jongeren gezonder te maken. Middels de JOGG-aanpak evalueren en monitoren dit beleid regelmatig en ondersteunen dit met cijfers en data. Argumenten 1.1. Gezondheid is een belangrijk thema om op in te zetten bij Alblasserdamse kinderen In Alblasserdam heeft 18,5% van de kinderen tussen de 4-12 jaar overgewicht en binnen de leeftijdsgroep 12-16 jaar wordt 17% overgewicht gemeten. Naarmate kinderen ouder worden, hebben zij minder kans spontaan te herstellen van het overgewicht. De kans dat bijvoorbeeld een tienjarige kind met overgewicht te zwaar blijft, is zelfs 70%. Als je kijkt naar de volwassen bevolking van Alblasserdam, heeft de helft van de inwoners van 18 jaar en ouder in Alblasserdam overgewicht.

Ook bewegen we tegenwoordig minder dan vroeger. Regelmatig bewegen en weinig langdurig stilzitten is belangrijk voor de gezondheid en goede ontwikkeling van kinderen. Kinderen brengen een groot aantal zituren door in de klas. Na schooltijd gaat de voorkeur van de kinderen minder uit naar buiten spelen en vind je ze vaker terug achter een beeldscherm zittend.

Als laatste blijkt uit onderzoek dat steeds minder kinderen in Nederland de aanbevolen hoeveelheid aan uren nachtrust halen. Kortom wat betreft een gezonde levensstijl voor kinderen valt er nog winst te behalen. 1.2. De JOGG-aanpak focust zich om een gezonde leefomgeving van Alblasserdamse kinderen. Er is een onderzoek uitgevoerd wat zich heeft gericht op gezonde levenstijl in combinatie met de sociale leefomgeving van kinderen in Alblasserdam (zie bijlage 2). Het onderzoek laat zien dat een gezonde sociale leefomgeving zeker kan bijdragen aan een gezondere levensstijl voor kinderen. Tevens is de conclusie dat de gemiddelde staat van de sociale leefomgevingen en levensstijlen van kinderen voldoende is, maar er ook onderdelen zijn die verbeterd kunnen worden. De resultaten van dit onderzoek impliceren dat over het algemeen een gezonde sociale leefomgeving voor kinderen gerelateerd is aan een gezondere levensstijl. De JOGG-aanpak (bijlage 1) focust zich juist op de leefomgevingen van kinderen om een gezondere levensstijl aan te leren. 1.3. De JOGG-aanpak sluit aan op bestaand beleid binnen de gemeente Alblasserdam De JOGG-aanpak is opgenomen in het collegeprogramma 2023-2026 en is onderdeel van het uitvoeringsprogramma 2023.

De JOGG-aanpak sluit aan op de omgevingsvisie van de gemeente Alblasserdam (Groen & Fit) en maakt verbinding met andere beleidsstukken zoals het gezondheidsakkoord en het sportakkoord. In de uitvoering wordt er actief verbinding gelegd met en sluit het aan op dit beleid. In de nabije toekomst zal het plan van aanpak JOGG ook integraal onderdeel worden van de nog op te stellen Gezondheidsnota en het plan van aanpak Brede Spuk. Kanttekeningen 1.1. De JOGG-aanpak heeft enige vertraging opgelopen door externe factoren De gemeente Alblasserdam is sinds januari 2022 al een JOGG-gemeente. Eerste helft van 2022 is gebruikt om het plan van aanpak op te stellen. Door personele wijzigingen aan de kant van de GGD hebben we de tweede helft van 2022 niet kunnen benutten om activiteiten uit de JOGG-aanpak te realiseren. De JOGG-regisseur die was aangesteld (vanuit de GGD) om het tweede half jaar van 2022 het plan van aanpak uit te voeren, was vertrokken en kon er dus geen doorgang vinden. Inmiddels is, sinds januari 2023, deze functie weer opgevuld zodat we nu de personele capaciteit hebben om het plan van aanpak uit te voeren. De eerste taken uit de JOGG-aanpak zijn inmiddels uitgevoerd, zoals de campagne 'geen rommel in je trommel' op de scholen, deelname aan de week van de vitaliteit in Alblasserdam en aansluiting bij bijeenkomsten van het sportakkoord.

Financiële informatie De JOGG-aanpak wordt uitgevoerd door de GGD in combinatie met het ABC-team en de gemeente Alblasserdam. Vanuit de GGD is een budget van €10.000,- vrijgesteld voor activiteiten binnen de JOGG-aanpak. Deze middelen vallen binnen de inwonerbijdrage die we betalen aan de GR DG&J. Deze is opgenomen in de begroting. Vanuit de van het Rijk ontvangen Specifieke uitkering (Spuk) lokale preventieakkoorden is door de kerngroep een jaarlijks budget vastgesteld van €7.000,-. Deze specifieke uitkering is alleen nog in 2023 beschikbaar en wordt voor dit jaar als dekking gehanteerd. Vanaf 2024 gaat deze op in de Brede Spuk. Voor de dekking van € 7.000,- van 2024-2026 kan dekking gevonden worden binnen de van het Rijk te ontvangen Brede Spuk. Deze is toereikend. Deze Spuk loopt van 2023-t/m 2026 en deze termijn is gelijk aan het JOGG-plan van aanpak welke ook loopt tot en met 2026. In het vervolg zal de JOGG-aanpak integraal onderdeel worden van de nog op te stellen Gezondheidsnota en plan van aanpak Brede Spuk, waar ook middelen aan gekoppeld zijn. Vanuit de gemeente Alblasserdam is 4 uur per week vrij gemaakt in de ambtelijke organisatie om aan dit plan te werken. Uitvoering De JOGG-aanpak wordt uitgevoerd door de GGD (12 uur per week), het ABC-team (4 uur per week) en beleidsambtenaar gezondheid van de gemeente Alblasserdam.

