Taakveldanalyse begroting 2024 Alblasserdam bijlage bij PPN 2025.pdf

Taakveldanalyse Gemeente Alblasserdam Begroting 2024

Opgesteld door: Provincie Zuid-Holland Team Financieel Toezicht

Taakveldanalyse Alblasserdam 2024 Inhoud 1.

Inleiding ................................................................................................................................................................. 3

2.

Referentiegemeenten ........................................................................................................................................... 4

3.

Lastentaakvelden .................................................................................................................................................. 6 Hoofdtaakveld 0: Bestuur en algemene ondersteuning.............................................................................................. 8 Hoofdtaakveld 1: Veiligheid ...................................................................................................................................... 11 Hoofdtaakveld 2: Verkeer en vervoer ....................................................................................................................... 12 Hoofdtaakveld 4: Onderwijs ...................................................................................................................................... 13 Hoofdtaakveld 5: Sport, cultuur en recreatie ............................................................................................................ 15 Hoofdtaakveld 6: Sociaal Domein ............................................................................................................................. 18 Hoofdtaakveld 7: Volksgezondheid en milieu ...........................................................................................................

22 Hoofdtaakveld 8: Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stadsvernieuwing ....................................................... 26

4.

Batentaakvelden ................................................................................................................................................. 29 Gemeentefonds......................................................................................................................................................... 29 OZB ............................................................................................................................................................................ 30 Overige Eigen Middelen ............................................................................................................................................ 31

5.

Gemeentefonds................................................................................................................................................... 33

6.

Reserves .............................................................................................................................................................. 34

7.

Woonlasten ......................................................................................................................................................... 35

8.

Financiële kengetallen ......................................................................................................................................... 38

9.

Begrotingsflexibiliteit .......................................................................................................................................... 40

10.

Samenvatting en conclusies ........................................................................................................................... 41

11.

Overzicht van aanbevelingen ......................................................................................................................... 42

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 2

1. Inleiding Uw gemeente is net als de meeste gemeenten in Nederland genoodzaakt om voor te sorteren op mogelijke financiële tekorten als gevolg van Rijksbeleid. Zoals elk jaar hebben wij u in de begrotingsbrief aangeboden om een taakveldanalyse uit te voeren. Uw gemeentesecretaris is op dit aanbod ingegaan. Daarom presenteren wij u bij deze de taakveldanalyse. Deze taakveldanalyse kan ondersteunend zijn aan de keuzes die u dient te maken om een gezonde financiële positie in de toekomst te behouden. Doel Het doel van een taakveldanalyse is om de nettolasten van de gemeente te vergelijken met andere gemeenten. Op basis daarvan benoemen wij maatregelen die de financiële positie van de gemeente (kunnen) versterken. Via de vergelijking met andere gemeenten kan worden bepaald aan welke taakvelden de gemeente relatief veel uitgeeft. Ook kan uit de scan bijvoorbeeld blijken dat de gemeente relatief lage tarieven aan afnemers van de gemeentelijke producen en diensten doorbelast. Tenslotte komen in de vergelijking met andere gemeenten ook andere aspecten aan de orde, zoals de reservepositie en de begrotingsflexibiliteit. De taakveldanalyse heeft alleen een signaleringsfunctie. Zo blijkt uit de vergelijking met andere gemeenten op welke taakvelden de nettolasten relatief hoog zijn en op welke niet, maar in de scan wordt niet onderzocht welke oorzaken daaraan ten grondslag liggen.

Er kunnen specifieke redenen zijn waardoor de kosten in Alblasserdam hoger zijn dan elders, bijvoorbeeld een hoger aantal bijstandsgerechtigden of een sterkere centrumfunctie. Ook kunnen er beleidskeuzes aan ten grondslag liggen. Er is niet altijd een specifieke reden of bewuste keuze aan te wijzen als oorzaak van de hogere nettolasten. De bedoeling is dat het college op basis van deze scan in gesprek kan gaan over de te maken keuzes. Basis: begroting 2024 Alle bedragen en cijfers in deze analyse zijn gebaseerd op de begroting 2024 exclusief begrotingswijzingen. De in deze scan opgenomen gegevens van de andere gemeenten zijn verzameld uit landelijke databestanden en de primitieve begrotingen van de gemeenten. Werkwijze De gemeentebegroting van Alblasserdam is vergeleken met de begrotingen van enkele andere gemeenten, zie hiervoor bij het kopje ‘referentiegemeenten’. Hierbij hebben we gekeken naar de nettolasten per taakveld, de financiële kengetalen, het weerstandsvermogen en de lokale lasten. Opvallende verschillen van de gegevens van Alblasserdam ten opzichte van andere gemeenten hebben wij voorgelegd aan medewerkers van uw organisatie. Met hun input zijn mogelijke verklaringen voor grote verschillen opgenomen in de tekst. Uit onderzoek van uw medewerkers bleek de bijdrage aan de omgevingsdienst volledig op het taakveld 8.3 Wonen en bouwen verantwoord te zijn.

Omdat dit voor significant afwijkende nettolasten zorgde is op een drietal taakvelden een herberekening verwerkt. Op taakvelden 1.2 Openbare orde en veiligheid, 7.4 Milieubeheer en 8.3 Wonen en Bouwen worden twee tabellen weergegeven, een op basis van de primitieve begroting en een met herverdeling van de bijdrage aan de omgevingsdienst. In de totalen op de hoofdtaakvelden is deze herberekening niet verwerkt. Onderliggende gegevens Bij enkele onderdelen hebben wij onderliggende gegevens gebruikt die niet expliciet zijn opgenomen in de analyse. Als u bij aanvullend onderzoek behoefte heeft aan nadere gegevens overleggen wij hier graag met u over. Tenslotte Wij wensen u goede beraadslagingen over de inhoud. Tenslotte geven wij vanzelfsprekend op uw verzoek graag een toelichting op de resultaten.

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 3

2. Referentiegemeenten In de analyse wordt de gemeente Alblasserdam vergeleken met referentiegemeenten. Het is van groot belang dat deze gemeenten goed gekozen worden. Een gemeente met een goede sociale structuur en een groot aantal jongeren heeft andere uitdagingen dan een gemeenten met een slechte sociale structuur en hoge vergrijzing. Bepaalde kenmerken zorgen ervoor dat een gemeenten over het algemeen meer of minder lasten heeft. Om vergelijkbare gemeenten te vinden hebben we gekeken naar maatstaven die van grote invloed zijn op de hoogte van de algemene uitkering van het gemeentefonds. Een factor die zwaar meeweegt in de bepaling van het gemeentefonds is immers een factor waarvan het Rijk verwacht dat deze lasten sterk beïnvloedt. Het belangrijkste onderscheidende criterium hierbij is het aantal inwoners. Schaal is een belangrijke factor voor het hebben van hoge of lage lasten per inwoner. Voor het bepalen van referentiegemeenten hebben we daarom in eerste instantie gemeenten gezocht met een vergelijkbare omvang. Van een selectie van gemeenten met een vergelijkbaar inwonersaantal hebben we beoordeeld in hoeverre deze gemeenten ook voldoende vergelijkbaar zijn op andere aspecten. Deze kenmerken zijn voornamelijk sociaal van aard en niet ruimtelijk.

