Nota Ruimtelijke kwaliteit Alblasserdam.pdf

Nota ruimtelijke kwaliteit

Alblasserdam Gemeente Alblasserdam Rho adviseurs voor leefruimte

Colofon

Gemeente Alblasserdam Cortgene 9A 2951 EA Alblasserdam t: 14-078 w : w w w. a l b l a s s e r d a m . n l Rho adviseurs voor leefruimte Central Post Delftseplein 27b 3013 AA Rotterdam t: 010-2018555 w : w w w. r h o . n l Datum 10 juli 2019

Inhoudsopgave 1.

Inleiding 5

4.

Monumenten 67

5.

Object gerichte welstandscriteria

D o e l 6 g e b i e d s t y p o l o g i e c e n t r a a l 6

71

We l s t a n d s n i v e a u ’s 8

I n l e i d i n g 7 9

T h e m a g e b i e d e n 8

R e c l a m e 7 2

A f s t e m m i n g m e t d e o m g e v i n g

8

D a k k a p e l 7 4

B e s c h e r m d e d o r p s g e z i c h t e n 1 0

D a k o p b o u w o p k a p 7 5

B e s t a a n d e b e e l d k w a l i t e i t s p l a n n e n 1 0

B i j b e h o r e n d b o u w w e r k 7 7 K o z i j n - o f g e v e l w i j z i g i n g 7 7

2.

Bijzonder welstandsniveau

13

Z o n n e p a n e l e n e n - c o l l e c t o r e n 7 8

C e n t r u m 1 5

- i n b e s c h e r m d d o r p s g e z i c h t

78

Wo o n g e b i e d C e n t r u m O o s t 2 1

- o p m o n u m e n t e n 7 9

D i j k l i n t A l b l a s 2 5

E r f - e n p e r c e e l a f s c h e i d i n g

79

D i j k l i n t N o o r d 2 9 Wi e l e n e n p a r k e n 3 3

6.

Bijzondere bepalingen 83 A l g e m e n e w e l s t a n d s c r i t e r i a 8 4

L a n d e l i j k g e b i e d 3 7

H a r d h e i d s c l a u s u l e 8 4 E x c e s s e n r e g e l i n g 8 5

3.

Regulier welstandsniveau 41

I n b r e i d i n g s - e n o n t w i k k e l l o c a t i e s

Wo o n g e b i e d e n

Tr a d i t i o n e l e b l o k v e r k a v e l i n g 4 3

7.

85

Bijlagen

H e t n i e u w e b o u w e n 4 5

1. Lijst van monumenten

Wo o n e r v e n / F o r m u m b e w e g i n g 4 9

2. Lijst van beelbepalende panden

I n d i v i d u e l e w o n i n g b o u w 5 1 T h e m a t i s c h e w o n i n g b o u w 5 3 To e t s i n g s c r i t e r i a Wo o n g e b i e d e n 5 7 B e d r i j v e n t e r e i n e n 5 9 S p o r t t e r r e i n e n , p a r k e n g r o e n 6 3

3

4|

Inleiding

Inleiding Doel Het zicht op gebouwen en de inrichting van de openbare

onder voorwaarde dat’. Over die voorwaarden gaat het in dit

ruimte vormen de dagelijkse leefomgeving van inwoners, on-

r u i m t e l i j k k w a l i t e i t s k a d e r.

dernemers en bezoekers van Alblasserdam. Dat betekent ook dat het uiterlijk van een bouwwerk niet alleen de eigenaar

Uitgangspunt is een meer integrale afweging waarbij ook

aangaat. Een aantrekkelijke, goed verzorgde omgeving draagt

zaken als duurzaamheid en participatie een duidelijke plek

bij aan haar eigen kwaliteit en geeft de gemeente extra im-

krijgen. Dit betekent een meer terughoudende opstelling met

puls als toeristische bestemming, als woon- en bedrijfsloca-

het toetsen van ruimtelijke kwaliteit, minder regels én min-

tie of als vestigingsplaats voor winkels en voorzieningen.

der bemoeienis met details in gebieden waar dit verantwoord is en meer verantwoordelijkheid voor de burger zelf. Er zijn

Deze Nota Ruimtelijke Kwaliteit is enerzijds opgesteld vanuit de overtuiging dat de gemeente en haar bewoners een a a n t r e k k e l i j k g e b o u w d e o m g e v i n g w a a r d e r e n e n w i l l e n b e h a rtigen. Anderzijds is een belangrijk uitgangspunt om in de gedachte van de omgevingswet de burger meer vrijheid te geven waar dat kan. De rol van de gemeente in het ruimtelijk ordeningsproces is namelijk veranderd. De gemeente zet de ontwikkelrichting uit, formuleert haar doelen. In plaats van ‘zelf doen’ inviteert zij anderen om die doelen te realiseren. De gemeente geeft de kaders aan en wil binnen die kaders stimuleren en aanjagen, inspireren en mogelijkheden scheppen. Het ‘nee mits’ van weleer maakt plaats voor ‘ja,

- 1925 het lintdorp

6 nota ruimtelijke kwaliteit

geen welstandsvrije gebieden in Alblasserdam benoemd.

Gebiedstypologie centraal De gebiedstypologie (landschap, stedenbouw en architectonische kenmerken) hebben een centrale plek in deze nota. Per themagebied en toetsingsniveau zijn voor de wijken de kenmerken van de omgeving beschreven en duidelijke criteria opgesteld waarop (bouw)plannen in ieder geval beoordeeld worden door de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Daarnaast biedt deze nota ook inspiratie voor ontwerp en inrichting om initiatiefnemers enthousiast te maken en te inspireren bij het maken van hun plannen.

1925 -1940 vooroorlogse uitbreidingen

1945 - 1970 wederopbouw

Het weidse landschap van de polder

Karakteristiek dijklint en centrum

Bedrijvige gemeenschap

1970 - 1980 CIAM

1980 - 2000 Woonerven/Forum

2000 - nu thematische bouw inleiding 7

Welstandniveau’s

We l s t a n d s n i v e a u : R e g u l i e r

Vo o r d e t o e t s i n g z i j n t w e e w e l s t a n d s n i v e a u s v a s t g e l e g d

Gebieden die een regulier toetsingsniveau hebben, zijn ge-

waarin wordt aangegeven in welke gebieden de gemeente

bieden die beperkte afwijkingen van de bestaande ruimtelij-

meer regulering wenst en in welke gebieden er een minder

ke structuur of ingrepen in de architectuur zonder al te veel

strenge toetsing plaatsvindt.

p r o b l e m e n k u n n e n v e r d r a g e n . To e t s i n g b e t r e f t d a n o o k d e basiskwaliteit van de bouwwerken en vraagt een normale in-

De twee verschillende beschermingsregimes in de gemeente

spanning. Er wordt getoetst op de verschijningsvorm aan de

A l b l a s s e r d a m z i j n h i e r n a a s t o p d e k a a r t w e e r g e g e v e n . Va n u i t

voorzijde van de bouwwerken richting het openbaar gebied.

cultuurhistorisch perspectief en een breed perspectief aan beleidsterreinen zijn er gebieden aangewezen met verschil-

Wo n i n g b o u w l o c a t i e s i n o n t w i k k e l i n g w o r d e n , m i t s g e l e g e n

len in beschermde status. Afzonderlijke rijksmonumenten en

buiten het beschermd stadsgezicht, onder het soepele re-

andere beeldbepalende objecten zijn niet op de kaart aange-

giem geplaats. Extra sturing voor de ontwikkeling wordt

geven. Deze zijn voor de volledigheid als bijlage bij de nota

meegegeven met een op het project toegesneden beeldkwali-

gevoegd.

teitplan.

We l s t a n d s n i v e a u : B i j z o n d e r

Themagebieden

G e b i e d e n m e t e e n s t r e n g e t o e t s w a a r b i j a l l e o m g e v i n g s v e r-

D e v e r s c h i l l e n d e t e o n d e r s c h e i d e n d e e l g e b i e d e n z i j n o n d e r-

gunningplichtige bouwwerken door de welstandscommissie

verdeeld in themagebieden. Deze themagebieden verschillen

e n e r f g o e d c o m m i s s i e w o r d e n g e t o e t s t a a n z o w e l d e v o o r- a l s

in hun ruimtelijke verschijningsvorm door de ontstaansge-

achterzijde. Deze gebieden zijn van cruciale betekenis voor

schiedenis, planningsmethode, bouwperiode of functie. Per

het totaal beeld van de kern en de relatie met het aanlig-

thema is beknopt een daarop toegesneden inspiratiekader

gende landschap. Hieronder vallen de gebieden die een hoge

toegevoegd waarin aspecten die te maken hebben met de

cultuurhistorische, architectonische of stedenbouwkundige

gebouwen, het perceel en de openbare ruimte worden uitge-

waarde hebben zoals het centrum en de andere gebieden die

licht. De reguliere woongebieden zijn onder één thema ge-

vallen onder het beschermd dorpsgezicht. Daarnaast valt het

b r a c h t , e n h e b b e n d a a r o m o o k é é n t o e t s i n g s k a d e r, m a a r z i j n

landelijk gebied door de openheid en zicht onder het bijzon-

wel onderverdeel in samenhangende buurten met een eigen

d e r e n i v e a u . To e t s i n g b i n n e n h e t b i j z o n d e r e n i v e a u i s v o o r a l

t o e g e s n e d e n i n s p i r a t i e k a d e r.

