Rekenkamerrapport - Armoede en ongelijkheid - Gemeente Alblasserdam.pdf

4.2.4

Persoonlijk kapitaal

Een belangrijk manier waarop de gemeente het persoonlijk kapitaal van inwoners ondersteunt is het stimuleren van sporten voor verschillende doelgroepen. Alblasserdam kent hiervoor een sportakkoord, dat vormgeeft aan de samenwerking tussen de gemeente, sport- en beweegaanbieders en maatschappelijke organisaties om samen meer mensen met plezier te laten sporten en bewegen. Vanuit het sportakkoord wordt ingezet op de toeleiding naar sport en bewegen, een gezonde leefstijl, sociaal veilige sport, de ondersteuning van sportverenigingen en sportaccommodaties. Onderdeel van het sportakkoord is de 18+-regeling, waarmee (jong)volwassenen in aanmerking kunnen komen voor een (gedeeltelijke) vergoeding van het lidmaatschap van een sportvereniging. Als JOGG-gemeente (Jongeren op Gezond Gewicht) stimuleert de gemeente de gezondheid van de jeugd. Het programma zet in op het stimuleren van sport en bewegen (hoeveelheid beweging en lidmaatschap van 44 Sociale Dienst Drechtsteden, Sms kinderfonds: geld voor school, muziek en sport - Sociale Dienst, z.d.,

https://www.socialedienstdrechtsteden.nl/bijstand/op-welke-financiele-ondersteuning-heb-ik-recht/sms-kinderfonds-geld-voorschool-muziek-en-sport

Rekenkamer Alblasserdam | Armoede en ongelijkheid | 48.

verenigingen), gezond eten en drinken (groente en fruit, water drinken), opvoedvaardigheden en de rol van scholen en kinderopvangen. Spiegelbeeld: sluit dit aan bij de inwoners van Alblasserdam? Inwoners van Alblasserdam voldoen minder dan gemiddeld aan de beweegrichtlijn en hebben vaker dan gemiddeld overgewicht. Uit het Sportakkoord45 blijkt dat de gemeente deze cijfers als onwenselijk ziet en hier actief op wil inzetten. De beweegrichtlijn wordt gebruik als illustratie voor de impact van meer sporten: in het sportakkoord staat aangegeven dat als 10% meer van de inwoners structureel aan de beweegrichtlijn gaat voldoen, dit gemiddeld jaarlijks €1.761.961 aan maatschappelijke opbrengsten betekent. De inzet van de gemeente sluit dus goed aan op de situatie van inwoners wat betreft persoonlijk kapitaal.

45 Gemeente Alblasserdam, Herijkt Sportakkoord 'Sport en Bewegen versterkt in Alblasserdam’ 2023-2026, juni 2023

Rekenkamer Alblasserdam | Armoede en ongelijkheid | 49.

Bijlage 1. Geraadpleegde bronnen Schriftelijke documentatie Voor de geraadpleegde schriftelijke documentatie wordt verwezen naar de voetnoten in de rapportage.

Gevoerde interviews Datum gesprek

Functie

Organisatie

17 oktober 2024

Portefeuillehouder en beleidsmedewerker

Gemeente Alblasserdam

5 november 2024

Coördinator sociaal raadslieden, welzijnscoach, consulent bestaanszekerheid, senior bestaanszekerheid, voorzitter Kledingbank

SWA, SDD, Kledingbank

5 november 2024

Coördinator Schuldhulpmaatje, voorzitter Voedselbank

Schuldhulpmaatje, Voedselbank

11 november 2024

Initiatiefnemer

Minimaatjes Alblasserdam

26 november 2024

Afvaardiging gemeenteraad

Gemeente Alblasserdam

2 december 2024

Penningmeester/plv. coördinator

Stichting Leergeld Alblasserdam

Rekenkamer Alblasserdam | Armoede en ongelijkheid | 50.

Bijlage 2. Onderzoeksverantwoording Onderzoeksuitvoering Het onderzoek is uitgevoerd in de periode van juni 2024 tot februari 2025. Het onderzoek is uitgevoerd langs de volgende fasen:

Fase 1: Opstarten van het onderzoek In de eerste fase is het onderzoek aangevangen met een digitaal startgesprek met de ambtelijke organisatie op 18 juni 2024. In dit gesprek is de onderzoeksopzet besproken en zijn er procesmatige afspraken gemaakt. De rekenkamer heeft met een informatieverzoek de benodigde documenten opgevraagd. De gemeente Alblasserdam heeft in augustus de documenten aangeleverd.

