2.7b Reactie op zienswijzen GR Sociaal.pdf

Daarnaast heeft gemeente Papendrecht zelf een aantal ambities maar zijn ook de financiële vooruitzichten onzeker. Gemeentelijke samenwerking en innovaties zijn daarom

16

noodzakelijk om de realisatiekracht van gemeenten op peil te houden. We willen daarbij voortbouwen op de kracht van onze gemeenschappelijke regelingen. In de aanbiedingsbrief die u meezendt met de stukken geeft u kort aan welke concrete uitdagingen er voor ons liggen op het terrein van de Wmo en Participatiewet. U stelt daarbij dat er wezenlijk iets anders nodig is, willen we de toekomst van het sociaal domein bestendig houden. We zien in de stukken de inspanningen terug die u doet om dit vanuit uw positie voor elkaar te krijgen en we waarderen deze. We herkennen ook de rol die wij daar als gemeente in te vervullen hebben. Graag zetten we de goede samenwerking met u voort, ook in deze tijd waarin de gezamenlijke uitdagingen voor de toekomst lastig zijn. We verkennen graag samen met de GR'en de regiogemeenten de kansen om onze slagkracht te vergroten. Reactie Het Dagelijks bestuur is blij te lezen dat we hierin gezamenlijk optrekken.

Zienswijze gemeente Hendrik-Ido-Ambacht (definitief) Algemeen 1. Waardering voor gewijzigde programmaopbouw en inspanning voor inwoners Zoals beschreven in de aanbiedingsbrief zien wij dat er sprake is van een andere, overzichtelijke programmaopbouw langs de lijnen van een aantal hoofdzakelijk maatschappelijk opgaven. Wij spreken onze waardering uit voor deze verandering. Het vergroot de leesbaarheid van de concept begroting 2025 en de transparantie in de activiteiten van de GR Sociaal. Hiernaast danken wij de GR Sociaal voor de inspanningen die zij verricht om onze inwoners waar nodig te ondersteunen. Reactie Het Dagelijks Bestuur dankt de gemeente voor de uitgesproken waardering. Voorjaarsbrief 2024 en Begroting 2025 In de eerste plaats danken wij u voor het opleveren van de tweede Voorjaarsbrief 2023 van de GR Sociaal. U heeft de vorig jaar gestarte werkwijze voorgezet; wij uiten hierover onze tevredenheid. In onderstaande zienswijze beschouwen wij de voorjaarsbrief 2024 en de begroting 2025 tegelijk. Wij zien dat deze documenten onderling verweven zijn omdat ontwikkelingen die zich in 2024 voordoen, doorwerken in 2025. Onze belangrijkste aandachtspunten zijn daarnaast van toepassing op beide documenten. 2. De betaalbaarheid van het beleid is nog verder onder druk komen te staan.

In onze vorige zienswijze behorend bij de begroting 2024 hebben wij een nadrukkelijk waarschuwingssignaal afgegeven over de betaalbaarheid van dit onderdeel van het sociaal domein. Destijds zagen wij een financieel negatief beeld ontstaan voor de langere termijn en wezen op het risico dat wij financiële afwegingen zouden moeten maken waardoor de ondersteuning van onze inwoners onder druk zou komen te staan. Wij constateren op basis van de voorjaarsbrief 2024 en de begroting 2025 dat het financieel negatieve perspectief sterk is verslechterd. Wij uiten hierover onze ernstige zorgen. Uit uw aanbiedingsbrief maken wij op dat u onze zorgen deelt. Specifiek zien wij dat de kosten bij de opgaven Bestaanszekerheid Versterken, Zorgen voor Ondersteuning en Bedrijfsvoering stijgen. Hierbij begrijpen wij dat de kostenstijgingen voor een groot deel veroorzaakt worden door indexering als gevolg van de vernieuwde CAO-afspraken. Echter, wij zien in het geval van de opgave Zorgen voor Ondersteuning dat er sprake is van een stijging van de klantaantallen op basis van de trend. De lokale en regionale ontwikkelingen binnen deze opgave houden natuurlijk verband met de landelijke ontwikkelingen rondom de inkomensafhankelijke eigen bijdrage voor de Wmo. Hierover blijft voorlopig onzekerheid bestaan zolang er op landelijk niveau nog geen nieuw kabinet is gevormd.

Ondanks dat er zoals in het geval van de Wmo landelijke ontwikkelingen spelen, is het van zeer groot belang maatregelen te nemen om het sociaal domein betaalbaar te houden. Het uitgangspunt hierbij moet zijn dat het sociaal domein toekomstbestendig wordt gemaakt. De financiële middelen vanuit het Rijk moeten toereikend zijn voor de bekostiging van dit domein.

17

Reactie De kosten van het sociaal domein nemen landelijk hard toe. De beschikbare middelen zijn landelijk te laag en dat vertaalt zich ook door naar gemeenten. Naast alle activiteiten die wij in onze regio gezamenlijk inzetten om de kosten te beheersen, vraag het ook aanpassing van landelijke budgetten en regelgeving om het sociaal domein betaalbaar te houden. Wij trekken graag samen met u op in deze opgave. 3. Het nemen van maatregelen is essentieel om het sociaal domein toekomstbestendig te maken. Het perspectief zoals gepresenteerd in de voorliggende meerjarenbegroting van de GR Sociaal vraagt om het nemen van maatregelen en het maken van keuzes hierover. Wij waarderen dat de GR Sociaal met de Uitgangspuntennotitie 2025 maatregelen heeft genomen en deze heeft verwerkt. Wij vinden het belangrijk om de uitwerking van deze maatregelen te monitoren. Wij roepen u op deze maatregelen nauwgezet te monitoren en hierover te rapporten in een volgend P&C-document. Echter, er is meer nodig. Wij spreken daarom onze uitdrukkelijke steun uit voor de door het AB vastgestelde Bestuurlijke Opdracht zoals beschreven in de aanbiedingsbrief en zien uit naar de resultaten hiervan. Reactie Dank. Wij zetten ons in om de bestuursopdracht samen met u uit te voeren. 4.

Wij verzoeken u dringend de gevraagde sturingsinformatie alsnog te presenteren Wij uiten hierbij onze nadrukkelijke zorg over de nog altijd ontbrekende, gemeentespecifieke sturingsinformatie waar wij inmiddels meermaals om hebben gevraagd. In de aanbiedingsbrief spreekt u over een 'freeze' ten aanzien van het regionale traject ‘ICT Beweegt’. Deze 'freeze' leidt ertoe dat de GR Sociaal geen financiële informatie gecombineerd met inhoudelijke informatie over bijvoorbeeld cliëntaantallen aan gemeenten kan presenteren. Deze informatie is echter essentieel voor ons om de juiste analyse te maken en op basis hiervan keuzes ten aanzien van beleid dat de GR Sociaal uitvoert. Wij vinden de stijging van de kosten voor het onderdeel Bedrijfsvoering dan ook buitengewoon ongemakkelijk. Ondanks deze stijging wordt ons lang bestaande verzoek ook in 2025 niet ingewilligd. Wij verzoeken dringend in gesprek te gaan met de Servicegemeente Dordrecht, de oorzakelijke ‘freeze’ op te lossen en alsnog de gevraagde sturingsinformatie te presenteren. Reactie Voor het eerst dit jaar is bij de jaarstukken 2023, de uitgangspuntennotitie 2025, de begroting 2025 en de voorjaarsbrief 2024 een tabellenboek toegevoegd waarin deze cijfers per gemeente zijn gespecificeerd. Het doel is om in 2025 meer gemeentegerichte gegevens te kunnen leveren.

Het gaat om het samenbrengen van financiële informatie en bestandsinformatie in een digitaal dashboard. Door het regionale programma ‘ICT beweegt’ hebben we dit eerder nog niet kunnen realiseren. Het doel blijft om in 2025 wel aan uw wens te voldoen. Dit is daarom ook als 1 van de doelen in de begroting 2025 bij Bedrijfsvoering gepresenteerd. De snelheid en voortgang hiervan wordt en blijft echter beïnvloed door het regionale programma “ICT beweegt”. Wij overbruggen deze tijd door 2 keer per jaar een gemeentegerichte rapportage op ambtelijk niveau te presenteren en te bespreken. Ook is er een dashboard op gemeenteniveau beschikbaar van de bestandsontwikkelingcijfers. Ambtenaren van de gemeente hebben toegang tot dit dashboard en in overleg met de gemeenten wordt constant gewerkt aan verbetering van de kwaliteit van dit dashboard. Daarnaast komen wij graag bij uw raad op bezoek om een toelichting te geven op alles wat de GR Sociaal voor u doet en kan doen en om detailcijfers over uw gemeente te presenteren. Tijdens dit gesprek kunnen we dan ook uw bovenstaande verzoek verder met u uitwerken en concretiseren.

