Vergroening Alblasserdam - Algemene omschrijving.pdf

Afbeelding 61 Vleermuiskast Afbeelding 62: Vergroten biodiversiteit met een keur aan bloeiende vaste planten in de voormalige waterbakken aan de van Eesterensingel

Vleermuizen zijn beschermd en spelen een belangrijke rol in het ecosysteem. Desondanks nemen aantallen en soorten af doordat schuilvoortplantings- en overwinteringsplekken verdwijnen, ironisch genoeg ten gevolge van duurzaamheidsmaatregelen als spouwmuurisolatie. Om de vleermuizen alternatieve plekken te bieden zijn in Alblasserdam ook veel vleermuiskasten opgehangen.

Afbeelding 63: Bijenhotel 46

4 Gesprekspartners 4.1 Inleiding Vergroenen, klimaatadaptatieve maatregelen nemen en de biodiversiteit vergroten heeft het college hoog in haar vaandel staan. Dit is echter een kwestie van lange adem en niet iets van alleen het cluster Ruimtelijk Beheer. In de praktijk botst groen met andere belangen die ook een claim leggen op de (schaarse) buitenruimte, zoals woningen en parkeren. Het is belangrijk om te inventariseren hoe de doelen die Ruimtelijk Beheer op dit gebied nastreeft, binnen de rest van de organisatie kan worden omarmd en versterkt. Verder kan de gemeente dit natuurlijk niet alleen en kan zij hulp van- en samenwerking met andere organisaties, instanties, inwoners en bedrijven goed gebruiken. Het is bovenal van belang in gesprek te gaan en te blijven om de gemeenschappelijke doelen uit te dragen en vast te leggen. Wellicht ook dat overheidsinstanties als provincie en waterschap voor subsidies kunnen zorgen, die de gewenste doelen bereikbaar(der) maken.

Het is zaak met elkaar alert te blijven op de afstelling van de strooiers, de wijze van strooien, de gebruikte hoeveelheden zout en de eventuele alternatieven die minder schadelijk zijn zoals zand of melasse. Civiel en verkeer De eeuwige strijd tussen groen en grijs om de beperkt beschikbare ruimte gaat ver terug. Toch is er bij iedereen wel het besef dat we elkaar nodig hebben om een leefbare buitenruimte voor onze inwoners te realiseren en te behouden. Schoon water wordt standaard afgekoppeld om af te stromen naar groen of via groen naar het oppervlaktewater. Daarnaast zijn er tegenwoordig ook voldoende technische mogelijkheden, zoals bomengranulaat of boombunkers, om zo zowel groen als wegen en parkeerplaatsen een volwaardige plek naast elkaar te geven. Het toepassen van waterpasserende verharding of parkeerplaatsen uitgevoerd in grasbetonstenen, vindt ook steeds meer opgang.

4.2 Collega’s

Duurzaamheid Met de collega’s van duurzaamheid blijft afstemming nodig. Met welke processen en projecten op het gebied van klimaatadaptatie en biodiversiteit zijn zij bezig. In hoeverre sluiten die aan bij de ontwikkelingen die Ruimtelijk Beheer voorstaan. Hoe kan gezamenlijk worden opgetrokken en kunnen we de resultaten ermee verbeteren.

Buitendienst De buitendienstcollega’s weten als geen ander de staat van de bomen en beplanting en het onderhoud. Waar zien ze het goed gaan, maar waar gaat het minder goed. Het is altijd zaak afstemming met hen te zoeken òf en waar de gewenste aanpassingen en verbeteringen plaats zouden moeten hebben. Wat kan door de eigen dienst worden opgepakt, maar waar zijn andere maatregelen noodzakelijk? Daarnaast kunnen zij praktisch meedenken over de haalbaarheid van aanpassingen van maai- en slootbeleid om de biodiversiteit te vergroten. Doordat we steeds meer ecologisch beheren, is het van groot belang ook de kennis hieromtrent op peil te houden en te vergroten. Onze buitendienst is ook verantwoordelijk voor de gladheidbestrijding. Uiteraard moeten onze stoepen, fietspaden en wegen veilig blijven onder winterse omstandigheden, maar de grote hoeveelheden zout zijn ook een aanslag op het milieu, het groen en het oppervlaktewater. 47