Daarom is bij een vergelijkbare score op de gegeven kenmerken gekeken of er sprake was van een grote plattelandsgemeente of een kleinere gemeente met duidelijke kern zoals Alblasserdam. Op verzoek van uw medewerkers is ook een gemeente uit de Drechtsteden meegenomen in de vergelijking. Dit is Hardinxveld-Giessendam. Hardinxveld-Giessendam is kleiner dan de andere referentiegemeenten en wijkt op een aantal punten, zoals de negatieve maatstaf OZB, meer af dan de andere referentiegemeenten. HardinxveldGiessendam is echter nog steeds goed vergelijkbaar met Alblasserdam. Het is onmogelijk om een 100% vergelijkbare gemeente te vinden in Nederland. De gemeenten Cranendonck, Dantumadiel, Hardinxveld-Giessendam, Rhenen, Roerdalen en Stede Broec worden meegenomen in de vergelijking. In de tabel hieronder vind u de gegevens waarop de gemeenten zijn vergeleken. Selectiekenmerken

Gemiddelde ref. gemeenten

Alblasserdam

Aantal inwoners 20.288 20.553 Huishoudens met 1756 1871 een laag inkomen met drempel Negatieve maatstaf 2296 2248 OZB woningen eigenaren (x € 1 miljoen) Aantal jongeren 3897 4543 Regionale 7263 4809 centrumfunctie Bijstandsontvangers 249 337 Gemeentefonds per 2021 1989 inwoner (x € 1)* Gemeentefonds 41.008 40.890 totaal (x € 1.000)* *gemeentefonds o.b.v. meicirculaire 2023

Cranendonck

Dantumadiel

HardinxveldGiessendam

Rhenen

Roerdalen

Stede Broec

20.851 1596

19.194 2180

18.511 1441

20.329 1539

20.702 1809

22.138 1970

2790

1897

1719

2323

2430

2618

3525 6344

3804 6465

4311 6280

4266 5000

3161 3940

4315 15547

219 1970

418 2414

166 1804

223 1850

247 2037

223 2054

41.078

46.330

33.396

37.602

42.178

45.463

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 4

Hieronder lichten we een aantal scores van Alblasserdam ten opzichte van de referentiegemeenten toe: •

Alblasserdam heeft ongeveer 20.553 inwoners, het gemiddelde van de referentiegemeenten ligt op 20.288. Uitschieters zijn Hardinxveld-Giessendam (18.511) en Stede Broec (22.138). Dit is een beperkte afwijking, waardoor de gemeenten qua inwonersaantal zeer vergelijkbaar zijn. • Alblasserdam heeft voor een gemeente van haar omvang relatief veel huishoudens met een laag inkomen, relatief veel jongeren en relatief veel bijstandsontvangers. We zien dat de gemiddeldes op deze punten lager liggen dan bij Alblasserdam. • De regionale centrumfunctie van de gemeente zegt iets over de nabijheid en bereikbaar van een grote stad in de omgeving. Dit is gekoppeld aan de behoefte/noodzaak aan voorzieningen in de eigen gemeente. Gemeenten worden hiervoor via het gemeentefonds gecompenseerd. We zien dat Stede Broec sterk afwijkt op dit punt. Als we Stede Broec niet mee zouden nemen in het gemiddelde van de referentiegemeenten zou het gemiddelde uitkomen op 5606, wat dichter in de buurt komt van de score van Alblasserdam (4809). Het feit dat Alblasserdam meer bijstandsontvangers, huishoudens met een laag inkomen en jongeren heeft maakt het waarschijnlijk dat de gemeente hogere uitgaven op sociaal domein zal hebben dan gemiddeld. Ook zou het hoge aantal jongeren kunnen zorgen voor hogere lasten op onderwijs. De hoge centrumfunctie van Stede Broec kan verschillende oorzaken hebben.

Een hoge regionale centrumfunctie duidt op grootschalige voorzieningen die ook door inwoners van andere gemeenten gebruikt worden. Dit kan bijvoorbeeld een ziekenhuis zijn, maar ook een grootschalige sportinstelling. Deze gemeente zou dus mogelijk op een of meerdere taakvelden hogere nettolasten kunnen hebben.

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 5

3. Lastentaakvelden We richten onze aandacht eerst op de nettolasten per inwoner per hoofdtaakveld/taakveld in de begroting 2024. De nettolasten bestaan uit de lasten minus de baten op een taakveld. Bijvoorbeeld bij Sport: de lasten die de gemeente maakt voor de sporttaken minus de baten (zoals doorbelasting aan verenigingen). Op sommige taakvelden worden normaliter meer baten dan lasten begroot. Dit geldt bijvoorbeeld bij het taakveld ozb; op deze zogenaamde ‘inkomensclusters’ komen we in een volgend hoofdstuk terug. We starten met een overzicht van de nettolasten per hoofdtaakveld. In onderstaande diagram ziet u de 8 hoofdtaakvelden (Economie (3) valt onder inkomensclusters). Alle baten en lasten vallen onder een hoofdtaakveld. Binnen de hoofdtaakvelden zijn baten en lasten uitgesplitst naar individuele taakvelden. Voor nadere toelichting over de indeling van de taakvelden verwijzen we naar de website van de Rijksoverheid: https://findo.nl/documents/Inkomsten-en-uitgaven.

Hoofdtaakvelden 0 Bestuur en algemene ondersteuning 1 Veiligheid 2 Verkeer en Vervoer 4 Onderwijs 5 Sport, Cultuur en Recreatie 6 Sociaal Domein 7 Volksgezondheid en milieu 8 Volkshuisvesting, RO en sted. Ver. Totaal

Gemiddelde ref. gemeenten -497* -109 -162 -81* -212 -1002* -17 -81 -2161

Alblasserdam -519 -116 -122 -96 -244 -1081 21 -134 -2291

*Totaal gebaseerd op afwijkende berekening, meer informatie in hoofdstuk

Op het eerste gezicht is te zien dat Alblasserdam meer nettolasten heeft dan het gemiddelde van de referentiegemeenten. In het kort is te stellen dat Alblasserdam hogere nettolasten dan het gemiddelde van de referentiegemeenten heeft op: • Bestuur en algemene ondersteuning • Veiligheid • Onderwijs • Sport, Cultuur en recreatie • Sociaal domein • Volkshuivesting, RO en stedelijke vernieuwing Alblasserdam heeft lagere nettolasten dan gemiddeld op: • Verkeer en vervoer • Volksgezondheid en milieu

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 6

Wat direct opvalt in de diagram is dat sommige hoofdtaakvelden veel hogere nettolasten hebben dan andere. Het sociaal domein heeft veruit de hoogste nettolasten, terwijl volksgezondheid en milieu de laagste nettolasten heeft. De omvang van het hoofdtaakveld zegt overigens nog niet direct iets over de bezuinigingsruimte. We lopen in dit hoofdstuk alle hoofdtaakvelden langs. Een algemeen aandachtspunt vooraf: de schaal van de verticale assen van de diagrammen met vergelijkingsgegevens sluit aan op de omvang van de bedragen. Dat betekent dat een centimeter hoogteverschil in het ene diagram duidt op een veel groter verschil in bedragen dan in het andere diagram. Let daarom altijd op de bedragen op de verticale as om het belang van de afwijking te duiden. In het gehele bestand geeft een negatief bedrag aan dat er meer lasten dan baten zijn op een taakveld. Een positief getal geeft aan dat een taakveld meer baten dan lasten heeft. In de grafieken wordt dit niet aangehouden, maar wordt voor de best leesbare optie gekozen.

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 7

Hoofdtaakveld 0: Bestuur en algemene ondersteuning Onder hoofdtaakveld Bestuur en algemene ondersteuning vallen vijf taakvelden onder de lastentaakvelden, 0.1 Bestuur, 0.2 Burgerzaken, 0.4 Overhead, 0.63 Parkeerbelasting en 0.8 Overige baten en saldo. De overige taakvelden onder dit hoofdtaakveld vallen onder de inkomensclusters. In onderstaande tabel staan de nettolasten per inwoner per taakveld van hoofdtaakveld Bestuur en algemene ondersteuning.

Taakveld 0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 0.4 Overhead 0.63 Parkeerbelasting 0.8 Overige baten en saldo Totaal

Gemiddelde ref. gemeenten -100 -28 -343* 0 -26 -497*

Alblasserdam -100 -39 -379 0 -1 -519

*Gebaseerd op alternatieve berekening, meer informatie op taakveld.

Alblasserdam heeft €22 hogere nettolasten dan de gemiddelde referentiegemeente op dit hoofdtaakveld. We kijken hierna naar de individuele taakvelden. Bestuur Tot het taakveld Bestuur behoren de kosten van de bestuursorganen en de facilitering ervan zoals o.a. de loonkosten van het college van burgemeester en wethouders en de vergoeding van de raadsleden. Ook vallen bijvoorbeeld de accountantskosten onder dit taakveld.