Zienswijze gemeente Sliedrecht (concept, besluit verwacht 3 juli 2024) Vooraf 1. Opbouw documenten

18

Net als vorig jaar wensen wij op te merken dat de wijze waarop de verschillende documenten zijn opgebouwd maken dat het lastig is een bestuurlijk oordeel te vellen. Dit wordt deels veroorzaakt doordat de structuur van de documenten is gewijzigd en omgezet naar de inhoudelijke opgaven. Daarnaast vraagt het ook om aanvullende informatie en duiding op de voortgang en realisatie van de doelstellingen. Reactie Er is gekozen voor het gezamenlijk aanbieden van deze 3 documenten zodat de ontwikkeling over meerdere jaren voor u goed zichtbaar is. Wij hebben dit jaar diverse aanpassingen gedaan om de leesbaarheid, maar ook het inzicht in de effecten te vergroten. Wij realiseren ons dat dit een groeimodel is en dat er tijd nodig is om de ontwikkelingen volledig door te voeren. Zo zal de jaarrekening 2024 nog gebaseerd zijn op de begroting 2024, die niet is opgebouwd langs de hernieuwde doelen en indicatoren die in de begroting 2025 zijn opgenomen. Wel zullen wij bezien hoe we hier in 2024 al naar toe kunnen werken en daarmee steeds meer scherpte op voortgang en realisatie van de doelstellingen kunnen presenteren. Algemeen 2. Waardering medewerkers Wij willen onze dank en waardering uitspreken voor de medewerkers van de GR Sociaal.

Dagelijks staan uw medewerkers klaar om onze inwoners bij te staan met hulp en ondersteuning op het gebied van bestaanszekerheid, maatschappelijke ondersteuning en de begeleiding naar werk. Daarnaast verdient de wijze en snelheid waarmee invulling en uitvoering is gegeven aan de Energietoeslag 2023 een compliment. Reactie Het Dagelijks Bestuur dankt de gemeente voor de uitgesproken waardering. 3. Zorgen ontwikkeling bijstandsbestand Helaas moeten wij ook constateren dat onze zorgen over de ontwikkeling van ons bijstandsbestand niet af- maar juist toegenomen zijn. Dit terwijl op lokaal niveau (succesvol) een bijdrage is en wordt geleverd vanuit twee verschillende projecten om inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt actief richting werk te ontwikkelen. Dat betekent dat het werkelijke resultaat van uw geleverde inspanningen lager uitvalt, daar waar wij juist hogere verwachtingen koesteren. Reactie De bestandsontwikkeling van bijstandsklanten in de gemeente Sliedrecht is in 2023 inderdaad opnieuw gestegen, terwijl dit op het Drechtstedenniveau vrijwel gelijk gebleven is. De afgelopen jaren wordt het stijgende bestand vooral beïnvloed door de instroom van statushouders die relatief langzaam uitstromen door hun inburgeringstraject. Met name in Sliedrecht zorgt die doelgroep voor een relatief grote druk op het bestand.

In gemeenten met relatief kleine bijstandsbestanden worden deze ontwikkelingen relatief zwaar gevoeld. Doordat het grootste deel van de instroom bestaat uit statushouders is snelle uitstroom minder gemakkelijk. Wat kunnen we wel doen om onze effectiviteit te vergroten? Wij erkennen dat aanpassing van het beleid op dit thema nodig is en wij gaan graag met u in gesprek over nieuwe beleidskeuzes. De landelijke ontwikkelingen op dit vlak (aanpassing van de Participatiewet, nieuwe opdrachten aan de arbeidsmarktregio's zoals het Regionaal Werkcentrum en een bredere vraag aan werkbedrijven) zien wij als kans. Samen et alle gemeenteraden in de regio gaan we graag met dit onderwerp aan de slag. Daarbij gelden enkele belangrijke pijlers: de inzet op een transformatieplan (door het Rijk zijn voor de komende jaren extra middelen (incidenteel en structureel) beschikbaar gesteld om het SW bedrijf om te vormen naar een ontwikkel bedrijf én de huidige infrastructuur beschikbaar te houden), de inrichting en uitvoering van het Regionaal Werkcentrum en de aanpassing van ons re-integratie en participatiebeleid dat aansluit bij de veranderde samenstelling van het bestand, meer inzet op ontwikkelen, de landelijke herijking meeneemt en zich gaat richten waar nodig op specifieke doelgroepen zoals bijvoorbeeld jongeren en statushouders). Jaarrekening 2023

19

4. Inzicht in ontwikkeling bijstandsbestand en aantal voorzieningen Wmo De conceptjaarrekening van de GR Sociaal loopt in zijn totaliteit nagenoeg gelijk op met de najaarsbrief 2023. Opvallend is dat de kosten voor de WSW en beschut werk hoger uitvallen en een financieel voordeel gepresenteerd wordt op arbeidsparticipatie en de Wmo. Gezien de samenstelling van ons bijstandsbestand hadden wij verwacht een tegengestelde beweging te zien om ontwikkeling en uitstroom te realiseren. Ten aanzien van de Wmo hebben we kunnen constateren dat over de gehele linie (exclusief dagbesteding) een krimp heeft plaatsgevonden in het aantal voorzieningen. Wij hebben zorgen over het effect van de wachttijden en de gevolgen daarvan voor onze inwoners. Wij verzoeken u dan ook meer inzicht te verlenen in de onderliggende ontwikkelingen die ten grondslag liggen aan de krimp om zo beeld te krijgen van de kansen en bedreigingen. Reactie De hogere kosten voor de Wsw kan geduid worden doordat we te maken hebben met CAO loonstijgingen en het treffen van een voorziening spaarverlof. Ondanks deze hogere lasten is de gemeentelijke bijdrage slechts gestegen met € 50k voor de Drechtsteden. Dit komt onder andere doordat een deel van de stijging gecompenseerd is met een hogere Rijksvergoeding IU Participatie onderdeel Wsw.

Voor arbeidsparticipatie hebben we onder andere te maken gehad met de effecten van de organisatieverandering. Sinds september 2023 had de organisatie te maken met vacatures van zowel leidinggevenden als consulenten waardoor de aanpakken vertraging op liepen. Wij delen uw zorg over de uitvoerbaarheid van de Wmo door de personele tekorten. Wij houden u zo veel als mogelijk op de hoogte van de kansen en bedreigingen van zowel de autonome ontwikkelingen als de genomen maatregelen of nemen maatrelen. Ook hierom zijn we blij dat we samen optrekken in de opdracht om te werken naar een toekomstbestendig sociaal domein. Voorjaarsbrief 2024 5. Nauwere samenwerking met de gemeente De Voorjaarsbrief is financieel-technisch van aard en betreft een actualisatie van de begroting op basis van de resultaten 2023, de uitgangspuntennotitie 2025 en overige algemene trends en ontwikkelingen. Voor Sliedrecht leidt dit tot een netto verzwaring van de lasten met € 1.074.000. Een zeer forse opgave. Het gaat hierbij om het realiseren van een verhoogde uitstroom van bijstandsgerechtigden richting werk en het dempen van de zorgvraag door te verwijzen naar algemene voorzieningen en afschalen naar lichtere vormen van ondersteuning. Met deze beweging wordt ook de impliciete vraag aan gemeenten gesteld om te investeren in de lokale structuur.