gericht op de historische en/of landschappelijke context. To e t s i n g o m v a t d a a r o m a l l e r e l e v a n t e a s p e c t e n z o a l s l i g g i n g ,

Afstemming met de omgeving

m a s s a , a r c h i t e c t o n i s c h e u i t w e r k i n g e n m a t e r i a a l - e n k l e u r-

De gedachte is om de burger meer vrijheid en verantwoorde-

gebruik en kapvormen en de relatie met de openbare ruimte.

lijkheid te geven ten aanzien van de inrichting van de eigen

Hierbij wordt zorgvuldig en gedetailleerd getoetst, waarbij

leefomgeving. Daarom vraagt de gemeente Alblasserdam aan

de zorgvuldige inpassing in de omliggende context het uit-

de initiatiefnemers van bouwplannen om ook de aanvaard-

gangspunt is en daarom een bijzondere inspanning vereist.

baarheid in hun eigen directe omgeving te peilen. Bij een initiatief wordt in ieder geval verwacht dat de direct omwonenden (buren) zijn geïnformeerd over het initiatief.

8 nota ruimtelijke kwaliteit

themagebieden en welstandregimes inleiding 9

Beschermde dorpsgezichten en monumenten Beschermd Dorpsgezicht Alblasserdam

Beschermd Dorpsgezicht Kinderdijk-Elshout

Sinds 2013 heeft de gemeente Alblasserdam een beschermd

In 1993 is van rijkswege het beschermd dorpsgezicht Kin-

dorpsgezicht aangewezen met daarin beeldbepalende objec-

derdijk-Elshout aangewezen om de invloedssfeer van de

ten en structuren. Via deze aanwijzing kunnen de karakteris-

molens te Kinderdijk te beschermen. Een deel van dit be-

tieke historische identiteit van het dorp behouden blijven en

schermd dorpsgezicht ligt in de polder Blokweer binnen de

cultuurhistorische waardevolle panden binnen Alblasserdam

gemeentegrenzen van Alblasserdam. In dit deel van de pol-

beter worden beschermd.

der is vooral de openheid van belang.

Vo o r h e t a a n w i j z e n v a n h e t g e z i c h t z i j n t w e e c r i t e r i a g e h a n -

In de gebieden aangewezen als beschermd dorpsgezicht

teerd:

g e l d t h e t w e l s t a n d s n i v e a u B i j z o n d e r.

1. het landschap (structuren zoals oeverwallen en dijken); 2. clusters van waardevolle bebouwing die een ensemble-

In Alblasserdam bevinden zich veel monumenten. Daarnaast

waarde vertegenwoordigen, al dan niet samenvallend met

zijn er 330 panden aangewezen als beeldbepalend voor het

de landschappelijke structuren of juist met tussenliggen-

beschermd dorpsgezicht. In de bijlagen is een lijst met mo-

de zichtlijnen op het landschap.

numenten en beelbepalende panden opgenomen.

Deze criteria zijn zo gekozen omdat de Alblasserdamse

Aanvragen binnen de beschermde dorpsgezichten en/of mo-

ruimtelijke opbouw gedicteerd wordt door het landschap

numenten worden altijd door de welstandscommissie en de

(rivier en polder). Alblasserdam heeft hierdoor een heel ei-

erfgoedcommissie tegelijk getoetst.

g e n k a r a k t e r e n o p b o u w. D i t g e l d t m e t n a m e v o o r d e d i j k e n met daarop de kenmerkende bebouwing langs de Noord en

Bestaande beeldkwaliteitplannen

de Alblas en ook voor enkele zijstraten hiervan en voor de

In deze Nota Ruimtelijke Kwaliteit is de aandacht vooral ge-

Dam. In de overige wijken is het oude boerenlandschap niet

richt op de bestaande gebieden. In sommige gevallen is voor

o f n a u w e l i j k s m e e r v o e l b a a r. D e z e w i j k e n d r a g e n m i n d e r b i j

nieuwe ontwikkelingen een beeldkwaliteitsplan gemaakt, een

aan de Alblasserdamse identiteit en zijn vooral opgebouwd

beeldkwaliteitsparagraaf opgenomen in een bestemmings-

vanuit een ander gedachtengoed.

plan of stedenbouwkundige visie opgesteld. Stedenbouwkundige kaders, beeldkwaliteitsplannen en beeldregieplannen

In het beschermde gebied zijn zeven clusters aangewezen,

zijn de toetsingskaders voor de commisie Ruimtelijke Kwali-

concentraties van gebieden die bijzonder waardevol zijn, te

teit voor in ontwikkeling zijnde grotere projecten.

weten: omgeving Rijzenwiel, omgeving Lammetjeswiel, omg e v i n g K e r k s t r a a t , i n d u s t r i e z o n e We s t - K i n d e r d i j k , o m g e v i n g Dam (inclusief Oranjestraat).

10 nota ruimtelijke kwaliteit

Afbeelding 5: gebied beschermd dorpsgebied Alblasserdam 2013. Op www.Alblasserdam.nl is de kaart in detail te bekijken.

Beschermd dorpsgezicht Alblasserdam (gemeentelijk)

12

Afbeelding 6: gebiedsgrens beschermd dorpsgezicht Kinderdijk-Elshout

Beschermd dorpsgezicht Kinderdijk - Elshout (van rijkswege) 14

inleiding 11

12 |

Bijzonder Welstandsniveau

14 bijzonder welstandsniveau

Centrum Algemene karakteristiek Het centrumgebied kent een zeer diverse bebouwing met

In het centrum is een grote variatie aan architectuur en

daarin een ruime diversiteit aan functies, zoals wonen,

vormgeving. Deze woningen zijn duidelijk van elkaar te on-

werken en recreëren. Dit deelgebied wordt aan de noordzij-

derscheiden door de diversiteit in de gevels. De openbare

d e b e g r e n s t d o o r d e Va n E e s t e r e n s i n g e l , i n h e t o o s t e n d o o r

ruimte in het centrum is in het algemeen hoogwaardig in-

de Plantageweg, het zuiden door de buitenjachthaven en de

g e r i c h t . Vr i j s t a a n d e w o n i n g e n i n h e t g e b i e d z i j n d o o r g a a n s

Dam en in het westen winkelcentrum Makado en de Haven-

op meer ambachtelijke wijze afgewerkt, met bijvoorbeeld

kerk.

waterlijsten en hoekkettingen. Daarnaast zijn veel woningen afgewerkt met karakteristieke details, zoals glas-in-lood en

Aan het oude dijklint in het centrum staan voorzieningen

tuitgevels. Dit deelgebied valt binnen het Beschermd dorps-

e n w o n i n g e n n a a s t e l k a a r. D e w o n i n g e n z i j n ( o p d i j k n i v e a u )

gezicht van Alblasserdam.

overwegend één of twee lagen met kap. Er staan vooral t w e e - o n d e r- é é n - k a p w o n i n g e n e n v r i j s t a a n d e w o n i n g e n d i e

Parkeren in gebied gebeurt op veel plekken langs de straat.

dicht op elkaar zijn gebouwd. De woningen hebben hier en

Ve r s p r e i d d o o r h e t g e b i e d z i j n v e r s c h i l l e n d e p a r k e e r v e l d e n

daar een ondiepe voortuin, maar staan meestal direct aan

te vinden zoals bij het winkelcentrum en achter het raad-

h e t t r o t t o i r. O p e e n e n k e l e p l e k z i j n h i e r t u s s e n n i e u w e g r o -

huis. Het raadhuisplein biedt een verbinding tussen het

t e r e c o m p l e x e n g e z e t . Tu s s e n d e d i j k e n d e h a v e n s t a a n o o k

water en de haven, het winkelcentrum. In het centrum zijn

enkele bijzondere gebouwen zoals de kerk, het gemeentehuis

verschillende plekken met groen te vinden. Bijvoorbeeld aan

met een plein ervoor en appartementengebouwen met win-

d e Va n E e s t e r e n s i n g e l e n h e t B o s v a n R i j k e e .

kel- of voorzieningenplint. Deze bijzondere gebouwen hebben hun oriëntatie niet direct op de dijk maar staan er vaak

Waardering

haaks op waardoor er doorzichten zijn richting de haven en

Het centrum is het winkelgebied én heeft belangrijkste con-

de brug over de Noort.

centratie van openbare functies en dienstverlening. Het is historisch gegroeid rond kruising van de oude linten langs

De Plantageweg is een belangrijk onderdeel van het voorzie-

h e t w a t e r.

ningencentrum. De gebouwen zijn twee tot drie lagen met

Bijzondere kwaliteiten zijn de individuele cultuurhistorisch

een kap. De plint is voor het grootste deel in gebruik als

waardevolle bebouwing. Dit uit zich in afwisselende bebou-

winkel, horeca of dienstverlening. De Plantageweg heeft een

wing van oudere en nieuwere panden naast elkaar met een

bijzonder profiel met een groene middenberm met daarin

variatie aan architectuur en vormgeving met een zorgvuldige

een bomenrij. In het eerste zuidelijk deel met historische

detaillering. Bijzondere aandachtspunten bij ontwikkelingen

u i t s t r a l i n g w o r d t t u s s e n d e b o m e n g e p a r k e e r d . I n h e t n o o r-

zijn dan ook maat en schaal, detaillering van de gebouwen.

delijk deel aan de trottoirzijden. De openbare ruimte van de

Ook de samenhang van de openbare ruimte in het hele ge-

h a v e n , d e d i j k e n P l a n t a g e w e g v o r m e n d e b e l a n g r i j k s t e v e r-

b i e d k a n i n b i j d r a g e n a a n d e a a n t r e k k e l i j k h e i d v a n h e t v e r-

blijfsplekken. De dijk (Cortgene) en de Plantageweg vormen

blijfsgebied en het centrum als geheel.

het voorzieningencentrum.

centrum 15

Samengevat De dijk (Cortgene) en de Plantageweg vormen de belangrijke

Het centrum ligt centraal met woonwijken eromheen.

functionele- en ruimtelijke structuurdrager van het centrum.