Ruimtelijke Ontwikkeling Alblasserdam heeft een aantal ontwikkelopgaven, waaronder het bouwen van woningen en ontwikkelen van bedrijventerreinen. Voor die woningen en bedrijven zijn o.a. voorzieningen nodig als wegen en parkeerplaatsen. Dit geeft, vrijwel zonder uitzondering, wrijving met de (bestaande) groene waarden. Nu Ruimtelijk Beheer en Ruimtelijke Ontwikkeling beiden onder het Fysieke Domein vallen, mag worden verwacht dat de tegenstrijdige belangen vroegtijdig aan het licht komen, waarbij het behoud van de belangrijke groene waarden binnen en aan de randen van het project de positie krijgt die noodzakelijk is om de leefbaarheid te waarborgen. Vanuit de Bomenverordening is in dit proces altijd een BEA (Bomen Effect Analyse) vereist. Als we alleen maar gaan voor maximale financiële opbrengsten, dan worden bestaande oude bomen niet gerespecteerd en blijft er onvoldoende ruimte over voor nieuw groen en speelruimte. Sociaal Domein Mensen voelen zich aantoonbaar gelukkiger door groen en bomen. In een groene buitenruimte gaan mensen meer naar buiten en komen in beweging, wordt er door kinderen meer gespeeld, is er een plek voor ontmoeting. Depressie, eenzaamheid, obesitas nemen nog steeds toe in onze maatschappij. Groen is een onderdeel van de oplossing en zou integraal moeten worden meegenomen met de andere initiatieven die van het sociaal domein worden opgezet.

De inzet van “Buurtkracht” leent zich daar prima voor!

Afbeelding 64: Bomen en bouwen: niet altijd een gelukkige combinatie! 48

Communicatie Van de voorgestelde toekomstscenario’s hebben de inwoners van Alblasserdam gekozen voor een “fit en groen dorp in de polder”. Maar de ervaring leert dat “vergroeningsmaatregelen” die de gemeente voor ogen heeft en in uitvoering brengt, niet persé tot applaus leiden bij onze inwoners en ondernemers. Als bomen zonlicht wegnemen uit de tuin of op zonnepanelen, dan geeft dat weerstand. Als de auto onder de plak of vogelpoep zit dan voelt groen opeens minder prettig. Parkeren voor de deur lijkt voor veel inwoners en bedrijven een “verworven recht”. Het uitdragen van het belang en de waarde van groen ten opzichte van andere belangen, blijft noodzakelijk, zeker in een tijd waarin de sociale media hoogtij vieren en waar het belang van groen en klimaat wordt ontkend. Sommige mensen vinden een ecologisch beheerde berm niet “netjes”. Het is belangrijk een reëel eindbeeld te schetsen van de natuurlijke inrichting en het beheer van bermen en slootkanten; we mogen kleurrijke bermen en oevers verwachten, maar wel met streekeigen soorten die op onze zware en natte kleigrond thuis horen. Goede voorlichting waarbij inrichtings- en beheermaatregelen worden uitgelegd is nodig om draagvlak onder inwoners te creëren en te houden.

49

4.3 Vrijwilligers en adviseurs Groene Long Stichting de Groene Long zet zich al geruime tijd in voor het gebied de Groene Long, gevormd door het Lammetjeswiel, ‘t Hoendernest en Park Huis te Kinderdijk en de aangrenzende percelen. Al jaar en dag wordt de griend aan de Blokweerweg door hen belangeloos onderhouden. Ook neemt de Groene Long het snoeien van een deel van de Alblasserdamse knotwilgen voor haar rekening. Recentelijk is men vanuit de Groene Long gestart met de opzet van een voedselbos in het Lammetjeswiel. Daarnaast houdt de Groene Long de ontwikkelingen in dit gebied en daarbuiten in de gaten. Ze zijn als het ware “het groene geweten” van Alblasserdam. Ook zijn ze aanspreekpunt voor (beleids) zaken die spelen in het groen. Zij zijn betrokken geweest bij het Groenstructuurplan en de nieuwe Bomenverordening en de Groene Kaart. Twee jaar terug heeft de Groene Long een rapport “Alblasserdam Biodiversiteit” (bijlage 5) overhandigd waarin men voorstellen doet om in Alblasserdam het groen biodiverser te maken. Aan de hand van dit rapport is met de wethouder een ronde door het dorp gemaakt om de locaties te bezoeken en de ideeën toe te lichten. Een aantal voorstellen hieruit zijn vervolgens uitgewerkt en in uitvoering gebracht (zoals de aanplant van bollen) en de aanplant van bomen en knotwilgen. In Q1 worden op verschillende locaties natuurvriendelijke oevers aangelegd.