Aanvullende inzet op het bijstandsbestand met als doel uitstroom richting werk, dagbesteding en participatieplaatsen vraagt om verruiming van de lokale voorzieningen. Door de directe samenhang in regionale en lokale diensten verzoeken wij u om nog nauwer de samenwerking aan te gaan met onze organisatie om tot samenhangende voorstellen te komen zodat een integrale afweging kan worden gemaakt door onze raad. Reactie Wij zien het belang van een nauwere samenwerking met uw gemeente. Dit geldt zowel voor samenwerking op uitvoerend niveau (bijvoorbeeld in het Bonkelaarhuis), tactisch niveau (samenwerkingsafspraken) als strategisch niveau (beleidsuitgangspunten, inspelen op belangrijke grote ontwikkelingen). Sinds de organisatieverandering in september 2023 kennen we door de hele organisatie heen gemeentegerichte teams. Door deze wijze van werken is het mogelijk om de inzet ook veel meer gemeentegericht uit te voeren. Het is zaak om in 2024 te komen tot een werkwijze om dit zo effectief mogelijk te laten zijn. Daarbij zien we grote meerwaarde in het verbinden van de directe dienstverlening vanuit de verschillende organisaties rondom de inwoner. Op deze manier kunnen we een integrale afweging maken, zorgen we voor een passend aanbod aan ondersteuning en voorkomen we onnodige zorg. Begroting 2025 6.

Zorgen of genomen maatregelen afdoende zijn om kostengroei te dempen De begroting 2025 laat voor Sliedrecht een zeer forse structurele verzwaring van de lasten zien. In 2025 stijgen onze netto lasten voor de activiteiten en verantwoordelijkheden van de GR Sociaal met maar liefst € 1.095.000. Dit is voor het grootste deel toe te schrijven aan de ontwikkeling op de inkomensregelingen en de Wmo voorzieningen. Zoals u aangeeft wordt dit veroorzaakt door de

20

groeiende vraag naar voorzieningen en de opgelopen loon-prijsontwikkeling. De houdbaarheid van het sociaal domein en de voorzieningen voor onze inwoners komen daardoor steeds verder onder druk te staan. In de begroting 2025 zijn aanvullende maatregelen opgenomen om de kostengroei te dempen. Echter hebben wij wel onze zorgen of dit afdoende is om de gepresenteerde lijn in het meerjarenperspectief te realiseren. Wij dringen er dan ook op aan om de gepresenteerde lijn te volgen en vragen u om nader te onderbouwen hoe u deze zal realiseren. Reactie Wij delen uw zorg over de houdbaarheid van de kosten in het sociaal domein. Wij erkennen ook dat de stijgende kosten zwaar wegen in de lokale begrotingen. Het dwingt ons om constant te zoeken naar aanpassingen die ervoor zorgen dat de kosten beheersbaar blijven en de ondersteuning uitvoerbaar blijft. Hiervoor zoeken we steeds naar wat we binnen de regio op kunnen lossen (bijvoorbeeld door de bestuursopdracht toekomstbestendig sociaal domein), maar ook aanpassingen in landelijke wet- en regelgeving zijn nodig. Wij zijn dan ook blij dat uw wethouder Cees Paas met ons betrokken is in landelijke netwerken om de Drechtstedelijke/gemeentelijke belangen ook daar te behartigen). De realisatie van de kostenbeheersing op de Wmo zit bijvoorbeeld in het verbinden van het Bonkelaarhuis met de Wmo-consulenten.

Zij zoeken samen naar lichtere vormen van begeleiding die een passend antwoord geven op de ondersteuningsvraag van de inwoners. Daarnaast zoeken we naar mogelijkheden om arbeidsmatige dagbesteding te verbinden aan vormen van (vrijwilligers)werk en de interventies als Powerful Ageing/ herstelgerichte ondersteuning om ouderen zo lang mogelijk zelfstandig te houden en geen beroep te laten doen op dure ondersteuning. Of dit voldoende is, zullen we monitoren en ondertussen houden we ons samen met gemeenten bezig met verdere innovaties van het sociaal domein. 7. Wijze waarop inwoners worden ondersteund. Het doet ons goed om te lezen dat er meer aandacht is voor de wijze waarop inwoners ondersteund worden. De hulpvraag van de inwoner vormt het vertrekpunt voor de door u te leveren hulp en ondersteuning. Hiervoor zoekt u de verbinding met het lokale veld. Een ontwikkeling die voor Sliedrecht niet nieuw is. Wel nieuw is de introductie van de integraal consulent als antwoord hierop. Zoals u weet zijn wij voorstander van een integrale benadering. Daarin stellen wij wel het Bonkelaarhuis en haar werkwijze als centrale toegang centraal. Wij gaan er van uit dat u aansluit op de door ons lokaal georganiseerde context.

Reactie Wij zien de werkwijze in het Bonkelaarhuis als een waardevolle kans om door te ontwikkelen in het sociaal domein en zijn blij te horen dat u tevreden bent over de ontwikkeling van de consulent integraal sociaal domein. Ook wij zijn van mening dat aansluiten op de lokale context van cruciaal belang is voor een succesvolle samenwerking. Dit vraagt dan ook maatwerk per gemeente. In uw gemeente vinden hier regulier en periodiek reeds de gesprekken op plaats. 8. Ontwikkeling inwoners met een bijstandsuitkering Met de integratie van Drechtwerk in de GR Sociaal is meer aandacht ontstaan voor de kansen die dit kan bieden. Het positioneren van Drechtwerk als leer-, werk- en ontwikkelbedrijf naast haar functie van sociale werkvoorziening sluit hierop aan. Wij zien net als u kansen om de kennis, expertise en infrastructuur breder toe te passen en zo bij te dragen aan de ontwikkeling van onze inwoners met een bijstandsuitkering. Daarbij onderschrijven wij het principe "iedereen kan werken", of dit nu een betaalde baan is of niet. Het kunnen op en afschalen tussen voorzieningen door inwoners (simpel switchen) blijven wij als randvoorwaardelijk zien. Het doet ons dan ook goed om dit uitgangspunt terug te lezen in uw plannen. Wij gaan er dan ook van uit dat u vast zult houden aan de ingezette koers, ook bij personele wisselingen binnen uw organisatie.

Binnen het geheel van deze ontwikkeling roepen wij u op om vanuit uw hart, oog en aandacht te houden voor de huidige medewerkers. Zij kunnen op onze blijvende steun rekenen. Reactie

21

Wij zijn verheugd te lezen dat de visie “iedereen kan werken” goed is gevallen bij u als raad. Met de verdere inzet op samenwerking tussen SDD en Drechtwerk realiseren we een infrastructuur waarmee we in diverse werksoorten en omgevingen, zowel regionaal als lokaal, een nog beter passend instrumentarium kunnen realiseren voor een grotere doelgroep. 9. Inzet op vergroten zelfredzaamheid inwoners U zet in op het vergroten van de zelfredzaamheid van inwoners vanuit de gedachte om bij te dragen aan de gezondheid en zo de vraag naar maatwerkvoorzieningen en de bijbehorende kostengroei te dempen. De inzet op concepten als 'Powerfull Ageing' is mooi en levert haar bijdrage evenals het kunnen afschalen van dagbestedingsvormen. Dit laatste zouden wij graag in zijn totaliteit van de Participatiewet, de Wmo, WLZ en algemene voorzieningen willen bezien. Daarbij de vraag in het achterhoofd houdende hoe we komen tot passende ondersteuning die aansluit op de hulpvraag en ontwikkelmogelijkheden van de inwoner. Reactie Net als u zien we de integrale benadering van inwoners met hun vraagstukken als kans om ondersteuning meer gericht in te zetten. Om die reden zijn wij in 2023 gestart met de functie integraal consulent en wordt integraal werken meer gestimuleerd. Dit kan nog een stapje verder gaan door samen veranderingen in de toegang te bewerkstelligen.

Dit maakt onderdeel uit van de uitwerkingsvoorstellen voor de bestuursopdracht ‘Toekomstbestendig sociaal domein’. Ravijnjaar 2026 10. Bestuurlijke opdracht toekomstbestendig sociaal domein Als gemeente zien wij ons geconfronteerd met grote financiële uitdagingen. Het ravijnjaar 2026 is ook voor Sliedrecht een jaar waarin wij, bij ongewijzigd beleid, structureel te maken zullen krijgen met grote tekorten in het meerjarenperspectief. Dit maakt dat we genoodzaakt zijn om in de breedte van onze verantwoordelijkheden te kijken naar ombuigingen. Dit is noodzakelijk om onze inwoners van kwalitatieve dienstverlening te kunnen blijven voorzien. Hiervoor vragen wij ook van u om uw medewerking en bijdrage te leveren. De opbrengsten zullen worden betrokken bij de besluitvorming voor de kadernota 2026. De uitwerking van de bestuursopdracht sluit aan op deze uitdaging. Wij zien met vertrouwen de uitkomsten van dit traject tegemoet. Reactie Wij werken graag aan deze opdracht die bijdraagt aan de toekomstbestendigheid van het sociaal domein.

