CConstaterende datAchtkarspelen
Koppel je AI →
Document · PDF

11 - Bijlage 2k - Proefsleuvenonderzoek

Raadsvergadering 9 oktober 2025, gemeente AchtkarspelenBij agendapunt: Uitbreidingsplan bedrijventerrein De Swadde Buitenpost12.494 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

RAPPORTAGE

proefsleuvenonderzoek De Swadde in Buitenpost Gemeente Achtkarspelen

s

Econsultanc y of

Part Sweco

Rapport archeologisch onderzoek De

Swadde, Buitenpost gemeente Achtkarspelen

Opdrachtgever

Gemeente Achtkarspelen Stationsstraat 18 9285 NH Buitenpost

Rapportnummer

23461.001

Versienummer

3

Status

Definitief

Datum

12 november

Opsteller!

De

heer drs. MN (geanonimiseerd)

bijdragen van

De

heer drs. (geanonimiseerd)

Kwaliteitscontrole

De

heer drs. | (geanonimiseerd)

Met

2024

(geanonimiseerd)

1

in onze rapportages wordt niet

gewerkt met handtekeningen en/of parafen. Conform protocol en

eisen uit het

kwaliteitssysteem

wordt

het rapport aantoonbaar vrijgegeven.

Econsultancy Archeologisch Rapport

KWALITEITSZORG Econsultancy is onder meer gecertificeerd voor protocollen 4001 4002 4003 en 4004 van de BRL SIKB 4000. Verder is Econsultancy lid van de Nederlandse Vereniging van Archeologische Opgravingsbedrijven (NVAO). De leden van de NVAO bieden kwalitatief hoogstaand archeologisch onderzoek. Het lidmaatschap is een waarborg voor kwaliteit en betrouwbaarheid. Ook is Econsultancy aangesloten bij de Vereniging van Ondernemers in Archeologie (VOiA). De VOiA behartigt de belangen van meer dan 100 bedrijven in alle takken van de archeologie. ,

,

CERTIFICERING Econsultancy werkt volgens een dynamisch kwaliteits- en milieusysteem zoals beschreven in het kwaliteitsen milieuhand-boek. Ons kwaliteits- en milieusysteem is gecertificeerd volgens de eisen in de NEN-EN-ISO 9001 en NEN-EN-ISO 14001. Daarnaast staat veilig werken bij Econsultancy voorop en zijn we gecertificeerd voor VCA*. ,

BETROUWBAARHEID Dit onderzoek is op zorgvuldige wijze uitgevoerd conform de toepasselijke en van kracht zijnde regelgeving. Een booronderzoek wordt in het algemeen uitgevoerd door het steekproefsgewijs onderzoeken van de bodem waardoor het op basis van de resultaten van een booronderzoek onmogelijk is garanties af te geven ten aanzien van de aan- of afwezigheid van archeologische waarden. In dit kader dient ook opgemerkt te worden dat geraadpleegde bronnen niet altijd zonder fouten en volledig zijn. Daar Econsultancy voor het verkrijgen van historische informatie afhankelijk is van deze bronnen kan Econsultancy niet instaan voor de juistheid en volledigheid van deze informatie. ,

,

,

,

,

Al onze rapportages worden opgesteld conform de ‘Handreiking omgaan met AVG in bodemonderzoeken’ opgesteld door de VKB (29 juni 2022). Hiermee voldoet de rapportage aan de eisen die de wet NEN en KNA protocollen ons stellen en wordt tevens voldaan aan de AVG. Hierbij wordt opgemerkt dat wetgeving waaronder wettelijke eisen uit de Erfgoedwet prevaleert boven de AVG. ,

,

,

In het kader van de AVG dient voorafgaand aan publicatie of bij uitlevering aan derden bijlagen met kadastrale uittreksels en namen van opdrachtgevers door de publicerende instantie verwijderd dan wel zwart gelakt te worden. ,

,

,

,

RECHTEN © Econsultancy bv Zwolle 2024. Foto’s en tekeningen: Econsultancy bv tenzij anders vermeld. ,

,

,

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze hetzij elektronisch mechanisch door fotokopieën opnamen of enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de rechthebbende. Econsultancy aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek. ,

,

,

,

,

,

,

,

,

ISSN: 2210-8777 (Analoog rapport) ISSN: 2210-8785 (Digitaal rapport E-depot)

Econsultancy Archeologisch Rapport

INHOUDSOPGAVE ADMINISTRATIEVE GEGEVENS PLANGEBIED SAMENVATTING 1

INLEIDING

2

DOELSTELLING ONDERZOEK

3

ARCHEOLOGISCHE GEGEVENS VAN HET PLANGEBIED 3. 1 3. 2 3. 3

4

Ligging en huidige situatie plangebied Uitgevoerd vooronderzoek Resultaten vooronderzoek

1 2 3

. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

3 3 3

. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

9

.. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

Inleiding Methodiek proefsleuvenonderzoek Onderzoeksvragen

9 9 11

. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

.. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

Landschapsgenese en bodemopbouw Sporen en structuren Vondstmateriaal Grondmonsters

.. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

.. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

WAARDERING CONCLUSIE EN SELECTIEADVIES ,

6. 1 6. 2 6. 3

. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

.. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

RESULTATEN VELDONDERZOEK. 5. 1 5. 2 5. 3 5. 4

6

.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

METHODIEK VELDONDERZOEK. 4. 1 4. 2 4. 3

5

. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

.. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

Waardering Beantwoording van de onderzoeksvragen. Selectieadvies

LITERATUUR BRONNEN KAARTEN BIJLAGEN

23461. 001 versie 1

. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

.. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

12 12 15 16 23 26 26 28 29

hd

Econsultancy of Part Sweco

TABELLEN Tabel 3.1

Gespecificeerde archeologische verwachting

Tabel 5.1

Bodemopbouw, laagnummering,

Tabel 6.1

Scoretabel

waardestelling van

NAP waardes

het

interpretatie

en

plangebied

FIGUREN

Figuur

1.1

Ligging

het

van

plangebied

(rood:

huidige

onderzoeksgebied,

zwart:

reeds

met

proefsleuven

onderzocht) Figuur 3.1 Uitgevoerde archeologische onderzoeken Figuur 3.2

Verspreiding archeologische

Figuur 3.3 Verspreiding

vuursteen

indicatoren

binnen het

tijdens

tijdens proefsleuven

plangebied.

booronderzoek

direct

ten

2022

zuidwesten

(geanonimiseerd) 2022). | van

huidige onderzoeksgebied

(geanonimiseerd) 2023). TE, Figuur 4.1 Zeefwerkzaamheden. Figuur 5.1 Profiel 41, werkput 41. Figuur 5.2 Profiel 18, werkput 18. Figuur 5.3 Vlakfoto’s werkput 4 (links) en 11 (rechts). Figuur 5.4 Vondstnummers 8, 15 en 100: fossielen in vuursteen. Figuur 5.5 Vondstnummers schaalbalk in

194

(2x):

262

en

klingen (links en midden)

2

en

een

kernpreparatiekling (rechts);

cm

Figuur 5.6 Vondstnummer 44.1: gekerfde afslag Figuur 5.7 Vondstnummers

12, 27, 48

(schaalbalk

1

heeft

vakjes

van

Figuur 5.8 Vondstnummer Figuur

5.9

Verspreiding

vuursteenconcentraties

(van

86

en

links

rechts): vermoedelijk wrijf-, klop-

naar

en

wetstenen

cm).