Deze drie partijen verzorgen de verbinding met overige partners in de gemeente Alblasserdam of daarbuiten. Communicatie Communicatie is een belangrijk element binnen de uitvoering van de JOGG-aanpak. Door communicatie creëren we onder andere draagvlak, delen we kennis met de gewenste doelgroepen en

helpt ons met de uitvoering van de JOGG-aanpak. Hoe binnen Alblasserdam communicatie wordt ingezet om bij te dragen aan het behalen van de doelstellingen, wordt meegenomen binnen een apart plan. Wat zijn de belangrijkste gerelateerde besluiten? Alblasserdam JOGG-gemeente - Voorstel

Bijlagen 1. Bijlage 1 - JOGG-Plan van Aanpak 2022-2026 gemeente Alblasserdam.docx 2. Bijlage 2 - Onderzoek sociale leefomgeving kinderen in relatie tot gezonde levensstijl.docx 3. Bijlage 3 - RIB Plan van Aanpak.docx

CONCEPT RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Alblasserdam;

B E S L U I T:

JOGG-Aanpak Alblasserdam Plan van aanpak 2022-2026

JOGG-regisseur -

Contactpersoon GGD ZHZ Contactpersoon ABC Team

JOGG-beleidsmedewerker gemeente Alblasserdam -

Sjors Hendriks/Jasmijn Koutstaal

Inhoud

Onderwerp:..............................................................................................................................................1 Voorgesteld besluit: .................................................................................................................................1 Inleiding ...................................................................................................................................................1 Beoogd effect ..........................................................................................................................................1 Argumenten .............................................................................................................................................1 Kanttekeningen........................................................................................................................................2 Financiële informatie ...............................................................................................................................2 Uitvoering ................................................................................................................................................2 Communicatie..........................................................................................................................................2 Wat zijn de

belangrijkste gerelateerde besluiten? ...................................................................................3 JOGG-Aanpak Alblasserdam ........................................................................................................................5 Plan van aanpak 2022-2026 ........................................................................................................................5 Samen voor een gezonde jeugd, gezonde toekomst in Alblasserdam ........................................................13 Landelijke aanpak overgewicht ..............................................................................................................14 Gezondheidsakkoord Alblasserdam naar JOGG-aanpak............................................................................14 2. Gezondheidscijfers...............................................................................................................................15 2.1 Gezondheidscijfers van Alblasserdam ...............................................................................................16 2.2 Doelgroep en keuze thema's ............................................................................................................18 3. Doelstellingen ......................................................................................................................................19 4.

Speerpunten en uitvoeringsplan ............................................................................................................23 4.1 Samenhang tussen activiteiten.........................................................................................................23 4.2 Uitvoeringsplan...............................................................................................................................25 5. Draagvlak en JOGG-werknet ..................................................................................................................31 5.1 politiek-bestuurlijk draagvlak ...........................................................................................................31 5.2 publieke- en private samenwerking ..................................................................................................31 5.3 Verbinding preventie- en zorg ..........................................................................................................32 5.4 Gedeeld eigenaarschap ...................................................................................................................32 5.5 JOGG-werknet ...............................................................................................................................32 6

Communicatie ..................................................................................................................................33 Data verzameling .............................................................................................................................35 Begrijpen en gebruiken van de informatie .........................................................................................35 Tijd......................................................................................................................................................35 Data analyse .......................................................................................................................................35 Data interpretatie................................................................................................................................35 Disseminatie /rapporteren................................................................................................................35 Welke scholen werken met de Daily Mile............................................................................................35

Welke scholen hebben een fruit-en/of groentebeleid ..........................................................................35 Welke scholen hebben een waterdrinkbeleid ......................................................................................36 Welke scholen werken met het thema mediawijsheid..........................................................................36 Data verzameling .............................................................................................................................36 Begrijpen en gebruiken van de informatie .........................................................................................36 Tijd......................................................................................................................................................37 Data analyse .......................................................................................................................................37 Data interpretatie................................................................................................................................37 Disseminatie /rapporteren................................................................................................................37 2023 tot 2026

......................................................................................................................................37 JOGG-regisseur.....................................................................................................................................37 Welke kinderopvanglocaties in Alblasserdam hebben een waterdrinkbeleid ..........................................37 Data verzameling .............................................................................................................................39 Begrijpen en gebruiken van de informatie .........................................................................................39 Tijd......................................................................................................................................................39 Data analyse .......................................................................................................................................39 Data interpretatie................................................................................................................................39 Disseminatie /rapporteren................................................................................................................39 2022 t/m 2026