0.1 Bestuur, nettolasten per inwoner 140 120 100 80 60 40 20 0

Alblasserdam heeft exact dezelfde nettolasten als het gemiddelde van de referentiegemeenten. Tussen de referentiegemeenten zien we wel wat variatie. Dantumadiel en Hardinxveld-Giessendam hebben aanzienlijk hogere nettolasten dan de andere gemeenten. Dantumadiel heeft nettolasten €20 per inwoner hoger dan het gemiddelde, in Hardinxveld-Giessendam ligt dit €36 per inwoner boven het gemiddelde. De vier andere referentiegemeenten hebben lagere nettolasten dan Alblasserdam. Burgerzaken Op het taakveld Burgerzaken worden o.a. de baten en lasten geboekt m.b.t. de uitgifte van rijbewijzen en paspoorten. Ook de lasten voor de verkiezingen worden op dit taakveld geboekt. Op taakveld 0.2 Burgerzaken worden ook baten geboekt. Deze komen onder andere van bijdragen aan rijbewijzen en leges Burgerzaken.

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 8

0.2 Burgerzaken, nettolasten per inwoner 70 60 50 40 30 20 10 0

Op Burgerzaken zien we dat Alblasserdam hogere nettolasten heeft dan de gemiddelde gemeente. Alblasserdam heeft hier hogere nettolasten dan vijf van de zes gemeenten. Cranendonck laat op dit taakveld aanzienlijk hogere nettolasten zien dan gemiddeld. Op dit taakveld worden lasten en baten geboekt. Voor de analyse is het van belang om te weten hoe het saldo op dit taakveld tot stand is gekomen.

0.2 Burgerzaken, lasten en baten per inwoner 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0

Baten

Lasten

In deze grafiek kunnen we duidelijk zien dat de hoge nettolasten van Cranendonck en Alblasserdam worden veroorzaakt door hoge lasten. De baten van Alblasserdam liggen ongeveer op het gemiddelde. ➢

Aanbeveling: Onderzoek de oorzaak van de hoge lasten op taakveld 0.2 Burgerzaken en kijk of het mogelijk is deze lasten te verlagen.

De gemeente denkt dat deze hogere lasten voornamelijk verklaard kunnen worden door uitbesteding van taken aan Dienstverlening Drechtsteden. Hierdoor vallen de overheadkosten van burgerzaken ook onder dit taakveld. Ook is het mogelijk dat er telefoniekosten worden toegerekend aan dit taakveld die andere gemeenten mogelijk onder overhead scharen.

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 9

Overhead Tot de overheadlasten worden gerekend de personele kosten van management en de overige “algemene” kosten, zoals van huisvesting. De personele kosten van de medewerkers die direct aan de uit te voeren taken werken worden niet aan de overhead toegerekend, maar aan het betreffende taakveld. De scheidslijn hiertussen is echter niet strak, de regelgeving geeft ruimte om strikt of juist minder strikt om te gaan met het zo volledig mogelijk doorbelasten van algemene kosten aan de taakvelden. LET WEL: bij een vergelijking van de andere taakvelden kan het dus ook zijn dat “te veel” lasten op overhead tot uiting komen als “te weinig” lasten op de andere taakvelden.

0.4 Overhead, nettolasten per inwoner 700 600 500 400 300 200 100 0

Bij het berekenen van het gemiddelde van de referentiegemeenten is Dantumadiel niet meegenomen. De overhead van Dantumadiel ligt meer dan €200 boven de overhead van Alblasserdam. Een hoge overhead kan een probleem zijn voor de vergelijkbaarheid van gemeenten wanneer deze ook resulteert in een lagere doorrekening naar de andere taakvelden. Bij Dantumadiel lijkt het te gaan om daadwerkelijk hogere overheadlasten door frictiekosten na ontvlechting van een bedrijfsvoeringsorganisatie. Als Dantumadiel niet meegenomen wordt ligt Alblasserdam qua overheadlasten €36 per inwoner boven het gemiddelde. Dit is ongeveer €0,74 miljoen in totaal. Dit is opvallend aangezien Alblasserdam veel taken uitbesteed. Bij uitbesteding van taken, aan bijvoorbeeld gemeenschappelijke regelingen, worden de bijkomstige overheadlasten toegerekend aan andere taakvelden. Hierdoor wordt een lager bedrag verwacht op het taakveld overhead. De hoge overhead is daarom interessant om te onderzoeken. ➢

Aanbeveling: Het kan zijn dat Alblasserdam meer lasten toerekent aan het taakveld 0.4 overhead dan de referentiegemeenten. De hoge-netto lasten op dit taakveld kunnen echter ook aanduiden dat Alblasserdam veel besteedt aan haar overhead. Daarom kan het interessant zijn de lasten op het taakveld overhead nader te onderzoeken bij het zoeken naar besparingsmogelijkheden.

Volgens de gemeente zou een deel van het verschil verklaard kunnen worden door de recente verbouwing van het gemeentehuis. Dit heeft gezorgd voor hogere kapitaallasten op dit taakveld. Deze kapitaallasten kunnen echter niet het volledige verschil in nettolasten verklaren. Nader onderzoek is daarom nuttig. Parkeerbelasting Er wordt bij geen van de vergeleken gemeenten parkeerbelasting geheven. Overige baten en saldo Dit taakveld bevat lasten en baten gerelateerd aan stelposten, onvoorziene uitgaven en bovenformatief personeel. Deze post is klein en variaties zijn moeilijk te analyseren. Daarom zal dit taakveld niet nader geanalyseerd worden. Wel geeft Alblasserdam aan een lage stelpost onvoorzien te hebben. Dit kan de lage nettolasten op dit taakveld niet volledig verklaren, aangezien de stelpost onvoorzien een relatief kleine post is.

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 10

Hoofdtaakveld 1: Veiligheid Onder het hoofdtaakveld Veiligheid vallen twee taakvelden, 1.1 Crisisbeheersing en brandweer en 1.2 Openbare orde en veiligheid. Tot taakveld 1.1 Crisisbeheersing en brandweer behoren alle reguliere taken van de brandweer en taken in verband met het beperken en bestrijden van rampen en zware ongevallen. Tot taakveld 1.2 behoren alle gemeentelijke taken op het gebied van de openbare orde en veiligheid zoals o.a. toezicht en handhaving openbare orde, parkeren, BOA's, stadswachten, Wet Bibob en (bestuurlijke) aanpak georganiseerde criminaliteit.

Taakveld 1.1 Crisisbeheersing en brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid Totaal

Gemiddelde ref. gemeenten -75 -34 -109

Alblasserdam -88 -28 -116

Hoofdtaakveld Veiligheid, nettolasten per inwoner 130 110 90 70 50 30 10 -10

1.1 Crisibeheersing en brandweer

1.2 Openbare orde en veiligheid

Op basis van de primitieve begroting geeft Alblasserdam op veiligheid iets meer uit dan de gemiddelde referentiegemeente (€7 per inwoner). De gemeente geeft echter aan dat de bijdrage aan de omgevingsdienst, die in de primitieve begroting volledig op taakveld 8.3 wonen en bouwen geboekt was, ook deels op dit taakveld thuis hoort. Wanneer de bijdrage aan de omgevingsdienst wordt verdeeld over de juiste taakvelden levert dit de volgende nettolasten op:

Taakveld 1.1 Crisisbeheersing en brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid Totaal

Gemiddelde ref. gemeenten -75 -34 -109

Alblasserdam, herberekend -88 -38 -126

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 11

Hoofdtaakveld Veiligheid, nettolasten per inwoner HERBEREKEND 130 110 90 70 50 30 10 -10

1.1 Crisibeheersing en brandweer

1.2 Openbare orde en veiligheid

Met deze herberekening heeft Alblasserdam de hoogste nettolasten van alle referentiegemeenten. Op dit hoofdtaakveld wordt onder andere de bijdrage aan de veiligheidsregio verantwoord. De gemeente geeft aan dat het bekend is dat veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid, waar Alblasserdam bij is aangesloten, relatief hoge bijdrages vraagt. De gemeente geeft aan dat de lasten op Openbare orde en veiligheid de aankomende jaren iets toenemen door recent vastgesteld veiligheidsbeleid. Hoofdtaakveld 2: Verkeer en vervoer Onder het hoofdtaakveld Verkeer en vervoer vallen vijf taakvelden, 2.1 Verkeer en vervoer, 2.2 Parkeren, 2.3 Recreatieve havens, 2.4 Economische Waterwegen en 2.5 Openbaar vervoer. Taakveld 2.3 Recreatieve havens behoort tot de inkomensclusters en is bij de analyse van de lastentaakvelden niet meegenomen. Op taakveld 2.1 Verkeer en Vervoer worden binnen het hoofdtaakveld Verkeer en Vervoer de meeste nettolasten geboekt. Tot dit taakveld behoren de taken op het gebied van verkeer te land (inclusief voetgangers) zoals o.a. verkeersborden, bushokjes, civiel technische kunstwerken en openbare verlichting.

