37e. Brochure Groene Hart Werkt.pdf

Platform Groene Hart Werkt! 2017-2020

Hét regionale platform voor circulaire economische initiatieven in het Groene Hart i n sp i reren - ve r bind en - fac i l i t e re n

Inhoud Voorwoord 

Interview: D!vers Woerden 

PGHW! in cijfers 

Project: Stedelijke herstructurering 

Interview: Blue Linked 

Project: Topsurf Veenweidegebieden Hazerswoude 

Project: Move2Social Groene Hart 

Interview: De Terugwinning 

Project: Waterstof 

Project: Parksharing 

Interview: mboRijnland 

Project: CIRCO Track ‘Circulaire Kaassector’ 

Project: CIV Smart Technology 

Interview: Veezel© 

Project: Kom Binnen Bij Bedrijven 

Project: Groene Hart Circulair 

Interview: WPT Biobased 

Project: Groene Hart Kaasacademie 

Project: H₂Onderwijs- en Demonstratiebus 

Nawoord 

Project: Bodemdaling polder Bloemendaal  Samenwerking PGHW! met Economic Development Board Alphen a/d Rijn Vlnr Ingrid de Galan, Johan van Veen, Joost Berkhout en Yolanda Ledoux

3

voor w oor d

Bouwen aan een circulaire economie doe je niet alleen Samenwerken en verbinden, daar is het ons om te doen.

overkoepelend doel: een volledig circulaire economie in

We zijn er nog lang niet, maar de ambities zijn groeiende.

De gemeenten Alphen aan den Rijn, Gouda en Woerden

het Groene Hart in 2050. De activiteiten die wij organiseren

Hergebruik van reststromen, CO₂-reductie, ontwikkelingen

(AGW) besloten ruim vijf jaar geleden een aantal bestuurlijke

en de projecten die wij ondersteunen dragen hier aan bij.

op het gebied van waterstof en emissievrij transport: diverse

tafels in te richten om het beste in elkaar naar boven te

In het verlengde hiervan willen we de propositie van de regio

circulaire kansen. Dit vraagt om een blijvende samenwerking.

halen, best practises te delen en te leren van elkaars

versterken als uniek gebied met zowel landelijke als stede­

Ons platform wil daarin graag een rol blijven vervullen en

successen. De bestuurlijke tafel ‘Economie’, met een focus

lijke kenmerken, waar volop mogelijkheden zijn voor het

neemt haar taak als aanjager van de circulaire economie

op circulariteit, was er één van. Samen met de twee andere

ontwikkelen van circulaire initiatieven.

richting 2050 serieus. Samen maken we het Groene Hart nog groener!

tafels ‘Infra & Bodem’ en ‘Vrije tijd & Groen’ kreeg de zogenaamde AGW-samenwerking in het Groene Hart

Met trots vertel ik u dat ik als voorzitter van dit energieke

vorm en inhoud.

platform het netwerk heb zien groeien van 50 naar ruim

“Overheden, ondernemers, kennis- en onderwijsinstellingen worden uitgedaagd samen te werken binnen het platform en zo een bijdrage te leveren aan de verduurzaming van het Groene Hart.”

500 deelnemers, waaronder tien gemeenten in het Groene Bouwen aan de circulaire economie doe je niet alleen.

Hart. Wij zijn erin geslaagd de regio een geweldige impuls

Steeds meer bedrijven en onderwijsinstellingen haakten aan

te geven: onze investering van € 5 ton aan de start is

en raakten betrokken. In 2017 was de samenwerking toe aan

verdrie­dubbeld tot € 1,5 mln aan co-financiering voor

een nieuwe stap: met steun van de provincie Zuid-Holland

projecten. In het boekje dat voor u ligt, leest u over de

en de AGW-samenwerking transformeerde de bestuurlijke

innovatieve en duurzame projecten die wij de afgelopen

tafel Economie naar een informeel triple helix platform:

jaren steunden. Ook -en wellicht nog belangrijker- laten wij

Platform Groene Hart Werkt!. Overheden, ondernemers,

onze Groene Hart ‘koplopers’ aan het woord. Een koploper

kennis- en onderwijsinstellingen werden uitgedaagd samen

in de eigen branche of in de manier waarop zij hun ambitie

te werken binnen het platform en zo een bijdrage te leveren

willen realiseren of hebben gerealiseerd. Leest u vooral

aan de verduurzaming van het Groene Hart. Met als alles

hun verhaal.

4

George Becht Wethouder gemeente Woerden / Voorzitter Platform Groene Hart Werkt!

5

pghw ! in c ijf er s

1 inspiratiefilm

2

over Platform Groene Hart Werkt!

5 teamleden

provincies (Zuid-Holland en Utrecht)

€ 1.551.980

platform

4

1

nieuwsbrieven special

2 webinars

co-financiering aan regionale projecten in het Groene Hart

op LinkedIn

5 kenniscafés

waterstof, aanbesteding waterstofvoertuig, natuur­vezels, circulair bouwen, bouw waterstoftankstation

70

sprekers tijdens platformbijeenkomsten

157 volgers op Twitter

7.053 uur besteed

66

bijeenkomsten

deelnemers

11

projecten ondersteund

gemeenten (bestuur­ lijke steun)

6 platform­

520

aan de Groene Hart-regio voor activiteiten en projecten

10 deelnemende

267 volgers

1

446 bezoekers

8 innovatiereis

bij platform­ bijeenkomsten

onderwijs­instellingen

7

inter v iew

Blue Linked Aan het woord: Michaël Laterveer, directeur Blue Linked

Foto: Blue Linked

Uw partner in duurzaam blauw

Wat is circulaire viskweek?

voedseldiertjes nodig. Traditiegetrouw worden deze

Aquacultuur, oftewel visteelt, lijkt een veelbelovende sector

onderdelen van de voedselketen binnen de aquacultuur

voor het garanderen van de menselijke voedselvoorziening.

afzonderlijk gekweekt. Bij Blue Linked gebeurt dit in één

Het is de voedselproductiesector die momenteel de grootste

systeem. Het ‘Broedhuis van de Toekomst’ is dé praktijkplek

groei kent. Maar hoe kan je deze sector zo duurzaam

in Hazerswoude-Dorp waar wij kennis en ervaring opdoen

mogelijk vormgeven? Dat was de vraag die mariene bioloog

voor deze innovatie in de aquacultuur. Andere manieren van

Michaël Laterveer zich een aantal jaren geleden stelde.

kweken worden getest en verschillende ecologische elemen­

Circulaire zeeviskweek was zijn oplossing. Een begrip

ten worden toegevoegd. Na ongeveer een maand is de

waarmee hij al bezig was voordat de term bestond. “Het

vislarve uitgegroeid tot een pootvisje en kunnen deze visjes

systeem dat wij bij Blue Linked gebruiken, is 100% gesloten.

uit het kweeksysteem worden gehaald om in uitgroeisys­

Alles wat in het systeem wordt gebracht, wordt verwerkt tot

temen tot consumptieformaat te laten opgroeien. Na een

producten. Er blijven geen afvalstoffen over. Dat is de kern

herstelperiode voor de algen en voedseldiertjes van ander-

van circulariteit. Daarbij kan het systeem jaren draaien en

halve maand kunnen weer nieuwe vislarven aan het systeem

kunnen verschillende vissoorten tegelijk worden gekweekt.”

worden toegevoegd. Zo kunnen wij een aantal keren per jaar circulair op een diervriendelijke en duurzame manier kweken

Dat is echter niet de enige drijfveer die Michaël stuurt.

binnen één systeem. Mijn vis noem ik dan ook wel ‘scharrel-

Vanuit de behoefte iets te willen terugdoen voor de oceaan

vis’, omdat ze gewoon lekker kunnen rondscharrelen.”

om zodoende visserijpopulaties of biodiversiteit te versterken, ontwikkelde hij circulaire viskweek. “Mijn motto daarbij is ‘Eén vis op je bord, één vis in de zee’.”

Blue Linked is een innovatieve onderneming op het gebied van het mariene milieu. De kernactiviteiten zijn circulaire viskweek, herstelprojecten van koraalriffen met seksuele voortplantingstechnieken, consultancy en management. Blue Linked werkt vanuit een wetenschappelijke achtergrond in de mariene biologie, gecombineerd met ruime praktijkervaring in publieke aquaria en kweektechnieken. Blue Linked is pionier in circulaire viskweek. 8

Wat houdt het project ‘Broedhuis van de Toekomst’ in? Waarom moet dit er komen? De core business van Blue Linked is het opkweken van vislarven tot pootvisjes: jonge visjes die overschakelen van levend voer op droogvoer en met dat dieet opgroeien tot volwassen

“Circulaire viskweek, een nieuwe tak van sport in het onderwijs.”

exemplaren. Het unieke waterzuiveringssysteem dat zijn werking voor kwetsbare zeedieren (waaronder koralen) had bewezen, bleek ook te werken voor het opkweken van vislarven tot pootvisjes. Michaël licht toe: “Om vislarven op te kweken tot juveniele visjes zijn eencellige algen en 9

“Ons motto is: één vis op je bord, één vis in zee.”