122:

vermoedelijk

vondstmateriaal uit het

aambeeld

(schaalbalk

diepteligging top

en

proefsleuvenonderzoek

van

heeft

dekzand

RAAP

ten

vakjes van 1 cm). (incertofacten uitgezonderd) zuiden

van

het

met

de

plangebied (geanonimiseerd) |

2023a). Figuur

5.10

Verspreiding

vuursteenconcentraties

vondstmateriaal

uit het

en

diepteligging top

proefsleuvenonderzoek

van

RAAP

dekzand ten

2023a).. Figuur 6.1 Advieskaart.

KAARTEN Kaart 1.

Overzicht

proefsleuven

Kaart 2.

Overzicht

zeefvakjes

en

met

profielen vondstnummers

BIJLAGEN

Bijlage 1.

Oppervlaktes

2.

Vondstenlijst

Bijlage

Bijlage 3.

23461.001

Overzicht

versie

1

en

vlakhoogtes

geologische

ij Ö

en

per

werkput

archeologische tijdvakken

G

DG vw

(inclusief incertofacten)

zuiden

& Zr ©)

van

het

met

de

plangebied (geanonimiseerd) |

Econsultancy Part of Sweco

ADMINISTRATIEVE

GEGEVENS

PLANGEBIED

Administratieve gegevens plangebied

Projectcode

23461.001

Toponiem

De

Opdrachtgever

Gemeente Achtkarspelen

Gemeente

Achtkarspelen

Plaats

Buitenpost

Provincie

Fryslân

Kadastrale gegevens

Buitenpost, sectie D,

Omvang plangebied

circa 6,1 ha

Omvang onderzoeksgebied

circa 5,05 ha

Kaartblad

6 G (1:25.000)

Coördinaten centrum

Swadde

nummers

120, 265

en

305

/ Y: 586.000

plangebied

X: 206.100

Bevoegde overheid

Gemeente Achtkarspelen Stationsstraat 29 9285

Deskundige

namens

de bevoegde

overheid

NH

Buitenpost

Steunpunt Monumentenzorg Fryslân Emmakade

59

8921 AG Leeuwarden ARCHIS3 Onderzoeksmeldingsnummer

5469634100

Monumentnummers

N.v.t.

Vondstnummers

N.v.t.

(geanonimiseerd) (geanonimiseerd)

To E.

archeologie@monumentenzorg frl

ARCHIS-nummers eerdere onderzoeken Bureauonderzoek

en

karterend booronderzoek

2137211100

Karterend booronderzoek

3980335100

Karterend booronderzoek

5214053100

Archeoregio NOaA

7:

Beheer

Econsultancy,

en

Econsultancy,

mevrouw

en

plaats documentatie

Uitvoerders

Fries-Gronings kleigebied op termijn het Noordelijk Archeologisch Depot in Nuis

(geanonimiseerd)

(geanonimiseerd) MA, nn

mevrouw

(geanonimiseerd)

(geanonimiseerd)

(geanonimise rd) (geanonimiseerd) mn

Grondverzet

23461.001

versie 1

LORE

Wuwg

sd

(geanonimiseerd) BSc, de

B

(geanonimise rd)

SAMENVATTING Econsultancy heeft in opdracht van Gemeente Achtkarspelen een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd voor het plangebied aan De Swadde in Buitenpost gemeente Achtkarspelen. De aanleiding van het onderzoek vormt de geplande ontwikkeling van het plangebied bestaande uit een uitbreiding van het bedrijventerrein ‘De Swadde’. Het archeologisch onderzoek wordt noodzakelijk geacht om te bepalen of archeologische waarden wel of niet aanwezig zijn in de ondergrond die door de voorgenomen bodemingrepen kunnen worden aangetast/verloren kunnen gaan. Daarom is het binnen het kader van de Erfgoedwet (1 juli 2016) verplicht voorafgaand archeologisch onderzoek uit te voeren. ,

,

,

Doel van het proefsleuvenonderzoek is het aanvullen en toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting zoals vermeld in het bureau- en booronderzoek. Het gaat om gebied- of vindplaatsgericht onderzoek. Het proefsleuvenonderzoek gebeurt door middel van waarnemingen in het veld waarbij (extra) informatie wordt verkregen over bekende en /of verwachte archeologische waarden binnen een onderzoeksgebied. Dit omvat de aan- of afwezigheid de aard de omvang de datering de gaafheid de conservering en de inhoudelijke kwaliteit van de archeologische waarden. ,

,

,

,

,

,

Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel Op basis van het vooronderzoek geldt een hoge verwachting voor de periode Laat-Paleolithicum – Vroege Bronstijd lage verwachting voor de periode Midden-Bronstijd – Vroege Middeleeuwen een middelhoge verwachting voor de Late Middeleeuwen en een lage verwachting voor de Nieuwe tijd. ,

,

Gevolgde onderzoeksmethode Tijdens het veldwerk was er geen reden om van de onderzoeksmethodiek af te wijken zoals beschreven in het PvE. Er zijn 48 proefsleuven aangelegd van overwegend 25x4 m. Enkele sleuven hebben een kortere lengte vanwege de begrenzing van het onderzoeksgebied en aanwezige sloten. Er is één vlak aangelegd in de top van het dekzand (A-horizont). Vanaf dit niveau zijn per proefsleuf maximaal 5 zeefvakken van 1 m 2 gegraven met een onderlinge afstand van 4 m en een diepte van 10 cm. Het uitgeschepte zand is vervolgens nat gezeefd over een machinale zeef met een maaswijdte van 3 mm. De vondsten zijn per zeefvak verzameld. Resultaten Proefsleuvenonderzoek Tijdens het proefsleuvenonderzoek zijn enkele concentraties vuur- en natuursteen aangetroffen. Deze concentraties zijn relatief gaaf en goed geconserveerd. Het vondstmateriaal valt grotendeels niet nader te dateren dan ‘prehistorie’ maar een datering in het Meso- of Neolithicum ligt voor de hand ook omdat het gebied vanaf de Bronstijd met veen bedekt raakte. Enkele vuursteenfragmenten kunnen gedateerd worden in het Mesolithicum. Nadere informatie over karakter en inhoudelijke kwaliteit zullen moeten blijken bij een vervolgonderzoek. ,

,

Selectieadvies In overleg met het Steunpunt Monumentenzorg Fryslân is het volgende selectieadvies opgesteld: De hoge waardering van de vindplaats leidt tot een selectieadvies: behoudenswaardig. Het selectieadvies is daarom dan ook om de vindplaats in situ te behouden. Econsultancy heeft in eerste instantie geadviseerd om binnen de delen waar tijdens het huidige en voorgaande onderzoek bewerkt vuur- en natuursteen is