Taakveld 2.1 Verkeer en vervoer 2.2 Parkeren 2.4 Economische havens en waterwegen 2.5 Openbaar vervoer Totaal Verkeer en Vervoer

Gemiddelde ref. gemeenten -155 -2 -4 -1 -162

Alblasserdam -118 -2 -1 -1 -122

De nettolasten op taakveld 2.1 Verkeer en Vervoer zijn hieronder te zien:

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 12

2.1 Verkeer en Vervoer, nettolasten per inwoner 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0

Alblasserdam geeft €33 euro per inwoner minder uit aan verkeer en vervoer dan de gemiddelde referentiegemeente (€0,68 miljoen in totaal). De uitgaven van Alblasserdam zijn de op een na laagste van de vergeleken gemeenten. Een mogelijke verklaring is de oppervlakte van Alblasserdam: deze is relatief klein. De gemeente geeft als mogelijke verklaring dat er relatief veel investeringen worden geactiveerd. Door het gebruik van de componentenmethode voor investeringen activeert de gemeente kosten die de referentiegemeenten mogelijk onder groot onderhoud scharen. Ook heeft de gemeente relatief lange afschrijvingstermijnen, waardoor kosten verder over de tijd worden gespreid. Een andere mogelijke verklaring is dat straatreiniging op het taakveld afval wordt verantwoord. Hoofdtaakveld 4: Onderwijs Onder hoofdtaakveld Onderwijs vinden we drie taakvelden, 4.1 Openbaar basisonderwijs, 4.2 Onderwijshuisvesting en 4.3 Onderwijsbeleid en Leerlingzaken. Tot taakveld 4.1 Openbaar basisonderwijs behoren o.a. bestuurskosten voor gemeenten die zelf bestuur zijn van primair onderwijs en de lasten voor schoolzwemmen. Tot taakveld 4.2 Onderwijshuisvesting behoren de gemeentelijke taken op het gebied van onderwijshuisvesting voor openbaar en bijzonder onderwijs, zoals nieuwbouw en aanpassing schoolgebouwen en de verhuur ervan.

Tot taakveld 4.3 Onderwijsbeleid en de leerlingenvoorzieningen behoren onder andere lasten m.b.t. onderwijsondersteuning, peuteropvang, volwasseneducatie en leerlingenvervoer.

Taakveld 4.1 Openbaar basisonderwijs 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken Totaal

Gemiddelde ref.gemeenten -4 --41* -36 -81*

Alblasserdam -27 -38 -31 -96

*Afwijkende berekening, uitleg op het taakveld.

Alblasserdam geeft meer uit dan de gemiddelde gemeente op dit hoofdtaakveld. Binnen het hoofdtaakveld zijn er echter grote verschillen zichtbaar. Dit zal hier nader geanalyseerd worden. Openbaar Basisonderwijs Tot taakveld 4.1 Openbaar basisonderwijs behoren o.a. bestuurskosten voor gemeenten die zelf bestuur zijn van primair onderwijs en de lasten voor schoolzwemmen.

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 13

4.1 Openbaar Basisonderwijs, nettolasten per inwoner 30 25 20 15 10 5 0

Zoals te zien in de diagram heeft Alblasserdam significant hogere nettolasten op dit taakveld dan de referentiegemeenten. Alblasserdam heeft drie keer zo hoge nettolasten als de gemeente met de op een na hoogste nettolasten. Het bedrag wat Alblasserdam heeft staan is bijna zeven keer het gemiddelde van de referentiegemeenten. ➢

Aanbeveling: doe nader onderzoek naar de nettolasten op taakveld 4.1 Openbaar basisonderwijs bij het zoeken naar besparingsmogelijkheden. Het is mogelijk dat andere gemeenten een deel van de lasten van dit taakveld op taakveld 4.3 boeken, maar het verschil in nettolasten is opvallend genoeg dat extra onderzoek interessant blijft.

De gemeente geeft als mogelijke verklaring dat zij schoolzwemmen en lichamelijk opvoeding boekt op dit taakveld. Het is mogelijk dat andere gemeenten deze kosten anders boeken, of dat de andere gemeenten geen schoolzwemmen aanbieden. Dit zou een deel van het verschil kunnen verklaren, maar nader onderzoek blijft hier nuttig. Onderwijshuisvesting Tot dit taakveld behoren de gemeentelijke taken op het gebied van onderwijshuisvesting voor openbaar en bijzonder onderwijs zoals, nieuwbouw en aanpassing van schoolgebouwen en de verhuur ervan.

4.2 Onderwijshuisvesting, nettolasten per inwoner 140 120 100 80 60 40 20 0

*Gemiddelde referentiegemeenten zonder Dantumadiel

In het gemiddelde is Dantumadiel hier niet meegenomen. Dit omdat de nettolasten per inwoner hier drie keer boven het gemiddelde lagen. Wanneer Dantumadiel niet meegenomen wordt ligt Alblasserdam qua nettolasten iets onder het gemiddelde (€3 per inwoner minder). De gemeente geeft aan dat op dit taakveld de komende jaren forse investeringen nodig zijn, waardoor de kosten zullen stijgen.

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 14

Onderwijsbeleid en Openbaar basisonderwijs Tot taakveld 4.3 Onderwijsbeleid en de leerlingenvoorzieningen behoren o.a. lasten m.b.t. onderwijsondersteuning, peuteropvang, volwasseneducatie en leerlingenvervoer.

4.3 Onderwijsbeleid, nettolasten per inwoner 45 35 25 15 5 -5

Op het taakveld onderwijsbeleid hebben de gemeenten zeer vergelijkbare nettolasten. De nettolasten van Alblasserdam zijn hier de op een na laagste. Dit zou onder andere kunnen samenhangen met de hoge nettolasten op taakveld 4.1 openbaar basisonderwijs: gemeenten verdelen de lasten over deze twee taakvelden soms verschillend. Hoofdtaakveld 5: Sport, Cultuur en Recreatie In hoofdtaakveld 5 vinden we taakvelden met een nogal verschillend karakter. Daarom behandelen we dit hoofdtaakveld in drie clusters: Sport, Cultuur en Recreatie. Dit taakveld is bij uitstek geschikt om de lasten bij te stellen: de beleidsvrijheid van de gemeente(n) is groot, het wettelijk karakter van de taakuitvoering is beperkt. Sport Onder het cluster Sport vinden we twee taakvelden, 5.1 Sportbeleid en activering en 5.2 Sportaccommodaties. Tot taakveld 5.1 Sportbeleid behoren de niet-fysieke maatregelen ter stimulering van professionele- en amateursport zoals o.a. het ondersteunen van organisaties die zich met sport bezig houden en combinatiefuncties. Tot taakveld 5.2 behoren de lasten voor de accommodaties voor sportbeoefening.

5.1 Sportbeleid en activering 5.2 Sportaccommodaties Totaal

Gemiddelde ref. gemeenten -8 -63 -71

Alblasserdam -42 -32 -74

Cluster sport, nettolasten per inwoner 120 100 80 60 40 20 0 -20

5.1 Sportbeleid en activering

5.2 Sportaccommodaties

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 15

Alblasserdam geeft significant meer uit aan sportbeleid dan de gemiddelde referentiegemeente, maar significant minder aan sportaccommodaties. Dit zou echter kunnen komen doordat de verdeling van lasten over de taakvelden afwijkt van de andere gemeenten. De gemeente geeft aan dat het mogelijk is dat bepaalde subsidies, waar ook een huisvestingscomponent aan verbonden is, geboekt worden op het taakveld sportbeleid en activering. Het totaalbedrag ligt in Alblasserdam erg dicht bij het gemiddelde. We zien hierboven dat Rhenen nettobaten heeft op Sportbeleid en activering. Dit komt doordat de baten hoger zijn dan de lasten. Op het cluster Sport worden namelijk ook baten geboekt, zoals toegangskaartjes voor de zwembaden en de huur van de sportzaal door verenigingen. Voor nadere analyse is het van belang om te weten hoe dit saldo tot stand is gekomen.