.....................................................................................................................................39 JOGG-regisseur- /buurtsportcoach.........................................................................................................39 Bureau objectief (vanuit GGD zhz nalevingsonderzoek)............................................................................39 2022 t/m 2026 .....................................................................................................................................40 Team fit ...............................................................................................................................................40 2022 t/m 2026 .....................................................................................................................................40 Beleidsambtenaar sport/volksgezondheid ..............................................................................................40 2022 t/m 2026 .....................................................................................................................................40 Beleidsambtenaar volksgezondheid .......................................................................................................40 2022 t/m 2026

.....................................................................................................................................40 Beleidsambtenaar volksgezondheid .......................................................................................................40 Data verzameling .............................................................................................................................41 Begrijpen en gebruiken van de informatie .........................................................................................41 Tijd......................................................................................................................................................41 Data analyse .......................................................................................................................................41 Data interpretatie................................................................................................................................41 Disseminatie /rapporteren................................................................................................................41 Welke school geeft voorlichting aan ouders over gezonde voeding, roken en alcohol .............................42 Welke school geeft voorlichting aan ouders over 'krijgen' eerste mobiel, verantwoord mediagebruik en reclames

..........................................................................................................................................42

Welke activiteiten voor ouders van 0-12 jarigen gericht op het versterken van opvoedvaardigheden m.b.t. gezonde leefstijl worden er uitgevoerd ...............................................................................................42 Bijlage 3. Onderzoek sociale leefomgeving en levensstijl kinderen ........................................................47 Foreword ...............................................................................................................................................54 Ethical Statement ...................................................................................................................................55 Introduction ...........................................................................................................................................55 Scope ..................................................................................................................................................56 Existing literature ...............................................................................................................................57 The gap in the literature .....................................................................................................................57 Research

questions..............................................................................................................................57 Relevance ...........................................................................................................................................58 Municipality of Alblasserdam .............................................................................................................58 Research design ..................................................................................................................................59 Theory ...................................................................................................................................................59 Healthy social environments ...............................................................................................................59 Healthy lifestyles.................................................................................................................................60 Healthy social environments and healthy lifestyles ..............................................................................60 Presence of peers..............................................................................................................................62

Neighborhood...................................................................................................................................63 Media education ...............................................................................................................................65 Leisure.............................................................................................................................................66 Methodology ..........................................................................................................................................68 Dataset ...............................................................................................................................................68 Measures ............................................................................................................................................68 Healthy lifestyle ................................................................................................................................68 Social environment............................................................................................................................69 Control variables ..............................................................................................................................71 Analyses

.............................................................................................................................................71 Ethical considerations .........................................................................................................................72 Qualitative methods................................................................................................................................73 Interviews with parents.......................................................................................................................74 Selection and recruitment ..................................................................................................................74 Data collection .................................................................................................................................74 Experts interviews ..............................................................................................................................75 Selection and recruitment ..................................................................................................................75 Data collection .................................................................................................................................76 Analyses

.............................................................................................................................................76 Reliability and validity........................................................................................................................76 Ethical considerations .........................................................................................................................77 Results ...................................................................................................................................................77

Quantitative results ................................................................................................................................77 State of the social environment and healthy lifestyles...........................................................................78 Healthy lifestyle and presence of peers ................................................................................................80 Healthy lifestyle and neighborhood .....................................................................................................80 Healthy lifestyle and media education .................................................................................................81 Healthy lifestyle and leisure ................................................................................................................81 Qualitative results ..................................................................................................................................83 Interviews with parents.......................................................................................................................83 Healthy lifestyles...............................................................................................................................83 Social

environment............................................................................................................................84 Healthy lifestyle and social environment .............................................................................................85 Role of the municipality .....................................................................................................................85 Differences and similarities ...............................................................................................................86 Expert interviews................................................................................................................................86 Healthy lifestyles...............................................................................................................................86 Social environments ..........................................................................................................................87 Greenery..........................................................................................................................................87 Role of the municipality .....................................................................................................................88 Conclusion

.............................................................................................................................................88 Discussion ..............................................................................................................................................89 Implications........................................................................................................................................90 Limitations .........................................................................................................................................91 Suggestions for future research ...........................................................................................................91 Policy advice...........................................................................................................................................92 References..............................................................................................................................................94 Appendices.............................................................................................................................................99 Appendix 1. Information letter............................................................................................................99 Appendix 2.

Informed consent ..........................................................................................................102 Appendix 3. Interview questions .......................................................................................................103 Appendix 4. ......................................................................................................................................107 Appendix 5. ......................................................................................................................................108 Appendix 6. ......................................................................................................................................109 Appendix 7. ......................................................................................................................................110 Appendix 8. ......................................................................................................................................110 Appendix 9.