H e t c e n t r u m g e b i e d k e n t z e e r d i v e r s e b e b o u w i n g m e t d a a r-

De openbare ruimte in combinatie met de bebouwing maakt

in een ruimte voor functies, zoals wonen, voorzieningen,

van het centrum een belangrijke plek om te verblijven, zoals

werken en recreëren/verblijven én grote variatie aan archi-

Raadhuisplein, aan de dijk en de haven.

tectuur en vormgeving. Dit deelgebied valt binnen het Beschermd dorpsgezicht van Alblasserdam.

16 bijzonder welstandsniveau

Ambities en inspiratie Gebouwen

Percelen

•

•

• •

Stel de ambitie hoog: dit is hét visitekaartje van Alblas-

Maak duidelijke begrenzingen van openbaar en privaat

serdam

gebied. Denk hierbij aan directe gevels aan de stoepen

Zorg dat nieuwbouw past en aansluit bij het heersende

of een duidelijke afscheiding passend in het centrumge-

detailniveau

bied zoal bijvoorbeeld aan Cortgene op enkele plekken is

Zorg dat bouwkundige toevoegingen of aanpassingen pas-

toegepast.

sen in de stedenbouwkundige structuur en aansluiten op massa, de typologie, de detaillering en het materiaalgebruik (denk bijvoorbeeld aan de plaatsing direct aan de straat) •

Openbare ruimte

N e e m b i j o n t w i k k e l i n g d e h e r k e n b a r e o p b o u w m e t o v e rwegend individuele panden aan de dijk als uitgangspunt. Zorg voor een evenwichtige opbouw in de gevelindeling:

• •

•

rust in variatie door een eenduidige architectuur per

te. De openbare ruimte is een zeer belangrijk aspect van

pand.

de centrumbeleving (voorzieningen en verblijf). Afstem-

Respecteer de ensemblewerking langs de Plantage bij

ming van materialen zorgt voor samenhang en herken-

aanpassingen.

baarheid.

G e e f i n b r e i d i n g d e r u i m t e w a a r d a t m o g e l i j k i s o m v o o r-

•

P r o b e e r d e g e p a r k e e r d e a u t o ’s u i t h e t s t r a a t b e e l d t e h a len en zorg voor duidelijke parkeerlocaties.

zieningen te kunnen blijven ondersteunen. •

Zorgvuldige inrichting en beheer van de openbare ruim-

Nieuwe ingrepen mogen een eigen architectuur hebben,

•

Duurzaam beheer van de openbare ruimte.

maar neem de spelregels in acht van maat en schaal,

•

Beperk de losse bebording, reclame-uitingen en uitstal-

rooilijnen, open en gesloten wand, rustige en natuurlijk

l i n g e n i n d e o p e n b a r e r u i m e v o o r e e n o r d e l i j k e n o v e r-

k l e u r- e n m a t e r i a a l g e b r u i k e n d e k a p v o r m . I n d e s t i j l e n

zichtelijk openbaar gebied.

de detaillering zit vooral de variatie. Deze zullen zorgvuldig moeten zijn én van een passend kwaliteitsniveau.

•

Zorg dat de mogelijkheid tot verblijven en recreëren in centrum worden bewaakt en onderhouden.

centrum 17

Toetsingscriteria To e t s i n g

A l l e b o u w w e r k e n a a n v o o r- e n a c h t e r z i j d .

Omgeving Behoud van de ruimtelijke identiteit en kwaliteit van de oorspronkelijke ruimtelijke opbouw e n k a r a k t e r i s t i e k a l s c u l t u u r h i s t o r i s c h c o m p o s i t i e . Wa n d v o r m i n g e n d u i d e l i j k e r o o i l i j n e n z i j n b e l a n g r i j k .

18 bijzonder welstandsniveau

M a a t / s c h a a l Behoud en herstel van het diverse ruimtelijk karakter van de bebouwing met respect voor de cultuurhistorische karakter van het centrumgebied. Ritmiek van individuele gevels met een eigen vormgeving, maatvoering en detaillering: variatie overeenkomstig het straatbeeld met h e r k e n b a r e p a n d e n s t r u c t u u r. Vo r m / o r i ë n t a t i e B i j ( v e r v a n g e n d e ) n i e u w b o u w i s d e p o s i t i e e n o r i ë n t a t i e v a n d e o o r s p r o n k e l i j k e b e b o u w i n g r i c h t i n g g e v e n d e n d i e n t d e z e q u a v o r m g e v i n g e n m a s s a t e p a s s e n i n d e b e s t a a n d e b o u w b l o k k e n , d e b e s t a a n d e p a r c e l e r i n g i s h e t u i t g a n g s p u n t . S t e r k s t r a a t g e r i c h t e g e v e l s m e t a a n d a c h t v o o r de kapvorm: in het algemeen zijn zadeldaken, schilddaken of mansardekappen het meest wenselijk.

S t i j l / a r c h i t e c t u u r / d e t a i l Nieuwbouw dient aan te sluiten op de omgeving; (eigentijdse) toevoegingen / aanpassingen respecteren de bestaande stijl, architectuur en detaillering; Samenhang onderbouw (plint) en bovenbouw van winkelpanden, ook bij samenvoeging van w i n k e l p a n d e n / p u i e n o p b e g a n e g r o n d ; Per pand een eenduidige architectuur – geen mengvorm van stijlen; Aan de vormgeving van de gevels aan de straat worden hoge eisen gesteld: vanuit context é n h e t g e b o u w. Z o r g v u l d i g e d e t a i l l e r i n g e n e e n e v e n w i c h t i g e o p b o u w z i j n v a n b e l a n g . Blinde zijgevels moeten worden voorkomen evenals dichte gevels op maaiveldniveau; B i j t o e v o e g i n g e n e n r e n o v a t i e d i e n e n d e o o r s p r o n k e l i j k e ( g e v e l ) d e t a i l s b e h o u d e n z o a l s dakranden, plinten, banden, rol- en speklagen. M a t e r i a a l / k l e u r Kleurstelling: traditioneel en natuurlijk. Kleurstelling van metselwerk/gevel en pannen op e l k a a r a f s t e m m e n . K l e u r e n d i e n e n h i s t o r i s c h e v e r a n t w o o r d t e z i j n . K l e u r e n d i e s t e r k m e t d e o m g e v i n g c o n t r a s t e r e n z i j n n i e t t o e g e s t a a n .

Materiaalgebruik: (patinerende materialen of voorgepatineerde materialen) in overeenstemming met de centrumomgeving is overwegend traditioneel: keramische pannen, baksteen in aardetinten, licht p l e i s t e r w e r k e n h o u t e n k o z i j n e n m e t p r o f i e l a l s b a s i s m e t m o g e l i j k m o d e r n e m a t e r i a l e n z o a l s h a r d s t e e n b e t o n , g l a s e n z i n k . D u u r z a a m h e i d

De ingreep moet omkeerbaar zijn en regulier onderhoud niet in de weg staan;

O n t t r e k w a r m t e p o m p e n a a n h e t z i c h t ;

Zonnepanelen of -collectoren vormen een gesloten vierhoekig vlak en levert geen onrustiger dakvlak

o p d a n v o o r h e e n .

centrum 19

20 bijzonder welstandsniveau

Woongebied Centrum Oost

(Gemengde bebouwing / traditionele blokverkaveling)

Algemene karakteristiek In het oostelijk deel van het centrum tussen het Lint langs

Binnen deze structuur zijn her en der andere functies inge-

de Alblas en de van Eesterensingel ligt een buurtje dat

p a s t z o a l s e e n s c h o o l , w i n k e l s , k e r k o f k a n t o o r- o f w e r k -

wordt gekenmerkt een mengeling van verschillende bebou-

r u i m t e n . B i j z o n d e r e k w a l i t e i t e n i n d i t g e b i e d h a n g e n v o o r-

wing. Al zijn de woningen nagenoeg allemaal 1 of 2 lagen

al samen met kwaliteiten van de aanwezige bebouwing, met

met een kap, toch is er redelijk veel variatie in woningtypen

name door het bebouwingsbeeld uit het begin van de vorige

e n b o u w j a a r.

eeuw en de hoeveelheid groen in het beeld.