23461. 001 versie 1

aangetroffen geen bodemingrepen dieper dan 30 cm boven het dekzandniveau uit te voeren. Het Steunpunt Monumentenzorg Fryslân heeft echter aangegeven dat dit advies ook geldt voor de delen waar geen bewerkt vuursteen is aangetroffen en toegepast dient te worden binnen het gehele plangebied. Uit de verspreiding van het vuursteen blijkt namelijk dat er concentraties verspreid over het plangebied voorkomen en dat de begrenzing hiervan onzeker is. In het grootste deel van deze delen ligt het dekzandniveau op 70 à 90 cm -mv. Voor deze delen wordt geadviseerd niet dieper dan 40 cm -mv te graven. In enkele delen ligt het dekzand reeds op 50 à 70 cm -mv. Voor deze delen wordt geadviseerd om niet dieper dan 20 cm -mv te graven. In enkelen zones aan weerszijden van sloten ligt het dekzand als gevolg van de lagere ligging van het maaiveld reeds binnen 30 cm -mv. Hier wordt geadviseerd om geen ingrepen uit te voeren. In een zone in het zuiden van het plangebied waar het dekzand op meer dan 90 cm -mv ligt wordt geadviseerd niet dieper dan 60 cm -mv te graven. ,

,

,

Wanneer de hierboven genoemde dieptegrenzen worden overschreden is het raadzaam om vervolgonderzoek uit te voeren. De aard en omvang van dit onderzoek dienen te worden vastgesteld op basis van de specificaties van de ingreep. Een logische optie is om een opgraving uit te voeren waarbij de bovenste laag van het dekzand in vakken van 1 m² wordt verwijderd en gezeefd bijvoorbeeld in een grid van 5x4 m. Vervolgens kan een vlak in de C-horizont worden aangelegd om eventuele grondsporen te documenteren. Eventueel kan de bovenste laag van het dekzand buiten de vakken worden verzameld in big bags en in één keer worden gezeefd. ,

,

,

Er kan echter ook gekozen worden voor een alternatieve methode zoals een nader waarderend onderzoek afhankelijk van de grootte van het onderzoeksgebied. In plaats van zeefvakjes kan er ook gekozen worden om de hele bovengrond in big bags te verzamelen en te zeven. Het wordt aanbevolen om het onderzoeksgebied te verdelen in vakken van bijvoorbeeld 5x5 m en de bovengrond per vak te verzamelen. Tevens behoort begeleiding van de civiele graafwerkzaamheden tot de mogelijkheden maar in dat geval moet het tempo van de graafactiviteiten worden afgestemd op het archeologisch onderzoek wat kan leiden tot vertraging in de civiele werkzaamheden. ,

,

,

,

Hoewel in dit stadium nog niet bekend is voor welke methode van vervolgonderzoek gekozen wordt kan aangenomen worden dat het onderzoek redelijk tot zeer intensief wordt met een grote hoeveelheid materiaal dat gezeefd moet worden. Het verdient daarom aanbeveling om gebruik te maken van publieksparticipatie waarbij bijvoorbeeld amateurarcheologen vrijwilligers en scholen betrokken worden om mee te helpen. Deze betrokkenheid kan niet alleen helpen bij het zeefproces maar ook educatieve kansen bieden en de betrokkenheid van de gemeenschap vergroten. Dit soort initiatieven kan ook leiden tot een groter bewustzijn en waardering voor archeologisch onderzoek. ,

,

,

,

Er is op grond van de gebruikte onderzoeksmethode geprobeerd een zo gefundeerd mogelijk advies te geven. Over de aan- of afwezigheid van archeologische sporen of resten in het plangebied kan nooit volledig uitsluitsel worden gegeven. Aan dit advies kunnen geen rechten worden ontleend. De resultaten van dit onderzoek zullen eerst moeten worden beoordeeld door de bevoegde overheid (gemeente Achtkarspelen) die vervolgens het advies over neemt of niet. ,

,

,

23461. 001 versie 1

Als het plangebied nu of in de toekomst door de gemeente Achtkarspelen wordt vrijgegeven voor bodemroerende werkzaamheden dan blijft er conform artikel 5. 10 van de Erfgoedwet uit juli 2016 een meldingsplicht bestaan. Eventuele archeologische resten die bij werkzaamheden worden aangetroffen moeten worden gemeld bij het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap c. q. de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Het is verder raadzaam om ook de gemeente Achtkarspelen op de hoogte te stellen. ,

,

,

23461. 001 versie 1

,

,

1

INLEIDING

Econsultancy heeft in opdracht van Gemeente Achtkarspelen een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd voor het plangebied aan De Swadde in Buitenpost gemeente Achtkarspelen (zie figuur 1. 1). ,

Figuur 1. 1 Ligging van het plangebied (rood: huidige onderzoeksgebied , zwart: reeds met proefsleuven onderzocht)

23461. 001 versie 1

1 / 31

De aanleiding van het onderzoek vormt de geplande ontwikkeling van het plangebied bestaande uit een uitbreiding van het bedrijventerrein ‘De Swadde’. De verwachte bodemingrepen betreffen onder meer de aanleg van funderingen de aanleg van een weg met riolering heien en het realiseren van een waterpartij aan de zuidzijde van het plangebied. Bij deze ingrepen kunnen mogelijk aanwezige archeologische resten verstoord raken. ,

,

,

Het archeologisch onderzoek is noodzakelijk om te bepalen of er archeologische waarden aanwezig zijn in de ondergrond die door de voorgenomen bodemingrepen aangetast of verloren kunnen gaan. Daarom is het binnen het kader van het beleid van de gemeente Achtkarspelen/ de Erfgoedwet (1 juli 2016) verplicht voorafgaand archeologisch onderzoek uit te voeren. ,

2

DOELSTELLING ONDERZOEK

De doelstelling van het proefsleuvenonderzoek is het vaststellen van de archeologische waarde van het onderzoeksgebied dan wel de archeologische vindplaats(en). Hiertoe dient het in dit PvE opgenomen gespecificeerde verwachtingsmodel. Daarnaast dient van eventuele vindplaatsen de aard omvang datering gaafheid conservering en inhoudelijke kwaliteit te worden vastgesteld. ,

,

,

,

In het rapport worden vervolgens de aangetroffen archeologische waarden indien van toepassing gewaardeerd. De waardering dient volgens de richtlijnen van de KNA 4. 1 protocol 4003 te gebeuren. Dit zodat een gefundeerde onderbouwing van verder beleid met betrekking tot de archeologische waarden binnen het terrein mogelijk is. Als binnen het plangebied archeologische waarden voorkomen kan één van de volgende aanvullende voorschriften worden opgelegd: • De verplichting tot het treffen van technische maatregelen waardoor archeologische waarden in de bodem kunnen worden behouden; • De verplichting tot het doen van opgravingen; • De verplichting de activiteit die tot bodemverstoring leidt te laten begeleiden door een deskundige op het gebied van de archeologische monumentenzorg. Deze deskundige moet voldoen aan door burgemeester en wethouders bij de vergunning te stellen kwalificaties. ,

,

,

,

,

,

,

23461. 001 versie 1

2 / 31

En

Econsultancy Part of Sweco

3

_ARCHEOLOGISCHE

3.1

Het

GEGEVENS

VAN

HET

PLANGEBIED

Ligging en huidige situatie plangebied gehele plangebied

door middel

heeft

proefsleuven

van

huidige onderzoeksgebied X: 206.117

een

oppervlakte

onderzocht

heeft

een

en

van

6,1 ha, hiervan is het zuidwestelijke deel in het verleden reeds

valt dus buiten

oppervlakte

het

huidige onderzoeksgebied (zie figuur 1.1). Het

ha. De centrumcoördinaten

5,05

van

het

plangebied zijn

Y: 585.964.