Cluster Sport, lasten en baten per inwoner 140 120 100 80 60 40 20 0

Baten

Lasten

Zoals te zien in de diagram liggen de baten en lasten van Alblasserdam beide dicht bij het gemiddelde. HardinxveldGiessendam heeft nettolasten die ook dicht bij het gemiddelde liggen, maar hier zijn zowel de baten als lasten hoger dan het gemiddelde. Dit duidt op intensievere, maar niet per se duurdere, inzet op het gebied van sport. Cultuur en Media Op het cluster Cultuur en media vinden we de lasten van de taakvelden 5.3 Cultuurpresentatie, 5.4 Musea, 5.5 Cultureel erfgoed en 5.6 Media. Tot taakveld 5.3 Cultuurpresentatie behoren activiteiten ter bevordering van beeldende kunst, muziek, dans en toneel zoals subsidies voor toneelgezelschappen. Tot taakveld 5.4 Musea behoren activiteiten gericht op het verwerven, behouden, wetenschappelijk onderzoeken en presenteren van kunst en cultuur, zoals o.a. musea en archeologie. Tot taakveld 5.5 Cultureel erfgoed behoren taken gericht op conserveren en voor publiek toegankelijk maken van cultureel erfgoed zoals het onderhoud van historische gebouwen. Tot taakveld. 5.6 Media behoort de zorg voor cultuurdragers zoals de bibliotheek en de lokale pers.

5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproduct. 5.4 Musea 5.5 Cultureel erfgoed 5.6 Media Totaal

Gemiddelde ref. gemeenten -22 -4 -5 -16 -47

Alblasserdam -27 0 -1 -23 -51

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 16

Cluster Cultuur en Media, nettolasten per inwoner 80 70 60 50 40 30 20 10 0 -10

Cultuurpresentatie

Musea

Cultureel erfgoed

Media

Zoals eerder gezegd is er veel beleidsvrijheid op deze taakvelden. Daarom zien we hier een grote variatie in totale nettolasten en in de nettolasten per taakveld. Alblasserdam geeft iets meer dan gemiddeld uit aan cultuur en media. Hardinxveld-Giessendam geeft veruit het minste uit op dit thema. Zij heeft positieve nettolasten (meer baten dan lasten) op het taakveld media. Op de andere taakvelden zijn de nettolasten gering. Cranendonck geeft het meeste uit aan cultuur en media. Bij deze gemeente zijn de netto lasten voor cultuurpresentatie vooral erg hoog (€47 per inwoner versus het gemiddelde van €22). Alblasserdam heeft relatief hoge lasten op het taakveld media (€23 per inwoner versus €16 per inwoner voor het gemiddelde). Alblasserdam heeft een relatief uitgebreide bibliotheekvoorziening. Dit zou een verklaring kunnen zijn voor de hogere nettolasten op dit taakveld. Openbaar groen en recreatie Tot taakveld 7.4 Groen en Recreatie behoren de lasten m.b.t. openbaar groen, natuur en recreatie zoals o.a. onderhoud van het openbaar groen, kunstwerken en het aanleggen en onderhoud van speeltuinen en kampeerterreinen.

5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

Gemiddelde ref. gemeenten -94

Alblasserdam -119

Openbaar groen en recreatie, nettolasten per inwoner 140 120 100 80 60 40 20 0

Alblasserdam heeft relatief hoge nettolasten voor Openbaar groen en recreatie. Alblasserdam heeft de hoogste nettolasten van de vergeleken gemeenten. De nettolasten liggen €25 per inwoner hoger dan het gemiddelde. Dit is meer dan € 0,5 miljoen meer dan het gemiddelde. Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 17

➢

Advies: onderzoek of er een kostenbesparing mogelijk is op taakveld 7.4 openbaar groen en recreatie. Dit is een taakveld met relatief veel beleidsvrijheid, waardoor het relatief makkelijk is om op dit taakveld te bezuinigen.

De gemeente denkt dat de hogere kosten mogelijk te maken hebben met een verschuiving van kosten van verkeer en vervoer en de kosten voor Kinderdijk. Hoofdtaakveld 6: Sociaal Domein Door de decentralisatie van het sociaal domein zijn de lasten met betrekking tot dit onderwerp een groot onderdeel geworden van de totale lasten van de gemeentebegroting.

Sociaal Domein, nettolasten per inwoner 1.200 1.000 800 600 400 200 0

We zien hier dat Alblasserdam hogere nettolasten per inwoner heeft op sociaal domein dan de gemiddelde referentiegemeente. Zoals eerder besproken heeft Alblasserdam relatief veel huishoudens met een laag inkomen, veel jongeren en veel bijstandsontvangers voor een gemeente van haar grootte. Dit zou een reden kunnen zijn voor de relatief hoge nettolasten. Belangrijk is om te vermelden dat hier ook hogere baten uit het gemeentefonds tegenover staan. Deze staan echter niet op dit taakveld verantwoord. Omdat de lasten regelmatig op andere (sub)taakvelden worden begroot dan waarvoor deze eigenlijk bedoeld zijn richten we ons op de lasten per cluster van (sub)taakvelden, Sociale basisvoorzieningen, Participatie, Individuele voorzieningen WMO en Individuele voorzieningen Jeugd. Deze clusters sluiten ook aan bij de ‘oude’ clusterverdeling van het gemeentefonds. Sociale Basisvoorzieningen Tot dit cluster rekenen we taakvelden 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie en 6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen, het zogenoemde voorliggend veld. Tot taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie behoren voorzieningen die primair gericht zijn op participatie zoals o.a. buurt- en clubhuizen, mantelzorg en noodopvang vluchtelingen.

Tot taakveld 6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen behoren alle loketvoorzieningen gericht op het identificeren van eigen kracht en het geleiden naar de juiste vorm van individuele ondersteuning zoals; voorlichting, vroegsignalering en 1e en 2e-lijns preventie. Nb. In het gemeentefondsclusters sociale basisvoorzieningen zit ook taakveld 7.1 verwerkt. Aangezien wij werken met hoofdtaakvelden valt dit taakveld onder Hoofdtaakveld 7: Volksgezondheid en milieu.

6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Wijkteams Totaal

Gemiddelde ref. gemeenten -100 -64 -164

Alblasserdam -124 -133 -257

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 18

Alblasserdam heeft significant hogere nettolasten op de sociale basisvoorzieningen dan de gemiddelde referentiegemeente. Alblasserdam heeft een sociaal beleid met een sterke focus op het voorliggend veld. Dit kan onder andere de hogere nettolasten verklaren. De lasten op de intensievere hulp kunnen hierdoor wel afnemen.

Sociale basisvoorzieningen, nettolasten per inwoner 250 200 150 100 50 0

Samenkracht

Wijkteams

Zoals de zien heeft Dantumadiel duidelijk de laagste nettolasten op dit cluster van taakvelden met €79 per inwoner. Alblasserdam heeft veruit de hoogste nettolasten op dit taakveld. Vooral op taakveld 6.2 wijkteams heeft Alblasserdam zeer hoge nettolasten. Deze zijn meer dan twee keer zo hoog als die van de gemiddelde referentiegemeente. Participatie Tot dit cluster rekenen we de taakvelden 6.3 Inkomensregelingen, 6.4 WSW en beschut werk en 6.5 Arbeidsparticipatie. Tot taakveld 6.3 Inkomensregelingen behoren alle inkomens- en bijstandsvoorzieningen. Tot taakveld, 6.4 WSW en beschut werk behoren voorzieningen ter bevordering van maatschappelijke participatie die niet gericht zijn op doorstromen naar arbeid zoals beschut werk en dagbesteding. Tot taakveld 6.5 Arbeidsparticipatie behoren alle op arbeid gerichte participatie- en re-integratievoorzieningen zoals o.a. proefplaatsingen, scholing en Jobcoaches.