Zienswijze gemeente Alblasserdam (definitief) Inleidende opmerkingen 1. Waardering voor de inspanningen Ook in 2023 is er weer veel op uw organisatie afgekomen. Voor een belangrijk deel houdt dit verband met majeure nationale en internationale ontwikkelingen. Zo hebt u zich opnieuw beziggehouden met het verstrekken van energietoeslag (vanwege de hoge energieprijzen), het verstrekken van leefgeld (vanwege de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne) en ondersteuning aan toeslagenouders (vanwege de toeslagenaffaire). Verder heeft u, met als doel de toename van gebruik van WMOvoorzieningen af te remmen, voorbereidingen getroffen voor het invoeren van Powerfull Ageing. Wij bedanken u voor uw inspanningen. In 2023 is er ook gewerkt aan de inrichting van de organisatie aan de hand van bij elkaar vijf opgaven, waarvan drie betrekking op inhoudelijke ondersteuning aan burgers: bestaanszekerheid versterken, ontwikkelen naar werk en zorgen voor ondersteuning. Wij waarderen het positief dat het onderscheid tussen de inhoudelijke opgaven tot uitdrukking komt in verschillende onderdelen van de organisatiestructuur. Dit betreft ook de dienstverlening die in ons lokale Brughuis door de GR Sociaal wordt geboden. De ervaringen van onze lokale partners hierover zijn positief.

Mooi dat, in aanvulling op de medewerkers die gespecialiseerd zijn in één van de drie inhoudelijke opgaven, er ook een zogenaamd integraal consulent is. Het heeft meerwaarde dat deze persoon aansluit bij lokale casusoverleggen.

22

Reactie Het Dagelijks Bestuur dankt de gemeente voor de uitgesproken waardering. 2. Informatievoorziening gericht op Alblasserdam In de stukken is weinig informatie te vinden die specifiek betrekking heeft op Alblasserdam. We zouden graag meer informatie zien over hoe vaak voor onze inwoners voorzieningen zijn ingezet, de kosten daarvan en de effecten. Verder willen we graag inzicht in de stand van zaken van het realiseren van de doelen per opgave die u in de begroting omschrijft, en dat dan specifiek voor Alblasserdam. We hebben u al meerdere keren laten weten dat we meer op onze gemeente toegespitste informatie wensen. Hoewel in de jaarrekening al een slag is gemaakt, menen we dat het realiseren van de aangepaste informatievoorziening langzaam gaat. We roepen u op ervoor te zorgen dat er vanaf begin 2025 meer op de gemeente afgestemde informatie beschikbaar komt. Reactie Voor het eerst dit jaar is bij de jaarstukken 2023, de uitgangspuntennotitie 2025, de begroting 2025 en de voorjaarsbrief 2024 een tabellenboek toegevoegd waarin deze cijfers per gemeente zijn gespecificeerd. Het doel is om in 2025 meer gemeentegerichte gegevens te kunnen leveren. Het gaat om het samenbrengen van financiële informatie en bestandsinformatie in een digitaal dashboard. Door het regionale programma ‘ICT beweegt’ hebben we dit eerder nog niet kunnen realiseren.

Het doel blijft om in 2025 wel aan uw wens te voldoen. Dit is daarom ook als 1 van de doelen in de begroting 2025 bij Bedrijfsvoering gepresenteerd. De snelheid en voortgang hiervan wordt en blijft echter beïnvloed door het regionale programma “ICT beweegt”. Wij overbruggen deze tijd door 2 keer per jaar een gemeentegerichte rapportage op ambtelijk niveau te presenteren en te bespreken. Ook is er een dashboard op gemeenteniveau beschikbaar van de bestandsontwikkelingscijfers. Ambtenaren van de gemeente hebben toegang tot dit dashboard en in overleg met de gemeenten wordt constant gewerkt aan verbetering van de kwaliteit van dit dashboard. Daarnaast komen wij graag bij uw raad op bezoek om een toelichting te geven op alles wat de GR Sociaal voor u doet en kan doen en om detailcijfers over uw gemeente te presenteren. Tijdens dit gesprek kunnen we dan ook uw bovenstaande verzoek verder met u uitwerken en concretiseren. Voorjaarsbrief 3. Verhoging bijdrage (algemeen) Volgens de voorjaarsbrief bedraagt de financiële bijdrage van onze gemeente aan de GR Sociaal dit jaar € 17.380.000. Dit is structureel ruim € 1,1 miljoen meer dan door u is begroot. Deze bijstelling is een heel fors bedrag voor onze gemeente. Dat geldt sowieso, maar zeker nu wij, vooral als gevolg van een teruglopende algemene uitkering uit het Gemeentefonds, moeilijke financiële keuzes moeten maken.

U geeft aan dat het overgrote deel van de stijging veroorzaakt wordt door niet beïnvloedbare ontwikkelingen, namelijk prijs- en loonindexaties en CAO ontwikkelingen die doorwerken in contracten. Dit vinden wij echter wat te gemakkelijk geredeneerd. Wij hadden een forse bijstelling namelijk al voorspeld: in onze zienswijze van vorig jaar gaven we beargumenteerd aan dat we meenden dat er voor 2024 te krap was begroot. We constateren met spijt dat onze input destijds niet tot een wijziging van de begroting 2024 heeft geleid; als dat wel was gebeurd zouden we nu niet geconfronteerd zijn met de forse bijstelling. 4. Verhoging bijdrage (bestaanszekerheid) De verhoging van de gemeentelijke bijdrage voor bestaanszekerheid wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt doordat uitkeringen duurder worden en door toename van het aantal klanten in de bijstand. Het valt op dat gemeenten hier maar voor 1/3 deel voor worden gecompenseerd door het Rijk: de verhoging van de bijdragen van de gemeenten bedraagt immers € 7,8 mln., terwijl de stijging voor de gemeenten aan de batenkant (vooral BUIG-budget) wordt geraamd op € 2,7 mln. Dit is een opvallend groot verschil. Dit kan een signaal zijn dat de effectiviteit van uw inspanningen tot het toeleiden naar werk van mensen in de bijstand te wensen overlaat. Immers, hoe effectiever het beleid,

23

hoe minder mensen in de bijstand, en hoe beter een prijsverhoging kan worden opgevangen door compensatie van de Rijksoverheid. Reactie De tekorten in het budget voor inkomensondersteuning zijn een landelijk probleem. Het ruime merendeel van de gemeenten stuit op de tekorten. De tekorten kunnen per gemeente verschillen door de verdeling van de middelen over alle gemeenten in het land. De afgelopen jaren wordt het stijgende bestand van de gemeente vooral beïnvloed door de instroom van vergunninghouders die relatief langzaam uitstromen door hun inburgeringstraject. In kleinere gemeenten worden deze ontwikkelingen relatief zwaar gevoeld (financieel gezien). De verdeelsystematiek is een bron van ontevredenheid bij gemeenten. Landelijk is dit onder de aandacht en zijn tevens gesprekken over de houdbaarheid van de BUIG systematiek. Namens de gemeente Dordrecht werken we al langere tijd aan een bezwaar tegen de verdeelsystematiek. Vergelijk met de rest van het land Als we de inspanningen en effecten in de Drechtsteden vergelijken met andere gebieden in het land, scoren wij overigens niet slechter. Landelijk geldt dat het bijstandsbestand licht steeg in 2023. Het bijstandsbestand in Alblasserdam daalde in 2023 met 2,8%. In de Drechtsteden bleven we op de 0-lijn (Bron: benchmark Werk en Inkomen van Divosa en BMC).

Ook houden bij maandelijks inzicht in de groei en daling van 22 regio’s in het land (waaronder de G4). Daaruit blijkt dat alleen gebieden met relatief grote bestanden en dus een meer werkfit bestand in 2023 daling konden realiseren. Ter verduidelijking: 5,2% van de Rotterdammers heeft een bijstandsuitkering, in de Drechtsteden is 2,2% van de inwoners afhankelijk van een uitkering.