De circulaire viskweek is van groot belang voor de voedsel-

Waar liggen voor jou de uitdagingen?

technische tekeningen te kunnen maken. Dat was heel

Sustainable Development Goals

“Mijn grootste uitdagingen liggen op het realiseren van

welkom. Meedenken is de verbinding die het platform

PGHW! ondersteunt de 17 duurzame ontwikkelings­

acceptatie binnen de sector”, aldus Michaël. “De wereld van

zo waardevol maakt.”

doelstellingen (sustainable development goals) van de Verenigde Naties. Deze vormen de mondiale duurzame

aquacultuur is vrij conservatief. Het is mijn overtuiging dat mens en natuur in de juiste verhoudingen moeten kunnen

Wat is de toekomstdroom voor Blue Linked?

samenleven. Het is van belang een businessmodel te

Hoewel Michaël aangeeft dat dit toch wel een moeilijke vraag

formuleren met oog en respect voor de natuur. Niet alleen

is, laat het antwoord niet lang op zich wachten. “Hét ultieme

het behalen van financieel gewin, maar ook winst op het

doel, ja zelfs mijn droom, is deze nieuwe manier van kweken

vlak van natuurvriendelijkheid en dierwelzijn is voor mij

voor mariene soorten in de markt te zetten. Niet alleen door

groot goed. Omdenken noem ik dat.”

middel van innovatieve ideeën en duurzame technieken,

productie. Michaël legt uit: “In de aquacultuur is er – als je

Meer informatie: Sustainable Development Goals

maar tevens met een duurzaam businessmodel. Mét

het over zeevissen hebt – in de opkweekfase een overleving

Het vinden van financiële slagkracht en partners blijkt een

wederkerigheid naar onze planeet. In mijn visie dient dat een

van slechts 10-15%. Bovendien zijn er veel problemen als

lastige. “Om de pootvis te laten uitgroeien tot een vis voor

wezenlijk onderdeel van een moderne onderneming te zijn.

het gaat over vorm, kleur en resistentie, omdat de hele

consumptie is een uitgroeifaciliteit nodig. Dit vergt aanzien­

Acceptatie door de markt is daarbij onontbeerlijk.”

voedselketen is opgeknipt. Met het gesloten systeem bij

lijke investeringen en heeft een relatief lange terugverdien-

Blue Linked ligt het percentage van overleving maar liefst

tijd. En door een gebrek aan uitgroeifaciliteiten in Nederland,

Desgevraagd beaamt Michaël dat de acceptatie natuurlijk al

op 80-90%.”

worden er geen bedrijven die pootvisjes produceren opge­

start in de schoolbanken. En in zijn bedrijf brengt hij dit in

richt. Een kip-en-het-ei-situatie dus.” Blue Linked blijft

de praktijk. Blue Linked is een erkend leerbedrijf en heeft al

Wat zijn de succesfactoren?

echter op zoek in de overtuiging dat er ondernemers zijn die

tientallen jonge mensen opgeleid, uiteenlopend van middel-

Het succes van de circulaire viskweek is met name het hoge

deze beproefde methode een waardevolle aanvulling voor

bare scholieren tot universitaire studenten. Michaël: “In mijn

overlevingspercentage van de pootvisjes door het gesloten

het mariene milieu en een verduurzaming van de voedsel­

optiek moet circulaire viskweek een nieuwe opleiding

systeem. “Betere gezondheid, vitaliteit, kleur en vorm van

keten vinden en hierin willen investeren.

worden binnen de aquacultuur. Een aparte tak van sport

de visjes leveren een meer waardevolle vis op. Maar dat niet

zogezegd. De jonge generatie moet ervaren hoe mooi de

alleen. Via de circulaire viskweek is het mogelijk een gene-

Wat is de toegevoegde waarde van PGHW!?

oceanen zijn en op welke manier we die toekomstbestendig

tisch diverse kweek te realiseren of met de seizoenen mee te

“PGHW! heeft een waardevolle ondersteuning geboden.

kunnen laten zijn.”

kweken. Ook vissoorten die via de traditionele aquacultuur

Niet alleen het advies om een LEF-subsidie* aan te vragen,

niet gekweekt kunnen worden doordat niet kan worden

maar ook het inzicht in welke spelers in het veld voor mij

voorzien in de voedselbehoefte van de vislarven, zoals

relevant zijn, hielpen mij destijds verder. Een aantal jaren

bijvoorbeeld bij tonijn en heilbot, kunnen in het Broedhuis

geleden ontving Blue Linked daarnaast een kleine financiële

van de Toekomst wel worden opgekweekt.”

bijdrage om een businessplan te kunnen schrijven en

10

ontwikkelingsagenda voor 2030.

* LEF = lokaal economisch fonds Gemeente Alphen a/d Rijn

11

inspir er en

Project: Move2Social Groene Hart

Ludo de Gruijter, deelnemer aan Move2Social, wil een bedrijf starten voor het kweken van oesterzwammen op koffiedik:

“Het sociale aspect is voor mij dat ik aan de ene kant een duurzaam product creëer en aan de andere kant een plek bied voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.”

Bedrijfsleven, overheid en onderwijs startten in oktober 2019 een regionaal versnellingsprogramma voor ondernemers die maatschappelijke impact (willen) maken. 12 ondernemers (starter of gevestigd) uit Alphen a/d Rijn, Waddinxveen en Zoetermeer namen deel aan het ondersteuningsprogramma van drie maanden om hun sociale onderneming te starten of op te schalen. Samen met experts uit het bedrijfs-

Aanleiding voor de start van Move2Social is een adviesrapport van de Sociaal-

leven, de onderwijssector en de

Economische Raad (SER) aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

overheid werkten zij een businessplan

Hierin is de voorspelling opgenomen dat in de toekomst 6 tot 10% van de

uit dat de ontwikkeling van hun sociale

Nederlandse economie uit sociale ondernemingen bestaat. De SER adviseert

onderneming vorm geeft. Het program-

kenniscentra in te richten en samenwerkingen tussen sociale ondernemingen

ma dat in totaal drie maanden duurde,

te stimuleren. Naast de drie gemeenten maakten de provincie Zuid-Holland,

omvatte workshops, expertmeetings,

Rabobank Haaglanden en adviesbureau KplusV en Platform Groene Hart Werkt!

begeleidend mentorschap en business

dit programma mogelijk. Move2Social is ook in een aantal andere regio’s actief.

coaching. Onderwerpen als ‘(alternatieve) financieringsvormen’, ‘impact meten’ en ‘samenwerken met publieke partijen’ zijn uitvoerig behandeld. Ter afronding van het programma pitchten alle 12 ondernemers voor een publiek van publieke en private investeerders en andere belangrijke spelers uit de regio hun business case en deelden zij hun hulpvraag. Zo kwamen zij in contact met financiers en anderen die hen konden helpen met de door­

Meer informatie: Move2Social Groene Hart KplusV

ontwikkeling. 12

13

v er bind en Project: Waterstof

24-uur Waterstof Challenge

Eén van de onderwerpen in de circulaire economie die momenteel volop in de schijnwerpers staan, is ‘waterstof’. Waterstof gemaakt van groene energiebronnen (zon, wind etc.) is een schone en emissieloze energiedrager die een goede aanvulling is op groene stroom. Waterstof levert hiermee een belangrijke bijdrage aan de energietransitie. Veel bedrijven in het Groene Hart zien dit en ontplooien initiatieven op dit vlak.