en

Uitgevoerd vooronderzoek

3.2

In 2006 is door

Synthegra

het

deel

noordelijk

gehele plangebied, door middel

plangebied.

het

van

evenals

een

zone

aangevuld

In 2016 is noorden

ten

verkennend

met

bureau-

een

en

en

zuiden hiervan.

boringen onderzocht.® Op

karterende

van

bureauonderzoek

een

basis

van

dit laatste onderzoek

Hierbij

derhavige

overzicht

onderzoek

ofwel diepte

de

Sinnegreide,

van

1,5

veenlaag van

de

m

-mv.

de reeds

van

in het

in het

hoge verwachting

is besloten

plangebied

perceel

uitgevoerd

in 2022

een

uitgevoerd.* Op basis

direct ten zuidwesten

van

het

karterende

en

met

De

een

veenlaag

naar

zwak

veldonderzoek

oppervlakte

bodemopbouw

bevindt. Onder

bestaat uit zwart,

uitgevoerde onderzoeken

is overgenomen

uit het in het kader

van

het

on-

opgestelde PvE.°

“Het bureauonderzoek

gang

is een

met

zones

binnen

Resultaten vooronderzoek

Onderstaand

een

zijn de het

van

uitgevoerd

booronderzoek

de resultaten hiervan

proefsleuvenonderzoek uitgevoerd huidige onderzoeksgebied (zie figuur 3.1).

3.3

booronderzoek

karterend

aanvullend karterend booronderzoek in de nog niet onderzochte delen van

van

tot

de

van

Synthegra

uit 2006

betrof het plangebied nabij Oost,

circa 12,3 ha. Er zijn in totaal 76 boringen gezet tot een maximale

bestaat uit een

veenlaag

het dekzand

van

kleipakket met een

dikte

van

0,3-0,7 m, waaronder zich

bevindt zich

dekzand.

In de meeste

boringen

is

aangetroffen

die wordt

gekenmerkt

door

0,1-0,4

sterk humeus

zand.

Uit het

onderzoek

plangebied waarschijnlijk een afgedekte zandkop aanwezig resten of indicatoren aangetroffen.

is

gebleken

een

geleidelijke

over-

dikke

laag

die

dat in het zuidwesten

van

het

een

m

is. Er zijn tijdens het onderzoek geen

archeologische

(geanonimiseerd) 2006. 2E, 3 (geanonimiseerd) « (geanonimiseerd) zo: EN (geanonimiseerd) 2022. DEED, (geanonimiseerd) 2022 EN, EN (geanonimiseerd)

<

>

23461.001

versie 1

Gs ‚ORG Waw se

0

in

“Het onderzoek van RAAP uit 2015 en 2016 bestond in eerste instantie uit een bureauonderzoek en een karterend booronderzoek. Tijdens het karterende booronderzoek zijn 101 boringen geplaatst tot een maximale diepte van 18 m -mv. In één van de boringen is een fragmentje kogelpotaardewerk uit de middeleeuwen aangetroffen. Op basis van het karterende booronderzoek is aan de hoogste delen van de dekzandopduiking een hoge archeologische verwachting voor steentijdvindplaatsen toegekend. Op de flanken van de dekzandopduiking heeft vaak bodemvorming (zonder volledige podzolering) plaatsgevonden waardoor aan deze zones in eerste instantie een middelhoge archeologische waarde is toegekend. Op grond van de resultaten van het karterende booronderzoek heeft vervolgens in het deel van het plangebied met een hoge archeologische verwachting een aanvullend booronderzoek met megaboringen plaatsgevonden. Deze boringen zijn uitgevoerd in een grid van 20 boringen per ha met een Edelmanboor met een diameter van 15 cm. In totaal zijn in dit deel 90 megaboringen uitgevoerd. In acht boringen zijn in de top van het dekzand vuurstenen artefacten aangetroffen. In totaal zijn 14 vuurstenen artefacten gevonden waaronder een fragment van een geretoucheerde kling die vermoedelijk kan worden gedateerd in de periode midden-laat mesolithicum.

De overige vuurstenen zijn niet nader te dateren dan in de periode laatpaleolithicum tot en met de vroege bronstijd. ,

,

,

“Het onderzoek van RAAP uit 2022 vond plaats in delen van het plangebied waar tijdens het booronderzoek in 2016 nog geen karterend onderzoek met megaboringen heeft plaatsgevonden (figuur 3. 2). Er zijn 92 boringen verricht in een verspringend grid van 20 bij 25 m (20 boringen per ha). In 21 boringen zijn vuurstenen artefacten aangetroffen die niet nauwkeuriger te dateren waren dan de periode laat-paleolithicum tot en met vroege-bronstijd. De vondsten concentreren zich niet alleen in de buurt van de eerder aangetroffen vondsten op de hoogste delen van het dekzandlandschap maar ze zijn ook op de overgang van de hogere naar de lagere delen en in de laagstgelegen delen van het dekzandgebied binnen het plangebied aangetroffen. In vijf boringen is daarnaast verweerd aardewerk (vermoedelijk kogelpotaardewerk) gevonden. Het aardewerk is waarschijnlijk afkomstig uit de basis van de klei-afzettingen op de overgang naar het veen of het dekzand. Aangezien op meerdere locaties middeleeuws aardewerk is aangetroffen kon ondanks het ontbreken van een duidelijk aanwijsbaar bewoningsniveau niet geheel worden uitgesloten dat er binnen het plangebied sprake is van bewoningsresten uit de middeleeuwen. Evenmin kon worden uitgesloten dat het gaat om verspoelde vondsten die vanuit de omgeving in het plangebied terecht zijn gekomen.

Het advies dat voortvloeide uit het onderzoek was in eerste instantie om de plannen aan te passen om verstoring van de archeologische resten te voorkomen. Indien planaanpassing niet mogelijk is is aanbevolen om een proefsleuvenonderzoek uit voeren dat is gericht op het dekzandniveau (steentijd) en op een eventueel bewoningsniveau daarboven uit de middeleeuwen om de vindplaatsen te kunnen waarderen. Geadviseerd is om de proefsleuven over het gehele plangebied te verspreiden of om de ligging van de proefsleuven af te laten hangen van de geplande verstorende ingrepen. ,

,

,

,

“Het proefsleuvenonderzoek met zeefvakken van RAAP uit 2023 heeft plaatsgevonden (direct ten zuiden van) het onderhavige onderzoeksgebied (figuur 3. 3). Tijdens het onderzoek zijn verspreid over het onderzoeksgebied tien proefsleuven aangelegd met een totaal oppervlak van 902 m2. Tijdens het onderzoek zijn drie grondsporen aangetroffen: twee sloten uit de nieuwe tijd en een kuil die vermoedelijk kan worden gedateerd in de middeleeuwen. Binnen de proefsleuven zijn in totaal 41 zeefvakken opgegraven waarvan de inhoud is gezeefd over een zeef met een maaswijdte van 3 mm. Het onderzoek heeft in totaal 297 vondsten opgeleverd die bestaan uit 30 artefacten van vuursteen 39 scherven keramiek 211 stuks houtskool een natuursteen en 17 stuks dierlijk botmateriaal. Het keramiek bestaat uit zes scherven roodbakkend aardewerk uit de nieuwe tijd en 33 scherven ,

,

23461. 001 versie 1

,

,

4 / 31

kogelpotaardewerk uit de middeleeuwen. Het vuursteen bestaat uit twee schrabbers acht afslagen twee brokken en 17 splinters.