Wat kunnen we wel doen om onze effectiviteit te vergroten? Wij erkennen dat aanpassing van het beleid op dit thema nodig is en wij gaan graag met u in gesprek over nieuwe beleidskeuzes. De landelijke ontwikkelingen op dit vlak (aanpassing van de Participatiewet, nieuwe opdrachten aan de arbeidsmarktregio's zoals het Regionaal Werkcentrum en een bredere vraag aan werkbedrijven) zien wij als kans. Samen met alle gemeenteraden in de regio 24

gaan we graag met dit onderwerp aan de slag. Daarbij gelden enkele belangrijke pijlers: de inzet op een transformatieplan (door het Rijk zijn voor de komende jaren extra middelen (incidenteel en structureel) beschikbaar gesteld om het SW bedrijf om te vormen naar een ontwikkel bedrijf én de huidige infrastructuur beschikbaar te houden), de inrichting en uitvoering van het Regionaal Werkcentrum en de aanpassing van ons re-integratie en participatiebeleid dat aansluit bij de veranderde samenstelling van het bestand, meer inzet op ontwikkelen, de landelijke herijking meeneemt en zich gaat richten waar nodig op specifieke doelgroepen zoals bijvoorbeeld jongeren en statushouders). Specifiek zijn we met uw gemeente in overleg om onze activiteiten beter op elkaar af te stemmen en te komen tot een specifieke afspraken in Alblasserdam, met als doel de kans op werk verder te vergroten. 5. Geen fait accompli Wat ons betreft is de verhoging die in de voorjaarsbrief wordt gepresenteerd geen fait accompli. We horen dan ook graag van u of u mogelijkheden ziet om de verhoging naar beneden bij te stellen. Daarbij vragen we ons specifiek af wat u kan doen voor de gemeente Alblasserdam gelet op het feit dat er sprake is van onderbezetting.

Zo is er momenteel voor zover bij ons bekend maar één consulent toeleiden naar werk (ofwel klantmanager) die zich – in deeltijd – inzet voor het grootste deel van de Alblasserdamse bijstandsgerechtigden. Daarnaast zien wij geen reden om de lasten voor het minimabeleid met, voor alle deelnemende gemeenten bij elkaar, 0,5 miljoen te laten stijgen. Dit omdat zowel in de jaarrekening 2022 als in de jaarrekening 2023 er sprake is van onderbesteding op het minimabeleid. Reactie De realisatiecijfers van de jaarrekening 2023 en de uitgangspuntennotitie zijn de basis voor het opstellen van de voorjaarsbrief. Indien er sprake is van onderbesteding is hier dus ook rekening mee gehouden bij het opstellen van de begroting. Wij begrijpen uw zorg of de inzet die de GR Sociaal biedt voor Alblasserdammers intensief genoeg is om participatie of uitstroom naar werk te realiseren. De inzet die wij plegen is echter niet toe te rekenen naar de aanwezigheid van één consulent die lokaal aanwezig is. Ook andere disciplines van onze organisatie bieden ondersteuning. Er vindt inzet plaats op regionale werkgeversdienstverlening, het begeleiden van inwoners die aan het werk zijn en de administratieve verwerking (denk aan het facturatieproces voor loonkostensubsidie en allerlei andere betalingen binnen deze opgave).

Tevens is er een centraal ontwikkelprogramma (bij Drechtwerk) waar medewerkers met inwoners aan de slag zijn en is er een arbeidsonderzoekscentrum wat onderzoekt wat de mogelijkheden van inwoners zijn. Dit alles bepaalt de kosten die gepresenteerd worden bij Ontwikkelen naar Werk. Daarnaast zijn in de gemeente Alblasserdam meerdere medewerkers van de GR Sociaal lokaal actief dan louter de consulent werk. In het Brughuis werken consulenten van al onze maatschappelijke opgaven: bestaanszekerheid versterken, ontwikkelen naar werk en zorgen voor ondersteuning. Daarnaast is in het Brughuis ook een integraal consulent beschikbaar. Daarnaast worden door consulenten statushouders en inburgering gesprekken gevoerd in het gemeentehuis. Voor de doelgroep jongeren is daarnaast een regionaal team beschikbaar waar ook Alblasserdamse jongeren met een bijstandsuitkering worden ondersteund en wordt met partners samengewerkt om te voorkomen dat jongeren instromen in de bijstand. Indien uw zorg ook financieel is, kunnen wij u in zekere zin geruststellen. Vanwege het solidariteitsprincipe telt elke daling van het bestand mee voor het uiteindelijke resultaat, in welke plaats deze dan ook plaatsvindt. Wij zullen over het aantal klanten per ingezette voorziening vanaf nu met de hernieuwde doelstellingen en indicatoren bij Ontwikkelen naar Werk concreter rapporteren. Wij erkennen dat dit beter kan.

Daarom zijn deze doelen en indicatoren ook hernieuwd. De onderbesteding in 2022 en 2023 voor het minimabeleid werd voornamelijk veroorzaakt door een lager gebruik van het SMS kinderfonds. Deze taak is per 2024 verplaatst naar gemeenten. Sinds 2023 is ingezet op het vergroten van het gebruik van minimaregelingen met als doel de bestaanszekerheid

25

van inwoners te versterken. Om het niet-gebruik van bestaande regelingen tegen te gaan, zijn we in het vierde kwartaal van 2023 gestart met de zogenaamde bestaanszekerheidschecks. In 2024 zijn hiervan al de eerste resultaten zichtbaar en zien we een stijging van het gebruik van de regelingen PMB en Bijzondere bijstand.

Wij zullen gelet op uw verzoek en de hierboven geschetste actuele situatie het Algemeen Bestuur van de GR Sociaal verzoeken om hierover een besluit te nemen.

Begroting 2025-2028 6. Bestuurlijke opdracht Wij beginnen de zienswijze op de begroting met iets dat erg belangrijk voor ons is, namelijk de bezuinigingen die wij lokaal moeten realiseren. Volgens de laatste inzichten (begin mei 2024) ontstaat er vanaf 2026 een tekort van circa 3 á 3,5 miljoen, dat in de jaren erna oploopt. Gelet op de omvang van onze begroting is dit een erg groot bedrag. En vooral als gevolg van de onlangs verschenen Rijksvoorjaarsnota hebben we ook voor 2025 een flinke bezuinigingsopgave. Wij delen u mee dat wij een fors deel van deze bezuinigingen willen realiseren door besparingen op onze bijdrage aan de GR Sociaal. De GR Sociaal omvat dan ook maar liefst een kwart van onze begroting. Daar komt bij dat wij als raad de bezuinigingsopgave voor een belangrijk deel willen realiseren door verlaging van onze bijdragen aan Gemeenschappelijke regelingen, waar een groot deel van onze uitgaven naar toe gaan. Loon- en prijsindexaties vormen een groot deel van de verhoogde bijdrage. We vragen u daarom voor 2025 een besparing te realiseren door een jaarindexering in de eigen begroting of organisatie op te vangen, waarmee ook uw organisatie een bijdrage kan leveren aan de opgaven van de gemeenten.

Gelet op onze bezuinigingsopdracht kijken wij met belangstelling uit naar de resultaten de bestuurlijke opdracht, ofwel het onderzoek met bezuinigingsmogelijkheden waarover u spreekt op pagina 4 van de begroting. We maken een aantal opmerkingen: • Fijn dat, zoals u opmerkt, eind augustus 2024 de lijst met keuzemogelijkheden voorgelegd kunnen worden aan de raden. We zullen deze met interesse bestuderen. • We beseffen dat het grondig uitvoeren van de bestuurlijke opdracht betekent dat er bezuinigingsopties op tafel komen die serieuze impact hebben op de ondersteuning aan onze inwoners. Tegelijkertijd menen we dat er ook omvangrijke besparingen mogelijk zijn in de bedrijfsvoering. We verwachten dit soort keuzes aan te treffen. Concreet denken wij bijvoorbeeld dat de nieuwe organisatiestructuur aan de hand van de opgaven (zie eerste deel zienswijze) op termijn mogelijk tot besparingen kan leiden; een doordachte en heldere organisatiestructuur is immers in principe ook financieel gunstig. Daarnaast zien we veel kansen in de integratie van Drechtwerk in de GR Sociaal. Daar komen we op terug. • We laten u weten dat we niet uitsluiten dat we zelfstandig, en dus los van de opbrengst van de bestuurlijke opdracht, bezuinigingskeuzes maken die betrekking hebben op de GR Sociaal. Reactie