Lennart van der Burg, TNO:

“Waterstof kan ons energie­ systeem balanceren in de opslagfunctie.” 14

Platform Groene Hart Werkt! draagt

Een greep uit de activiteiten die het platform op het gebied van waterstof

bij aan verschillende deelprojecten

onderneemt of ondersteunt:

op het gebied van waterstof. Niet

y H₂Onderwijs- en Demonstratiebus, zie pagina 30

alleen ter inspiratie, maar ook om

y Ecorunner 8, ontworpen door studenten van de TU Delft (destijds de meest

verbindingen te leggen tussen partijen die eenzelfde doel voor ogen hebben of door bijeenkomsten op dit vlak te

efficiënte waterstofauto; inmiddels is de Ecorunner 10 al een feit) y Ondernemersinitiatief voor een waterstoftankstation en productie-unit in Woerden

organiseren. In de vervoersbranche

y 24-uur Waterstof Challenge start Waddinxveen (2019, 2020)

bijvoorbeeld is de aandacht vooral

y Kenniscafé ‘Waterstof als brandstof voor voertuigen’ in Alphen a/d Rijn

gericht op het doorbreken van de

y Webinar Waterstof

kip-en-het-ei-situatie: geen waterstof-

y Innovatiereis Waterstof (uitgesteld vanwege het coronavirus)

voertuigen = geen vulpunten; geen

y Animatie reeks ‘Waterstof voor groentjes’ met Witteveen+Bos

vulpunten = geen waterstofvoertuigen.

y Ondernemersinitiatief ‘Waterstof bij de boer’ y Ondernemersinitiatief ‘Groene Hart waterstof’ (waterstof uit gras) y Clean energy hub - A12 corridor

15

en Utrecht, de regionale Omgevingsdiensten Midden- en West-Holland, diverse

Documentaire ‘The making of the H₂Onderwijsen Demonstratiebus’

ondernemers, RVO, H2platform, ECUB, TNO, TU Delft en mbo Rijnland wordt een

Er wordt hard gewerkt aan een documentaire over

gezamenlijke aanpak gestimuleerd en toegewerkt naar een regionaal waterstof­

‘The making of the H₂Onderwijs- en Demonstratiebus’.

programma in 2021.

Deel 1 is inmiddels gepubliceerd.

Met samenwerkingspartners zoals onder andere de provincies Zuid-Holland

Deel 1: ‘The making of the H₂Onderwijsen Demonstratiebus’

Ecorunner 8, waterstofauto ontworpen door studenten van de TU Delft, foto: Team Ecorunner

24-uur Waterstof Challenge Welk team rijdt in een waterstofauto de meeste kilometers in Europa en is na 24 uur weer terug op de startlocatie? De volgende editie van dit ultieme teambuildingevent staat gepland voor vrijdag/zaterdag 19/20 maart 2021.

Meer informatie: 24-uur Waterstof Challenge

Fenna uit de animatiereeks ‘Waterstof voor groentjes’, door Sietsema Productions

16

17

inter v iew

“Daarnaast blijven wij in gesprek met de verschillende

“Veel partners leveren bouwsteentjes voor een gezamenlijk bouwwerk, PGHW! is hierbij het cement.”

mboRijnland Aan het woord: Otto Jelsma, voorzitter college van bestuur, mboRijnland

mboRijnland is een instelling voor middelbaar beroepsonderwijs, contractonderwijs en voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (vavo). In nauwe samenwerking met gemeenten, bedrijven en maatschappelijke instellingen wordt het onderwijs ontwikkeld en wordt zo een bijdrage geleverd aan een duurzame en inclusieve samenleving. De organisatie laat zich inspireren door de duurzaamheidsdoelstellingen van de Verenigde Naties. mboRijnland is partner van Platform Groene Hart Werkt!. 18

zich nemen en geven het project op die manier een impuls. Vaak sluit het aan bij de economische agenda van de gemeente.” Otto legt uit dat zelfs binnen de beroepskolom, onze toeleveranciers zoals hij ze noemt, intensief wordt samengewerkt. “Mooie inspirerende projecten kenmerken zich vaak door het feit dat er én multidisciplinair én multilevel wordt samengewerkt. De combinatie is de succesfactor.” Wat zijn de belangrijkste uitdagingen hierbij? Het inrichten van het onderwijs op deze manier is op zich al

Illustratie: mboRijnland

Méér dan mbo!

gemeenten. Zij kunnen de rol van aanjager of facilitator op

een innovatie. “Het is daarbij van uitermate groot belang om Hoe geeft mboRijnland vorm aan de samenwerking tussen

hierbij een ‘stip op de horizon’ te formuleren met elkaar. Dat

onderwijs, overheid en bedrijfsleven?

is dé uitdaging. Samen stappen zetten richting die stip. Je

Eén van de belangrijkste succesfactoren van PGHW! is het

moet dan ook wel de moed hebben als onderwijsinstelling

bevorderen van de ‘triple helix’-samenwerking. Een verband

om het curriculum niet helemaal in te vullen, zodat er ruimte

waarin de 3 O’s (Onderwijs, Ondernemers en Overheid)

blijft om projecten die voorbij komen gaandeweg in te

elkaar vinden. “Dat vinden wij als mboRijnland ook erg

voegen,” stelt Otto helder. “En daarbij moeten alle partijen

belangrijk”, zo start het gesprek met Otto Jelsma. “De handen

elkaar goed verstaan. Het vertalen van de projecten naar

in elkaar slaan om goed beroepsonderwijs met elkaar neer

een onderwijssituatie is van groot belang.”

te zetten. Om de ontwikkelingssnelheid op technologisch gebied te kunnen bijhouden, is een samenwerking met het

Op welke manier is circulariteit een onderwerp bij

bedrijfsleven onontbeerlijk. Nieuwe technologieën, daar

mboRijnland?

gaan wij voor. In overleg met alle partijen geven we een

“mboRijnland is vooral op zoek naar samenwerking op het

onder­wijsproject vorm en nemen die op in ons curriculum.

gebied van ‘nieuwe’ technologieën. Wij scharen circulariteit

Mooie proefopstellingen bij bedrijven worden ingericht waar

daar zeker onder. Met bedrijven zoals EverUse (Zoetermeer)

studenten praktijkkennis kunnen opdoen. Niet alleen voor

en PLNT (Leiden) werken wij al nauw samen; zij ademen

onze studenten staat dit opleidingsprogramma open. Ook de

circulariteit. Daar vind je startups die zich richten op grote

medewerkers van de samenwerkende bedrijven zijn welkom.”

maatschappelijke vraagstukken aan de hand van nieuwe

19

technologieën. Nieuw ondernemerschap in deze sector tot

mogelijk maken van verschillende projecten. Ik vind zeker

Hoe onderscheidt mboRijnland zich van andere mbo-

TechnoHUB Woerden

ontwikkeling brengen, daar leveren wij graag een bijdrage

dat het platform daarom in stand moet blijven!”

scholen?

PGHW! ondersteunde Woerdens Techniek Talent bij de

Persoonlijke aandacht is iets wat een kleinschalige

ontwikkeling van deze fysieke technische opleidingslocatie in Woerden.

aan.” “Wellicht is het voor het platform ook nog interessant om de ambitie te koesteren dit soort startups te koppelen

Otto ondersteunt zijn betoog met een paar voorbeelden:

onderwijs­instelling makkelijker kan bieden dan de grote

aan al die innovatieve projecten.” Een tip die de bestuurs-

“Mooie projecten van het PGHW! waarbij wij als mboRijnland

spelers in het werkveld. “Wij zitten in een brede regio,

voorzitter ons terloops meegeeft.

participeren, zijn bijvoorbeeld de H₂Onderwijs- en Demon-

maar zijn wel een kleinschalige onderwijsinstelling. Dat

stratiebus, de TechnoHUB in Woerden en de inrichting van

maakt ons toch wezenlijk anders dan veel grootstedelijke

Welke rol kan PGHW! vervullen of heeft zij vervuld?

stadslogistiek in Alphen aan den Rijn. Veel partners leveren

mbo’s. Herkenbaarheid en ruime persoonlijke aandacht

“Een bijdrage leveren aan een duurzame samenleving, dat

een bouwsteentje voor één gezamenlijk bouwwerk; PGHW! is

typeren onze instelling.”

is de ambitie van mboRijnland. Samenwerken is daarin het

hierbij spreekwoordelijk gezien het cement; de verbinder. Zij

sleutelwoord. Dat geldt ook voor het platform. Vandaar dat

kan soms nieuwe geldstromen aanboren die de bewegingen

“Wij proberen betekenisvolle projecten een plek in ons

wij ons daaraan graag als partner verbonden hebben. Het

versterken. De bewegingen die het bouwwerk meer massa

onderwijssysteem te geven, ook bovenregionaal. Daar helpt

PGHW! is een verbindende schakel tussen overheid, onder-

geven.”

het platform ons ook bij. Ik noem dat een lerend regionaal

wijs en het bedrijfsleven. Zij maakt dit concreet door het

Meer informatie: woerdenstechniektalent.nl

netwerk, een soort ecosysteem. Wij staan open voor de samenwerking, ook met onderwijsinstellingen om ons heen,” vertelt Otto vol enthousiasme.