,

een

geretoucheerde kling

,

,

Figuur 3. 1 Uitgevoerde archeologische onderzoeken binnen het plangebied.

23461. 001 versie 1

5 / 31

Econsultancy Part of Sweco

206000

206100

206200

206300

af

Ned

legenda

man plangebied | mm | onderzoeksgebied boringen poczolbodem bodenworming geen bodemvorming indicatoren booronderzoek 2022

O ©

_ aardewerk, vermoedelijk op overgang vuursteen

in

van

klei naar veen of dekzand

top dekzand

indicatoren booronderzoek 2016

®

vuursteen in top dekzand

206000

Figuur

3.2

23461.001

206100

Verspreiding archeologische

versie 1

indicatoren

LORE

206200

tijdens

booronderzoek

Wuwg

2022

(geanonimiseerd) 2022). mm

sd

B

6/31

Econsultancy Part of Sweco

Zoer) legenda ©

vuursteen

L___]

werkoutten

L_____j

grens onderzoeksgebied

(1-6)

betonverharding

Figuur 2023).

3.3

Verspreiding

“De conclusie resten

uit

van

het

vuursteen

proefsleuvenonderzoek

voornamelijk

het mesolithicum de

kan

tijdens proefsleuven

de

steentijd

worden

versie

1

wordt

R

huidige onderzoeksgebied

van

een

DG alwe

|

geretoucheerde kling die vermoedelijk in

niet nader worden

behoudenswaardig geacht,

Het

(geanonimiseerd) ____

onderzoeksgebied sprake is van archeologische

Buiten

kon het vondstmateriaal

De

IN Ö

zuidwesten

dat binnen het

vindplaats gebleven. vindplaats de fysieke en inhoudelijke kwaliteit niet overtuigend.

23461.001

ten

de middeleeuwen.

en

gedateerd

is onduidelijk

was

direct

advies

was

& Lr

om

de

©)

gedateerd en de maar

dit is op

archeologische

aard

van

grond

van

waarden

zoveel

7/31

En

Econsultancy Part of Sweco

mogelijk in

situ te behouden.

De

door de

bouwen het uitgangspunt is, werd

voor

opdrachtgever

dit deel

het

van

reeds

ingeslagen

waarbij archeologievriendelijk

weg

plangebied als beste optie gezien.”

Archeologische verwachting Op basis een

bovenstaand

van

Tijdens

de

aal viel

grotendeels

het dekzand,

niet

voor

op

een

ongunstig zal zijn geweest zee-inbraken —

Late

Tijdens

vrijwel geheel

dan

het

De

essentie

de

archeologische

van

plangebied

bewerkt

Laat-Paleolithicum

variërend tussen 0,4

Vroege

1,7 m

aangetroffen.

Bronstijd.

Deze

bewoning. Mogelijk

resten

zijn. Vandaar

dat

Dit materi-

Vandaar

dat

bevinden

zich in de top

hoge

een

-mv.

delen

van

het

veengebied

in delen

tijdelijke bewoning. Dergelijke bewoningsresten

voor

verdwenen

waren

is

geologische perioden).

en

Vroege Middeleeuwen lag het plangebied in een veengebied,

—

plangebied

archeologische verwachting

vuursteen

Vroege Bronstijd.

—

en

—

de

van

is voor het

lage verwachting geldt

een

wat

grotendeels

de

van

IJzertijd

zullen echter

voor

de

periode

of

bij latere Midden-

Vroege Middeleeuwen. Middeleeuwen

Middeleeuwen

Daarom

voor

raakte

het booronderzoek

uitgesloten

is binnen

Laat-Paleolithicum

tijd voldoende ontwaterd

Romeinse

In de

periode

diepte

overzicht

een

nader te dateren de

periode Midden-Bronstijd

Bronstijd

voor

uitgevoerde vooronderzoeken

verwachting geldt

In de

(zie bijlage

3

paleogeografische kaarten’

met

gespecificeerd archeologische verwachting opgesteld.

hieronder weergegeven

van

vooronderzoek, in combinatie

een

wacht worden,

dat

veengebied

zijn, vermoedelijk

aangetroffen. Hoewel

worden

geldt

het

overstroomd

in de basis

bewoningsplaats

middelhoge verwachting voor

deze

een

en

dit

onder de bouwvoor tot circa 1

m

de

is

een

kleipakket afgezet

kleipakket,

de kans bestaat dat het hier uit

er

van

om

kunnen

bied

aangetroffen

een

een

lage verwachting geldt

plangebied voor

had

de Nieuwe

in ieder

is binnen binnen

plangebied.

aardewerk

het

het

niet

uit de

geheel

plangebied.

kleipakket

ver-

-mv.

voor

het

fragmenten

aanwezig

Deze resten

Op het historische kaartmateriaal uit de Nieuwe tijd zijn geen aanwijzingen en

in het

verspoelde vondsten gaat, kon

Middeleeuwen

periode.

enkele

geval

vanaf

de

18°

eeuw

bewoning

binnen het

agrarisch gebruik.

plange-

Vandaar

dat

tijd.

(geanonimise rd) eta, 2018. "B

23461.001

versie 1

ij 0)

GR

DG uw

8 zer ©) EZ

8/31

En

Econsultancy Part of Sweco

4

METHODIEK

4.1

Inleiding het

Voor

VELDONDERZOEK

proefsleuvenonderzoek

is door

RAAP

Archeologisch

Adviesbureau

een

het

archeologische

onderzoek

steld.® In dit document zijn de eisen vastgelegd methodiek

onderzoeksvragen

en

zoals die in het PvE zijn opgenomen,

Naast de eisen zoals omschreven de

van

BRL SIKB

(KNA,

4000

in het PvE is het

die is vastgesteld

gie en is ondergebracht bij het SIKB

Methodiek

De werkzaamheden

hebben

digitaal ingetekend

Er zijn 48

op

begrenzing

met

het

van

Rover GPS

een

Panasonic

een

van

en

RTS.

profielen zijn gefotografeerd

overwegend

van

25x4

onderzoeksgebied

Het

In iedere

van

legd. De

zand

De vondsten

in de top

sloten. Na

Het vlak is

waar

is één

is

beschreven

(geanonimiseerd) 20222. N,

9

NEN

23461.001

met

een

gladde

bak.

digitale camera

een

sleuven zijn korter

iedere haal

van

de

aangelegd

graafmachine

is

nodig handmatig opgeschaafd,

met

is per vlak de

in raaien

proefsleuf

hoogte gemeten

een

(A-horizont).

onderlinge

nat

gezeefd

afstand over

een

Vanaf dit niveau zijn per en

een

diepte

machinale

zeef

met

van

4

m

van

10

proefsleuf cm

van

3

(zie

mm

profiel gedocumenteerd, is deze

schaalstok

en

en

een

met

5104°

en

uitzondering van werkput 34. Vanwege

werkput gestaakt

een

na

enkele

fotocamera. Alle foto’s

fotobordje

beschreven

met

door

van

met

het projectnummer

een

KNA-prospector.

de relatief

en

hier

het vlak

en

profielen zijn voorzien van

en

is geen

profiel

diepe

meters

aange-

objectgegevens. Alle relevante

Het vlak

en

de

pro-

profielen zijn lithologisch

bodemkundig® geïnterpreteerd.