6.3 Inkomensregelingen 6.4 WSW en beschut werk 6.5 Arbeidsparticipatie Totaal

Gemiddelde ref. gemeenten -112 -114 -25 -251

Alblasserdam -121 -86 -65 -272

Alblasserdam heeft hogere nettolasten dan de gemiddelde referentiegemeente. Hierbij is vooral arbeidsparticipatie interessant: met €65 per inwoner zijn de nettolasten meer dan het dubbele van de gemiddelde nettolasten (€65 per inwoner in Alblasserdam versus €25 voor het gemiddelde van de referentiegemeenten). De gemeente geeft aan dat de apparaatskosten bij de verantwoordelijke gemeenschappelijke regeling, de GR Sociaal, erg hoog zijn. ➢

Aanbeveling: Onderzoek de oorzaak van de hoge nettolasten op taakveld 6.5 arbeidsparticipatie. Het zou hierbij mogelijk interessant zijn om met de GR Sociaal in gesprek te gaan over de apparaatskosten, aangezien wordt aangegeven dat deze hoog zijn.

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 19

Cluster participatie, nettolasten per inwoner 400 350 300 250 200 150 100 50 0

Inkomensregelingen

Begeleide participatie

Arbeidsparticipatie

Als we de gemeenten vergelijken zien we dat de grootste variatie zit in de uitgaven aan WSW en beschut werk. Op dit taakveld wordt arbeidsparticipatie geboekt die niet gericht is op doorstroom naar regulier werk. Omdat doorstroom hier meestal niet mogelijk is zijn de lasten sterk afhankelijk van de omvang van de doelgroep in de gemeente. Voor nadere analyse is het van belang om te weten hoe het saldo voor het taakveld 6.3 inkomensregelingen tot stand is gekomen. Op dit taakveld worden namelijk ook baten geboekt. Zoals de gebundelde uitkering (BUIG) voor het bekostigen van de uitkeringen in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz 2004 (levensonderhoud startende ondernemers) en voor de inzet van loonkostensubsidie

6.3 Inkomensregelingen, lasten en baten per inwoner 500 400 300 200 100 0

Lasten

Baten

Zoals te zien heeft Alblasserdam relatief hoge baten en lasten. Stede Broec en Hardinxveld-Giessendam hebben de laagste baten en lasten. Dantumadiel heeft juist hogere baten en lasten. De nettolasten van Alblasserdam liggen op dit taakveld iets boven het gemiddelde. Dit komt overeen met het feit dat Alblasserdam relatief veel inwoners met een bijstandsuitkering heeft. Jeugd Tot dit cluster behoren de taakvelden 6.72 Maatwerkdienstverlening 18- en 6.82 Geëscaleerde zorg 18-. Vanaf 2023 is het aantal taakvelden in het sociaal domein (met name Jeugd en WMO) uitgebreid. Omdat nog niet iedere gemeente deze (sub)taakvelden correct heeft ingevuld spitst onze analyse zich in eerste instantie op het totaalbedrag op het (hoofd)taakveld. Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 20

Tot taakveld 6.72 Maatwerkdienstverlening 18- behoren vormen van jeugdhulp die door de gemeente als individuele (niet vrij toegankelijke) voorziening worden aangemerkt zoals jeugd-GGZ en PGB Jeugd. Tot taakveld 6.82 Geëscaleerde zorg 18- behoren maatregelen gericht op de opvang en het verbeteren van de veiligheid van kinderen en jeugdigen 18- met inbegrip van maatwerkdienstverleningsmaatregelen voor jeugdigen die in de desbetreffende opvangvoorzieningen verblijven.

Gemiddelde ref. gemeenten -299 -28 -327

6.72 Maatwerkdienstverlening 186.82 Geëscaleerde zorg 18Totaal

Alblasserdam -270 -29 -299

Alblasserdam heeft lagere lasten op individuele voorzieningen dan het gemiddelde van de referentiegemeenten. Deze lagere lasten zitten hem vooral in de maatwerkdienstverlening. Hieraan geeft Alblasserdam €29 per inwoner minder uit. Dit kan samenhangen met de sterke inzet op het voorliggend veld, waardoor specialistische zorg kan worden vermeden. Op de geëscaleerde zorg geeft Alblasserdam dicht bij het gemiddelde uit.

Cluster Jeugd, nettolasten per inwoner 400 300 200 100 0

Maatwerkdienstverlening 18-

Geëscaleerde zorg 18-

In de jeugdzorg is het zo dat één individueel geval in de geëscaleerde zorg direct een ander beeld kan laten zien, vanwege de hoge kosten voor elke individuele casus. Stede Broec en Dantumadiel hebben op deze taakvelden de hoogste nettolasten. Alblasserdam heeft nettolasten die redelijk dicht bij het gemiddelde liggen. Cluster Individuele voorzieningen WMO Tot dit cluster behoren de taakvelden 6.6 Maatwerkvoorziening (WMO), 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ en 6.81 Geëscaleerde zorg 18+. Vanaf 2023 is het aantal taakvelden in het sociaal domein (met name Jeugd en WMO) uitgebreid. Omdat nog niet iedere gemeente deze (sub)taakvelden correct heeft ingevuld spitst onze analyse zich in eerste instantie op het totaalbedrag op het cluster. Tot taakveld 6.6 Maatwerkvoorziening (WMO) behoren materiële voorzieningen om zelfstandig te kunnen functioneren (WMO) voor mensen met fysieke beperkingen die op basis van een beschikking verstrekt worden, zoals woningaanpassingen, maar ook eigen bijdragen hiervoor. Tot taakveld 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ behoort dienstverlening aan individuele cliënten met een beperking (fysiek/psychisch), die zelfstandig wonen en die ondersteuning behoeven in de vorm van beschikbare uren op basis van een toekenningsbeschikking. Dit houdt bijvoorbeeld in huishoudelijke hulp, vervoer en schuldhulpverlening.

Tot taakveld 6.72 Geëscaleerde zorg 18+ behoren alle opvang- en beschermd wonen-voorzieningen met inbegrip van eventuele maatwerkdienstverlening en maatwerkvoorzieningen voor personen die in de betreffende opvangvoorzieningen verblijven.

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 21

6.6 Maatwerkvoorziening (WMO) 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ Totaal

Gemiddelde ref. gemeenten -47 -216 -2* -265

Alblasserdam -49 -202 -2 -253

*Alternatieve berekening, uitleg op taakveld.

Op het Cluster WMO zijn de nettolasten voor Alblasserdam lager dan gemiddeld. Dit wordt met name veroorzaakt door de lagere lasten op taakveld 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+. Dit zou wederom kunnen komen door de inzet op het voorliggend veld.

Cluster WMO, nettolasten per inwoner 350 300 250 200 150 100 50 0 -50

Maatwerkvoorziening (WMO)

Maatwerkdienstverlening 18+

Geëscaleerde zorg 18+

*Gemiddelde referentiegemeenten exclusief taakveld 6.81 Roerdalen

Vanwege de grote afwijking op de geëscaleerde zorg 18+ in Roerdalen is deze gemeente niet meegenomen in de berekening van het gemiddelde van dit taakveld. Zoals eerder gesteld kan een duur geval in de geëscaleerde zorg voor veel kosten zorgen, waardoor grote afwijkingen op dit taakveld te verwachten zijn. De negatieve baten bij Roerdalen duiden echter eerder op een fout in de boekingen op dit taakveld. We zien op dit taakveld verder geen grote afwijkingen, behalve Dantumadiel die meer uitgeeft dan de andere gemeenten (€35 hogere nettolasten per inwoner dan de gemiddelde referentiegemeente). Hoofdtaakveld 7: Volksgezondheid en milieu Het hoofdtaakveld Volksgezondheid en milieu bestaat uit vijf taakvelden, 7.1 Volksgezondheid, 7.2 Riolering, 7.3 Afval, 7.4 Milieubeheer en 7.5 Begraafplaatsen en crematoria. Tot taakveld 7.1 Volksgezondheid behoren maatregelen ter bescherming van de gezondheid van de bevolking als geheel, van specifieke risicogroepen, van jeugd en van ouderen zoals de bestrijding van infectieziekten en het aanbieden van vaccinaties. Tot taakveld 7.4 Milieubeheer behoren gemeentelijke taken ter bescherming van het milieu waaronder beheersing van geluidshinder en ongediertebestrijding.