20

de (circulaire) economie en sociale cohesie in de regio? Het antwoord op deze vraag laat niets te wensen over: “Dat gebeurt natuurlijk door middel van de projecten. De kernwaarden ‘vertrouwen’, ‘verbinding’ en ‘vakmanschap’ daar gaat het om. Horizontale verbindingen aangaan en vakmanschap voorop zetten. Dat is de manier waarop het onderwijs van mboRijnland de samenwerking omarmt en de cohesie in de regio een impuls geeft. Dat gaat natuurlijk niet zonder vertrouwen en daar hoort loslaten ook bij. Je zou Illustratie: mboRijnland

“mboRijnland is vooral op zoek naar samen­werking op het gebied van ‘nieuwe’ technologieen. Wij scharen circulariteit daar zeker onder.”

Op welke manier versterkt het onderwijs van mboRijnland

kunnen zeggen wij geven zuurstof aan initiatieven die leiden naar de stip op de horizon. De toekomst begint vandaag.”

Foto: TechnoHUB Woerden

21

fac iliter en Project: CIV Smart Technology

Foto's: Techniekbeeldbank.nl

Het Centrum voor Innovatief Vakmanschap (CIV) is een dynamisch publiekprivaat samenwerkingsverband tussen beroepsonderwijs, bedrijven, instellingen én overheid rondom het ontwikkelen van ‘slimme technologie’-onderwijs.

Ineke de Graaf, projectcoördinator:

“Het CIV Smart Technology helpt onderwijs en bedrijven om sneller en slimmer in te spelen op kansen en maatschappelijke uitdagingen.” 22

Bedrijven in het Groene Hart hebben

met ict-toepassingen (Smart Technology). Door nauwe samenwerking tussen de

behoefte aan praktische mbo’ers met

onderwijsinstellingen, bedrijven en overheid ontstaat een regio waarin personeel

vaardigheden als slimme technolo-

deze vaardigheden heeft en up-to-date kan houden. Bedrijven die deelnemen in

gische oplossingen (Smart Technology).

de samenwerking maken niet alleen gebruik van een excellent netwerk, maar

De grens tussen ict en techniek

hebben ook invloed op de inhoud van het onderwijsaanbod.

vervaagt. Smart Technology draait om slim combineren en integreren van

Platform Groene Hart Werkt! heeft meegewerkt aan de oprichting van CIV Smart

bestaande en nieuwe technieken en

Technology. Zij vormde de verbindende schakel tussen verschillende organisaties

technologieën met ict. Dit zijn innova-

en kon co-financiering organiseren via gemeenten en bedrijven. Inmiddels hebben

tieve processen, producten en diensten

veel partners uit het Groene Hart zich aangesloten bij het CIV. Verschillende

met grote impact op ons leven en werk.

interessante projecten zijn georganiseerd of afgerond en het netwerk richt zich

Multidisciplinair en multilevel samen-

ook op de grote maatschappelijke vraagstukken, zoals de energietransitie.

werken is daarbij van het grootste belang. Het CIV Smart Technology brengt deze samenwerking tot stand. Onderwijs vindt plaats binnen de zogenoemde’ smart toepassingsgebieden’, waarbij het multidisciplinair samenwerken centraal staat. In de toepassingsgebieden bouw, zorg, mobiliteit, industrie, logistiek en energie wordt de techniek aangevuld

Meer informatie: CIV Smart Technology

23

inspir er en Project: Kom Binnen Bij Bedrijven

Hoe komen bedrijven en organisaties in Het Groene Hart in beeld bij werkzoekenden, scholieren, studenten en vrijwilligers? En hoe ontdekken werkzoekenden mogelijkheden voor een baan, raken scholieren geïnspireerd, vinden studenten een stage en vrijwilligers een nieuwe uitdaging? Door Kom Binnen Bij Bedrijven (KBBB). Hét evenement in Het Groene Hart waar je elkaar tegenkomt.

Al jarenlang wordt in maart de projectweek georganiseerd. Honderden bedrijven en organisaties openen die bewuste week hun deuren. Iedereen die in één of meerdere bedrijven geïnteresseerd is, kan zich aanmelden voor een bedrijfsbezoek. KBBB is erop gericht bedrijven en organisaties in het Groene Hart in contact te brengen met werkzoekenden, stagiairs en vrijwilligers. Ook scholen met leerlingen of studenten die zich willen oriënteren op branches en beroepen maken

Een van de deelnemende bedrijven:

“Het succes van zo’n dag is dat we op één dag vier werknemers konden aannemen.” 24

gebruik van de open dagen. Het bedrijf of organisatie kan zelf bepalen wanneer en op welke manier zij bezoekers kunnen ontvangen. Van bedrijfspresentatie tot rondleiding, alles is mogelijk.

“Ik was op zoek naar een nieuwe baan en dit was een mooie mogelijkheid om eens ergens binnen te kijken.”

Platform Groene Hart Werkt! stond aan de wieg van de regionale organisatie vier jaar geleden. Gemiddeld sloten per jaar zeven gemeenten uit het Groene Hart aan om bedrijven en bezoekers enthousiast te maken voor dit evenement. Door een regionale aanpak konden verschillende kosten worden gedeeld, corporate midde­

Meer informatie: Kom Binnen Bij Bedrijven

len worden ontwikkeld en één projectorganisatie worden ingericht. Dit kwam de zichtbaarheid en herkenbaarheid ten goede en versterkte de onderlinge band. Helaas moest de editie in 2020 op het laatste moment worden afgelast vanwege de maatregelen in verband met het coronavirus.

25

inter v iew

van het grootste belang dat er zowel planten in geteeld als

“Zowel telen in de pot als uitleveren in dezelfde pot is uniek. Niet hoeven overpotten scheelt kosten en voorkomt beschadi­gingen aan de plant.”

WPT Biobased Aan het woord: Laura van der Schoor, industrieel ontwerper, team WPT Biobased

WPT Biobased ontwikkelt duurzame producten en doet gedegen (wetenschappelijk) onderzoek. Zo ontwikkelde WPT Biobased de Bolayo teeltpot, een duurzame pot van natuurlijke materialen waarin een plant kan groeien en uitgeleverd kan worden aan de consument. Deze nieuwe innovatieve teeltpot is een sterk, biobased, biologisch afbreekbaar en watervast alternatief voor bestaande verpakkingen, logistieke middelen en ondersteuningsmiddelen. Een oplossing die bijdraagt aan een circulaire economie in de agro- en sierteeltbranche. 26

opgave, maar uiteindelijk is de Bolayo teeltpot ontstaan die wordt gemaakt van gerecycled papier en gepatenteerde biohars. In feite komt de pot dus voort uit een erfenis van al die plastic potjes in de tuinbouw.” Wat is dé succesfactor van deze innovatie? Trots vertelt Laura dat de Bolayo teeltpot uniek is in zijn soort doordat deze van natuurlijke materialen gemaakt is (biobased) én composteerbaar is (biodegradable).

Foto: WPT Biobased

Om een plant te telen, heb je geen plastic nodig

uitgeleverd konden worden. Dat bleek geen gemakkelijke

“Zowel telen in de pot als uitleveren in dezelfde pot is uniek. Niet hoeven overpotten scheelt kosten en voorkomt Waarom heeft WPT Biobased de Bolayo teeltpot

beschadi­gingen aan de plant. Maar natuurlijk is het bestaan

ontwikkeld?

van een duurzame, natuurlijke pot het ideaal.”

De verontwaardiging over het massale gebruik van milieu onvriendelijke plastic potjes in met name de tuinbouwsector

“Er zijn ook alternatieve potten van bioplastic op de markt

was de start van een mooie samenwerking. René Wesselman

die ook degraderen”, zo verzekert Laura ons. “Maar de

(ondernemer in de tuinbouwsector) en Mart van Tol (onder-

gelijkenis met plastic potten is zo groot dat de consument

nemer in hout- en plaathandel) vonden elkaar en konden

deze bij het plastic afval deponeert. Zo komen we nog geen

zo’n zeven jaar geleden niet vermoeden dat de Bolayo

stap verder wat circulariteit betreft. De Bolayo is hét alter­

teeltpot het resultaat zou worden van hun gesprek op die

natief, daarvan zijn wij overtuigd.”

avond. Industrieel ontwerper Laura van der Schoor die het team inmiddels versterkt, doet verhaal: “Het was hun wens

“Dat de pot biobased én biodegradable is, is uniek, maar

zo veel mogelijk plastic te vervangen door een milieu­

dat hij er ook nog uitziet als een natuurlijk product én een

vriendelijke variant. Zij stuitten op een biohars die was

CO₂-reductie oplevert, maakt hem circulair enorm aantrek-

uitgevonden op de Universiteit van Amsterdam (UvA).

kelijk. Laura herhaalt de doelstelling van WPT Biobased

In overleg met de UvA is een jaar lang onderzoek gedaan

nog maar eens: “Om een plant te telen, heb je geen

naar de toepasbaarheid op plastic potjes. Daarbij was het

plastic nodig.”