1989.

(geanonimiseerd)

versie 1

5

(zie kaartbijlage 2).

maaswijdte

een

maximaal

zijn per zeefvak verzameld.

conform de NEN

<

5104

een

vervolgens

zijn gedocumenteerd

(geanonimiseerd)

met

hoge grondwaterstand profielen zijn gefotografeerd een

In iedere

het dekzand

van

en

noordpijl,

fielen

5

met

m.

1 m? gegraven

werkput

verstoring

een

aangelegd

uitgeschepte

figuur 4.1).

van

(zie bijlage 1). Enkele

aanwezige

in delen

gefotografeerd.

m

en

grondsporen gecontroleerd.

tussenafstand

De

graafmachine uitgerust

een

Toughbook.

en

zeefvakken

College

van

behulp

Rover GPS ingemeten

Er is één vlak

Archeologie (KNA, versie Deskundigen (CCvD) Archeolo-

Nederlandse

met

en

een

Kwaliteitsnorm

en

door het Centraal

het vlak op vondsten

met

De

in dit hoofdstuk verwoord.

te Gouda.

plaatsgevonden

proefsleuven aangelegd

vanwege de

opge-

dient te voldoen.

proefsleuvenonderzoek

De vlakken zijn ingemeten en

worden

Eisen

van

archeologisch onderzoek uitgevoerd onder certificaat op grond

19-02-2018)

versie 4.1,

4.1, 19-02-2018, protocol 4003),

4.2

waaraan

Programma

ORG

Www

d

Wal

Figuur 4. 1 Zeefwerkzaamheden.

Tijdens het onderzoek is alleen een vlak aangelegd in de top van de A-horizont (zie figuur 4. 2) en is niet verdiept tot in de C-horizont het niveau waarop eventuele grondsporen zich aftekenen. Deze werkwijze staat vastgelegd in het PvE en is tijdens het veldwerk nog eens bevestigd tijdens telefonisch overleg met de adviseur namens bevoegd gezag het Steunpunt Monumentenzorg Fryslân. De aan- of afwezigheid van sporen op dit niveau kan daarom op basis van dit onderzoek niet vastgesteld worden. ,

,

De voorbereiding van het onderzoek heeft plaatsgevonden in oktober 2023. Het veldwerk is uitgevoerd vanaf 23 oktober t/m 3 november 2023. De uitwerking heeft plaatsgevonden in juni 2024. Tijdens het veldwerk is per zeefvakje een vondstnummer uitgedeeld. Hierdoor komt het voor dat meerdere vondsten onder één vondstnummer geregistreerd zijn. Ook zijn er hierdoor ‘missende’ vondstnummers in de gevallen waar binnen een zeefvakje geen vondsten gedaan zijn. ,

23461. 001 versie 1

10 / 31

En

Econsultancy Part of Sweco

4.3

Onderzoeksvragen

In het Programma

van

Bodemopbouw

genese

en

Hoe ziet de Is in

bodemopbouw

(alle delen van)

zoeksgebied 3.

Is de

volgende onderzoeksvragen opgenomen.”

Eisen zijn de

is

het

sprake

bodemkundige

eruit in het

onderzoeksgebied?

gebied sprake

van

een

situatie

van

recentelijk

intact

een

verstoord

overeenkomstig

de

bodemprofiel?

In welke delen

van

het

onder-

bodemprofiel?

verwachting op basis van

het vooronderzoek? Waarom

wel/niet? 4.

Welke

post-depositionele

tasting of verstoring Sporen, 5.

structuren

van

processen

archeologische

plaatsgevonden?

resten

door dit soort

In hoeverre is

sprake

Watis

de exacte aard, omvang, de

datering, gaafheid, conservering,

lijke b.

Iser

sprake

c.

Wat is de functionele interpretatie

van

Kunnen

van

een

leggen

tussen

aangetroffen archeologische

het karakter

(clusters van)

en

Zo ja: de inhoude-

behoudenswaardige vindplaats? van

de

deze verschillende fasen

sporen worden toegewezen het

aangetroffen vondsten, sporen

en

wat

en

structuren?

Zo ja, is een relatie

(continuïteit)? aan

één of meerdere

struct(u)ur(en)?

type struct(u)ur(en) gaat (max.) afmeting, vloer), datering, conservering en (functionele) indeling van deze struct(u)ur(en)? voor

TL

aan-

resten?

Zijn er vondsten, sporen of structuren aanwezig uit verschillende perioden? 6.

en

processen?

archeologische vondsten, sporen en/of structuren aanwezig?

kwaliteit

te

erosie

van

vondsten

en

Zijn in het onderzoeksgebied a.

hebben

is de oriëntatie,

constructie

Zo ja,

om

wat

(dak, wanden,

(geanonimiseerd) 2023%. EN,

23461.001

versie 1

ij 0)

GR

DG vw

& zer ©) EZ

11/31

5

Econsultancy Part of Sweco

5

RESULTATEN

VELDONDERZOEK

Landschapsgenese

5.1

laag betreft de

De bovenste

-0,5

tussen

vaak nog

NAP

m

recente

in het westen

verstoorde

een

bodemopbouw

en

laag,

verstoring

die

en

(laag 1). De top van

bouwvoor

+0,5

NAP

m

totale dikte

van

de

plangebied

een

relatief dikke verstoorde

varieert

van

in het oosten

gerelateerd

eveneens

circa

laag

20

cm

deze het

van

kan worden tot

70 cm,

laag (het huidige maaiveld) varieert plangebied.

aan

het

waarbij

Hieronder

vooral

in het zuidoosten

bovengrond

kaarten? geven

dat

dit

pakket

varieert tussen -0,7

à 0,7

m

-mv).

Tabel

5.1

12

De het

van

is waargenomen.

(lichtgrijs zand)

41.

Onder de verstoorde aan

zich

agrarische gebruik (laag 2).

C-horizont

Figuur 5.1 Profiel 41, werkput

bevindt

pakket

m

bevindt

zich

bijna

vanaf de Late

een

pakket

Middeleeuwen

NAP in het zuidoosten

Bodemopbouw, laagnummering,

overal

en

NAP waardes en

+0,3

m

is

zeeklei

afgezet

(laag 3).

in het

De

paleogeografische

plangebied.