7.1 Volksgezondheid 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer

Gemiddelde ref. gemeenten -46 31 30 -30

Alblasserdam -49 28 41 -9

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 22

7.5 Begraafplaatsen en crematoria Totaal

-2 -17

10 21

De nettolasten van Alblasserdam zijn significant lager dan die van de gemiddelde referentiegemeente. Dit komt onder andere door de lage nettolasten op milieubeheer en de nettobaten op begraafplaatsen en crematoria. Een belangrijke kanttekening hierbij is dat op het taakveld Milieubeheer de bijdrage aan de omgevingsdienst mist. Hieronder is te zien dat na een herberekening de lasten hier juist boven het gemiddelde liggen. Volksgezondheid

7.1 Volksgezondheid, nettolasten per inwoner 60 50 40 30 20 10 0

Op het taakveld 7.1 Volksgezondheid liggen de nettolasten van de vergeleken gemeenten dicht bij elkaar. Rhenen heeft relatief lage nettolasten (€34 per inwoner versus het gemiddelde van €46). Stede Broec heeft juist relatief hoge nettolasten (€60 per inwoner). De nettolasten van Alblasserdam liggen €3 boven het gemiddelde. Milieubeheer

7.4 Milieubeheer, nettolasten per inwoner 60 50 40 30 20 10 0

Zoals eerder aangegeven ontbrak op dit taakveld een deel van de bijdrage aan de omgevingsdienst. Hieronder wordt daarom een herberekend diagram weergegeven. Een belangrijke opmerking hierbij is wel dat de sterk variërende nettolasten op dit taakveld laten zien dat ook andere gemeenten mogelijk bepaalde lasten op andere taakvelden geboekt hebben.

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 23

7.4 Milieubeheer, nettolasten per inwoner HERBEREKEND 60 50 40 30 20 10 0

Met de herberekening van de lasten zijn de nettolasten van Alblasserdam €12 per inwoner hoger dan gemiddeld. De gemeente denkt dat mogelijke verklaringen voor de hoge nettolasten de hoge bijdrage aan de omgevingsdienst en de PFAS problematiek zijn. Riolering en Afval Op taakvelden 7.2 Riolering en 7.3 Afval worden, zowel bij Alblasserdam als de andere gemeenten, negatieve nettolasten begroot, ofwel nettobaten. Anders gezegd: de baten (uit de bijbehorende riool- en afvalstoffenheffing) zijn hoger dan de lasten. De oorzaak hiervan is dat de toegerekende apparaatskosten worden geboekt op taakveld 0.4 Overhead, maar dat deze overheadlasten wel (mogen) worden doorberekend in de heffingen.

7.2 Riolering, nettolasten per inwoner 0 -10 -20 -30 -40 -50 -60

De nettobaten van Alblasserdam zijn op het taakveld Riolering net iets lager dan gemiddeld. Roerdalen heeft veruit de hoogste nettobaten met €55 euro per inwoner. Stede Broec heeft de laagste nettobaten met €20 per inwoner. Dit kan duiden op een laag dekkingspercentage van de heffingen (beleidskeuze) of een lage doorberekening van de overhead in de heffingen.

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 24

7.2 Riolering, lasten en baten per inwoner 140 120 100 80 60 40 20 0

Baten

Lasten

Wanneer we los naar de lasten en baten op dit taakveld kijken zien we dat de lasten van Alblasserdam iets onder het gemiddelde liggen. Omdat op de rioolheffing maximaal 100% kostendekkendheid wordt gehanteerd zie je een sterke samenhang tussen de baten en lasten. Afval

7.3 Afval, nettolasten per inwoner 0 -10 -20 -30 -40 -50

Op het taakveld Afval heeft Alblasserdam de hoogste nettobaten. Dit komt waarschijnlijk door een hogere doorberekening van de Overhead. De gemeente geeft aan ook compensabele BTW mee te nemen in de tarieven, wat niet elke gemeente doet.

7.3 Afval, baten en lasten per inwoner 200 150 100 50 0

Baten

Lasten

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 25

Wanneer we op dit taakveld los naar de baten en lasten kijken zien we dat Alblasserdam de hoogste lasten heeft van de referentiegemeenten. De lasten zijn in Alblasserdam €140 per inwoner en in de gemiddelde referentiegemeente €119 per inwoner. ➢

Aanbeveling: onderzoek de oorzaak van de hoge lasten op het taakveld 7.3 Afval.

In het hoofdstuk woonlasten zal dieper ingegaan worden op afval en riolering. Begraafplaatsen en crematoria

7.5 Begraafplaatsen en crematoria, nettolasten per inwoner 10 5 0 -5 -10

Op het taakveld Begraafplaatsen en crematoria verschillen de nettolasten relatief veel van elkaar. Alblasserdam heeft de laagste nettolasten/hoogste nettobaten. Het kan zijn dat bepaalde kosten voor de begraafplaats op een ander taakveld geboekt worden (bijvoorbeeld groenbeheer) omdat onderhoud van de begraafplaats en omgeving nauw verbonden zijn. Deze boekingen zouden in de referentiegemeenten anders gedaan kunnen worden. De gemeente geeft zelf als verklaring voor de lage nettolasten dat de gemeente geen aula in bezit heeft. Dit zou de lasten lager kunnen maken. Hoofdtaakveld 8: Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stadsvernieuwing Onder het hoofdtaakveld Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stadsvernieuwing vallen twee lastentaakvelden, 8.1 Ruimtelijke ordening en 8.3 Wonen en bouwen. Tot taakveld 8.1 Ruimtelijke ordening behoren het voorbereiden en vaststellen van structuurplannen en – visies, bestemmingsplannen en faciliterend grondbeleid (passief grondbeleid). Tot het taakveld 8.3 Wonen en bouwen behoort de vergunningverlening, bouwtoezicht, woningverdeling en stedelijke vernieuwing. De leges voor de omgevingsvergunningen worden hier ook geboekt. De grondexploitaties worden niet op deze taakvelden geboekt.

Taakveld 8.1 Ruimtelijke ordening 8.3 Wonen en bouwen Totaal

Gemiddelde ref. gemeenten -48 -33 -81

Alblasserdam -49 -85 -134

De lasten op dit hoofdtaakveld liggen aanzienlijk hoger dan het gemiddelde van de referentiegemeenten. Dit zit hem vooral in taakveld 8.3 Wonen en bouwen. Zoals eerder aangegeven is op dit taakveld onterecht de volledige bijdrage aan de omgevingsdienst verantwoord. Op het taakveld volgt een herberekening.

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 26

Ruimtelijke ordening

8.1 Ruimtelijke Ordening, nettolasten per inwoner 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0

De nettolasten op taakveld Ruimtelijke ordening variëren sterk. Dit zou onder andere kunnen komen doordat sommige gemeenten faciliterend grondbeleid voeren, de kosten voor ondersteunende werkzaamheden worden op 8.1 verantwoord. De nettolasten van Alblasserdam liggen €1 hoger dan het gemiddelde. Dantumadiel en Hardinxveld-Giessendam hebben met €18 en €19 per inwoner de laagste nettolasten, terwijl Roerdalen met €81 de hoogste nettolasten heeft. Wonen en Bouwen

8.3 Wonen en Bouwen, nettolasten per inwoner 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0

Op het taakveld wonen en bouwen heeft Alblasserdam significant hogere nettolasten dan het gemiddelde van de referentiegemeenten. De nettolasten zijn ongeveer 2,5X zo hoog als gemiddeld. De gemeente gaf aan op dit taakveld onterecht de volledige bijdrage aan de omgevingsdienst verantwoord te hebben. Wanneer de bijdrage aan de omgevingsdienst verdeeld wordt over 1.2 Openbare orde en veiligheid, 7.4 Milieubeheer en 8.3 Wonen en Bouwen ziet het diagram er als volgt uit:

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 27

8.3 Wonen en Bouwen, netto lasten per taakveld 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0

De nettolasten van Alblasserdam zijn na herverdeling nog steeds €9 hoger per inwoner dan het gemiddelde. De lasten op dit taakveld variëren echter sterk zoals te zien in het diagram.