27

“Om een plant te telen, heb je geen plastic nodig.”

“Recent zijn wij via het platform in contact gekomen met

Welke samenwerking ambieert WPT Biobased voor de

de Economic Development Board Alphen a/d Rijn (EDBA).

toekomst?

Met steun van de EDBA is vanuit de LEF-regeling** gemeente

“WPT Biobased werkt graag samen met zo veel mogelijk

Alphen a/d Rijn co-financiering verstrekt voor de door­

partijen. Een innovatief bedrijf kan niet bestaan zonder

ontwikkeling van het product zodat de pot ook bij boom­

samenwerkingen. Niet alleen kwekers zijn nodig. In het

kwekerijen kan worden ingezet. In die sector hebben we

kader van research en development kunnen zij potten

namelijk te maken met teelt die natter is en langer duurt

voor ons testen of hun kas beschikbaar stellen zodat

waardoor andere eisen aan de pot worden gesteld. Die

wij een proef kunnen doen. Ook met retailers werken

doorontwikkeling van varianten wordt door de subsidie

wij graag samen om het product op de kaart te zetten

mogelijk gemaakt.”

en bij de consument onder de aandacht te brengen.”

“Alweer een mooie verbinding gelegd die een stimulans

Met name in de regio is WPT Biobased op zoek naar boom­

of dit jaar gestart zijn en waarbij PGHW! betrokken is:

oplevert voor de circulaire economie op dit gebied.”,

kwekers om de productverbetering te realiseren. En waar

y Mycobase (project voor het selecteren, kweken en toepas-

aldus Laura.

je misschien niet zo gauw aan denkt, is de machinebouw.

sen van schimmels voor het verwerken van restmaterialen.

Foto: iStock

Projecten in voorbereiding Projecten in voorbereiding die binnenkort starten

Laura beaamt de suggestie dat samenwerking op dat vlak Foto: WPT Biobased

Waar liggen de uitdagingen voor dit product?

ook toegevoegde waarde biedt: “Machinebouw voor groot-

Over deze vraag hoeft Laura niet lang na te denken. “Er is

schalige coatingprocessen zou bijvoorbeeld ook een hele

één hele grote uitdaging en dat is het tegelijk overstappen

interessante zijn.

In potentie geschikt als bouwmateriaal). y Circulaire watervoorziening (ondergrondse opslag van hemelwater in de tuinbouw). y Regionaal Versnellingshuis (pilot voor een regionaal ondernemersloket circulaire economie i.s.m. Het

van de gehele keten op onze innovatie. Alle partijen in de Wat heeft PGHW! betekend in de ontwikkeling van dit

keten moeten overtuigd zijn van het doel en het nut van

Uiteindelijk zal WPT Biobased verder door ontwikkelen

Versnellingshuis Nederland Circulair! en diverse

product?

de Bolayo teeltpot. Kosten kunnen hierbij soms een belem-

richting talloze aanverwante artikelen gericht op de tuin­

omgevingsdiensten in het Groene Hart).

“PGHW! heeft ons in verschillende opzichten ondersteund

mering vormen.” Maar er is goed nieuws: “Recent is een

bouwsector. “Je moet dan denken aan potten in andere

y Waterstof bij de boer (pilot bij een boer in Hazerswoude

in de ontwikkeling van de pot. Tijdens een recente platform-

grote order genoteerd. Een teler die levert aan een grote

maten, trays, clips, etc. Maar dat is een volgende fase.

die groene energie van zonnepanelen wil opslaan via

bijeenkomst kregen wij de mogelijkheid ons product te

supermarktketen in Duitsland gaat de potten afnemen en

Eerst de startfase van de Bolayo teeltpot goed afronden.”

waterstof).

pitchen. Wij kwamen op die manier in contact met andere

gebruiken. Zowel teler als retailer zijn overtuigd van de

duurzame ondernemers en brachten zo onze innovatie

duurzaamheid van het product en bereid deze in hun

onder de aandacht. Verbinding gelegd!”

onderneming in te zetten.” ** LEF = lokaal economisch fonds Gemeente Alphen a/d Rijn

28

29

v er bind en Project: H₂Onderwijs- en Demonstratiebus

Het project ‘H₂Onderwijs- & Demonstratiebus’ heeft tot doel een duurzame bus te ontwikkelen die verschillende mogelijkheden biedt op het gebied van onderwijs, techniek en innovatie. De bus is een mobiel fieldlab* met geïntegreerde energiecentrale.

Elektrisch en op waterstof

Inzetbaarheid

De bus gaat niet rijden op fossiele brandstoffen, maar op

Maar niet alleen het doceren ín de bus is een onderwijsdoel.

elektriciteit. Vervolgens wordt de bus aangevuld met een

Ook het onderhoud áán de bus biedt voldoende mogelijk­

waterstof energiecentrale. Innovatie en duurzaamheid zijn

heden voor multidisciplinair technisch onderwijs. Daarnaast

hier gecombineerd.

is de bus een rijdende showcase die door overheden, bedrij­ven en voor verschillende evenementen op het gebied van

Martin Seiffers, directeur Accenda en I-EM Delft:

“Het project is een samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en onderwijs om kennis over te dragen én op te doen rondom de energietransitie.” 30

Onderwijsproject

techniek of duurzaamheid kan worden ingezet. Inzittenden

Dat hiervoor geavanceerde techniek nodig is, is duidelijk.

kunnen terwijl de bus rijdt of op locatie worden geïnfor-

In samenwerking met o.a. mboRijnland zal de bus ingezet

meerd over de energietransitie.

worden om leerlingen van de opleiding CIV Smart Tech­ nology te vervoeren naar de bedrijven waar zij hun

Deelnemers

technische praktijklessen volgen. De apparatuur ín de bus

Platform Groene Hart Werkt! maakte de start van het project

faciliteert de docenten om tijdens de rit het lesgeven te

én de aanschaf van de bus mede mogelijk. Ook de ‘Alphen-

starten. Het rijdende leslokaal wordt geboren.

Gouda-Woerden-samenwerking’, de gemeente Alphen a/d Rijn en Holland Rijnland zijn partners in dit traject. Accenda en I-EM Delft uit Delft begeleiden het gehele proces en

Meer informatie:

dragen zorg voor de uitvoering van het project. Verschillende

I-EM Delft

partijen en geïnteresseerden worden uitgenodigd om deel te

H2Onderwijs & Demonstratiebus

nemen aan, mee te denken met en de leren van (delen van)

Interview Accenda

het project.

* Fieldlab = plek bij een bedrijf waar de technische kennis in praktijk zichtbaar wordt gemaakt.

31

Foto: iStock

Project: Bodemdaling polder Bloemendaal

fac iliter en

De Stichting Weids Bloemendaal heeft als doel het cultureel en historisch waardevolle veenweidelandschap in polder Bloemendaal in stand te houden. Daarbij is de ambitie geformuleerd verdere bodemdaling te beperken door de inzet van actief grondwaterbeheer. Na de start in 2014 zijn verschillende projecten in het kader van het project Weids Bloemendaal inmiddels afgerond. Momenteel zijn de tijd en het draagvlak rijp om het project bodemdaling in het kader van de regiodeal bodemdaling Groene Hart uit te voeren. Polder Bloemendaal ligt in het zuidwestelijkste deel van veenweidegebied Gouwe

pompjes en kleppen die door middel

Wiericke. De polder bestaat uit twee delen, een verstedelijkt deel (Gouda) en een

van Solar-energie functioneren. Tevens

landelijk deel (Waddinxveen). De lintbebouwing en het weidegebied hebben één

zal zonne-energie ter plaatse worden

waterpeil. Dit gezamenlijke peil wil de stichting in stand houden. Gezien de

opgeslagen.

beperkte drooglegging zal het grondwater met behulp van onderwaterdrainage

Dirk van der Eijk:

“Grondwater beheren met onderwaterdrainage is de missie.” 32

beheerd gaan worden. Tevens wil de stichting op de percelen een segmentatie

Het platform levert co-financiering

aanbrengen waardoor een gedeelte plasdras voor de weidevogels mogelijk wordt

voor dit project. Zij levert hiermee een

gemaakt.

actieve bijdrage aan het oplossen van kennislacunes op dit gebied. Het delen

Kennis ontbreekt over hoe bij de beperkte drooglegging het grondwater moet

van de kennis die wordt opgedaan, is

worden beheerd om de bodemdaling en daarmee de emissie van broeikasgassen

één van de doelstellingen van het

zoveel mogelijk te beperken. Tegelijkertijd is het van belang het gebruik van de

platform.