In de loop der tijd heeft naast de dorpskern en aan het lin-

Meer achter het dijklint en westelijk van de Plantageweg in

ten een verdichting van het bebouwingspatroon plaatsgevon-

ligt een buurtje rond de Lelsstraat en Zeevaartstraat. hier

den. Daarnaast is, na de organische groei van oorspronkelij-

staan staan vooral rijwoningen van latere datum dan aan de

k e b e b o u w i n g s l i n t e n v a n a f d e j a r e n ‘ 5 0 v a n d e v o r i g e e e u w,

dijk in een traditionele blokverkaveling. Het grootste deel

o p e e n m e e r p l a n m a t i g e w i j z e v e r d e r u i t g e b r e i d . Tu s s e n d e z e

h i e r v a n b e s t a a t u i t v i e r, o f m e e r w o n i n g e n o n d e r- e e n - k a p .

uitbreidingen zijn veelal gemengde bebouwingsgebieden

De straatprofielen zijn smal.

ontstaan met verschillende kaveldiepten per blokje, maar wel binnen een stramien van een traditioneel bouwblok met

Waardering

duidelijke rooilijnen.

De bebouwing heeft een gevarieerd karakter door de lange p e r i o d e w a a r i n d e g e b o u w e n z i j n o p g e r i c h t . Ve r s c h i l l e n d e

De straatprofielen zijn symmetrisch en eenvoudig ingericht.

kavelvormen. De bebouwing varieert in typologie van lande-

Het openbaar groen is schaars. Hier en daar staan bomen in

lijk tot substedelijk.

h e t p r o f i e l . H e t g r o e n e b e e l d m o e t e c h t e r v o o r a l u i t d e v o o r-

Bijzondere kwaliteiten in deze gebieden hangen vooral sa-

t u i n e n k o m e n . Vo o r a l w a a r h a g e n w o r d e n t o e g e p a s t r o n d d e

men met de variatie en kwaliteiten van de aanwezige bebou-

v o o r- e n z i j t u i n e n o n t s t a a t e e n a a n t r e k k e l i j k b e e l d .

wing zoals zorgvuldige detaillering en samenhangend materiaalgebruik.

Hier is een gebiedje ontstaan met een gevarieerder bebouwingsbeeld door de langere periode waarin de gebouwen zijn

Bijzondere aandacht is er in dit gebied vooral voor de sa-

opgericht, gesloopt en herbouwd. De bebouwing varieert

menhang van ensembles dat door verschillende uitbreidin-

dorpse typologieën zoals rijwoningen, vrijstaande woningen,

gen van de woning kan worden verstoord. Het gaat daarbij

t w e e - o n d e r- é é n - k a p w o n i n g e n e n b e n e d e n b o v e n w o n i n g e n e n

vooral om dakkapellen, dakopbouwen en nokverhogingen die

een kleine planmatige inbreiding of serie van enkele nieu-

duidelijk zichtbaar zijn vanuit het openbaar domein.

were woningen. De bebouwing bestaat uit één of twee lagen met kap en staat zowel haaks als evenwijdig aan de weg en de rooilijnen volgen het straatverloop. Kapvormen lopen uiteen van zadeldaken bij tweekappers en rijtjeswoningen tot mansarde, (samengestelde) schild- en piramidedaken bij vrijstaande woningen. Ook komen verschillende voortuind i e p t e n v o o r.

Woongebied Centrum-Oost 21

Ambities en inspiratie Gebouwen

Percelen

•

•

•

Neem de bestaande min of meer organisch gegroeide of gestructureerde omgeving als referentiepunt voor alle

bijvoorbeeld voor gebruik als parkeerplaats en wegge-

nieuwe bouwwerken.

haalde erfafscheidingen dragen niet bij aan de groene

Zorg dat toevoegingen of aanpassingen passen in de be-

sfeer en zijn bovendien niet klimaatadaptief.

staande stedenbouwkundige structuur en aansluiten op

•

M a a k l a g e e r f s c h e i d i n g e n l a n g s d e s t r a t e n , g e b r u i k h i e rvoor bij voorkeur hagen.

de typologie, de detaillering en het materiaalgebruik. •

H o u d d e v o o r t u i n e n o p e n e n g r o e n . Ve r h a r d e v o o r t u i n e n

Sluit voor dakkapellen, erkers, nokverhoging en dergelijke die zichtbaar zijn vanuit het openbaar gebied (met n a m e v o o r- e n z i j k a n t ) z o v e e l m o g e l i j k a a n o p e e r d e r

Openbare ruimte

gebouwde typen in blok of buurt. Streef naar eenduidig-

•

•

heid zodat een kakafonie van verschillende aan- op- en

•

Koester bestaand openbaar groen.

uitbouwen wordt voorkomen.

•

Respecteer zoveel mogelijk de straatprofielen.

Vo l g b i j n i e u w b o u w, h e r b o u w o f u i t b r e i d i n g d e b e s t a a n d e

•

We e s z o r g v u l d i g b i j a a n s l u i t i n g e n v a n m a t e r i a l e n i n d e

rooilijn of de rooilijn van de naastgelegen panden en ont-

openbare ruimte, voorkom een veelheid aan materialen

wikkel in overeenstemming met de bestaande kenmerken.

en kleuren.

Maak straatgerichte gevels met in de directe omgeving passende dakvormen.

22 reguliere woongebieden

Toetsingscriteria To e t s i n g

A l l e b o u w w e r k e n a a n v o o r- e n a c h t e r z i j d e

Omgeving

B e h o u d e n v a n d e r u i m t e l i j k e i d e n t i t e i t e n k w a l i t e i t v a n d e o o r s p r o n k e l i j k e r u i m t e l i j k e

opbouw en karakteristiek in zijn geheel.

Bij (vervangende) nieuwbouw is de positie en oriëntatie van de oorspronkelijke bebouwing

r i c h t i n g g e v e n d .

B i j g e b o u w e n i n d e v o r m v a n s c h u r e n , g a r a g e s e . d . d i e n e n a c h t e r d e h o o f d b e b o u w i n g g e p l a a t s t t e

w o r d e n e n w o r d e n o n d e r g e s c h i k t v o r m g e g e v e n . M a a t / S c h a a l B o u w m a s s a ’s z i j n g e v a r i e e r d

Clusters of blokken kennen een sterke onderlinge samenhang

Vo r m / O r i ë n t a t i e

S t r a a t g e r i c h t e g e v e l s v a n h o o f d g e b o u w e n m e t e e n p a s s e n d e k a p v o r m e n k a p r i c h t i n g i n d e s t r a a t

zoals dangs of dwarskap, tentdaken en mansarde

Samenhang van de gebouwen gebouwen op de kavel

S t i j l / a r c h i t e c t u u r / d e t a i l

N i e u w b o u w v a n h o o f d g e b o u w e n e n b i j b e h o r e n d e b e b o u w i n g i n e i g e n s t i j l m e t

i n a c h t n e m i n g v a n d e b e s t a a n d e k e n m e r k e n i n d e d i r e c t e o m g e v i n g v o o r w a t b e t r e f t m a s s a ,

k a p v o r m e n , a r c h i t e c t u u r e n d e t a i l l e r i n g .

Aanpassingen, wijzigingen en toevoegingen van hoofdgebouwen en bijbehorende bebouwing in

overeenkomst met de bestaande stijl, architectuur

M a t e r i a a l / K l e u r

M a t e r i a a l g e b r u i k a l l e b o u w w e r k e n i n o v e r e e n s t e m m i n g m e t d e d o r p s e s t r a a t :

g e v e l s z i j n h o o f d z a a k v a n b a k s t e e n .

Kleurstelling: gedekt / traditioneel / aardetinten / wit

Materiaalgebruik is overwegend traditioneel: Baksteen, natuursteen, hout, keramische rode of

a n t r a c i e t k l e u r i g e m a t t e p a n n e n . D u u r z a a m h e i d

De ingreep moet omkeerbaar zijn en regulier onderhoud niet in de weg staan;

O n t t r e k w a r m t e p o m p e n a a n h e t z i c h t ;

Zonnepanelen of -collectoren vormen een gesloten vierhoekig vlak en levert geen onrustiger dakvlak

o p d a n v o o r h e e n .

gemengde bebouwing 23

LEGENDA Gemeentegrens Begrenzing beschermd dorpsgezicht Rijk Begrenzing beschermd dorpsgezicht gemeente Dijklint Alblasserdam

GEMEENTE ALBLASSERDAM NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT

DIJKLINT ALBLASSERDAM

24 bijzonder welstandsniveau

project

20181740

formaat

A3

vastgesteld

schaal

1:20.000

ontwerp

kaart

1/1

voorontwerp

getekend

N.F. Kortooms

concept

idn

NL.IMRO.