26

Ook wij zijn constant op zoek naar mogelijkheden om de kosten van de GR Sociaal beheersbaar te houden in het belang van de betaalbaarheid van het sociaal domein. Op dit moment wordt ingezet op de volgende acties ten aanzien van de kosten voor het apparaat: • In de Drechtsteden kennen we de basisafspraak dat de apparaatskosten meebewegen met het bestand. In het kader van de financiële uitdagingen bij gemeenten is deze koppeling in 2024 en 2025 losgelaten. • In de uitgangspuntennotitie voor de begroting van 2025 (nog voor de opdracht om te komen tot bezuinigen) heeft de GR Sociaal geanticipeerd op de krapte in het sociaal domein. Er is gezocht naar besparingen en dit heeft voor 2025 al geleid tot lagere kosten van totaal 6,1 miljoen en meerjarig oplopen tot 12,4 miljoen in 2028. Deze middelen vinden wij onder andere door taken anders uit te voeren en daarmee efficiënter te werken. Dit heeft ook effect op het apparaat. • Het apparaat van de GR Sociaal is gebaseerd op de taak die zij uitvoert. Gemeenten kunnen keuzes maken in het beleid, die ook de uitvoering kunnen beïnvloeden. U heeft daarmee ook inhoudelijke knoppen, die u bij de herijking al gepresenteerd heeft gekregen, die mede de omvang van de uitvoering kunnen beïnvloeden. De spelregels in de regeling GR Sociaal kunnen daarbij van belang zijn.

• Om te bouwen aan een toekomstbestendig sociaal domein werken we binnen de GR Sociaal aan het proces Herontwerp en de zoektocht naar het benutten van de kansen van ICT. Dit is mede mogelijk door de organisatieverandering die in 2023 is uitgevoerd. Bij de uitvoering van de energietoeslag 2023 hebben we bijvoorbeeld gebruik kunnen maken van Robotisering, wat een aanzienlijke kostenbesparing heeft opgeleverd. We bekijken momenteel hoe we dit succes ook op andere processen kunnen toepassen. • Uit de laatste formatiebenchmark die is uitgevoerd in 2019 bleek dat de GR Sociale Dienst Drechtsteden een efficiënte organisatie is ten opzichte van andere Sociale Diensten. Momenteel wordt deze benchmark opnieuw uitgevoerd. We verwachten de uitkomst te kunnen delen in september 2024. Wij worden verder graag op de hoogte gehouden van de mogelijke bezuinigingsvoorstellen. Wij merken hierbij wel op dat u deze voorstellen enkel kunt voorleggen in het collectief van deze gemeenschappelijke regeling. Zorgen voor ondersteuning In het domein zorgen voor ondersteuning hebben we te maken met een dubbele uitdaging: er is sprake van vergrijzing, terwijl tegelijk de personeelstekorten in de zorg naar verwachting verder zullen toenemen. Deze combinatie van ontwikkelingen vraagt om visievolle en doordachte keuzes.

Wij werken daarin graag met u samen, en verwachten van u als grote speler in het domein van de WMO hierin een proactieve houding. Het invoeren van Powerfull Ageing, dat al is verwerkt in de begroting, is een betekenisvolle stap, maar is wat ons betreft ook nog maar een begin. Wij waarderen het dat u een onderzoek heeft geïnitieerd dat handvatten moet bieden om tot keuzes te komen in het domein van de WMO en we zien uit naar de resultaten. Reactie Wij houden u uiteraard op de hoogte van de resultaten en voortgang. 7. Bestaanszekerheid Bestaanszekerheid is een thema dat in de afgelopen tijd een prominente plek heeft gekregen op de politieke agenda. En dat is niet voor niets: er zijn geopolitieke spanningen die invloed hebben op de portemonnee van mensen, de huizenmarkt zit op slot, en door een variëteit aan oorzaken heeft het vertrouwen van burgers in belangrijke instituties een forse knauw gekregen. Uw organisatie speelt een belangrijke rol in het versterken van de bestaanszekerheid van veel Alblasserdamse inwoners. De BIO in december 2023 waaraan uw organisatie een bijdrage leverde sterkte ons vertrouwen dat u hier samen met lokale partners op een adequate wijze invulling aan geeft. Tegelijk vragen we hier aandacht voor de afstemming tussen uw taken de taken die u uitvoert op dit gebied en de taken die lokale partnerorganisaties uitvoeren.

Het is voor de kwaliteit van de dienstverlening, maar ook met het oog op efficiency, belangrijk dat er geen onnodige overlap is. Reactie

27

Dank voor uw waardering op dit punt. Wij zijn blij dat bestaanszekerheid nu ook als aparte opgave met eigen doelen en indicatoren in de begroting 2025 is opgenomen. Het is inderdaad van belang dat zowel vanuit het lokale als regionale gezocht wordt naar de afstemming op de situatie per inwoner. Het voorkomen van overlap is daarmee inderdaad een gezamenlijke taak. 8. Toeleiden naar werk: instroom Kansrijk en participatieplekken Zoals bekend zet Alblasserdam sterk in op het project Kansrijk. Het project is in het bijzonder bedoeld voor mensen in de bijstand: zij kunnen een gratis MBO-opleiding volgen en ze worden geholpen bij het vinden van een werkplek die past bij hun kwaliteiten en behoeften. Voor de instroom in het project hebben we uw organisatie heel hard nodig. Tot nu toe gaat die instroom echter maar mondjesmaat. Ook de instroom in lokale participatieplekken is gering. Wij vragen ons af of de beperkte instroom samenhangt met de beperkte beschikbaarheid van klantmanagers voor onze gemeente: het aantal bijstandsuitkeringen in ons dorp schommelt al langere tijd rond de 320 á 330. Er is echter voor zover bij ons bekend (zie ook zienswijze voorjaarsbrief) maar één klantmanager – in deeltijd – aan het grootste deel van het Alblasserdamse bestand verbonden.

De weinige inzet vinden we op zichzelf problematisch, maar ook specifiek in het licht van onze bijdrage aan het taakveld arbeidsparticipatie. Deze is begroot op maar liefst 1,2 mlj. Begrijpen wij goed dat hiervan 2/3 apparaatskosten betreffen? We zouden graag een overzicht krijgen van wat wij krijgen voor de middelen die wij verstrekken voor het genoemde taakveld, inclusief de apparaatskosten. Ook willen we graag inzicht in hoeveel bijstandsgerechtigden er op welke wijze worden ondersteund bij het toeleiden naar werk. Hoeveel Alblasserdamse bijstandsgerechtigden maken bijvoorbeeld gebruik van wat voorheen bekend stond als PERSPCT, en hoeveel van Baanbrekend? Wat zijn daarvan de effecten? Reactie Allereerst over Kansrijk. Al ruim voor de invoering van Kansrijk is door onze organisatie meermaals aangegeven dat er voor de doelgroep bijstandsklanten geen behoefte is aan het bieden van een MBO opleiding. Dat was onder meer gebaseerd op eerdere ervaringen met de MBO1 opleiding in uw gemeente waar slechts een enkeling heeft deelgenomen. Het is voor ons dan ook niet verrassend dat de instroom vanuit het bijstandsbestand mondjesmaat is. Er zijn meerdere acties uitgevoerd om inwoners uit de bijstand te koppelen aan het aanbod in Alblasserdam, maar de voorziening blijkt steeds niet passend.

Wij schatten dan ook niet in dat zich het komende jaar nog meer inwoners met een bijstandsuitkering gaan melden bij Kansrijk, mits er besluiten worden genomen over een andere toepassing van Kansrijk. Voor wat betreft uw opmerking over 1 klantmanager en de bijdrage op het taakveld arbeidsparticipatie verwijzen wij u naar onze reactie op de voorjaarsbrief. Over het gebruik van de voorzieningen praten we graag met u verder in de te plannen raadsessie over aanpassing van het beleid ontwikkelen naar werk. 9. Toeleiden naar werk: Drechtwerk Wat ons betreft mogen de plannen met Drechtwerk die staan beschreven in de begroting concreter, en mag de motivatie scherper. Wat bedoelt u bijvoorbeeld met een regionaal interventiecentrum (p.20)? En welke leemte wordt precies opgevuld met een dergelijk centrum? We vinden het belangrijk dat de inhoud van de ontwikkeling van Drechtwerk wordt afgestemd op wat er al is, zeker nu het werkbedrijf van weleer niet verder kan, en ondertussen qua personeelsbestand al flink is ingekrompen. Daarbij wijzen we erop dat er al een stevige infrastructuur qua toeleiden naar werk bestaat. Die is gedeeltelijk regionaal, maar in Alblasserdam zijn er lokaal ook allerlei mogelijkheden. Zo is er lokaal een variëteit aan zogenaamde participatieplekken, en zijn er tientallen lokale werkgevers die mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een kans willen geven.