......................................................................................................................................113 Foreword .............................................................................................................................................120 Ethical Statement .................................................................................................................................121 Introduction .........................................................................................................................................121 Scope ................................................................................................................................................122 Existing literature .............................................................................................................................123

The gap in the literature ...................................................................................................................123 Research questions ...........................................................................................................................124 Relevance .........................................................................................................................................124 Municipality of Alblasserdam ...........................................................................................................125 Research design ................................................................................................................................125 Theory .................................................................................................................................................126 Healthy social environments .............................................................................................................126 Healthy lifestyles...............................................................................................................................126 Healthy social environments and healthy lifestyles ............................................................................127 Presence of

peers............................................................................................................................128 Neighborhood.................................................................................................................................130 Media education .............................................................................................................................131 Leisure...........................................................................................................................................132 Methodology ........................................................................................................................................134 Dataset .............................................................................................................................................134 Measures ..........................................................................................................................................134 Healthy lifestyle ..............................................................................................................................134 Social environment..........................................................................................................................135 Control variables

............................................................................................................................136 Analyses ...........................................................................................................................................137 Ethical considerations .......................................................................................................................138 Qualitative methods..............................................................................................................................139 Interviews with parents.....................................................................................................................139 Selection and recruitment ................................................................................................................139 Data collection ...............................................................................................................................140 Experts interviews ............................................................................................................................141 Selection and recruitment ................................................................................................................141 Data collection

...............................................................................................................................141 Analyses ...........................................................................................................................................142 Reliability and validity......................................................................................................................142 Ethical considerations .......................................................................................................................143 Results .................................................................................................................................................143 Quantitative results ..............................................................................................................................143 State of the social environment and healthy lifestyles.........................................................................144 Healthy lifestyle and presence of peers ..............................................................................................145 Healthy lifestyle and neighborhood ...................................................................................................145 Healthy lifestyle and media education

...............................................................................................146 Healthy lifestyle and leisure ..............................................................................................................147 Qualitative results ................................................................................................................................148 Interviews with parents.....................................................................................................................148

Healthy lifestyles.............................................................................................................................148 Social environment..........................................................................................................................149 Healthy lifestyle and social environment ...........................................................................................150 Role of the municipality ...................................................................................................................150 Differences and similarities .............................................................................................................151 Expert interviews..............................................................................................................................151 Healthy lifestyles.............................................................................................................................151 Social environments ........................................................................................................................152 Greenery........................................................................................................................................152 Role of the municipality

...................................................................................................................152 Conclusion ...........................................................................................................................................153 Discussion ............................................................................................................................................154 Implications......................................................................................................................................155 Limitations .......................................................................................................................................155 Suggestions for future research .........................................................................................................156 Policy advice.........................................................................................................................................157 References............................................................................................................................................158 Appendices...........................................................................................................................................163 Appendix 1.

Information letter..........................................................................................................163 Appendix 2. Informed consent ..........................................................................................................165 Appendix 3. Interview questions .......................................................................................................166 Appendix 4. ......................................................................................................................................170 Appendix 5. ......................................................................................................................................170 Appendix 6. ......................................................................................................................................171 Appendix 7. ......................................................................................................................................172 Appendix 8. ......................................................................................................................................172 Appendix 9. ......................................................................................................................................175

1. Inleiding Samen voor een gezonde jeugd, gezonde toekomst in Alblasserdam Een gezonde toekomst begint bij een gezonde jeugd. In Nederland heeft 14,7% van de kinderen tussen 4 t/m 18 jaar overgewicht1 (Gezondheidsenquête/leefstijlmonitor, 2020). In de leeftijdsgroep van 4- 12 jaar heeft 13% van de kinderen overgewicht. Tussen de 12-16 jaar wordt 19% overgewicht gemeten en de helft van de Nederlands van 18 jaar ouder kampt met overgewicht. In Alblasserdam zien we vergelijkbare cijfers. Van de kinderen tussen de 4-12 jaar heeft 18,5% overgewicht (kindmonitor, 2020) en binnen de leeftijdsgroep 12-16 jaar wordt 17% overgewicht gemeten (Jeugdgezondheidszorg, 2019). Naarmate kinderen ouder worden, hebben zij minder kans spontaan te herstellen van het overgewicht. De kans dat bijvoorbeeld een tienjarige kind met overgewicht te zwaar blijft, is zelfs 70% (Braet, 2001). Dat overgewicht in de bevolking toeneemt naarmate kinderen ouder worden, toont aan dat overgewicht bij kinderen niet gemakkelijk terug te draaien is. Uit de cijfers van overgewicht bij de kinderen en volwassenen in Alblasserdam zien we ook dat overgewicht toeneemt naarmate men ouder wordt. Meer dan de helft van de inwoners van 18 jaar en ouder in Alblasserdam heeft namelijk overgewicht (Hoegezondiszhz, 2017).

Als we kijken naar de omgeving waarin kinderen opgroeien is het ook verklaarbaar dat de samenleving, en ook dus Alblasserdam, kampt met overgewicht. Overal om ons heen worden we voortdurend verleid tot veel en ongezonde voeding. In 10 jaar tijd is het aantal ongezonde verkooppunten in Nederland met 30 procent gestegen (Pointer, 2021). Het kopen van ongezond eten wordt hierdoor makkelijker gemaakt. Daarnaast is het vaak een goedkopere optie dan gezonde, duurzame keuzes. Ook bewegen we tegenwoordig minder dan vroeger. Regelmatig bewegen en weinig langdurig stilzitten is belangrijk voor de gezondheid en goede ontwikkeling van kinderen. Kinderen brengen een groot aantal zituren door in de klas. Na schooltijd gaat de voorkeur van de kinderen minder uit naar buiten spelen en vind je ze vaker terug achter een beeldscherm zittend. Als laatste blijkt uit onderzoek dat steeds minder kinderen in Nederland de aanbevolen hoeveelheid aan uren nachtrust halen (Komrij et al, 2021). Kortom wat betreft een gezonde levensstijl voor kinderen valt er nog winst te behalen. Een ongezonde omgeving maakt een gezonde keuze lastiger. Ook armoede binnen een gezin kan ertoe leiden tot dat een gezin geen prioriteit geeft aan gezondheid. De gezinsleden hebben mogelijk minder kennis van en geld voor een gezonde leefstijl zoals gezonde voeding en deelname aan een sport.