weilanden voor beweiding en het oogsten van gras mogelijk te houden en daarbij de gunstige condities voor weidevogels te behouden. De stichting verwacht dat door aanleggen van een gesegmenteerd drainagesysteem optimalisaties mogelijk zijn. Realisatie hiervan vindt plaats met Solar gestuurde sensor technieken en

Meer informatie: Stichting Weids Bloemendaal

33

inter v iew

Wat heeft een tankstation met circulariteit te maken? “Dat is best een lastige om te beginnen. Circulariteit is een breed begrip”, zo verzekert Henk van Os ons. In 1992 is het

D!vers Woerden Aan het woord: Henk van Os, manager D!vers Woerden

partner Ad Benschop heeft Henk er een ‘verzorgingsplek’ van gemaakt. De circulariteit komt terug in verschillende onderdelen. “Wij wilden wat met duurzaamheid destijds, voor mij was dat eigenlijk vanzelfsprekend. Deze verzorgingsplek is grotendeels zelfvoorzienend. Restwarmte van de vriezers en koelingen wordt gebruikt om het gebouw te verwarmen, het wascentrum gebruikt geen leidingwater, maar grondwater Foto: Marina Kemp

Full service tankstation met waterstof ambities

tankstation D!vers Woerden gebouwd en samen met zaken-

“Zonder PGHW! hadden wij niet gestaan waar we nu staan, dat is voor mij een zekerheid.”

dat zelf gezuiverd wordt. Een zonneboiler zorgt voor het verwarmen van het waswater en binnenkort worden 161 zonnepanelen op het dak gelegd.” Maar dat is niet het enige. “D!vers Woerden biedt 24/7 service aan in producten en diensten. Bij vier elektrische oplaadpunten of de fossiele brandstofpompen tank je je auto vol.

D!vers Woerden is een full service èn een onbemand tankstation onder de vlag van raffinaderij BP. Zij leveren energie in de breedste zin van het woord op een veilige, respectvolle en duurzame wijze. Het bedrijf heeft zich gecommitteerd aan een toekomst met een lage CO₂-uitstoot. D!vers Woerden is tevens voorzien van een restaurant, wasstraat, bloemenshop, wasserette, aanhangwagenverhuur en dogwash. Het opladen van elektrische auto’s en fietsen behoort ook tot de diensten die D!vers Woerden aanbiedt. 34

En terwijl je wacht tot je wasje in de wasserette klaar is, kan je genieten van een kop koffie en een broodje of een maaltijd. We gebruiken zo veel mogelijk lokale producten en serveren heerlijke broodjes. De samenwerking met een kapper, beautysalon en poetsbedrijf maken de service compleet. De naam ‘D!vers Woerden’ is dan ook niet zo maar gekozen.”

35

Wat is de toekomstdroom voor D!vers Woerden?

Henk is ervan overtuigd dat de hordes zeker genomen gaan

Lessgo

“D!ivers Woerden heeft al grootschalig onderzoek gedaan

worden gezien de enthousiaste reacties van alle betrokken

Lessgo in Alphen aan den Rijn levert slim en duurzaam

naar alternatieve energievormen. De grote droom is dan

partijen.

goederentransport vanuit bedrijven in Nederland naar Alphen aan den Rijn en omgekeerd. Het platform heeft

ook om binnen afzienbare tijd een ‘clean energy hub’ te Welke rol heeft PGHW hierbij vervuld of kan ze nog

ondersteuning geboden bij de subsidie-aanvraag voor

energie samenkomen, waarbij waterstof een heel groot

vervullen?

de ontwikkeling van dit bedrijf.

onderdeel gaat worden. Onze voorkeur is te investeren

Henks antwoord op deze vraag laat niets te wensen over.

in een eigen electrolyser – die elektriciteit kan omzetten

“Wat PGHW! inmiddels al voor D!vers Woerden heeft gedaan, Foto: Marina Kemp

realiseren. Een plek waar verschillende vormen van groene

in waterstof – met lokaal opgewekte groene stroom. De provincie Utrecht ondersteunt deze plannen en ook de samenwerking met de gemeente Woerden biedt mogelijk­ heden.”

is top! Nadat ik met Yolanda Ledoux (programmamanager PGHW!, red.) in contact ben gekomen, heb ik veel steun

Meer informatie:

gekregen. Haar kennis van het ambtelijk apparaat heeft mij

lessgo.nl

echt verder geholpen. Bij mijn zoektocht naar afnemers straks klop ik zeker weer bij haar aan. De inzet en het

Welke (grootste) hordes moeten nog worden genomen?

netwerk van PGHW! kan ik daar heel goed bij gebruiken.”

Natuurlijk is het een kwestie van samenwerken om de

Wet- en regelgeving op het gebied van geluid(soverlast)

plannen van Henk en Ad te kunnen uitvoeren. Provincie en

is een punt dat aandacht verdient. Het is een kwestie van

“De goede ideeën om ons verder te helpen zoals de organi­

gemeente zijn hiertoe bereid, maar ook de centrale overheid

cumulatie van de diverse geluidsdragers waardoor de grens

satie van het recente webinar Waterstof heb ik ook omarmd.

speelt een rol. Zij heeft een eigen ambitie om landelijk 25

overschreden gaat worden. In overleg met de Omgevings­

Zonder PGHW! hadden wij niet gestaan waar we nu staan,

tot 30 verkooppunten van waterstof te realiseren. “Wij hopen

dienst Midden-Holland bekijken wij de mogelijkheden ons

dat is voor mij een zekerheid.”

van harte dat wij één van die punten mogen worden en dat

terrein deels van geluidsisolatie te voorzien.” Waar is D!vers Woerden over vijf jaar?

de toekenning van subsidie onze kant op valt. Zonder sub­sidie is het niet mogelijk de investeringen te doen. Zodra we

“Daarnaast heeft D!vers Woerden behoefte aan een klein

“Over vijf jaar is D!vers Woerden hét tankstation van de

een aantal stappen in het voortraject hebben genomen, gaan

stuk extra grond. Vanwege de verplichte afstanden tussen

toekomst, dat is mijn droom. Het beschikt dan over een

wij op zoek naar afnemers. Tijdens het Webinar Waterstof dat

de aangeboden brandstoffen moet het terrein iets worden

waterstofverkooppunt, een -productieunit, snelladers en

PGHW! in april 2020 organiseerde, hebben wij hiervoor de

uitgebreid. Hiervoor is inmiddels een aanvraag bij de

pompen waarbij ook biobrandstoffen getankt kunnen

aftrap gedaan. Binnenkort zitten wij met een aantal

gemeente Woerden ingediend. Goedkeuring hiervan is

worden. Natuurlijk is het station nog steeds een

geïnteresseerden om tafel.

cruciaal voor de voortgang van het project.”

ontmoetings­plek met totaal verzorgfunctie. En persoonlijk?

36

Foto: iStock

Zolang ik er plezier in heb, blijf ik mij hiervoor inzetten.”

37

inspir er en Project: Stedelijke herstructurering

Het Ministerie van Economische Zaken, de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland en het Kadaster startten in 2016 pilots om antwoord te krijgen op de vraag hoe het vestigingsklimaat in het Groene Hart voor ondernemers kan worden verbeterd. Dit betekent dat ze informatie verzamelden voor een mogelijke wettelijke regeling voor het verbeteren van dit klimaat, oftewel stedelijke herverkaveling. Het uitgangspunt was groei.