Fase 2: Beleid in beeld Om zicht te krijgen op de ambities en doelstellingen van de gemeente rondom armoede en sociale ongelijkheid, evenals de instrumenten die de gemeente daarvoor in zet en rol van de verschillende (maatschappelijke) betrokkenen, is in de zomer van 2025 een start gemaakt met de documentanalyse. Om de bevindingen uit de documentanalyse te verifiëren en te verrijken, hebben we verschillende gesprekken gevoerd (zie Bijlage 1). Deze gesprekken zijn benut om de overwegingen achter het huidige beleid te leren kennen en om zicht te krijgen op de bestuurlijke visie op armoede en sociale ongelijkheid.

Fase 3: Uitvoering en praktijk In fase drie stond de uitvoering van de aanpak van armoede en kansenongelijkheid centraal. Om te onderzoeken hoe het beleid en de inrichting van de samenwerking op papier in de praktijk uitpakt hebben we een klantreis opgesteld. Hiervoor hebben we een drietal fictieve, maar realistische, casussen het proces laten doorlopen van het (vroegtijdig) in beeld komen bij de gemeente tot het komen tot een plan van aanpak. In de onderzoeksrapportage komen deze casussen voornamelijk terug in hoofdstuk 3. Daarnaast zijn we in gesprek gegaan met vertegenwoordigers van ketenpartners en maatschappelijke organisaties. Zo konden we de werkelijkheid op papier verder inkleuren en bezien hoe die in de praktijk daadwerkelijk uitpakt. Het maakte bovendien inzichtelijk waar de uitvoering goed verloopt, welke knelpunten er zijn en waar de gemeente mogelijkheden onbenut laat. Er is meermaals geprobeerd om een gesprek te voeren met de Stichting noodfonds diaconaal platform. In het kader van dit onderzoek heeft er uiteindelijk geen gesprek plaatsgevonden.

Fase 4: Rapportage De rapportagefase bestond uit het opstellen van de nota van bevindingen en de bestuurlijke nota en het proces van ambtelijk en bestuurlijk wederhoor. Op 3 februari 2025 is de nota van bevindingen gedeeld met de ambtelijke organisatie. De ambtelijke organisatie kreeg de gelegenheid om eventuele feitelijke onjuistheden in de nota van bevindingen op te merken. Op 18 februari is de reactie ontvangen. Dit gaf geen aanleiding tot wijzigingen in de nota van bevindingen. Daarna heeft de rekenkamer op 27 februari de volledige rapportage, inclusief conclusies en aanbevelingen, aangeboden aan het college voor een bestuurlijke reactie. Het college heeft om twee weken uitstel gevraagd voor de bestuurlijke reactie. Op 10 april heeft de rekenkamer de bestuurlijke reactie ontvangen. Na ontvangst is deze integraal in de rapportage opgenomen en de rapportage gedeeld met de gemeenteraad.

Rekenkamer Alblasserdam | Armoede en ongelijkheid | 51.

Nadere omschrijving vier hulpbronnen De indeling van ongelijkheid en typen kapitaal is afgeleid van het onderzoek naar Eigentijdse ongelijkheid door het SCP46. Zij maken gebruik van een indeling van typen kapitaal die voor het eerst in de rapportage Verschil in Nederland47 is gebruikt. Hieronder wordt per type kapitaal een nadere toelichting gegeven evenals de indicatoren die hiervoor zijn gebruikt.

Economische kapitaal Deze vorm van kapitaal richt zich op de financieel-economische positie van de inwoner binnen de samenleving. Het kijkt daarom niet alleen naar geld, maar ook naar de mogelijkheden om geld te verdienen. Met andere woorden, naast financiële positie ook het potentiële verdienvermogen van inwoners. In dit onderzoek zijn daarvoor de volgende indicatoren gebruikt: Indicatoren

Jaartal

Bron

Bereikt onderwijsniveau (vergeleken met landelijk)

2023

CBS Arbeidsdeelname

Inkomensverdeling (vergeleken met landelijk)

2023

CBS Inkomens

Aantal personen dat moeite heeft met rondkomen (vergeleken met landelijk)

2022

Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen van GGD'en, CBS en RIVM

Werkloosheidspercentage (vergeleken met landelijk)

2022

CBS Arbeidsdeelname

Cultureel kapitaal Cultureel kapitaal ('waar je bij past') gaat om vaardigheden die nodig zijn om mee te kunnen doen in de moderne maatschappij, zoals Engels spreken of met computers om kunnen gaan. In dit onderzoek zijn daarvoor de volgende indicatoren gebruikt: Indicatoren

Jaartal

Bron

Lidmaatschap van verenigingen

2024

Vragenlijst Citisens

Beheersing van Engelse taal

2024

Vragenlijst Citisens

Basale digitale vaardigheden

2024

Vragenlijst Citisens

Sociaal kapitaal Sociaal kapitaal ('wie je kent') slaat op het sociale netwerk. In dit onderzoek zijn daarvoor de volgende indicatoren gebruikt: Indicatoren

Jaartal

Bron

Aantal mensen met sociale eenzaamheid

2022

Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen van GGD'en, CBS en RIVM

Gemis van sociale steun in Nederland

2022

Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen van GGD'en, CBS en RIVM

46 Sociaal Cultureel Planbureau (2023). Eigentijdse ongelijkheid. 47 Sociaal Cultureel Planbureau (2014). Verschil in Nederland.