Tot slot heeft de Groene Long een plan ingediend voor “Mooi Hooiland”, waarin een weiland achter het Lammetjeswiel wordt omgevormd naar een bloemenweide, met natuurvriendelijke oevers, een waterpartij en streekeigen beplanting. De Groene Long heeft zelf voor een groot deel van de benodigde subsidie en sponsoren gezorgd om realisatie mogelijk te maken. We blijven over de voortgang hiervan met de Groene Long in gesprek.

Afbeelding 65: Stinzebollen planten aan het Elsenpad met vrijwilligers van de Groene Long 50

Afbeelding 67: Voedselbos in de maak

Afbeelding 66: Ontwerp “Mooi Hooiland” achter de Sav. Lohmanweg

Afbeelding 68: Gewenst eindbeeld Mooi Hooiland 51

Stichting tot behoud van de Buitendijkse Griend Onlangs heeft de gemeenteraad middels een raadsinformatiebrief kennis genomen van de stand van zaken en de gesprekken die zijn gevoerd met de verschillende eigenaren van de buitendijkse griend aan het Cortgene. Ondanks het ontbreken van geld bij de gemeente is afgesproken dat wij in gesprek blijven met de stichting en het waterschap om te bezien op welke wijze ondersteuning aan de stichting kan worden geboden om de buitendijkse griend voor de toekomst te behouden.

Afbeelding 69: De buitendijkse griend

52

4.4. Woonkracht10 Bij Woonkracht10 waait de laatste jaren een andere wind. Ook Woonkracht10 ziet in dat het anders moet, dat dit vaak ook kan en dat de huurders hier blij mee zijn. Men is al op verschillende locaties in de Drechtsteden, waaronder Alblasserdam, aan de slag gegaan om (delen van) wijken en complexen actief te vergroenen. Hier is met groene gevels, groene daken en vergroten van de groenvakken geprobeerd de wijk groener, klimaatbestandiger, biodiverser en daarmee leefbaarder te maken. Vaak loopt dit samen op met renovatiewerkzaamheden aan de complexen zoals twee jaar terug bij de vier flats aan de Savornin Lohmanweg. Hier is de samenwerking met de gemeente gezocht om de groenvakken behorend bij het complex te vergroten door gebruik te maken van- en aan te sluiten op gemeentelijk eigendom. Daar waar het kon is verharding uit brede stoepen verwijderd om plaats te maken voor beplanting. In de Zeilmakersstraat heeft Woonkracht grond afgestaan in ruil waarvoor de gemeente een doorlopende haag langs de voortuinen heeft aangeplant, waarmee een eenduidig groen straatbeeld is ontstaan. Dit proces krijgt hopelijk een vervolg op andere locaties. Het is zaak samen met Woonkracht10 de mogelijkheden met elkaar te inventariseren en in kaart te brengen en te bezien waar we samen op kunnen trekken voor het beste resultaat.

Afbeelding 70: Door de gemeente aangeplante en onderhouden hagen op grond van Woonkracht10 in de Zeilmakersstraat.

53

4.5 Andere overheden Waterschap Rivierenland Het waterschap Rivierenland is een belangrijke partner in dit proces. Ook het waterschap begint steeds meer het belang in te zien van natuur en biodiversiteit, ondanks dat waterveiligheid hun “core business” is. Dat zag je terug in haar eigen beheer, waar tot voor kort alle bermen en oevervegetaties voor de voet op kort werd afgemaaid. Tegenwoordig blijven delen van het riet en beplanting in de winter langs boezems en andere watergangen staan om insecten en ander leven een broed-, schuil- of overwinteringsplaats te bieden. Ook de dijken worden veelal nog maar twee maal per jaar gemaaid, waarbij het maaisel wordt afgevoerd. Met name de Hoogendijk richting Papendrecht en het buitendijkse dijktalud langs de Noord zijn wat dat betreft geslaagde voorbeelden. Voor de biodiversiteit op en om onze eigen watergangen is het belangrijk dat delen van de bermen en oevers ongemoeid blijven en dat er plantengroei buiten het stroomprofiel kan blijven staan. De jaarlijkse schouw door het waterschap aan het eind van het jaar bood hiervoor tot nog toe weinig ruimte. Alleen daar waar extra water was gemaakt, bijv. in de vorm van natuurvriendelijke oevers hebben we daar afspraken over kunnen maken met het WS.