N

30-04-2019

w www.rho.nl e info@rho.nl

Dijklint langs de Alblas Algemene karakteristiek Het dijklint langs de Alblas is onderdeel van het bescherm-

deldak en wolfseinden of piramidedaken. Het materiaal- en

de dorpsgezicht, en bestaat uit twee afzonderlijk herkenbare

kleurgebruik is ook divers. Baksteen in aardkleuren of wit

delen. De zijde van de Kerkstraat en Kortland (noordzijde

geschilderd, stucwerk en hout overheersen. Daarnaast komen

van de Alblas) en de zijde van de Polderstraat en vinkenpol-

ook eigentijdse kunststofmaterialen bij recentere bebouwing

derweg (zuidzijde van de Alblas).

v o o r.

Aan beide zijde van de Alblas staat bebouwing aan een

Het dijklint aan de zuidzijde begint vanaf het de haven met

s m a l l e s t r a a t . Ve e l w o n i n g e n h e b b e n d a n o o k g e e n v o o r t u i n

een riante groenstrook. De rest van de straat is vooral stenig

en slechts een stoep. De woningen bestaan met name uit

met nauwelijks groen in het openbaar gebied met uitzon-

één woonlaag met kap die met de nok zowel haaks als even-

dering van de twee groene onbebouwde oever aan de Alblas

wijdig op de straat staat. De oude vrijstaande bebouwing

verderop. Het recent vernieuwde licht bochtige straatprofiel

wordt afgewisseld door enkele nieuwere woningen met vaak

wordt versterkt door hier en daar naar voren springende ge-

een beduidend minder rijke detaillering.

vels van woningen in de bocht.

Een opvallend element in de Kerkstraat zijn de stevige bo-

De bebouwing bestaat uit voornamelijk aaneengesloten ge-

men in het smalle profiel en op het pleintje tussen de basis-

bouwde woningen een klein aantal (zeer) kleine vrijstaande

s c h o o l C . N . S . e n d e k e r k a a n h e t e i n d e v a n d e s t r a a t . D a a r-

woningen. De woningen bestaan voornamelijk uit één bouw-

naast zijn op een aantal plekken blokhagen in de voortuinen

laag met kap. Aan de Vinkenpolderweg is het oude slagen-

toegepast die het profiel een groene sfeer meegeven.

l a n d s c h a p n o g h e r k e n b a a r. D i t d e e l a a n d e V i n k e n p o l d e r w e g heeft een bijzondere structuur met langgerekte kavels waar

Va n h e t d i j k l i c h a a m z e l f i s a a n w e e r s z i j d e v a n d e A l b l a s

ook in de tweede of zelfs derde linie wordt gewoond. De be-

w e i n i g m e e r t e z i e n . Va n a f d e b r u g o v e r d e A l b l a s n a a r h e t

bouwing staat in de richting van het landschap waardoor het

oosten toe vlakt het talud af. Aan de noordzijde van de Al-

onder een hoek aan de weg staat.

blas is hier plek gemaakt voor achtertuinen met aanlegsteiger voor plezier vaart. Aan de zuidzijde is er een combinatie

Vlak na de overgang van Polderstraat aan de zuidzijde van

ontstaan van woningen en een groenstrook, eveneens met

de Vinkenpolderweg loopt er evenwijdig met de weg een

aanlegsteigers voor pleziervaart.

sloot mee. Dit zorgt voor een specifiek woonmilieu waarbij de huizen verder van de weg staan en met een bruggetje te

Aan de zuidzijde van Alblas is een soort gelijke bouwstijl

bereiken zijn.

te vinden als aan de noordzijde. Het zijn voornamelijk vrijstaande woningen met historische details. De nieuwe woningen zijn voornamelijk in rijwoningen gebouwd. De bebouwing is divers met kop- of langsgevels georiënteerd op de weg in verschillende bouwstijlen en uit verschillende tijdsperioden. De bouwstijl loopt uiteen van een oorspronkelijke stijl met zadel- of mansardedaken tot nieuwbouwwoningen met za-

dijklint langs de Alblas 25

Waardering

Ambities en inspiratie

De stedenbouwkundige opzet van de linten langs het water

Gebouwen

in samenhang met de zorgvuldig vormgegeven woningen en smalle profielen levert een pittoresk beeld op. De doorzich-

•

ten op de Alblas waar de oever onbebouwd is versterkt dit beeld. De woningen hebben een eenvoudige opbouw met

Stel de ambitie hoog. Deze linten zijn voor Alblasserdam erg karakteristiek als historische bebouwingslijnen.

•

Sluit bij toekomstige woningbouw aan schaal, maat en

kappen in langs- en dwarsrichting. De linten zijn daarmee

bij het heersende detailniveau van de bestaande indivi-

een bijzondere cultuurhistorische en ruimtelijke waarde

duele woningen

waarbinnen zorgvuldig met nieuwbouw en aanpassingen zal

•

moeten worden omgegaan. Deze linten kent een redelijk hoge dynamiek, vooral ten

met voldoende detail •

aanzien van de kleine aan- en bijgebouwen en dakkapellen. Een zorgvuldige inpassing van deze toegevoegde elementen

Zorg voor een evenwichtige opbouw in de gevelindeling Nieuwe ontwikkelingen dragen bij aan de ruimtelijke kwaliteit van de linten

•

Zorg dat bouwkundige toevoegingen of aanpassingen aan-

bij de architectuur is bij deze waardevolle linten een vereis-

sluiten bij de plaats op de kavel, de typologie, detaille-

te om de karakteristiek van de bebouwing te handhaven.

ring en het materiaalgebruik. Percelen •

Maak duidelijke begrenzingen van openbaar en privaat gebied. Denk hierbij aan directe gevels aan de stoepen of een duidelijke afscheiding passend in de straaat zoals hagen of lage muurtjes.

•

In geval van voortuinen: hou deze groen voor de algehele vergroening van het straatbeeld (klimaatadaptief).

Openbare ruimte •

Koester bestaand openbaar groen en hou de plekken waar de Alblas zichtbaar is open.

•

Respecteer zoveel mogelijk de straatprofielen

•

Zorg voor eenduidige inrichting over de lengte van de linten en wees zorgvuldig bij aansluitingen van materialen in de openbare ruimte, voorkom een veelheid aan materialen en kleuren.

26 bijzonder welstandsniveau

Toetsingscriteria To e t s i n g

A l l e b o u w w e r k e n a a n v o o r- e n a c h t e r z i j d e

Omgeving B e h o u d e n v a n d e r u i m t e l i j k e i d e n t i t e i t e n k w a l i t e i t v a n h e t o o r s p r o n k e l i j k e r u i m t e l i j k e o p b o u w e n k a r a k t e r i s t i e k v a n h e t l a n d e l i j k e d i j k l i n t i n z i j n g e h e e l . N i e u w b o u w v o e g t z i c h i n het straatbeeld van het betreffende deel van het lint. Gebouwen zijn vrijstaand en individueel, (eventueel korte rijtjes van 2-3 woningen in Polderstraat) Rooilijnen kunnen verspringen ten opzichte van elkaar en volgen de verkavelingsrichting. B i j g e b o u w e n i n d e v o r m v a n s c h u r e n , g a r a g e s e . d . d i e n e n a c h t e r d e h o o f d b e b o u w i n g g e p l a a t s t t e w o r d e n e n w o r d e n o n d e r g e s c h i k t v o r m g e g e v e n . H o o g t e v e r s c h i l l e n v a n d e d i j k w o r d e n i n d e w o n i n g p l a t t e g r o n d e n o p g e n o m e n . E r w o r d t n i e t a a n g e d i j k t . M a a t / S c h a a l

B o u w m a s s a ’s z i j n g e v a r i e e r d e n s l u i t e n a a n o p d e b e s t a a n d e b e b o u w i n g . Wo n i n g e n h e b b e n e e n o n d e r b o u w v a n é é n l a a g m e t e e n d u i d e l i j k e k a p .

Vo r m / O r i ë n t a t i e Straatgerichte voorgevels van hoofdgebouwen met grote gevelopeningen, een passende kapvorm en k a p r i c h t i n g : d u i d e l i j k e l a n g s o f d w a r s k a p . K a p v o r m : t e n t d a k e n m a n s a r d e . Samenhang van de gebouwen gebouwen op de kavel en georiënteerd op lint of het slagenlandschap. S t i j l / a r c h i t e c t u u r / d e t a i l N i e u w b o u w v a n h o o f d g e b o u w e n e n b i j b e h o r e n d e b e b o u w i n g i n e i g e n s t i j l m e t i n a c h t n e m i n g v a n d e b e s t a a n d e k e n m e r k e n i n d e d i r e c t e o m g e v i n g v o o r w a t b e t r e f t eenvoudige plattegronden, massa, kapvormen, architectuur en detaillering. Vo r m g e v i n g i s a m b a c h t e l i j k e n s o b e r, d e t a i l s z o r g v u l d i g o n t w o r p e n . Gevels bestaan uit horizontale vakken met verticale raampartijen. Aanpassingen, wijzigingen en toevoegingen van hoofdgebouwen en bijbehorende bebouwing in o v e r e e n k o m s t m e t d e b e s t a a n d e s t i j l , a r c h i t e c t u u r. M a t e r i a a l / K l e u r M a t e r i a a l g e b r u i k a l l e b o u w w e r k e n i n o v e r e e n s t e m m i n g m e t h e t d i j k l i n t . G e v e l s z i j n h o o f d z a a k v a n b a k s t e e n . Kleurstelling: gedekt / traditioneel / aardetinten / wit.