“Het is belangrijk gebleken dat je bewust kijkt naar het type bedrijven dat zich vestigt op een bedrijventerrein. Dit bepaalt ook het karakter en de uitstraling van een bedrijventerrein.” 38

De conclusie die uit beide pilots getrokken werd, was dat het te vroeg was om de

steunde deze pilots actief door het

herverkaveling te realiseren. Positieve punten die uit het onderzoek naar voren

uitzetten van een behoeftenpeiling

kwamen, zijn het feit dat beide gemeenten een beter inzicht hebben gekregen in

in haar netwerk. In de gemeenten

met name de werkwijze van de verschillende bedrijven en dat het karakter van een

Woerden en Bodegraven-Reeuwijk

bedrijventerrein van wezenlijk belang is voor bedrijven. Een bedrijventerrein met

zijn in 2016 de pilots uitgevoerd.

vooral bedrijven in de logistieke sector is er niet bij gebaat als zich veel bedrijven vestigen met een andere bedrijfsvoering. Daarnaast heeft door het onderzoek het

De methodieken die daarbij gebruikt

relatiebeheer een positieve impuls gekregen.

werden, zijn: y Vergaande participatie door grond­ eigenaren en gebruikers. y Grondeigenaren en eventueel gebruikers maken zelf een ruilplan. y Overheid heeft een faciliterende rol. y Snelheid. Foto: gemeente Bodegraven-Reeuwijk

Dirk Lauwers (Team Economie), gemeente Bodegraven-Reeuwijk:

Platform Groene Hart Werkt! onder-

39

Foto: iStock

Project: Topsurf Veenweidegebieden Hazerswoude

v er bind en

Het concept van Topsurf Nederland (TSN) is om organische reststoffen zoals dierlijke mest, slib/bagger en plantaardige materialen te mengen tot een waardevolle bodemverbeteraar, Topsurf genoemd. Het Topsurfmengsel is o.a. te gebruiken om bodemdaling tegen te gaan en de bodem te ver­ rijken. TSN doet praktijkonderzoeken om de inzetbaarheid en de werking van deze nieuwe grondstoffen te onderbouwen. Eén van deze onderzoeksprojecten was Topsurf Veenweidegebieden Hazerwoude gestart in 2016. Voor Alphen aan den Rijn en het Groene Hart een belangrijk innovatief project in de strijd tegen bodemdaling en het stimuleren van de circulaire economie. Doel was een meerjarig onderzoeksproject uit te voeren om de effecten van het Topsurfmengsel op diverse percelen veenweiden in Hazerwoude te meten. Het ging hierbij om het effect op bodemdaling, bodemvruchtbaarheid, CO₂-emissie, biodiversiteit maar ook effect op de lokale economie.

Johan van Veen, accountmanager Bedrijven Gemeente Alphen aan den Rijn:

“Een geweldig idee is vaak de basis voor een circulair project maar daarna begint het pas echt.” 40

Platform Groene Hart Werkt! heeft het project Topsurf Veenweidegebieden

“Er zijn nog veel barrières te overwinnen. Het is één grote leercurve waar we midden in zitten.”

actief ondersteund door haar netwerk in te zetten. Gesprekken bij onder meer ministeries en omgevingsdienst Midden-Holland over wet- en regelgeving (en ruimte hierin) en contacten bij subsidieverstrekkers over de projectfinanciering werden georganiseerd. Toch is het project in 2019 stopgezet. In ieder geval voorlopig. Belangrijkste redenen hiervoor waren complexiteit in wet- en regelgeving als het gaat om het

Meer informatie: Topsurf Nederland Over Topsurf

mengen van reststromen en mest. Ook het managen van een dergelijk complex project met veel verschillende belanghebbende partijen bleek in de praktijk voor de initiatiefnemers een lastige opgave.

41

inter v iew

Wat was je drijfveer voor de oprichting van De Terugwinning? Na de luchtvaart en de muziekinstrumentenhandel brak er een nieuwe periode aan in het leven van Arjan. Hij was ervan overtuigd geraakt dat de combinatie van ‘delen wat je hebt’, ‘mensen ten dienste zijn’ en ‘de zorg centraal stellen’ een

Circulariteit en maatschappelijke betrokkenheid hand in hand Aan het woord: Arjan Nihot, initiatiefnemer en voorzitter Stichting De Terugwinning

Arjan Nihot, foto: Stichting De Terugwinning

De Terugwinning

belangrijke plek in zijn werk moesten gaan innemen. “Op een bepaald moment in mijn leven, stond ik voor de uitdaging om voor mijzelf te beginnen. Eén ding wist ik zeker: Dit moet binnen het sociaal domein zijn. Via via kwam ik in contact met de ANWB die een partij zocht die zich wilde inzetten fietsen op te knappen voor vluchtelingen. Om een lang verhaal kort te maken, daar is een zorgconcept uit ontstaan en twee jaar geleden is hiervoor Stichting De Terugwinning opgericht. Als officiële partner van ANWB Kinderfietsenplan gingen we van start. Mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt repareren fietsen die de ANWB gedoneerd krijgt. De

“De ondersteuning door het programma hebben wij met name gebruikt om onze businessplannen te herschrijven, goed na te denken over de toekomst en alles te laten doorlichten door professio­nals.”

gerepareerde fietsen komen terecht bij kinderen in armoede in de regio. “

Stichting ‘De Terugwinning’ zet zich in voor de terugwinning van sociaal en maatschappelijk kapitaal. De stichting biedt plek voor mensen die op zoek zijn naar sociale contacten, structuur en dagritme of die een helpende hand nodig hebben bij het vinden van een nieuwe werkomgeving. In de projecten die De Terugwinning aanpakt, staan circulariteit en toekomstbestendigheid centraal.

Hoe werken maatschappelijke betrokkenheid en

Het terugwinnen van materialen is circulariteit ten voeten

circulariteit samen?

uit. Maar dat dit wordt gedaan door mensen met een afstand

“Door onze deelname aan de sociale beursvloer in Woerden

tot de arbeidsmarkt maakt De Terugwinning bijzonder. Arjan

kwam ik in contact met Verweij Houttechniek uit Woerden.

legt uit: “Via de sociale partners worden mensen bij ons

Met Verweij zijn we een samenwerking aangegaan om het

aangemeld. Zij kunnen werk doen in verschillende discipli­

hout van hardhouten deuren, uit sloop- en/of renovatie­

nes, zowel in het fietsenplan als in het hout. Voor deze

projecten, terug te winnen. Dit hout gaat via Verweij naar

mensen is het een opleidingstraject met als doel hen in het

een derde die dit opnieuw verwerkt in de meubelindustrie.

reguliere arbeidsproces te krijgen. Inmiddels is dit voor elf

De overige materialen uit de deur worden ook gerecycled.

personen al gelukt. Echt een prestatie om trots op te zijn.”

Er blijft slechts 1% restafval over.”

42

43

inter v iew

Zelf is De Terugwinning recent een klein productiebedrijf

een punt van huisvesting is goed contact met verantwoorde­

voor de fabricage van kleine meubels gestart. “Ook hier

lijken cruciaal. Wij kunnen daarbij alle hulp gebruiken.”

draait het om circulariteit”, zo vervolgt Arjan. “De verbin­ dingen die uit de oude deuren worden gehaald, krijgen

Wat zijn jullie kritische succesfactoren?

hier een tweede leven. Mondjesmaat investeren wij in de

“Het toeleveren van mensen is wel een dingetje”, zo drukt

machines die nodig zijn. Momenteel wordt hard aan de

Arjan zich uit in duidelijke bewoordingen. “Er zijn veel

ontwikkeling van dit nieuwe product gewerkt dat ook een

factoren die een rol spelen. Met goede afspraken lukt het

beschei­den verdienmodel moet opleveren. Een stabiele

uiteindelijk gelukkig wel om mensen bij onze stichting te

organisatie is het uiteindelijke doel.”

laten werken.”

“Bedrijven die een verantwoording hebben op het gebied van social return on investment (sroi) en daar geen invul­ling voor weten nodig ik van harte uit om te komen praten.”

voornamelijk de sociale doelstelling, maar levert daarnaast een forse besparing voor de sociale voorziening op. De elf personen die inmiddels al naar betaald werk zijn door­ gestroomd, betekenen voor de sociale partners van de gemeente een besparing van ruim € 1 mln. op jaarbasis.” Met welke partners zouden jullie nog graag samenwerken? “In de kern is De Terugwinning bezig een goede demontagefabriek te runnen. Daar zijn verschillende partijen bij nodig.

Welke rol heeft PGHW! voor jullie vervuld?

De kritische succesfactoren liggen niet alleen op het sociale

“Onze stichting prijst zich gelukkig eind 2019 te hebben

vlak. “De huidige bedrijfsruimte is beperkt, met name voor

mogen deelnemen aan Move2Social Groene Hart. Daar zijn

het opslaan van aangeleverde deuren. Ik kan maar één

samenwerking op het gebied van het hergebruik van het

we PGHW! dankbaar voor.” Move2Social begeleidt onder­

container kwijt en dat is in feite veel te weinig. In onze 850

materiaal uit deuren.”

nemers met een goed idee naar duurzaam sociaal onderne-

m werken we zowel aan de houtbewerking als aan de fietsen

betreft, zit je snel aan het plafond. Het goede nieuws is dat

merschap. PGHW! was één van de partijen die de realisatie

en dat is krap. Dat heeft alles te maken met financiën,

we zeker progressie maken.”

van Move2Social Groene Hart mogelijk maakten. “De onder-

overigens ook een kritische factor. Wij moeten veel inves­

steuning door het programma hebben wij met name gebruikt

teringen doen in materiaal en machines. Kostentechnisch

Wat zijn jullie plannen voor de toekomst als het gaat om

afval. De fietsen die wij binnen krijgen, demonteren wij. Wij

om onze businessplannen te herschrijven, goed na te

een intensieve dus, terwijl de marges klein zijn. Wat groei

terugwinnen van grondstoffen?

hergebruiken wat wij kunnen, maar de banden blijven vaak

Over zijn ambitie hoeft Arjan niet lang na te denken: “De

over. Mijn idee is om daarvan wellicht schokabsorptieplaten

grootste deurenstripper van Nederland worden. Natuurlijk

te maken. Het onderzoek naar de haalbaarheid daarvan kost

doen we dat niet alleen. Met verschillende partijen gaan we

geld. Een geïnteresseerde partij is van harte welkom om te

kijken hoe we dat kunnen aanpakken. Decentralisatie is

bespreken wat hierin te ontwikkelen valt.”