Afbeelding 71: Ideaal slootbeeld

Ook het waterschap heeft de Inrichtingsconvenant AlblasserwaardVijfheerenlanden, naast de provincies en de gemeenten, mede ondertekend. Dit maakt de weg vrij om meer riet en waterplanten buiten het stroomprofiel in onze A en B watergangen te laten staan. Bij C watergangen geldt de eis dat ze niet mogen verlanden. Ook dit biedt kansen om meer vegetatie te laten staan.

54

Staats Bos Beheer Het waterschap heeft de verzwaring van Kortlandse kade (langs ijsbaan en Alblasserbos) in voorbereiding. N.a.v. de grootschalige populierenkap in het Alblasserbos van een aantal jaar terug, zijn er eerder met Staats Bos Beheer gesprekken gevoerd en ideeën geopperd om het populierenproductiebos, wat het Alblasserbos in feite is, biodiverser en interessanter te maken voor de natuur en onze inwoners. Dit is toen op niets uitgelopen, maar wellicht biedt de verzwaring van de kade een opening, om opnieuw de ideeën daarover met SBB aan de orde te stellen, mede omdat daar groen gaat verdwijnen dat gecompenseerd moet worden.

Papendrecht en Molenlanden In vervolg hierop is het logisch ook de aansluiting te zoeken met de buurgemeentes. Laten we aftasten wat men voor ideeën heeft met betrekking tot vergroening en vergroting van de biodiversiteit op de grenzen van onze gemeentes, zodanig dat deze ambities op elkaar aansluiten en daarmee de arealen robuuster worden en de kansen voor de natuurontwikkeling groter worden. Ook hier geven de afspraken in de Inrichtingsconvenant A5H voldoende aanknopingspunten.

Provincie Z-H, NNN Het noordelijke deel van polder Blokweer in Alblasserdam ligt in het Natura 2000 gebied “Boezems van Kinderdijk”. Onlangs heeft de provincie besloten om 12,5 hectare weiland in polder Blokweer om te zetten naar plas-dras natuur die aansluit bij de boezems. Alblasserdam heeft zelf in polder Blokweer ook nog een aantal weilanden liggen. Mogelijk kunnen deze eveneens ontwikkeld en ingericht worden als plas/drasgebied om daarmee de natuurwaarden van het gebied verder te vergroten. De inrichtings- en beheerafspraken zoals die zijn opgenomen in de Inrichtingsconvenant A5H zijn hierop van toepassing. Vanuit het Groenstructuurplan lagen er al ideeën om de verbinding tussen de Groene Long en polder Blokweer te versterken en de Molensingel middels een langzaam verkeersroute te verbinden met de molens van Kinderdijk. Wellicht kan de provincie ons hier bij helpen en/of zijn er zelfs subsidies mogelijk. Hierover kunnen we in gesprek gaan met de provincie. Via Richard Slagboom, projectcoördinator Groen-Blauwe dooradering, zijn er ingangen bij de provincie via Blauwzaam en Prachtlint.

Ondernemers De industriegebieden Vinkenwaard, Hoogendijk en Nieuwland beslaan zowat de helft van Alblasserdam. Naast de openbare ruimte is veel terrein in eigendom bij de bedrijven. En veel van de bedrijfsterreinen bestaan vooral uit bebouwing en steen. Uit de klimaatkaarten blijkt dat de bedrijventerreinen bij warme dagen oplichten als de warmste plekken van de gemeente. Bij de op handen zijnde renovatie van Vinkenwaard Zuid leven er bij de ondernemers vooral wensen m.b.t. het vergroten van het aantal parkeerplaatsen. Het is zaak met de ondernemers te bekijken welke mogelijkheden en alternatieven er zijn om deze “honger naar meer verharding” bij te stellen en er tevens voor te zorgen dat deze terreinen groener en biodiverser worden ingericht.