M a t e r i a a l g e b r u i k i s o v e r w e g e n d t r a d i t i o n e e l : B a k s t e e n , n a t u u r s t e e n , h o u t , k e r a m i s c h e r o d e o f antracietkleurige matte pannen/ dakbedekking met duidelijk zichtbaar patina. Duurzaamheid De ingreep moet omkeerbaar zijn en regulier onderhoud niet in de weg staan; O n t t r e k w a r m t e p o m p e n a a n h e t z i c h t ; Zonnepanelen of -collectoren vormen een gesloten vierhoekig vlak en levert geen onrustiger dakvlak o p d a n v o o r h e e n .

dijklint langs de Alblas 27

28 bijzonder welstandsniveau

Dijklint langs de Noord Algemene karakteristiek Het dijklint langs de rivier de Noord is onderdeel van het

In de kern van Alblasserdam splits het historische dorps-

beschermde dorpsgezicht Alblasserdam. De dijk heeft een

gezicht zich op in twee wegen. Een deel gaat verder in de

belangrijke historische waarde voor Ablasserdam door de ka-

richting van de Cortgene en de Dam, en een deel in de

rakteristieke (vaak nog oude) bebouwing, het verloop van de

richting van de Haven. In de richting van Cortgene wordt

d i j k e n d e d a a r o p g e l e g e n w e g l a n g s h e t w a t e r.

het historische karakter sterk aanwezig door de vrijstaande, historische bebouwing. Aan de Haven is vooral nieuwbouw te

De bebouwing bestaat voornamelijk uit woningen en indus-

v i n d e n i n d e v o r m v a n r i j w o n i n g e n e n g e s t a p e l d e b o u w, m e t

trie, zoals scheepswerven en een enkele voorziening, dienst/

u i t z i c h t o p d e v e e r h a v e n e n d e r i v i e r.

b e d r i j f a a n h u i s o f w i n k e l . Wo n i n g b o u w i s v o o r a l a a n d e b i n nendijkse zijde aanwezig maar ook hier en daar aan buitenndijkse zijde te vinden. De industrie ligt uitsluitend aan de

Waardering

buitendijkse zijde. De aanwezige woningen zijn voornamelijk

De stedenbouwkundige opzet van het lint langs de Noord is

vrijstaand en wordt afgewisseld door rijwoningen. Bouwjaar

gevarieerd en de bebouwing is uit verschillende perioden.

en vormgeving varieert. Karakteristieke eigenschappen van

Wo n i n g b o u w i s v o o r a l a a n d e b i n n e n d i j k s e z i j d e a a n w e z i g

de woningen zijn de ambachtelijk afgewerkte gevel van de

maar ook hier en daar aan binnendijkse zijde te vinden. Dit

oudere woningen, het gebruik van kappen en de hoogte van

lint is voor Alblasserdam erg karakteristiek, het is de his-

1 a 2 lagen met kap. Het gebruikte materiaal is overwegend

torische entree van Alblasserdam en het aanzicht van de

baksteen, met hier en daar houten delen. Door het bochtige

k e r n v a n a f h e t w a t e r. H e t l i n t i s e e n b i j z o n d e r e c u l t u u r h i s -

v e r l o o p v a n d e w e g z i j n e e n a a n t a l k o p g e v e l s g o e d z i c h t b a a r.

torische waarde waarbinnen zorgvuldig met nieuwbouw en

Her en der zijn groene plekken tussen de woningen te vin-

aanpassingen zal moeten worden omgegaan. Een zorgvuldige

den in de vorm van zogenaamde wielen. Deze wielen bieden

inpassing van toegevoegde elementen, zoals aan- en bijge-

vanaf de dijk een doorkijk naar het achterliggende land-

bouwen, dakkapellen en dergelijke, bij de architectuur is bij

schap. Op enkele plekken is een lang open zicht op de rivier

dit waardevolle lint een vereiste om de karakteristiek van

aanwezig. Deze doorzichten zijn een belangrijke kwaliteit.

de bebouwing te handhaven. Nieuwe ontwikkelingen moeten vooral passen in de maat en schaal van het lint.

De aanwezig industrie bevindt zich aan de buitendijkse zijde van de weg. Door het verschil in schaalgrote ten opzichte v a n d e a a n w e z i g e w o n i n g b o u w, z o r g t d i t v o o r e e n d u i d e l i j k herkenbare functionaliteit. Echter het gebruik van de industriële bebouwing loopt terug en het beheer van de kavels is minimaal. Herontwikkeling op termijn van enkele plekken ligt voor de hand (vooral westzijde /Kloos). In de dorpskern gaat de voornamelijk vrijstaande bebouwing over in meer rijbebouwing en soms gestapelde woningbouw verderop de dijk.

dijklint langs de Noord 29

Ambities en inspiratie

Gebouwen

Percelen

•

•

•

Stel de ambitie hoog. Dit lint is voor Alblasserdam erg k a r a k t e r i s t i e k , h e t i s d e h i s t o r i s c h e e n t r e e v a n A l b l a s s e r-

n a a r d e a c h t e r g e l e g e n p o l d e r, p l a a t s e r f b e b o u w i n g v o o r a l

dam aan de noordzijde.

achter de woning en niet er naast.

Sluit bij toekomstige woningbouw aan de schaal, maat en

•

gen.

Gebruik lage erfscheidingen of hagen of subtiele open hekwerken langs de dijk

bij het heersende detailniveau van de bestaande wonin•

Zorg bij onbebouwde delen van percelen voor doorzicht

•

H o u d e p e r c e l e n r u i m . G e e n p e r c e l e n o p d e l e n o m t e v e rdichten en woningen toe te voegen.

Ga door op de herkenbaarheid van individuele panden en kavels.

•

Zorg voor een evenwichtige opbouw in de gevelindeling, variatie zonder kakofonie aan stijlen (stijlvast per gebouw).

•

Buitendijkse herontwikkeling bij vertrek van industrie is maatwerk. Denk hierbij aan voldoende doorzichten,

•

•

Zorg voor een rustige eenduidige vormgeving langs het

k w a l i t e i t v a n g e b o u w e n e n a r c h i t e c t u u r, a a n s l u i t i n g b i j

dijklint. Het centrum kan hierbinnen worden verbijzon-

bestaande bebouwing aan de dijk én de gebruiksmoge-

derd.

l i j k h e d e n v a n d e o e v e r. •

Openbare ruimte

•

Behoud het bestaande groen in het openbaar gebied en

Nieuwe ontwikkelingen dragen bij aan de ruimtelijke

vergroen het beeld door meer groen op de kavels zoals in

kwaliteit van het dijklint en dorpskern.

v o o r- e n z i j t u i n e n .

Zorg dat bouwkundige toevoegingen of aanpassingen aansluiten bij de plaats op de kavel, de typologie, detaillering en het materiaalgebruik.

30 bijzonder welstandsniveau

Toetsingscriteria To e t s i n g

A l l e b o u w w e r k e n a a n v o o r- e n a c h t e r z i j d e

Omgeving B e h o u d e n v a n d e r u i m t e l i j k e i d e n t i t e i t e n k w a l i t e i t v a n d e o o r s p r o n k e l i j k e r u i m t e l i j k e opbouw en karakteristiek van het dijklint in zijn geheel. G e b o u w e n z i j n v r i j s t a a n d e n i n d i v i d u e e l , r o o i l i j n e n k u n n e n v e r s p r i n g e n t e n o p z i c h t e v a n e l k a a r e n v o l g e n d e v e r k a v e l i n g s r i c h t i n g v a n d e d i j k , a a n w e z i g e d o o r z i c h t e n o p h e t g e b i e d a c h t e r d e d i j k w o r d e n b e h o u d e n , g e e n g a r a g e s c a r p o r t s e t c i n d e z i c h t l i j n e n n a a s t h o o f d g e b o u w e n . Wo n i n g e n n e m e n h e t h o o g t e v e r s c h i l v a n d e d i j k o p ( g e e n a a n g e d i j k t e p l a t e a u s ) . B i j g e b o u w e n i n d e v o r m v a n s c h u r e n , g a r a g e s e . d . d i e n e n a c h t e r d e h o o f d b e b o u w i n g g e p l a a t s t t e w o r d e n e n w o r d e n o n d e r g e s c h i k t v o r m g e g e v e n . M a a t / S c h a a l

B o u w m a s s a ’s z i j n g e v a r i e e r d e n s l u i t e n a a n o p d e b e s t a a n d e b e b o u w i n g woningen hebben een onderbouw van één tot anderhalve laag met een duidelijke kap.