1 Overgewicht is een overschrijving van het normale vetgehalte van het lichaam die de gezondheid kan

beïnvloeden. Obesitas is een ernstige mate van overgewicht.

Landelijke aanpak overgewicht Overgewicht en obesitas zijn na roken de belangrijkste oorzaak van ziekten in Nederland. Obesitas is één van de hoogste kostenposten binnen de gezondheidszorg. Nederland besteedt jaarlijks ongeveer 500 miljoen euro aan de gevolgen van ernstig overgewicht. De indirecte kosten worden op ongeveer een miljard geschat. De rol van gezondheidspreventie is in de afgelopen jaren hoger op de agenda gezet door verschillende bestuurders en maatschappelijke organisaties. Eind 2018 hebben meer dan zeventig partijen, waaronder de rijksoverheid, het Nationaal preventieakkoord ondertekend. Dit akkoord richt zich op de bestrijding van roken, alcoholgebruik en overgewicht. Het doel is het percentage volwassenen met te hoog gewicht naar 38% te verlagen voor 2040. Naast het Nationaal preventieakkoord bestaat ook het Nationaal sportakkoord dat is ondertekent door VWS samen met partijen uit sport, bedrijfsleven, gemeenten en maatschappelijke organisaties medio 2018. Het Nationaal sportakkoord is opgesteld om sport te versterken en de maatschappelijke kracht van sport optimaal te benutten en iedereen met plezier te laten sporten en bewegen. Een gemeente kan ervoor kiezen om lokaal aan te sluiten op de twee akkoorden om een bijdrage aan deze thema's te leveren.

De lokale akkoorden binnen een gemeente worden opgesteld door publieke en private partijen en hiermee worden zij gezamenlijk verantwoordelijk voor het behalen van de doelen uit de akkoorden. Ook gemeente Alblasserdam ziet hier het belang van in en heeft een lokaal sport- en gezondheidsakkoord opgesteld. Het inzetten op de gezondheid van de inwoners is één van de speerpunten van het integraal preventieplan 2020-20232 van Alblasserdam. De twee akkoorden zijn een middel om samen richting te geven aan de gemeenschappelijke ambities voor een gezonder Alblasserdam.

Gezondheidsakkoord Alblasserdam naar JOGG-aanpak Tijdens het opstellen van het gezondheidsakkoord medio 2021 kwam al snel de JOGG-aanpak ter sprake. De JOGG-aanpak is een onderbouwde, integrale methodiek waarmee de fysieke en sociale leefomgevingen (zie de gekleurde blokken van de afbeelding hieronder. ) van kinderen en jongeren gezonder gemaakt worden. Zoveel mogelijk partijen gaan concreet aan het werk3 om de omgevingen gezonder te maken. De samenwerkende partijen vormen een ‘werknet’ (zie buitenste lichtgrijze blokken). Dit werknet wordt samengebracht en verstevigd door een JOGG-regisseur. Daarnaast helpt de JOGG-regisseur in de uitvoering en coördineert na verloop van tijd het gevormde netwerk. Met het concretiseren van het gezondheidsakkoord in Alblasserdam werd de wens om een JOGGgemeente te worden steeds groter. De gemeente heeft samen met de aangesloten partijen daarom besloten om te gaan werken met de JOGG-aanpak. Sinds januari 2022 is gemeente Alblasserdam officieel een JOGG-gemeente geworden. Als gevolg hiervan heeft er in de eerste helft van 2022 een wetenschappelijk onderzoek plaatsgevonden (bijlage 3). In dit onderzoek zijn zaken waar de JOGG op focust, namelijk de sociale leefomgevingen en levensstijlen van kinderen in Alblasserdam in relatie tot kinderen in Nederland onderzocht. Uit dit onderzoek blijkt dat er op beide vlakken nog vooruitgang te boeken is.

Dit geldt dus ook voor kinderen in Alblasserdam. Ook laat dit onderzoek zien dat er een relatie bestaat tussen een gezonde sociale leefomgeving en een gezonde levensstijl. De uitkomsten van dit onderzoek zijn verwerkt in deze JOGG-aanpak. Verder is het gehele onderzoek te vinden in bijlage 3 van dit plan.

2 Met het integraal preventieplan 2020-2023 wordt uitvoering gegeven aan spoor 1,3 en 5 uit de

samenlevingsagenda (actiever en zorgzamer, beter wonen en ondernemender).