Voorkomen moet worden dat de infrastructuur toeleiden naar werk verder uitdijt, terwijl de benutting door de beoogde doelgroep achterblijft. Laat er dan ook vooral geïnvesteerd worden in het toeleiden van mensen naar voorzieningen; als we het goed zien zit daar de bottleneck.

28

Reactie De samenstelling van het bestand, de veranderende arbeidsmarkt, de landelijke veranderingen op dit gebied en nieuwe opdrachten in het kader van re-integratie maken het noodzakelijk dat wij werken aan aanpassing van het beleid op dit thema. Wij gaan graag met u in gesprek over nieuwe beleidskeuzes. De landelijke ontwikkelingen op dit vlak (aanpassing van de Participatiewet, nieuwe opdrachten aan de arbeidsmarktregio's zoals het Regionaal Werkcentrum en een bredere vraag aan werkbedrijven) zien wij als kans. Samen met alle gemeenteraden in de regio gaan we graag met dit onderwerp aan de slag. Daarbij gelden enkele belangrijke pijlers: de inzet op een transformatieplan (door het Rijk zijn voor de komende jaren extra middelen (incidenteel en structureel) beschikbaar gesteld om het SW bedrijf om te vormen naar een sociaal ontwikkel bedrijf én de huidige infrastructuur beschikbaar te houden), de inrichting en uitvoering van het Regionaal Werkcentrum en de aanpassing van ons re-integratie en participatiebeleid dat aansluit bij de veranderde samenstelling van het bestand, meer inzet op ontwikkelen, de landelijke herijking meeneemt en zich gaat richten waar nodig op specifieke doelgroepen zoals bijvoorbeeld jongeren en statushouders). Door samen het beleid onder de loep te nemen moeten we er ook voor zorgen dat infrastructuur voldoende efficiënt en effectief blijft.

Wij zien net als u het belang van een sterke verbinding tussen lokale en regionale activiteiten in het kader van ontwikkelen naar werk. De organisatieverandering in 2023 heeft gezorgd voor verschuivingen en tijdelijk niet ingevulde functies. Inmiddels is dit weer beter op orde. Dit maakt het mogelijk om beter afstemmen over samenwerking en bijvoorbeeld over het vergroten van de participatiemogelijkheden per gemeente. Wij streven er naar om in de uitvoering goed verbonden te zijn met het lokale domein en zullen dit ook meenemen in de aanpassing van het beleid zoals hierboven benoemt.

Zienswijze Gemeente Hardinxveld-Giessendam (concept, besluit verwacht 27 juni 2024) Algemene opmerkingen 1. Waardering voor de verbeterde samenwerking We kijken terug op een jaar waarbij de lokaal-regionale samenwerking zichtbaar is versterkt. Consulenten Wmo en het Sociaal Team zijn als resultaat van de Herijking Wmo nauwer gaan samenwerken. Ook zien we goede betrokkenheid van de consulenten Inburgering in onze lokale projecten om statushouders en genaturaliseerden hoger op de participatieladder te krijgen. Daarnaast heeft het beschikbaar stellen van een integraal consulent in ons Sociaal Team de korte lijnen en samenwerking in de dienstverlening rondom onze inwoners verbeterd. Het helpt dat deze persoon aansluit bij casusoverleggen binnen het Sociaal Team. We hopen dat de nauwere samenwerking zich doorzet op de andere opgaven (bestaanszekerheid en ontwikkelen naar werk) van de GR Sociaal. Reactie Het Dagelijks Bestuur dankt de gemeente voor de uitgesproken waardering. 2. Informatievoorziening en sturing We zijn blij om te zien dat de P&C producten meer gemeentespecifieke informatie bevatten ten opzichte van voorgaande jaren. Ook de gemeentelijke rapportages die ieder half jaar ambtelijk worden gedeeld en besproken zijn helpend voor onze gezamenlijke sturing op de uitvoering. Tegelijkertijd zien we ook nog ruimte voor verbetering.

U formuleert doelstellingen op Drechtstedenniveau, maar we zouden ook graag gemeentespecifieke doelen per opgave terugzien. Ook wensen we meer informatie over hoe vaak voor onze inwoners voorzieningen zijn ingezet, de kosten daarvan en de effecten. Als raad hebben wij immers geen toegang tot het gemeentedashboard. Zo kunnen wij bijvoorbeeld het effect van het herijkte minimabeleid nog niet goed duiden. Uw jaarrekening laat over het totaal van de Drechtsteden een toegenomen gebruik van de minimaregeling zien en tegelijk een onderuitnutting van de begroting. We krijgen graag inzicht in het aantal toegekende minimaregelingen ten opzichte van het voorgaande jaar. Reactie 29

Voor het eerst dit jaar is bij de jaarstukken 2023, de uitgangspuntennotitie 2025, de begroting 2025 en de voorjaarsbrief 2024 een tabellenboek toegevoegd waarin deze cijfers per gemeente zijn gespecificeerd. Het doel is om in 2025 meer gemeentegerichte gegevens te kunnen leveren. Het gaat om het samenbrengen van financiële informatie en bestandsinformatie in een digitaal dashboard. Door het regionale programma ‘ICT beweegt’ hebben we dit eerder nog niet kunnen realiseren. Het doel blijft om in 2025 wel aan uw wens te voldoen. Dit is daarom ook als 1 van de doelen in de begroting 2025 bij Bedrijfsvoering gepresenteerd. De snelheid en voortgang hiervan wordt en blijft echter beïnvloed door het regionale programma “ICT beweegt”. Wij overbruggen deze tijd door 2 keer per jaar een gemeentegerichte rapportage op ambtelijk niveau te presenteren en te bespreken. Ook is er een dashboard op gemeenteniveau beschikbaar van de bestandsontwikkelingcijfers. Ambtenaren van de gemeente hebben toegang tot dit dashboard en in overleg met de gemeenten wordt constant gewerkt aan verbetering van de kwaliteit van dit dashboard. Daarnaast komen wij graag bij uw raad op bezoek om een toelichting te geven op alles wat de GR Sociaal voor u doet en kan doen en om detailcijfers over uw gemeente te presenteren.

Tijdens dit gesprek kunnen we dan ook uw bovenstaande verzoek verder met u uitwerken en concretiseren Inzicht gebruik minimaregelingen Hieronder vindt u een overzicht van het gebruik van minimaregelingen. Hieruit blijkt dat de opgave om het niet-gebruik tegen te gaan in de eerste maanden van 2024 een positief effect lijkt te hebben.

Voorjaarsbrief Volgens de voorjaarsbrief bedraagt de financiële bijdrage van onze gemeente aan de GR Sociaal dit jaar niet minder dan € 10.256.000. Dit is ruim 8 ton meer dan door u vorig jaar begroot. U geeft aan dat het overgrote deel van de stijging veroorzaakt wordt door niet beïnvloedbare ontwikkelingen, namelijk prijs- en loonindexaties en CAO ontwikkelingen die doorwerken in contracten. 3. Bestaanszekerheid in relatie tot Ontwikkelen naar werk Een forse verhoging van de gemeentelijke bijdrage zien we op het onderdeel Inkomensondersteuning (€ 572.000). Dit wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt doordat uitkeringen duurder worden en door toename van het aantal klanten in de bijstand. Het Rijk compenseert gemeenten slechts voor een deel. Nu is bekend dat de financiering door het Rijk niet per definitie gelijke tred houdt met de lokale ontwikkelingen, maar dit verschil is opvallend groot. Dit lijkt erop te duiden dat het aantal bijstandsontvangers hoger is dan het Rijk inschat. Niet voor niets heeft onze gemeente nu twee jaar op rij een vangnetuitkering moeten aanvragen om het tekort op de BUIG te dempen. Tegelijkertijd wekt het stijgende aantal klanten ook de indruk dat de effectiviteit van uw inspanningen in het toeleiden naar werk van mensen in de bijstand tekortschiet.