Rekenkamer Alblasserdam | Armoede en ongelijkheid | 52.

Sociale omgeving van inwoners

2024

Vragenlijst Citisens

Ervaren sociale steun in omgeving (vragenlijst Citisens)

2024

Vragenlijst Citisens

Persoonlijk kapitaal Persoonlijk kapitaal heeft te maken met mentale en fysieke gezondheid en of je zelf de persoonlijke hulpbronnen hebt (waar je niet per se iets aan kunt doen) om mee te doen in de maatschappij. In dit onderzoek zijn daarvoor de volgende indicatoren gebruikt: Indicatoren

Jaartal

Bron

Aantal personen met overgewicht (vergeleken met landelijk)

2023

Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen van GGD'en, CBS en RIVM

Mentaal welbevinden (vergeleken met landelijk)

2022

Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen van GGD'en, CBS en RIVM

Laaggeletterdheid

2019

ROA (via geletterdheidinzicht.nl)

Vragenlijst door Citisens In de periode van 20 mei tot 27 mei is er een vragenlijst uitgezet onder ongeveer 20.000 leden van het Citisenspanel naar de sociale en culturele positie in de samenleving. Deze vragenlijst was erop gericht om het cultureel en sociaal kapitaal van inwoners te laden. De vragenlijst is gebaseerd op het onderzoek van het SCP en aangevuld met relevante indicatoren. De leden van het panel hebben antwoord gegeven doormiddel van een ‘slider’ of door een keuze tussen maken uit meerdere opties. De resultaten van de vragenlijst zijn gekoppeld aan de 8 inwonerprofielen.

Sociaal kapitaal • •

•

Met hoeveel mensen in je persoonlijk omgeving (anders dan gezinsleden en hulpverleners) bespreek je persoonlijke zaken? Denk hierbij bijvoorbeeld aan problemen met je gezondheid of geldzaken. Heb je vrienden, kennissen of familieleden met één van de volgende beroepen? Hierbij gaat het erom dat je deze mensen persoonlijk kent, buiten hun werk om. Je kunt meerdere antwoorden kiezen. o Burgemeester of lid van de Tweede Kamer o Arts of advocaat o Directeur van een commercieel bedrijf met meer dan 10 mensen in dienst o Hoge ambtenaar, bv. gemeentesecretaris of directeur op een ministerie o Professioneel musicus, artiest of schrijver o Iemand met een inkomen van meer dan €5.000 euro netto o Weet ik niet / zeg ik liever niet o Geen van bovenstaande Hieronder staan verschillende vaardigheden en eigenschappen. Ken je mensen die je daarmee kunnen helpen als dat nodig is? o Iemand die veel weet van allerlei regelingen van de overheid of geldzaken o Iemand die je medisch advies kan geven als je ontevreden bent over je dokter o Iemand die veel geld (€2.500 of meer) aan je kan lenen o Iemand die af en toe mensen een baan kan aanbieden o Iemand die een goede referentie/aanbeveling kan geven voor een sollicitatie

Rekenkamer Alblasserdam | Armoede en ongelijkheid | 53.

•

o Zeg ik liever niet o Geen van bovenstaande Hieronder staan verschillende vaardigheden en eigenschappen. Ken je mensen die je daarmee kunnen helpen als dat nodig is? o Iemand die kan helpen bij klussen in huis (timmerwerk, schilderen) of reparaties uitvoeren o Iemand die boodschappen kan doen als je ziek bent o Iemand die een logeeradres kan bieden als je tijdelijk uit je huis moet o Iemand die advies kan geven bij een conflict op het werk o Iemand die advies kan geven bij een conflict met familieleden o Iemand die voor je kan zorgen als je langdurig ziek bent o Zeg ik liever niet