3 De zes zwarte blokken vormen de basis voor de activiteiten die worden uitgevoerd.

2. Gezondheidscijfers

Overgewicht kan meerdere oorzaken hebben zoals ongezonde voeding, te weinig beweging, onvoldoende slaap en armoede. Het is dus van belang zoveel mogelijk van deze factoren mee te nemen binnen de JOGG -aanpak. Om meer zicht te krijgen op deze factoren in Alblasserdam, bespreken we in dit hoofdstuk kort de gezondheidscijfers4 van de leeftijdsgroep waar de focus voornamelijk gaat liggen, namelijk de kinderen van 4 t/m 12 jaar van Alblasserdam.

4 Hoegezondiszhz.nl is de bron van de gezondheidscijfers binnen dit hoofdstuk. Deze cijfers worden door de

GGD via het kindmonitor en via de onderzoeken van Jong JGZ opgehaald. Op het moment van schrijven (begin 2022) zijn de meest recente cijfers gebruikt (2016 en 2017).

2.1 Gezondheidscijfers van Alblasserdam Ontbijten Bijna ieder kind ontbijt dagelijks in Alblasserdam (95,5% van de kinderen). Ontbijt is belangrijk, omdat het de spijsvertering start en het kind haalt energie uit het ontbijt.

Fruit eten Aan de fruitnorm voldoen helaas weinig kinderen in Alblasserdam. De fruitnorm is 1,5 stuk fruit of meer per dag. Van de kinderen in Alblasserdam eet 22,5% van de kinderen 1,5 fruit of meer per dag. Dit betekent dat driekwart van de kinderen niet voldoet aan de fruitnorm.

Groente eten Groente wordt nog minder gegeten door de kinderen in Alblasserdam. Van de kinderen eet maar 20% dagelijks groente. Groente en fruit dragen bij aan een goede gezondheid van het kind.

Drinken Ook water drinken is belangrijk. Bijna alle andere dorstlesser bevatten namelijk veel suiker. Ook de drinkpakjes waar een sinaasappel of appel op is afgebeeld bevatten meerdere suikerklontjes. Dagelijks water drinken wordt door 65% van de kinderen gedaan in Alblasserdam. Dit betekent ook dat 35% van de kinderen niet dagelijks water drinkt. In dezelfde hoedanigheid worden ook zoete drankjes gedronken. Meer dan de helft van de kinderen drinkt dagelijks zoete drankjes (63%). Kortom, inzetten op gezonde voeding en water drinken is hoognodig zodat kinderen gezond kunnen opgroeien.

Bewegen

Bewegen is belangrijk voor het kind, omdat het: 1. fitheid, coördinatie en motoriek verbetert 2. spieren en botten versterkt 3. goed is voor het zelfvertrouwen van het kind

Het sporten bij een sportvereniging stimuleert het kind om meer te bewegen. Ook kan je via andere manieren een kind meer laten bewegen. Lopen en/of fietsen naar school geeft een kind meer beweging. Ook andere vormen van vrijetijdsactiviteiten zoals theaterlessen en scouting zorgt voor meer beweging bij het kind. Over bewegen van het kind binnen Alblasserdam weten we het volgende; hoeveel kinderen zijn lid van een sportvereniging en hoeveel kinderen spelen dagelijks buiten.

Lid van een sportvereniging Van de kinderen tussen 4- 12 jaar in Alblasserdam is 57,5% lid van een sportvereniging. Om deze cijfers meer betekenis te geven; In regio Zuid-Holland-Zuid5 is 72% van de kinderen tussen de 4 en 12 jaar lid. Vooral jonge kinderen van ouders met een laag inkomen in regio Zuid-Holland-Zuid zijn niet verbonden aan een sportvereniging. Deze kinderen spelen juist wel meer buiten (23,5% kinderen van laag inkomen versus 18,5% kinderen van hoog inkomen).

Buiten spelen In totaal speelt 22% van kinderen tussen 4 – 12 jaar dagelijks buiten in Alblasserdam. Uit het onderzoek van Jantje beton uit 2018 blijkt dat landelijk 14% van de kinderen tussen 6 en 12 jaar dagelijks buiten speelt. Tegenwoordig wordt er minder buiten gespeeld door kinderen dan vroeger. Door intensief beeldschermgebruik is dit afgenomen, maar ook de bescherming van de ouders kan een kind weerhouden om buiten te spelen.

5 Dit is het regiogebied waarbinnen GGD werkt, en dus ook haar onderzoeken uitzet. Onder dit gebied vallen 10

gemeenten; Alblasserdam, Dordrecht, Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam, Hendrik-ido-Ambacht, Hoeksche Waard, Molenlanden, Papendrecht, Sliedrecht en Zwijndrecht

(Sociale) Mediagebruik Telefoons, computers en gameapparatuur zijn niet meer weg te denken in deze tijd. Op zeer jonge leeftijd maken kinderen al kennis met de 'virtuele' wereld en willen zij al snel deel uitmaken van deze wereld. Bijna twee op de drie kinderen van 4-12 jaar binnen Alblasserdam speelt games of computerspelletjes. Een deel van de kinderen maakt al gebruik van sociale media voor hun 12e levensjaar (18%).