4.6 Ondernemers en bewoners

Bewoners Onze inwoners hebben gekozen voor een “groen en fit dorp in de polder”. In de praktijk blijken veel inwoners hier op het moment dat er zaken voor hun deur staan te gebeuren, heel andere prioriteiten te hebben. Of bomen in de straat geven te veel schaduw en overlast door bladval. Het is belangrijk dat de gemeente de noodzaak van het vergroenen blijft uitdragen en bewoners verleiden ook op eigen terrein vergroeningsmaatregelen te treffen. 55

4.7 Overige organisaties en initiatieven Groenste fietspad/Groen-blauw netwerk/Blauwzaam/Prachtlint Regionaal hebben de vijf gemeenten langs de A15, Alblasserdam, Papendrecht, Sliedrecht, Hardinxveld-Giessendam en Gorinchem de ambitie uitgesproken om het fietspad langs de A15 met elkaar te ontwikkelen tot het zogenaamde “groenste fietspad van Nederland”. Het idee is dat er een herkenbare groene ruggengraad ontstaat waar groen, natuur en biodiversiteit de hoofdrol spelen. Het is de bedoeling dat de gebieden die daar aan vastzitten - voor Alblasserdam zijn dit met name de industriegebieden van Hoogendijk, Nieuwland en het recentelijk aangekochte Nedstaalterrein - als het ware “besmet” raken met dit groene virus. Zo krijgt vergroening en biodiversiteit ook in gebieden, die daar wellicht op het eerste gezicht minder geschikt voor zijn, toch een kans. Een ander voorbeeld is het zgn. “Prachtlint”: de ecologische verbindingszone tussen Molensingel/Boerenpad, aantakkend op het Buitenpad tussen Zeelt en Liesgras en aansluitend op de “Natuurparel” (weilandperceeltjes van Arie den Boer).

de Alblasserdamse ondernemers op die manier zelf actief betrokken bij het vergroenen van Alblasserdam. Tiny Forest Alweer een Engelse term voor dit keer een “Klein Bos”. Vanuit het IVN (Instituut voor Natuureducatie) is een jaar of tien geleden dit project in Nederland gestart. Gemeentes zijn benaderd om locaties beschikbaar te stellen voor de aanplant van een Tiny Forest. Het idee is om plekken die “over” zijn in de gemeente ter grootte van ongeveer een tennisbaan te beplanten met jonge bomen en struiken. Hierbij dient de jeugd betrokken te worden om de aanplant te realiseren en door inventarisatie te monitoren hoe het bosje zich ontwikkelt en welke flora en fauna zich hier vestigt. Voorwaarde is dus de beschikbaarheid van grond in de nabijheid van een school, zodat leerlingen bij voorkeur te voet regelmatig het Tiny Forest kunnen bezoeken. Inmiddels zijn er in vele gemeentes Tiny Forests geplant. Alblasserdam is ook een keer in de race geweest maar is er toen niet voor in aanmerking gekomen. Geïnventariseerd zou kunnen worden of het fenomeen nog bestaat en hoe Alblasserdam zich voor het binnenhalen van een dergelijk bosje kan inzetten.

Trees For Future Ruim vijf jaar terug, net voor uitbreken van de coronapandemie, heeft de organisatie “Trees For Future” de gemeente Alblasserdam benaderd om in het kader van klimaatverandering en het vastleggen van CO2, 1000 bomen te planten in de gemeente. Bij deze organisatie was de lokale onderneming APHoutconstructies betrokken. Het idee was dat ondernemers bomen sponsoren en dat de gemeente Alblasserdam locaties beschikbaar zou stellen. Aanvankelijk zijn er door TFF locaties voor nieuwe bomen bedacht, die overigens niet allemaal even geschikt bleken. Wij hebben daar als gemeente ook naar gekeken en een selectie gemaakt van wat mogelijk was. Vooralsnog leken 100 tot 150 bomen op korte termijn realiseerbaar. Daar is een aantal keren over gesproken, maar vanuit TFF is het proces toen stil gevallen. Mede door corona hadden ondernemers sowieso wel wat anders aan hun hoofd, laat staan dat zij mogelijkheden zagen voor sponsoring. Het loont wellicht de moeite te inventariseren of TFF nog actief is en of het proces nieuw leven is in te blazen? Niet alleen zou dit wellicht gratis nieuwe bomen op kunnen leveren voor de gemeente, maar vooral worden 56