Vo r m / O r i ë n t a t i e

Straatgerichte voorgevels van hoofdgebouwen met grote gevelopeningen, een passende kapvorm en kaprichting in de straat zoals dangs of dwarskap, tentdak en mansarde. Samenhang van de ggebouwen op de kavel.

S t i j l / a r c h i t e c t u u r / d e t a i l N i e u w b o u w v a n h o o f d g e b o u w e n e n b i j b e h o r e n d e b e b o u w i n g i n e i g e n s t i j l m e t i n a c h t n e m i n g v a n d e b e s t a a n d e k e n m e r k e n i n d e d i r e c t e o m g e v i n g v o o r w a t b e t r e f t eenvoudige plattegronden, massa, kapvormen, architectuur en detaillering. Vo r m g e v i n g i s a m b a c h t e l i j k e n s o b e r, d e t a i l s z o r g v u l d i g o n t w o r p e n . Gevels bestaan uit horizontale vakken met verticale raampartijen. Aanpassingen, wijzigingen en toevoegingen van hoofdgebouwen en bijbehorende bebouwing in o v e r e e n k o m s t m e t d e b e s t a a n d e s t i j l , a r c h i t e c t u u r. M a t e r i a a l / K l e u r M a t e r i a a l g e b r u i k a l l e b o u w w e r k e n i n o v e r e e n s t e m m i n g m e t h e t d i j k l i n t : g e v e l s z i j n h o o f d z a a k v a n b a k s t e e n . Kleurstelling: gedekt / traditioneel / aardetinten / wit M a t e r i a a l g e b r u i k i s o v e r w e g e n d t r a d i t i o n e e l : B a k s t e e n , n a t u u r s t e e n , h o u t , k e r a m i s c h e r o d e o f a n t r a c i e t k l e u r i g e m a t t e p a n n e n .

D u u r z a a m h e i d De ingreep moet omkeerbaar zijn en regulier onderhoud niet in de weg staan; O n t t r e k w a r m t e p o m p e n a a n h e t z i c h t ; Zonnepanelen of -collectoren vormen een gesloten vierhoekig vlak en levert geen onrustiger dakvlak o p d a n v o o r h e e n .

dijklint langs de Noord 31

32 bijzonder welstandsniveau

Wielen en parken Algemene karakteristiek

Belangrijke aandachtspunten bij ontwikkelingen van gebou-

In Alblasserdam liggen een aantal min of meer verscholen

wen zijn de samenhang met het historische landschap en

fraaie groene parkachtige gebieden.

verkaveling, het (agrarisch) ensemble op de kavel en zorgvuldige detaillering vanwege de vaak goede zichtbaarheid

Achter de dijk van de Noord liggen een aantal groene gebie-

vanuit de omgeving en het sterk individueel karak¬ter van

den tussen het lint en de grootschaliger uitbreidingswijken

de bebouwing.

wijken in het noordoosten daarvan. Deze parkachtige gebieden in Alblasserdam zijn vanuit de oorsprong aan de dijk g e k o p p e l d z o a l s O o s t r o m s e Wi e l , K a t t e n w i e l , R i j z e n w i e l e n

Inspiratie

de grotere groengebieden rond Lammetjeswiel en het Bos van Rijkee.

Gebouwen

De parken herbergen door hun omvang, inrichting en ligging ten opzichte van elkaar ook belangrijke natuurwaarden en

•

We e s t e r u g h o u d e n d m e t b e b o u w i n g .

vormen zo belangrijke schakels in de groenstructuur van de

•

Neem de historisch gegroeide omgeving van het park als referentiepunt voor alle nieuwe bouwwerken.

hele kern. Met name de wielen zorgen voor een diversiteit aan biotopen langs de dijk met water en opgaand groen.

•

Zorg dat toevoegingen of aanpassingen aansluiten op de typologie en stijl van het hoofdgebouw op percelen.

Daarnaast zijn de gronden van de kerk met begraafplaats (met name het oude deel) aan de Kerkstraat ook een bijzondere groene locaties binnen de bebouwde structuur van het

Percelen

dorp. •

Besteed veel aandacht aan een zorgvuldige beplanting als onderdeel van het landschap, maak zo veel mogelijk

Hier en daar is bebouwing aanwezig in deze gebieden.

gebruik van inheemse of zelfs streek eigen soorten voor houtsingels, erfscheidingen, struweel, oprijlanen etc.

Deze groene plekken zijn daarom onderdeel van het beschermd dorpsgezicht Alblasserdam en vallen daarom onder

•

Aandacht voor zicht op en over waterpartijen.

het bijzondere toetsingsregiem.

•

Besteed extra aandacht aan de entrees van de kavels met zorgvuldig ontworpen oprit en erfscheidingen.

Waardering De waardering van dit gebied betreft vooral de openheid en het groene beeld. De terreinen zijn belangrijke land¬schap-

Openbare ruimte

pelijke open plekken in de stedenbouwkundige structuur waardoor aan oostzijde zicht wordt geboden op het cultureel erfgoed Kinderdijk. Het onderhoud en het beheer is erg be-

•

Nieuwe voet- en wandelpaden zorgvuldig vormgeven als belangrijk element en passend in het landschap.

langrijk voor de waar¬dering van deze plekken en de aanliggende woongebieden.

Wielen en parken 33

Toetsingscriteria

To e t s i n g

A l l e b o u w w e r k e n a a n v o o r- e n a c h t e r z i j d e

Omgeving

Behouden en waar mogelijk versterken van de landschappelijke en cultuurhistorisch

w a a r d e v o l l e k w a l i t e i t e n v a n d i t l a n d s c h a p .

Het groene parklandschap zoveel mogelijk vrijhouden van bebouwing. Bij

(vervangende) nieuwbouw dient de bebouwing op te gaan in het landschap en

daardoor niet als storende factor te worden ervaren.

De positie en oriëntatie van het bouwwerk dienen zich te voegen naar de

l a n d s c h a p s s t r u c t u u r, b e s t a a n d e o n t s l u i t i n g s m o g e l i j k h e d e n e n r e k e n i n g h o u d e n d m e t

b e s t a a n d e z i c h t l i j n e n v a n a f d e d i j k e n o v e r h e t w a t e r.

Bij (vervangende) nieuwbouw altijd rekening houden met het ensemble van alle

bebouwing in de directe omgeving. Positie en oriëntatie van de oorspronkelijke

b e b o u w i n g i s r i c h t i n g g e v e n d . M a a t / S c h a a l

Bij (vervangende) nieuwbouw is het van belang te streven naar zorgvuldige

inpassingen tussen de bestaande bebouwing en dient het bouwwerk wat betreft massa

en vormgeving te passen in de omgeving.

Vo r m / O r i ë n t a t i e

Bij renovatie of (vervangende) nieuwbouw een herhaling van eigenschappen van de

g e b o u w e n , z o a l s d e z e i n d e d i r e c t e o m g e v i n g v o o r k o m e n d e o o r s p r o n k e l i j k e

b e b o u w i n g d e v o o r k e u r. D e u i t s t r a l i n g v a n d e b o u w s t i j l i s b e l a n g r i j k e r d a n d e

h e r k e n b a a r h e i d v a n d e f u n c t i e . Stijl/architectuur/detail

Dit bijzondere parkgebied vraagt om bijzondere bebouwing. Nieuwe bebouwing wordt

ontworpen vanuit het landschap. Geen standaard gebouwen of cataloguswoningen.

M a t e r i a a l / k l e u r

Baksteenin aardkleuren, (geschilderd) hout en glas. Geen geen felle kleurstellingen.

D u u r z a a m h e i d

De ingreep moet omkeerbaar zijn en regulier onderhoud niet in de weg staan;

O n t t r e k w a r m t e p o m p e n a a n h e t z i c h t ;

Zonnepanelen of -collectoren vormen een gesloten vierhoekig vlak en levert geen on

r u s t i g e r d a k v l a k o p d a n v o o r h e e n .

34 bijzonder welstandsniveau

Wielen en parken 35

36 bijzonder welstandsniveau

Landelijk gebied Algemene karakteristiek

Inspiratie

Het landelijk gebied van Alblasserdam is belangrijk voor de landelijke beleving van het dorp. Het kenmerkende weide-

Gebouwen

landschap met slagenverkaveling is nog duidelijk aanwezig. •

Neem de historisch gegroeide omgeving (pand, erf, lint,

Het gebied is vooral open en biedt zicht en ruimte.

l a n d s c h a p ) a l s r e f e r e n t i e p u n t v o o r a l l e n i e u w e b o u w w e r-

Het landelijk gebied onderscheidt zich in drie delen:

ken.

1. Polder ten noorden van de Middelwetering, tussen Mo-

•

Zorg dat toevoegingen of aanpassingen aansluiten op de

lenkade en Blokweersche kade (deels onderdeel van het

typologie en stijl van het hoofdgebouw op percelen (agra-

beschermd dorpsgezicht Kinderdijk-Elshout).

risch ensemble).