NAP in het noordwesten

van

het

De top

van

dit

plangebied (0,2

interpretatie

(geanonimise rd) al, 2018. Bet

23461.001

versie 1

IN Ö

GR

DG vw

be on ©)

12/31

laag-

profielnummers

beschrijving

interpretatie

bovenkant (m + NAP)

datering

1

1-48

Sterk zandige klei , bruingrijs , gevlekt

Bouwvoor

-05, à +05,

Recent

2

1 , 3-6 , 8 , 16 , 22

Zwak zandige klei , bruingrijs , gevlekt

Omgewerkte grond

-05, à 00,

Recent

3

1-15 , 17-19 , 21 , 23-48

Sterk siltige klei , matig slap , roestvlekken , grijs

Zeeafzettingen

-07, à +03,

Late Middel-

nummer

eeuwen –

Nieuwe tijd 9

14 , 15 , 18 , 19 , 21 , 23-26 , 30-35 , 37-41 , 43 , 46 , 47

Sterk kleiig veen , donkerbruingrijs

Hollandveen Laagpakket

--08, à 00,

Bronstijd – Vroege Middeleeuwen

4

1-13 , 17 , 19 , 21-46 , 48

Sterk zandig , donkergrijs veen , veraard

Hollandveen Laagpakket

-09, à -01,

Bronstijd – Vroege Middeleeuwen

5

1-18 , 20-26 , 28-36 , 39-46 , 48

Sterk humeus , sterk siltig , matig fijn zand , donkergrijs

Dekzand: A-horizont

-11, à -02,

Laat-Paleolithicum – Vroege Brons-

tijd 10

37 , 38

Matig siltig , matig fijn zand , bruingrijs

Dekzand: AE-horizont

-03, à -02,

Laat-Paleolithicum – Vroege Brons-

tijd 8

8 , 10--17 , 19-48

Sterk humeus , matig siltig , matig fijn zand , donkerbruin

Dekzand: Bh-horizont

-10, à -02,

Laat-Paleolithicum – Vroege Brons-

tijd 7

4 , 7 , 9 , 44

Zwak humeus , matig siltig , matig fijn zand , bruin

Dekzand: B-horizont

-10, à -04,

Laat-Paleolithicum – Vroege Brons-

tijd 6

1 , 8-48

Matig siltig , matig fijn zand , lichtgrijs

Dekzand: C-horizont

-12, à -02,

Laat-Paleolithicum – Vroege Brons-

tijd

Onder het kleipakket bevindt zich een laag zandig veraard donkergrijs veen (laag 4). Dit betreft een restant van het veenpakket dat het plangebied vanaf de Bronstijd bedekt heeft. De top van dit veenpakket bevindt zich op een diepte variërend tussen -01 m NAP in het noordwesten tot -09 m NAP in het zuidoosten (03 à 08 m -mv). In vooral het noorden van het plangebied bevindt zich boven dit zandige veen een dunne laag sterk kleiig veen ,

,

23461. 001 versie 1

,

,

,

,

,

13 / 31

de top zich op -08 à 00 m NAP (02 à 07 m -mv) bevindt (laag 9). In het centraal-noordelijke deel van het plangebied is het veenpakket in een deel van de profielen afwezig. Deels is de bodem hier tot in het dekzand verstoord en deels is nog een kleipakket aanwezig. Verwacht wordt dat hier het veenpakket door zee-inbraken geheel is opgeruimd. waarvan

,

,

,

,

Onder het veenpakket gaat de bodem geleidelijk over in een dekzandpakket. De top van dit pakket bevindt zich op een diepte variërend tussen -11 in het zuidoosten en -02 m NAP in het noordwesten. Dit komt overeen met 03 à 10 m -mv. Vooral direct ten oosten van de sloot die in het noordwesten van het plangebied loopt ligt het dekzand relatief dicht onder het maaiveld (03 à 05 m -mv). Dit heeft te maken met de relatief lage ligging van het maaiveld direct langs de sloot. ,

,

,

,

,

,

,

In de top van het dekzand is over het algemeen een grotendeels intact podzolprofiel met achtereenvolgens een sterk humeuze donkergrijze A-horizont (laag 5) een donkerbruine Bh-horizont (laag 8) een bruine B-horizont (laag 7) en een lichtgrijze C-horizont (laag 6) aangetroffen (zie figuur 5. 1). In het uiterste noordwesten is de Ahorizont vermengd met wat brokjes lichtgrijs zand vermoedelijk restanten van een E-horizont (laag 10). In enkele profielen in het noorden ontbreekt de A-horizont en is alleen een Bh-horizont aangetroffen. Mogelijk is hier een deel van het dekzand geërodeerd door verspoeling. ,

,

,

,

Samenvattend is in het plangebied onder een klei- en veenpakket een vrijwel geheel intact dekzandlandschap aanwezig. In het noordwesten van het plangebied bevindt zich een relatief hooggelegen deel en richting het zuidoosten loopt het dekzand naar beneden richting een depressie. In het uiterste zuidwesten lijkt het maaiveld weer iets omhoog te lopen. In profiel 18 in het centraal-noorden van het plangebied is een rommelige A-horizont met hieronder direct de C-horizont aanwezig (figuur 5. 2). Ook de bovenliggende klei- en veenlagen zijn vlekkerig. Hier is de bodem verstoord tot in de C-horizont. ,

,

Figuur 5. 2 Profiel 18 , werkput 18.

23461. 001 versie 1

14 / 31

5. 2

Sporen en structuren

Tijdens het proefsleuvenonderzoek is geen vlak aangelegd in de C-horizont waardoor het niveau waar prehistorische sporen zich het duidelijkst aftekenen niet bereikt is (figuur 5. 3). Binnen de A- E- en B-horizont zijn geen archeologische sporen aangetroffen. In de lagen hierboven zijn eveneens geen archeologische sporen aangetroffen. ,

,

Figuur 5. 3 Vlakfoto’s werkput 4 (links) en 11 (rechts).

23461. 001 versie 1

15 / 31

5

Econsultancy Part of Sweco

5.3 Na

Vondstmateriaal afloop

het

van

vondstmateriaal

veldwerk

bewaard

is.

zijn

de

zeefresiduen

Vervolgens

is

het

gesplitst, waarbij

vuursteen

nader

al

het

bekeken

vuursteen, door

houtskool

mevrouw

en

overig

(geanonimiseerd) MA |

(geanonimiseerd) (senior KNA specialist natuursteen) BN om onderscheid te maken tussen (mogelijk) bewerkt vuursteen en duidelijk onbewerkt / natuurlijk vuursteen. (specialist vuursteen i.0.), onder begeleiding hierbij geselecteerde (mogelijk)

Het door

senior

een

natuurstenen

KNA

ze

Hoewel

het slechts

hier alleen

Figuur

overzicht

een

(dhr.

vuursteen

die

van

vuursteen

drs.

bekeken het

vervolgens

nader

paleontologisch

enkele stukken

afgebeeld

en

door

zijn

aangetroffen

interessant,

zijn die verspreid

genoemd worden,

en

een

senior

KNA

specialist

zie

bijlage 2.

vondstmateriaal

hebben over

niet nader

_

0

5 CM

5.4 Vondstnummers

versie

1

8, 15

en

100: fossielen

IN Ö

gedetermineerd

(geanonimiseerd) Behalve vuursteen |

en

23461.001

is

archeologische vondsten, zijn tevens drie fossielen aangetroffen

(zie figuur 5.4). aangezien

bewerkte

objecten aangetroffen,

(geanonimiseerd) veer TN Naast deze

specialist

de heer drs.

van

het

deze

in fragmenten

stukken

geen

zijn

beschreven

en

tevens

natuursteen

enkele

(dhr.

drs.

onbewerkt vuursteen

archeologische

onderzoeksgebied zijn gevonden.

waarde,

Vandaar

dat

uitgewerkt.

in vuursteen.