2

denken over de toekomst en alles te laten doorlichten door professio­nals. Er werd een prima coach aan ons verbonden. Die heeft ons echt verder geholpen. Zelfs nu nog komt hij langs om te reflecteren.”

Foto: Stichting De Terugwinning

Niet alleen Verweij en ANWB zijn onze partners hierin. Binnenkort bespreken wij met BAM Nederland over een

“Maar waar wij nog echt naar op zoek zijn, is een partij die kan meedenken in het verwerken van het fietsenbanden­

daarbij een belangrijke. We houden er dan ook rekening mee Voor de toekomst zou De Terugwinning het netwerk van

dat we verschillende vestigingen door het land heen gaan

Tot slot roept Arjan bedrijven op om zich te melden.

PGHW! ook goed kunnen gebruiken. “Het platform heeft

openen. Met de gemeente Bodegraven-Reeuwijk zijn wij

“Bedrijven die een verantwoording hebben op het gebied

een hele sterke link met gemeenten en overheidsdiensten.

inmiddels al in gesprek.”

van social return on investment (sroi) en daar geen invul­ling

Zij zijn enthousiast over ons concept en dus is goede

voor weten nodig ik van harte uit om te komen praten.

samenwerking van groot belang zeker -zoals bij ons het geval

En natuurlijk is uitbreiding van het aantal werknemers iets

De Terugwinning kan dat concreet maken, heeft heldere

is- als je geen gebruik maakt van subsidies. Bijvoorbeeld op

wat in de plannen van De Terugwinning te lezen is. “Het dient

meetpunten en is toegerust om die behoefte in te vullen.”

44

45

v er bind en Project: Parksharing

Illustratie: FLOOW2

Bij steeds meer bedrijven groeit het bewustzijn rondom lokaal samenwerken en duurzaam ondernemen. Daarnaast heeft het ene bedrijf een grote vraag naar materialen, hulpmiddelen of extra mankracht, terwijl er bij andere bedrijven materieel stil staat of personeel beschikbaar is. ‘Parksharing’ is de oplossing. Via het Parksharing platform kunnen lokale bedrijven en organisaties samenwerken en ongebruikte bedrijfsmiddelen, faciliteiten, reststromen, diensten en personeel met elkaar delen. Dit kan op het eigen bedrijventerrein, maar ook met andere bedrijven in de gemeente. In de Groene Hart

“Dit online deelplatform helpt ondernemers om kosten te besparen of hun inkomsten te vergroten.”

Regio zijn de gemeenten Alphen a/d Rijn en Zuidplas al gestart met dit

Illustratie: FLOOW2

Burgemeester Liesbeth Spies van Alphen a/d Rijn:

online deelplatform. Ondernemersverenigingen in beide gemeenten ondersteunen het digitale match­ platform.

Door Parksharing Alphen a/d Rijn en Parksharing Zuidplas Onderneemt willen beide gemeenten lokale samenwerking, delen en circulair ondernemen bij bedrijven en organisaties op een praktische manier stimuleren. Voor bedrijven die aan de slag gaan met Parksharing zijn de voordelen veelzijdig: het zorgt voor minder verspilling, meer hergebruik en tegelijkertijd is het een extra verdienmodel.

46

47

Escaperoom PGHW! heeft aandacht gegeven aan de realisatie van een Ondernemers kunnen zowel kosten besparen als omzet realiseren. Bovendien is

Het initiatief voor het aanbieden van

escaperoom om jongeren te enthousiasmeren voor techniek­

het dé mogelijkheid om in contact te komen met buur­bedrijven en meer lokaal

Parksharing in deze regio komt van

onderwijs. Een project van het TechniekHuis Nieuwkoop, een

samen te werken. Op het platform is er zowel ruimte voor vraag als aanbod en

Groene Hart Werkt!. In de deel­nemende

samenwerkingsverband tussen lokale overheid, werkgevers

inmiddels wordt er al een diversiteit aan producten en diensten aangeboden én

gemeenten is Parksharing een pilot die

en scholen.

gevraagd.

minimaal anderhalf jaar loopt. Tijdens de pilot dragen de initiatief­nemers de kosten voor deelname aan het platform, voor bedrijven is het dus gratis tijdens de pilot. FLOOW2 ont­

Meer informatie: techniekhuisnieuwkoop.nl

wikkelde de business-to-business

Illustratie: FLOOW2

deelmarkt­plaats en creëert voor elke deelnemende gemeente een op maat

Foto: Techniekhuis Nieuwkoop

gemaakt lokaal platform. FLOOW2 is het eerste bedrijf ter wereld dat lokaal te en de kansen van het delen van bedrijfsmiddelen te faciliteren.

Stichting Veenweiden Innovatiecentrum PGHW! besteedt aandacht aan en werkt samen waar

Parksharing Groene Hart www.parksharing.nl www.floow2.com Parksharing: hoe werkt het?

48

mogelijk met de Stichting Veenweiden Innovatiecentrum.

Meer informatie: Foto: Veenweiden Innovatiecentrum

100

en internatio­naal werkt om de behoef­

Het Veenweiden Innovatiecentrum Zegveld initieert en stimuleert innovatie en verspreidt kennis en kunde over de onderwerpen water, landbouw, bodem, natuur & bio­ diversiteit en klimaat & energie in het Nederlandse veenweidengebied. Meer informatie: veenweiden.nl

49

Foto: iStock

Project: CIRCO Track ‘Circulaire Kaassector’

fac iliter en

Circulaire economie is een systeem waarin hoogwaardige diensten worden geleverd, waar producten langer meegaan, slim worden hergebruikt en gerecycled. De kaassector staat voor uitdagingen als het gaat over circulair ondernemen. Een driedaags ontwikkeltraject brengt ketenpartners bij elkaar om samen nieuwe kansen te ontdekken. Uitdagingen binnen de kaassector

elkaar nieuwe kansen te ontdekken. In een driedaags ontwikkeltraject onder

vragen om nieuwe ontwerpen en

leiding van CIRCO.nl , de CIRCO Track ‘Circulaire Kaassector’, worden de uit­

nieuwe business modellen. Voor-

dagingen in kaart gebracht. CIRCO helpt de deelnemers met kennis, instrumenten

beelden zijn het niet recyclebare

en interactie in de ontwikkeling van een lange termijn visie en een concreet plan

kunststof verpakkingsmateriaal van

voor de realisatie van nieuwe business modellen. Technische en commerciële

kaas of het gebruik van niet afbreek-

haalbaarheid, gevolgen voor de bedrijfsvoering én impact zijn onderdelen van

baar kunststof voor kaaskorsten.

de workshopdagen.

Voor ondernemers die circulariteit

Co-initiator van CIRCO.nl, Pieter van Os:

onderdeel laten zijn van hun bedrijfsvoering is het van belang na te denken hoe deze processen kunnen worden

“Circulair ondernemen is eigenlijk het opzetten van een innovatiebril waarmee je tot nieuwe concepten komt.” 50

verduurzaamd.

Meer informatie: circonl.nl

In samenwerking met de Kaasacademie en de Provincie Zuid-Holland faciliteer­ de Platform Groene Hart Werkt! dit ontwikkeltraject. Bedrijven die kaas maken en verpakken, producenten van kaasverpakkingen, retailers én ketenpartners die machines leveren aan de kaasindustrie zijn uitgenodigd met

51

inter v iew

Waarom hebben jullie Veezel© ontwikkeld? Samenwerking is het sleutelwoord in het ontwikkelings­ proces van Veezel© tot zover. En die samenwerking komt voort uit de behoefte een bijdrage te leveren aan bewustwording. “Over het klimaat, ons gebruik daarvan en het benutten van reststromen”, zo verzekert Herrejan ons. “Twee jaar geleden trof ik Remko die dezelfde bewustwording doormaakte. Er was een klik. Samen naar een nieuw product.