2. Polder ten noorden en zuiden van het oude lint Kortland. 3. Polder met veenstroompje Hof Souburgh. Percelen De primaire ambitie is vooral het openhouden van de polders en weidegebieden om de wijdsheid te bewaren. Daarnaast

•

Besteed ook veel aandacht aan een zorgvuldige beplan-

dient de rigide overgang tussen buitengebied en kern behou-

ting als onderdeel van het landschap, maak zo veel mo-

den te blijven. Er zijn nauwelijks mogelijkheden om nieuwe

gelijk gebruik van inheemse of zelfs streek eigen soorten

bebouwing op te richten in het landelijk gebied, afgezien

voor houtsingels, erfscheidingen, schaduwbomen voor

van mogelijkheden op bestaande erven of herbouw of aan-

vee, eendenkooien, struweel, oprijlanen etc.

passing van objecten.

•

Besteed extra aandacht aan de entrees van de kavels met zorgvuldig ontworpen oprit en erfscheidingen.

Waardering De waardering van dit gebied betreft vooral de openheid en het groene beeld. De terreinen zijn belangrijke land¬schap-

Openbare ruimte

pelijke open plekken in de stedenbouwkundige structuur waardoor aan oostzijde zicht wordt geboden op het cultureel erfgoed Kinderdijk. Het onderhoud en het beheer is erg be-

•

N i e u w e v o e t - e n w a n d e l p a d e n s o b e r v o r m g e v e n a l s o n d e rgeschikt element en passend in het landschap.

langrijk voor de waar¬dering van deze plekken en de aanliggende woongebieden. Belangrijke aandachtspunten bij ontwikkelingen van gebouwen zijn de samenhang met het historische landschap en verkaveling, het (agrarisch) ensemble op de kavel en zorgvuldige detaillering vanwege de vaak goede zichtbaarheid vanuit de omgeving en het sterk individueel karak¬ter van de bebouwing.

Landelijk gebied 37

Toetsingscriteria To e t s i n g

A l l e b o u w w e r k e n a a n v o o r- e n a c h t e r z i j d e .

O m g e v i n g

Behouden en waar mogelijk versterken van de landschappelijke en cultuurhistorisch

w a a r d e v o l l e k w a l i t e i t e n v a n h e t l a n d s c h a p .

Het open agrarisch landschap zoveel mogelijk vrijhouden van bebouwing. Bij

(vervangende) nieuwbouw dient de bebouwing op te gaan in het landschap en

daardoor niet als storende factor te worden ervaren of op te dringen.

De positie en oriëntatie van het bouwwerk dienen zich te voegen naar de

l a n d s c h a p s s t r u c t u u r, r e k e n i n g h o u d e n d m e t b e s t a a n d e z i c h t l i j n e n e n l a n d s c h a p p e l i j k e

v e r b i j z o n d e r i n g e n .

Bij (vervangende) nieuwbouw altijd rekening houden met het ensemble van alle

bebouwing in de directe omgeving. Positie en oriëntatie van de oorspronkelijke

b e b o u w i n g i s r i c h t i n g g e v e n d . M a a t / s c h a a l

Bij (vervangende) nieuwbouw is het van belang te streven naar zorgvuldige

inpassingen tussen de bestaande bebouwing en dient het bouwwerk wat betreft massa

en vormgeving te passen in de omgeving.

M a s s a / v o r m / o r i ë n t a t i e

Bij renovatie of (vervangende) nieuwbouw een herhaling van eigenschappen van de

landelijke gebouwen, zoals deze in de directe omgeving voorkomende oorspronkelijke

b o e r d e r i j e n o f e e n b e w e r k i n g o f b e n a d e r i n g h i e r v a n d e v o o r k e u r. D e u i t s t r a l i n g v a n

de bouwstijl is belangrijker dan de herkenbaarheid van de functie.

S t i j l / a r c h i t e c t u u r / d e t a i l

Aansluiten bij oorspronkelijke detaillering van de bebouwing zoals horizontale of

verticale geleding, ornamenten, daklijsten, rolbogen, sluitstenen, speklagen e.d.

Deuren en kozijnen uitgevoerd in hout of op hout gelijkend materiaal met diepe

neggen. Dakbedekking van donker gebakken dakpannen of leien.

M a t e r i a a l / k l e u r

Baksteen in aardkleuren. Deuren en kozijnen uitgevoerd in hout of hout gelijkend

materiaal met diepe neggen. Dakbedekking sluit aan bij wat in de omgeving

gebruikelijk is: dakpannen, leien of riet; geen felle kleurstellingen.

38 bijzonder welstandsniveau

D u u r z a a m h e i d

De ingreep moet omkeerbaar zijn en regulier onderhoud niet in de weg staan;

O n t t r e k w a r m t e p o m p e n a a n h e t z i c h t ;

Zonnepanelen of -collectoren vormen een gesloten vierhoekig vlak en levert geen onrustiger dakvlak

o p d a n v o o r h e e n .

Landelijk gebied 39

40 bijzonder welstandsniveau

Regulier Welstandsniveau

42 reguliere woongebieden

Traditionele blokverkaveling Algemene karakteristiek In de jaren ’20 tot ’70 van de vorige eeuw zijn een aan-

e n e e n a a n t a l t w e e - o n d e r- é é n - k a p w o n i n g e n .

tal uitleggebieden gerealiseerd met een eenvoudig en strak

Dit buurtje ligt daarom binnen het beschermd dorpsgezicht en

stratenpatroon en gesloten dan wel halfgesloten bouwblok-

kent bijzonder toetsingsniveau.

ken. De woningen zijn in duidelijke rooilijnen gebouwd.De p r o f i e l e n z i j n v e e l a l s m a l . Ve e l v o o r k o m e n d e w o n i n g t y p e n

Ve r s t o r i n g e n i n h e t b e e l d z i j n m e t n a m e a a n b o u w e n , b i j -

z i j n t w e e - o n d e r- é é n - k a p , k o r t e e n l a n g e r e r i j e n e n h e b b e n

gebouwen en schuttingen in het zicht vanuit de openbare

twee bouwlagen met een langskap.

ruimte (hoeksituaties), die zich moeilijk voegen in de sted e n b o u w k u n d i g e s t r u c t u u r. P r o b l e m e n o n t s t a a n v o o r a l n a

Het groene beeld komt vooral uit de voortuinen. Dit wordt in

verkoop van de woningen binnen complexen aan particulie-

deze gebieden gewaardeerd en is belangrijk voor het straat-

ren. In de loop der tijd worden de woningen individueel aan-

beeld. Openbaar groen is schaars.

gepast en kleurgebruik wordt veranderd. Hierdoor verwelkt het samenhangende architectonische beeld.

De architectuur richt zich naar verschillende perioden, maar dit leidt alleen in de grotere uitbreidingswijken tot kleine

Deze wijken kennen vaak een parkeerprobleem door het toe-

verschillen tussen buurtjes (zoals rond de Scheepmakers-

genomen autogebruik en het gebrek aan overruimte om extra

straat en rond het Scheepsbouwplein). De doorgaande dak-

parkeerplaatsen te kunnen maken.

vlakken vormen het ‘frame’ van het gebied. Het bebouwingsb e e l d i s r u s t i g d o o r e e n v o u d i g e h o o f d m a s s a ’s e n k a p v o r m e n

Waardering

met veelal enkele eenvoudig vormgegeven meeontworpen

Deze uitbreidingen dragen hier en daar de stedenbouwkun-

details als luifeltjes boven de entrees en schoorstenen.

dige kenmerken van de vooroorlogse ‘tuindorpen’. De straten

Meestal is het metselwerk van de gevels de belangrijkste

hebben symmetrische profielen met voortuinstroken en op

drager van de hoofdindeling, terwijl raamverdelingen en

de hoeken zijtuinstroken. De architectuur richt zich naar

p u i e n m i n d e r b e l a n g r i j k z i j n . Vo r m g e v i n g w o r d t h e r h a a l d p e r

verschillende perioden, herkenbaar vooral op blokniveau.

straat of blok.

De doorgaande dakvlakken vormen het ‘frame’ van het gebied. Meestal is het metselwerk van de gevels de belangrijk-

Rond de Scheepmakersstraat en Kloosstraat ligt een exem-

ste drager van de hoofdindeling, raamverdelingen en puien

plarisch buurtje uit de jaren ‘30 van lage woningen, zeer

zijn daarentegen vaak minder belangrijk. Naast de samen-

smalle profielen, accenten op de hoeken en een systema-

hangende en zorgvuldige architectuur worden ook de groene

tisch doorgevoerde dakkapel.

ruimten (vooral voortuinen) in deze gebieden gewaardeerd en zijn belangrijk voor het straatbeeld.

O o k h e t b u u r t j e a a n d e We r f s t r a a t , d e B l o k w e e r s i n g e l , Scheepsbouwplein is een architectonische verbijzondering in deze wijken. Dit buurtje heeft een overwegend expressionistische architectuur met meer organische vormen en bijzondere kapconstructies. Dit buurtje is opgebouwd in de jaren ‘30 en kent een aantal gesloten bouwblokken met korte rijen