Aan social mediagebruik door kinderen zitten positieve en negatieve kanten. Positief is dat kinderen leren van het internet en contacten met leeftijdsgenoten zijn makkelijker te onderhouden. Het minder bewegen door sociale mediagebruik of minder tijd hebben voor andere dingen, worden als negatieve aspecten beschouwd (hoegezondiszhz, 2017). Afspraken maken tussen kind en ouder over het aantal uren mediagebruik is belangrijk. Intensief beeldschermgebruik is namelijk niet gezond. Daarnaast helpen afspraken om het kind op een veilige manier hier gebruik van te laten maken. Meer dan een kwart van de ouders in Alblasserdam heeft geen afspraken over beeldschermgebruik gemaakt.

2.2 Doelgroep en keuze thema's Gemeente Alblasserdam is met haar ongeveer 20.000 inwoners een kleine gemeente. Alblasserdam kent 6 wijken met in totaal 29 buurten. Het is een keuze om binnen de JOGG-kaders meer aandacht te besteden aan wijken die een wat lagere sociaal economische status (SES) hebben. Dit is omdat een lage sociaal economische status vaak gerelateerd wordt aan een ongezondere leefstijl (CBS, 2017). Het wetenschappelijk onderzoek (bijlage 3) bevestigd dat kinderen die kwetsbaar zijn ook een grotere kans hebben op een ongezondere levensstijl en sociale leefomgeving. Omdat Alblasserdam een kleine gemeente is, bevinden inwoners met een lage SES zich vaak in dezelfde omgeving als inwoners met een hogere SES. Bijvoorbeeld een ouder uit de wijk Oranjebuurt (relatief lage SES-wijk) heeft een grote kans om zijn/haar kind te plaatsen op een sportvereniging waarbij ook een kind is geplaatst van een ouder uit Klein Alblas (relatief hoge SES-wijk). Daarom, hebben wij ervoor gekozen om niet (extra) in te zetten op een specifieke wijk. Alle kinderen van 0 tot en met 12 jaar willen wij via de JOGG-aanpak bereiken. Als er wel wijkgerichte acties uit de JOGG-aanpak komen kan dit aansluiten bij de Buurtaanpak, welke is opgenomen in het collegeprogramma 2022-2026 binnen de gemeente Alblasserdam.

Binnen de JOGG-thema's is de keuze gemaakt om op de thema's voeding, bewegen en mediawijsheid in te zetten binnen Alblasserdam. De aangesloten partijen hebben de voorkeur aan deze thema's gegeven en kunnen ook het meest uit de voeten als het gaat om uitvoering op deze thema's. Ook de kinderen vanaf 12 jaar uit Alblasserdam die het voortgezet onderwijs volgen in een andere gemeente, worden niet uit het oog verloren. Het jongerenwerk binnen Alblasserdam wordt als een belangrijke speler beschouwd om deze groep te bereiken en te bekijken waar de behoeften liggen van deze groep. 3. Doelstellingen

De doelstellingen die hieronder zijn geformuleerd, zijn opgesteld aan de hand van de cijfers die beschikbaar zijn in het dashboard hoegezondiszhz en het wetenschapelijk onderzoek (bijlage 3) welke is uitgevoerd in 2022. Uit dit onderzoekt komt naar voren dat als je de levensstijl van kinderen wilt verbeteren, het belangrijk is om de sociale leefomgeving van kinderen mee te nemen. Onder deze sociale leefomgeving vallen onder andere de hieronder genoemde thuis, buurt, sport en school. Als deze aspecten gezonder worden, is de verwachting dat dit ook weer een positieve uitwerking heeft op de levensstijl van kinderen in Alblasserdam. De geformuleerde doelstellingen vinden aansluiting op de acties die benoemd zijn binnen het sportakkoord en het gezondheidsakkoord. Het uitgangspunt van de JOGG-aanpak is dat er aansluiting is op de doelstellingen die zijn geformuleerd vanuit het sport- en gezondheidsakkoord. Het sport- en gezondheidsakkoord is opgesteld met inwoners en verschillende organisaties. Door aan te sluiten bij de doelstellingen zien organisaties zich hierin terug. De haalbaarheid van de acties en wat partners nodig hebben om deze acties uit te voeren, wordt opgehaald door de JOGG-regisseur. De JOGG-regisseur gaat met de sportverenigingen en de scholen als eerste in gesprek. Daarna worden met de overige partijen gesprekken gevoerd.

Dit betekent ook dat de doelstellingen die hieronder genoemd worden niet in beton gegoten zijn. Het is vooral belangrijk dat de organisaties en inwoners, die het uiteindelijk moeten doen, zich kunnen vinden in de doelstellingen. Note: voor iedere doelstelling hebben we de laatste cijfers gebruikt. Gezien deze cijfers uit meerdere bronnen komen, worden er verschillende jaartallen benoemd in deze doelstellingen

Ambitie Gezond Gewicht

1. Het percentage 2 t/m 12 jarigen met een gezond gewicht in Alblasserdam is in 2026 gestegen ten opzichte van 20206. Geen 'harde' ambitie, maar wordt wel getoetst: Het percentage 12 t/m 15 jarigen met een gezond gewicht in Alblasserdam is in 2026 gestegen ten opzichte van 2019.