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 28

4. Batentaakvelden In onderstaande diagram staat weergegeven welke nettobaten Alblasserdam en de referentiegemeenten hebben uit respectievelijk het gemeentefonds, de OZB en de overige inkomsten (OEM = Overige Eigen Middelen).

Gemiddelde ref. gemeenten 2018 237 -57 2212

Inkomenscluster Gemeentefonds OZB OEM Totaal

Alblasserdam 2029 292 -47 2316

Alblasserdam heeft in totaal meer inkomsten dan het gemiddelde van de referentiegemeenten. Op elk cluster liggen de inkomsten van Alblasserdam hoger. Het gemeentefonds is overduidelijk de belangrijkste inkomstenbron. Deze bepaalt rond 88% van de inkomsten. Daarmee is de beïnvloedbaarheid van het totaal aan baten direct ook begrensd tot 12%, €287 per inwoner of €5,9 miljoen in totaal.

Inkomensclusters, netto-baten per inwoner 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 500 0 -500

Gemeentefonds

OZB

OEM

De overige eigen middelen zijn in deze diagram in veel gevallen slecht zichtbaar vanwege hun kleine omvang. Gemeentefonds

Gemeentefonds, per inwoner 2.500 2.000 1.500 1.000 500 0

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 29

De uitkering van het gemeentefonds is op basis van de begroting 2024 € 11 per inwoner hoger dan het gemiddelde van de referentiegemeenten. Dantumadiel ontvangt veruit het meeste uit het gemeentefonds, terwijl Rhenen en Hardinxveld-Giessendam het minste ontvangen. Een nadere toelichting op de algemene uitkering vanuit de meicirculaire 2023 volgt in het hoofdstuk Gemeentefonds. OZB De OZB omvat de OZB op woningen en niet-woningen. Onder het hoofdstuk woonlasten zullen de tarieven verder besproken worden. In dit hoofdstuk kijken we naar de opbrengsten en de negatieve maatstaf OZB uit het gemeentefonds.

OZB inkomsten per inwoner 300 200 100 0 -100 -200 -300

Geraamde OZB baten

Negatieve maatstaf gemeentefonds

Saldo OZB per inwoner

Wanneer wordt gekeken naar de inkomsten uit de OZB is het interessant om te kijken hoe deze zich verhouden tot de negatieve maatstaf OZB. In het gemeentefonds wordt rekening gehouden met de mogelijkheid voor gemeenten om zelf inkomsten te generen uit OZB. Er is daarom een negatieve maatstaf OZB opgenomen in de bepaling van de algemene uitkering. Deze maatstaf kijkt naar het aantal woningen, aantal niet-woningen en de WOZ waarde op de objecten. Zoals te zien in het diagram heeft Alblasserdam een hogere (ofwel negatievere) negatieve maatstaf OZB dan de gemiddelde referentiegemeente. Tussen de inkomsten uit de OZB en deze negatieve maatstaf kunnen we een saldo berekenen. De OZB-baten per inwoner liggen in Alblasserdam €62 hoger dan in de gemiddelde referentiegemeente. Ook is het saldo het op een na hoogste van de referentiegemeenten. Roerdalen heeft een negatief saldo op de OZB. Dit betekent dat de korting die zij ontvangen op het gemeentefonds groter is dan de opbrengsten die zij krijgen uit de OZB-heffing.

WOZ-waarden woningen 600.000 500.000 400.000 300.000 200.000 100.000 0

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 30

De woningen in Alblasserdam hebben een lagere WOZ-waarde dan het gemiddelde in de referentiegemeenten. Rhenen heeft veruit de hoogste WOZ-waardes.

Aantal woonruimtes 10000 9000 8000 7000 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0

Ook zijn er iets minder woonruimten in Alblasserdam dan gemiddeld. Er zijn dus minder mogelijkheden om eigen inkomsten (OZB) te genereren op woningen. Opvallend is dat de negatieve maatstaf OZB bij de gemeente Alblasserdam juist hoger is dan het gemiddelde van de referentiegemeenten. Een mogelijke verklaring is dat Alblasserdam ten opzichte van de referentiegemeenten een hogere totale WOZ-waarde voor niet-woningen (gebruikers en eigenaren) heeft. Deze waarde telt zwaarder mee in de aftrek dan de totale WOZ-waarde voor woningen. Dit verklaart ook hoe de opbrengsten per inwoner in Alblasserdam de op een na hoogste kan zijn, terwijl de gemeente een lagere WOZ-waarde voor woningen en een lager aantal woningen heeft dan de gemiddelde referentiegemeente. Ondanks de hoge aftrek op de negatieve maatstaf OZB heeft Alblasserdam nog steeds positieve netto-baten van €60 per inwoner op de OZB. Ondanks de hoge aftrek uit het gemeentefonds kunnen er dus nog steeds netto-inkomsten worden gegenereerd uit de OZB-heffing van zo’n €1,2 miljoen. Overige Eigen Middelen De Overige eigen middelen zijn de gemeentelijke inkomsten uit bezittingen (bijvoorbeeld aandelen), opbrengsten uit verkopen (bijvoorbeeld bouwgrond) en de inkomsten en uitgaven op de taakvelden m.b.t. Economie zoals toeristenbelasting.

Eerder hebben we aangegeven dat de OEM, de overige eigen middelen, goed zijn voor nettolasten van € 47 per inwoner. De meeste posten die onder deze categorie vallen zijn van technische aard zoals het resultaat van de rekening. Hieronder het overzicht van de opgenomen taakvelden onder de OEM.

Overige eigen middelen (OEM) 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 0.5 Treasury 0.64 Belastingen overig 0.9 Vennootschapsbelasting 0.11 Resultaat van de rekening 2.3 Recreatieve havens 3.1 Economische ontwikkeling 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie 8.2 Grondexploitatie Totaal

Gemiddelde ref. gemeenten Alblasserdam -7 -23 7 -1 4 4 0 0 -39 -19 0 0 -21 -5 0 0 1 -6 -2 1 0 2 -57 -47

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 31

Alblasserdam heeft hogere nettobaten/lagere nettolasten op de overige eigen middelen dan het gemiddelde van de referentiegemeenten. Dit komt voornamelijk door het beheer van gebouwen en gronden, het resultaat van de rekening (een post die bij het gemiddelde van de referentiegemeenten sterk wordt beïnvloed door Dantumadiel) en economische ontwikkeling. De meest interessante post voor Alblasserdam hier is het beheer van de overige gebouwen en gronden. Hieraan geeft Alblasserdam €16 per inwoner meer uit dan de gemiddelde referentiegemeente. De gemeente geeft aan dat dit mogelijk komt door boekingen die eigenlijk op andere taakvelden horen. ➢

Aanbeveling: Hoewel de hoge nettolasten op taakveld 0.3 beheer overige gebouwen en gronden mogelijk worden veroorzaakt door verkeerde boekingen zou het nog steeds interessant zijn om te onderzoeken waar de hoge nettolasten exact vandaan komen.

OEM, netto-baten per inwoner 0 -50 -100 -150 -200 -250

Dantumadiel heeft significant lagere nettobaten dan de andere gemeenten. Dit komt voornamelijk door het zeer negatieve rekeningresultaat. Dit beïnvloedt het gemiddelde van de referentiegemeenten sterk. Er is er voor gekozen om hier geen herberekening toe te passen, aangezien de posten in deze categorie voornamelijk technisch van aard zijn. Op deze post zijn geen besparingen of inhoudelijke conclusies mogelijk.

Taakveldanalyse Alblasserdam, versie 01-05-2024, blz. 32

5. Gemeentefonds Opbouw Algemene Uitkering Voor het vaststellen van de hoogte van de algemene uitkering uit het Gemeentefonds wordt gebruik gemaakt van een combinatie van vele maatstaven. Eén daarvan hebben we al gezien bij de OZB. Daarbij zijn in het gemeentefonds ook integratie- en decentralisatie-uitkeringen verwerkt, deze zijn meegenomen in de cijfers. Op basis van de structuurkenmerken van de gemeente kent het Rijk ook specifieke aandelen van het gemeentefonds toe voor de uitvoering van de taakvelden, deze zijn voor dit doel echter geen onderdeel van een ‘hoofdtaakveld’, maar worden op een iets andere wijze ondergebracht in ‘clusters’.