5 Vergroening op de hoofdroutes van Alblasserdam 5.1 Indeling hoofdroutes De theorie toont aan dat Alblasserdam qua vergroening nog flinke stappen heeft te zetten. Aan de andere kant is het lastig om precies te duiden waar, welke maatregelen het verschil gaan maken. Meer groen en groen van betere kwaliteit en/of biodiversiteit blijkt in ieder geval zonder uitzondering een positief effect te hebben op (lokaal) klimaat, waterberging, biodiversiteit en welbevinden van de inwoners. De getoonde knelpunten, oplossingen en voorbeelden op de voorgaande pagina’s geven in ieder geval voldoende aanknopingspunten en inspiratie om op tal van manieren de vergroeningsopgave te realiseren en op de ingeslagen weg door te gaan.

Naast de Groene Loper, is de andere hoofdontsluiting van Alblasserdam die loopt vanaf de Grote Beer, via de Helling, Dam/Ruigenhil, Haven, Cortgene en Oost- en West-Kinderdijk eveneens doorgenomen en uitgewerkt (Deel 2). Vervolgens is ook de overige hoofdinfrastructuur van Alblasserdam tegen het licht gehouden. Dit alles heeft achtereenvolgens geresulteerd in de routes: • Deel 1: Groene Loper • Deel 2: Entree en Dijk • Deel 3: Plantageweg en Dam • Deel 4: Blokweerweg en Sportlaan • Deel 5: Edisonweg (tussen Helling en Wensveenrotonde) • Deel 6: Rembrandtlaan en Vondellaan

In de volgende hoofdstukken (Deel 1 t/m 6) wordt hier concreter op ingegaan. Vanuit het Groenstructuurplan was één van de aanbevelingen t.t.t. om de Groene Loper verder uit te werken. Dat wil zeggen groener en herkenbaarder te maken.

Per sectie is op kaart- en in de begeleidende tekst aangegeven welke maatregelen waar noodzakelijk, gewenst of mogelijk zijn. Het is een praktische ondergrond die op elk moment actief kàn - en in sommige gevallen actief mòet - worden ingezet. Ofwel bij reconstructies en ontwikkelingen kan worden gebruikt om verbeteringen aan het groen langs de hoofdwegen van Alblasserdam aan te brengen.

De Groene loper, is één van de twee hoofdverkeersroutes door het dorp waaraan alle wijken en veel voorzieningen zijn gelegen en waar dus praktisch iedere Alblasserdammer of bezoeker van Alblasserdam, regelmatig zo niet dagelijks, langs komt. De Groene Loper loopt van het Zwarte Paard tot aan de A15, over achtereenvolgens de Rijnstraat, van Hogendorpweg, Blokweerweg, van Eesterensingel, Plantageweg, Randweg, Oude Torenweg en Edisonweg.

Vergroenen stopt uiteraard niet bij de hoofdroutes van Alblasserdam. De verbetervoorstellen en voorbeelden zijn universeel en kunnen één op één op andere locaties op buurt- en straatniveau worden toegepast. De voorbeelden op de voorafgaande pagina’s geven daarvoor genoeg inspiratie.

De Groene Loper (Deel 1) is van achter naar voren doorlopen om te bezien: • Waar bestaand groen en bomen het moeilijk hebben en hoe de situatie daaraan kan worden verbeterd zodat deze duurzaam in stand kunnen blijven; • Waar het groener kan (waar kunnen er beplanting en bomen bij) en bij voorkeur in combinatie met het verwijderen van verharding; • Waar het biodiverser kan, door bijv. het omvormen van gazon naar een bollen/bloemenberm of de aanleg van een natuurvriendelijke oever.

Met deze rapportage wordt het groen prominent op de kaart gezet en vormt daarmee naar verwachting een aanzet, maar minimaal een afwegingskader om van Alblasserdam daadwerkelijk een (nog) fitter en groener dorp te maken!

57