Cultureel kapitaal • •

•

• • •

Ik begrijp brieven die ik van de gemeente binnen krijg? Van welke verenigingen of gemeenschappen ben je lid of actief deelnemer? o Sport- en spelvereniging (zoals een voetbalclub, boksclub of een hengelsportvereniging) o Muziek- of culturele vereniging (zoals een fanfare of toneelclub) o Gezelligheidsverenigingen (zoals een studentenvereniging, heren/dames sociëteiten) o Religieus- of levensbeschouwelijke gemeenschap o Serviceclub (zoals de Rotary of een Lions Club) o Natuur, milieu en dierenverenigingen (zoals IVN, postduivenbond of milieuvereniging) o Vakbond o Een ander type vereniging, namelijk: o Ik ben niet lid van een vereniging of gemeenschap o Zeg ik liever niet Kun je Engels? o Nee o Ja, ik kan makkelijke zinnen begrijpen als ik ze lees of hoor o Ja, ik spreek een paar woorden (genoeg om bijvoorbeeld iets te bestellen in een restaurant) o Ja, genoeg om te praten over simpele en algemene dingen (genoeg om bijvoorbeeld de weg te vragen) o Ja, genoeg om zonder voorbereiding een gesprek te voeren over dagelijkse onderwerpen (bijv. over familie, hobby’s) o Ja, genoeg om de kern van een ingewikkelde tekst te begrijpen, en een spontaan gesprek te voeren met iemand die Engels als moedertaal heeft. o Ja, genoeg om ingewikkelde en lange teksten helemaal te begrijpen, en mijzelf zonder problemen uit te drukken in een gesprek met iemand die Engels als moedertaal heeft.

o Ja, genoeg om zonder voorbereiding aan elk gesprek of discussie deel te nemen en een ingewikkeld betoog te houden o Ja, Engels is mijn moedertaal o Zeg ik liever niet Kun jij op de computer werken met een tekstverwerkingsprogramma (zoals Word of Pages)? Kun jij een programma installeren op een computer? Kun jij de beveiliging op een computer regelen (met bijvoorbeeld een virusscanner of firewall)?

Politiek zelfvertrouwen Deze vragen zijn gesteld om context te bieden bij de interpretatie van de vragenlijst.

Rekenkamer Alblasserdam | Armoede en ongelijkheid | 54.

• •

Mensen zoals ik hebben invloed op het bestuur van de gemeente? De gemeenteraad vindt het belangrijk wat mensen zoals ik denken

Indeling van inwoners aan de hand van de Citisens-methode De Citisens betrokkenheidsprofielen zijn ontwikkeld om aan de hand van data een nauwkeurige inschatting te maken van de samenstelling van gemeenten. Op basis van big data onderscheidt het model acht groepen inwoners die van elkaar verschillen in sociaaleconomische positie in de samenleving, vertrouwen in de overheid en voorkeuren voor dienstverlening van de gemeente. Voor iedere groep is een profiel opgesteld; hierbij hebben we sociaal-demografische kenmerken zoals leeftijd, opleidingsniveau en welstand uit gerenommeerde bronnen gecombineerd met eigen onderzoeksdata over de positie in de samenleving van inwoners die verzameld is via het Citisenspanel met meer dan 75.000 leden. Zo krijgt iedere groep een herkenbaar karakter. De resultaten van dit onderzoek zijn uitgesplitst naar de profielen. De verschillen worden vervolgens gebruikt om de verschillen in houding, sociaaleconomische positie en gedrag tussen wijken weer te geven.

Rekenkamer Alblasserdam | Armoede en ongelijkheid | 55.

Bijlage 3. Overzicht maatschappelijke partners Onderstaand overzicht is niet uitputtend en is opgesteld aan de hand van informatie bekend bij de gemeente Alblasserdam. Naam

Beschrijving activiteiten

Relatie tot de gemeente

Voedselbank Alblasserdam

Voedselondersteuning

Subsidierelatie (huisvesting)

Stichting Leergeld

Financiële ondersteuning voor sport, cultuur, onderwijs en welzijn.

Subsidierelatie

Stichting Welzijn Alblasserdam

Welzijnswerk (o.a. sociaal raadslieden, thuisadministratie)

Subsidierelatie

Stichting Noodfonds Diaconaal Platform Alblasserdam

Noodvoorziening inkomensondersteuning

Waarderingssubsidie

Stichting Urgente Noden

Noodvoorziening inkomensondersteuning

Geen financiële relatie tot de gemeente

Schuldhulpmaatje

Hulp bij (beginnende) schuldenproblematiek

Waarderingssubsidie

Minimaatjes

Samenbrengen van minima

Geen financiële relatie tot de gemeente

Kledingbank

Verstrekken van nieuwe en gebruikte kleding

Subsidierelatie (huisvesting)

Quiet Drechtsteden

Verzachten van armoede op verschillende manieren (in samenwerking met de samenleving)

Waarderingssubsidie

Hip helpt

Ondersteuning bij alledaagse activiteiten

Geen directe financiële relatie tot de gemeente, project van stichting noodfonds diaconaal platform

Helpende handen

Ondersteuning bij alledaagse activiteiten

Geen financiële relatie tot de gemeente

Rekenkamer Alblasserdam | Armoede en ongelijkheid | 56.