Immers, hoe effectiever het beleid, hoe minder mensen in de bijstand, en hoe beter een prijsverhoging kan worden opgevangen. Vanuit die 30

lijn verbaast het ons dan ook dat we in 2023 een teruggave (overschot) zagen op de participatiemiddelen. We horen graag of u mogelijkheden ziet om de gemeentelijke bijdrage op Inkomensondersteuning naar beneden bij te stellen, bijvoorbeeld door effectievere inzet van de participatiemiddelen. Reactie De tekorten in het budget voor inkomensondersteuning zijn een landelijk probleem. Het ruime merendeel van de gemeenten stuit op de tekorten. De tekorten kunnen per gemeente verschillen door de verdeling van de middelen over alle gemeenten in het land. De gemeente HardinxveldGiessendam kampt inderdaad al meerdere jaren met een forser tekort door een relatief snel groeiend bestand. De afgelopen jaren wordt het stijgende bestand van de gemeente vooral beïnvloed door de instroom van statushouders die relatief langzaam uitstromen door hun inburgeringstraject. In kleinere gemeenten worden deze ontwikkelingen relatief zwaar gevoeld. In 2023 leverde dit voor HardinxveldGiessendam zelfs een stijging van 7% op. De verdeelsystematiek is een bron van ontevredenheid bij gemeenten. Landelijk is dit onder de aandacht en zijn tevens gesprekken over de houdbaarheid van de BUIG systematiek. Namens de gemeente Dordrecht werken we al langere tijd aan een bezwaar tegen de verdeelsystematiek.

Vergelijk met de rest van het land Als we de inspanningen en effecten in de Drechtsteden vergelijken met andere gebieden in het land, scoren wij overigens niet slechter. Landelijk geldt dat het bijstandsbestand licht steeg in 2023. In de Drechtsteden bleven we op de 0-lijn. (Bron: benchmark Werk en Inkomen van Divosa en BMC). Ook houden bij maandelijks inzicht in de groei en daling van 22 regio’s in het land (waaronder de G4). Daaruit blijkt dat alleen gebieden met relatief grote bestanden en dus een meer werkfit bestand in 2023 daling konden realiseren. Ter verduidelijking: 5,2% van de Rotterdammers heeft een bijstandsuitkering, in de Drechtsteden is 2,2% van de inwoners afhankelijk van een uitkering.

Wat kunnen we wel doen om onze effectiviteit te vergroten? 31

Wij erkennen dat aanpassing van het beleid op dit thema nodig is en wij gaan graag met u in gesprek over nieuwe beleidskeuzes. De landelijke ontwikkelingen op dit vlak (aanpassing van de Participatiewet, nieuwe opdrachten aan de arbeidsmarktregio's zoals het Regionaal Werkcentrum en een bredere vraag aan werkbedrijven) zien wij als kans. Samen met alle gemeenteraden in de regio gaan we graag met dit onderwerp aan de slag. Daarbij gelden enkele belangrijke pijlers: de inzet op een transformatieplan (door het Rijk zijn voor de komende jaren extra middelen (incidenteel en structureel) beschikbaar gesteld om het SW bedrijf om te vormen naar een ontwikkel bedrijf én de huidige infrastructuur beschikbaar te houden), de inrichting en uitvoering van het Regionaal Werkcentrum en de aanpassing van ons re-integratie en participatiebeleid dat aansluit bij de veranderde samenstelling van het bestand, meer inzet op ontwikkelen, de landelijke herijking meeneemt en zich gaat richten waar nodig op specifieke doelgroepen zoals bijvoorbeeld jongeren en statushouders). Conceptbegroting 2025-2028 4. Financiële uitdagingen Vanaf 2025 komt de gemeentelijke begroting onder druk te staan door verlaging van middelen vanuit het Rijk. Dit vraagt van ons om kritisch naar onze uitgaven te kijken.

Als de meicirculaire geen oplossing met zich meebrengt, zullen er structurele bezuinigingen gerealiseerd moeten worden in de gemeentelijke begroting. Wij kijken daarom kritisch naar onze interne uitgaven en nemen waar nodig maatregelen. Dit vragen wij ook van u als verbonden partij. Concreet betekent dit dat we dit najaar (2024) inzicht willen hebben in mogelijke besparingsmaatregelen, zodat we vervolgens met u afspraken kunnen maken over de daadwerkelijke vorm en omvang van door te voeren bezuinigingen. Dit doen we bij voorkeur en waar mogelijk in gezamenlijkheid met andere deelnemende gemeenten in de regio. Reactie Wij werken samen met alle gemeenten aan de bestuursopdracht ‘Toekomstbestendig Sociaal Domein’. Afgesproken is dat het Algemeen Bestuur voor de zomer instemt met opdrachten om besparingsmogelijkheden uit te werken. 5. Zorgen voor ondersteuning In het domein Zorgen voor ondersteuning hebben we te maken met grote uitdagingen die verband houden met de vergrijzing en ambulantisering van zorg. In onze zienswijze van 2023 verzochten wij de GR Sociaal een strategie op te leveren hoe te anticiperen op de toenemende schaarste in de zorg. We zijn blij om te zien dat hier eerste stappen in zijn gezet, zoals de verkenning naar oplossingsrichtingen, focus op afschaling van zorg waar mogelijk en het invoeren van Powerful Ageing.

Ook heeft u de ambitie geformuleerd om samenwerking te zoeken met participatieplekken en Drechtwerk voor de groep inwoners die gebruik maakt van arbeidsmatige en ontwikkelgerichte dagbesteding (pag. 25). Dit juichen wij toe. Het is in onze ogen belangrijk om gezamenlijk pro-actief te blijven op innovatie en aanscherping in de zorg, samen met o.a. de huisartsen en zorgkantoren. We willen immers dat ondersteuning (snel) beschikbaar blijft voor mensen die het echt nodig hebben. Reactie Dank voor uw waardering. Wij delen uw mening dat het continu zoeken naar innovatie in gezamenlijkheid dient te gebeuren en van cruciaal belang is in de zoektocht naar de betaalbaarheid van het Sociaal Domein. 6. Ontwikkelen naar werk Op pagina 22 van de begroting spreekt u over het ontwikkelen van Kickstart tot een dienstverleningscentrum, waar een 'ontschotte' dienstverlening aan werkgevers en werkzoekenden wordt vormgegeven. Het dienstverleningscentrum richt zich op het matchen van vraag en aanbod, ongeacht de situatie waar iemand zich in bevindt. Wij vragen u ons goed mee te nemen in deze ontwikkelingen, zodat we een goede lokaal-regionale samenwerking borgen en het aanbod overzichtelijk blijft. We hebben immers ook lokaal projecten lopen die vraag en aanbod van werken in brede zin (ook participeren en meedoen) matchen.

Voorkomen moet worden dat de infrastructuur toeleiden naar werk verder uitdijt, terwijl de benutting van huidige voorzieningen door de beoogde doelgroep nog vergroot kan worden.

32

Reactie Wij erkennen dat aanpassing van het beleid op dit thema nodig is en wij gaan graag met u in gesprek over nieuwe beleidskeuzes. De landelijke ontwikkelingen op dit vlak (aanpassing van de Participatiewet, nieuwe opdrachten aan de arbeidsmarktregio's zoals het Regionaal Werkcentrum en een bredere vraag aan werkbedrijven) zien wij als kans. Samen met alle gemeenteraden in de regio gaan we graag met dit onderwerp aan de slag. Daarbij gelden enkele belangrijke pijlers: de inzet op een transformatieplan (door het Rijk zijn voor de komende jaren extra middelen (incidenteel en structureel) beschikbaar gesteld om het SW bedrijf om te vormen naar een ontwikkel bedrijf én de huidige infrastructuur beschikbaar te houden), de inrichting en uitvoering van het Regionaal Werkcentrum en de aanpassing van ons re-integratie en participatiebeleid dat aansluit bij de veranderde samenstelling van het bestand, meer inzet op ontwikkelen, de landelijke herijking meeneemt en zich gaat richten waar nodig op specifieke doelgroepen zoals bijvoorbeeld jongeren en statushouders). Wij zien net als u het belang van een sterke verbinding tussen lokale en regionale activiteiten in het kader van ontwikkelen naar werk. De organisatieverandering in 2023 heeft gezorgd voor verschuivingen en tijdelijk niet ingevulde functies. Inmiddels is dit weer beter op orde.