Gedragsdoelstellingen Sport en bewegen 1. Het percentage 4 t/m 12 jarigen in Alblasserdam dat gemiddeld tot goed scoort op de MQ-scan is in 2026 ten opzichte van 2022 toegenomen. 2. Het percentage 4 t/m 12 jarigen in Alblasserdam dat minstens één uur per dag beweegt is in 2026 ten opzichte van 2020 toegenomen (in 2020 is het dit voor 5-jarigen 52% en voor 10 jarigen 41%). 3. Het aantal kinderen die lid zijn bij een sportvereniging is in 2026 ten opzichte van 2017 toegenomen.

Voeding en drinken 1. Het percentage 4 t/m 12 jarigen in Alblasserdam dat minimaal vijf dagen per week groente eet is in 2026 ten opzichte van 2020 toegenomen (in 2020 is het percentage bij 5-jarigen 78% en voor 10 jarigen 78%). 2. Het percentage 4 t/m 12 jarigen in Alblasserdam dat minimaal vijf dagen per week fruit eet is in 2026 ten opzichte van 2020 toegenomen (in 2020 is dit voor 5-jarigen 87% en voor 10 jarigen 75%). 3. Het percentage 0 t/m 12 jarigen in Alblasserdam dat dagelijks water of thee zonder suiker drinkt is in 2026 ten opzichte van 2017 toegenomen (in 2017 is het percentage 64%). Veranderingen in de omgeving Thuis

6 3-jarigen gezond gewicht is 87% in 2019, 5-jarigen gezond gewicht is 86% in 2020. 10-jarigen gewoon gewicht

is 75% in 2020. Tot de cijfers van 2022 bekend zijn, worden deze cijfers in eerste instantie gebruikt als referentiekader. Echter, de cijfers zijn minder betrouwbaar gezien er een wereldwijde pandemie uitbrak in 2020.

1. Het aantal activiteiten voor ouders van 0 t/m 12 jarigen gericht op het versterken van opvoedvaardigheden m.b.t. gezonde leefstijl is in 2026 ten opzichte van 2022 toegenomen (in 2022 is het aantal activiteiten XX). Scholen In overleg met de scholen en kinderopvangen worden deze doelstellingen verder geconcretiseerd). 1. Meer dan de helft van de 7 basisscholen doen mee aan daily mile in 2026 2. Het aantal basisscholen in Alblasserdam dat een fruit-en/of groentebeleid heeft is in 2026 ten opzichte van 2022 toegenomen. 3. Het aantal basisscholen in Alblasserdam dat een waterdrinkbeleid heeft is in 2026 ten opzichte van 2022 toegenomen. 4. Het aantal basisscholen in Alblasserdam dat werkt aan het thema mediawijsheid is in 2026 ten opzichte van 2022 toegenomen. 5. In 2026 is op meerdere basisscholen aan ouders voorlichting gegeven over gezonde voeding, roken en alcohol. 6. Het aantal scholen waar kinderen uit groep 7/8 én hun ouders voorlichting krijgen over ‘de eerste mobiel’, verantwoord media gebruik en reclames is in 2026 ten opzichte van 2022 toegenomen. 7. Het aantal basisscholen die activiteiten organiseren tijdens de Week van de Mediawijsheid is in 2026 ten opzichte van 2021 toegenomen .

Kinderopvangen 8. Het aantal kinderopvanglocaties in Alblasserdam dat een fruit-en/of groentebeleid heeft is in 2026 ten opzichte van 2022 toegenomen. 9. Het aantal kinderopvanglocaties in Alblasserdam dat een waterdrinkbeleid heeft is in 2026 ten opzichte van 2022 toegenomen. 10. Het aantal kinderopvangen die activiteiten organiseren tijdens de Media Ukkie Dagen is in 2026 ten opzichte van 2021 toegenomen. Buurt

Sport

1. Het aantal openbare watertappunten is in 2026 ten opzichte van 2022 toegenomen. 2. Omgevingsvisie met accent Fit en Groen in de polder sluit aan op de JOGG-aanpak en versterkt de JOGG-aanpak.

1. Alle sportverenigingen/ -accommodaties in Alblasserdam worden in de periode 2022 – 2023 geïnformeerd over de doelen en de aanpak van Team Fit. 2. Het aantal (gemeentelijke) sportverenigingen/-sportaccommodaties in Alblasserdam met een gezondere sportkantine is in 2026 ten opzichte van 2022 toegenomen (in 2022 is het aantal verenigingen met een gezonde sportkantine 2). 3. Twee sportverenigingen zijn integraal aan de slag met de thema's alcohol en/of roken. 4. Organisatoren van sportevenementen gericht op kinderen in Alblasserdam worden gestimuleerd om gezonde voeding en water aan te bieden tijdens hun sportevenement.

Randvoorwaardelijke doelstellingen

Politiek-Bestuurlijk Draagvlak 1. De JOGG-aanpak is opgenomen in het nieuwe beleidsplan sociaal domein (2024-2028). Bij het opstarten van beleid, projecten en activiteiten wordt structureel de vraag gesteld ‘hoe draagt het project/ de activiteit bij aan de uitvoering van de JOGG-aanpak. Publiek-Private Samenwerking 1. Minimaal vijf bedrijven hebben zich belangenloos ingezet voor de JOGG-aanpak in de periode van 2022-2025. Dit kan zich door middel van JOGG-boodschap uitdragen, activiteiten ondersteunen en helpen in de uitvoering van de JOGG-aanpak.