R

DG alwe

& Lr

©)

16/31

En

Econsultancy Part of Sweco

5.3.1

(dhr. drs. (geanonimiseerd) |

Vuursteen

Werkwijze Alle vuurstenen classificeerd

zijn individueel, de

volgens

gebruikelijke terminologie

ingevoerd

gegevens zijn

in

databestand

een

zoals put, vlak,

zijn opgenomen

gegevens

Van de zekere artefacten zijn de

gevoerd

gebruikmaking

met

van

loep (vergroting 10x),

een

conform

en

KNA-Leidraad

in Excel-format waarin

vervolgens

en

ge-

3, Vuursteen (alle perioden).*® De

per vondstnummer

ook de administratieve

verzamelwijze.

en

volgende

bekeken

metrische

niet-metrische kenmerken

en

bepaald

per artefact in-

en

in het databestand:

nawNe

(bijv. afslag of kling);

ype

grondvorm (bijv. afslag); ragmentatie/mate van compleetheid (bijv. compleet

fragment);

of distaal

verbranding; percentage oud vlak/cortex (in klassen

echnologische wicht

7.

25%);

breedte

en

in de

slagrichting gemeten,

dikte.

en

Maten

in

mm)

en

ge-

(in gr).

Bijzonderheden jes)

(lengte

maten

van

of aanvullende

kenmerken,

zoals het voorkomen

of patina, zijn opgenomen

in de kolom

‘opmerkingen’.

resten

van

van

bryozoën (mosdier-

17

Resultaten In totaal

van

zijn 40

bestudeerd

vuurstenen

ingevoerd

en

artefacten, 13 zogenaamde incertofacten,

stenen

de

natuurlijke

stukken zijn

sielresten, waaronder

tijdens

afdrukken

een

De term ‘incertofact’ behoeft enige of natuurstenen

gevormd.

gevallen

dorsale negatieven omtrent

etc.,

het artificiële

dagzomen.

We

een

is het

geen

daarbij

voorkomen

door

ze

enkel

vuurstenen

van

koraal

probleem bepalen

te

plekken

aan

grindhoudende

of

vallen aantal

kunnen

ze

lijken op prehistorische

opgeleverd, gevallen

bijvoorbeeld

de

waaronder

zijn deze

‘schrabberachtig’

een

vuurstenen

slaghoek afwijkend

te

klein

om

of zijn het de

door

van

fos-

sedimenten

op

zijn bewerkt,

maar

kenmerken

van

er

twijfel

natuurlijke ijstijd aan

of

Door allerlei

geologische ware

aantal vuurstenen

zoals

worden ‘bewerkt’

waar-

prehistorische

van

deze

twijfelge-

lijkend op afslagen.

menselijke bewerking,

de dorsale

nabij het

processen,

Plangebied

van

is

uit de voorlaatste

heeft meerdere

een

slagbulten,

soms

vuurstenen

als het

en

zoals

waar

op

locaties

zijn vuurstenen

natuurlijke wijze zijn

een

De Swadde

stuk

-

kenmerken,

vuurstenen

tekortschiet

13

voor

ze

allerlei

van

mensen

vooral

zeker te zijn

natuurlijk

paar

het voorkomen

kunnen

ologische kennis

of als

basis

ze

teweeg brengen.

ze

vuur-

Een

(crinoïden).

zijn bewerkt of dat op

Dit wil overigens niet zeggen dat het geen om

vanwege

zeelelies

van

om

waar

verzameld

riviersedimenten.

artefacten.

prehistorische vuurstenen.

om

vrij vertaald ‘onzeker hoe ontstaan’

—

komen

rolling van stenen, vorstsplijting en bodembewegingen, door

stengels

mensen

twijfelstukken

denken en

en

Het gaat

natuurlijke (d.w.z. onbewerkte)

proefsleuvenonderzoek

uitleg. Incertofacten

karakter. Deze

moeten

huidige oppervlak

van

zeker is of

niet

waarvan

In veel

het

in het databestand. 10

en

in andere

In

een

gevallen

is

negatieven of slaggolven die twijfel artefacten zijn,

maar

dat

onze

arche-

of als artefact te betitelen.

(geanonimiseerd)et «, 2017. B

23461.001

versie 1

ij 0)

GR

DG uw

& zer ©) EZ

17/31

En

Econsultancy Part of Sweco

Zekere artefacten Er zijn

17 vuurstenen stukken:

volgende

(vondstnummers 37), en

mer

een

Alle artefacten ons

gevonden

12

afslagen (vondstnummers

194

262),

en

resten

(2x)).

van

zijn gemaakt

het

prehistorische

artefacten

[5 stuks], 24, 38, 78, 86,

130,

betreft.

168

en

Het gaat

252),

kernpreparatiekling (vondstnummer 262), een splinter <10

een

van

noordelijk vuursteen,

het afsmelten

na

deze vuursteen,

voor

die

het

van

de

om

klingen

twee

(vondstnum-

mm

die is

gebruikt

fijn tot matig fijnkorrelig van

voor

het

d.w.z.

dat het

uit

voor

die, zoals in het geval

in drie artefacten

vervaardigen

van

hebben.

alle artefacten zijn

en

ongepatineerd,

behalve de

(vondstnummers 171,

waargenomen

de artefacten is

redelijke

van

inclusies. Wel komen

afslag 38 (zie onder),

van

helft

van

Zuid-Scandinavië/Noord-Duitsland afkomstig is, zijn

textuur, met weinig onzuiverheden

in de vuursteen

grondstof is die in de noordelijke

landijsbedekking tijdens de voorlaatste ijstijd (het Saalien).**

oorspronkelijk

bryozoën (mosdiertjes). Bryozoën zijn

De vuursteen

Vrijwel

dat

10

gekerfde afslag (vondstnummer 44).

land is achtergebleven

Kenmerkend

vaststaat

waarvan

de

goede

tot

interne vorstscheuren

bewerking enigszins bemoeilijkt

afslag met

kerf

261

kwaliteit:

zullen

(zie onder).

Afslagen Van de 12

ongemodificeerde afslagen zijn vijf exemplaren compleet.

(vondstnummer 10, volgnummer 4), van

afslag

een

of

ontstaat dat de

vlak enigszins

werking

vuur

meet

in contact is geweest. Van

afwijkend. Waarschijnlijk

van

afslag

klingvormige afslag (vondstnummer 78)

afslag met

in de vuursteen

als gevolg

de kleinste

inwerking

13x12x3 vertoont

een

andere

afslag gespleten langs

exemplaar meet

(vondstnummer 130).

mm

sterke

een

mm

Een

fragment

waardoor

de indruk

vrij glans afslag (vondstnummer 252) een

24x12x7

is het ventrale

interne vorstscheur die al

de be-

voor

complete afslagen (vondstnummer 38) is bruin gepatineerd ijzerhoudend grondwater.”

aanwezig van

is de

Het grootste

was.

Een

van

de

Klingen Er zijn twee

ongemodificeerde klingen gevonden, te weten een proximaal fragment (vondstnummer 262) De

compleet exemplaar (vondstnummer 194).

plete kling vertoont fijne beschadigingen langs als snijwerktuig

maten

zijn respectievelijk

de randen,

18x9x3

mogelijk zijn deze

het

mm

34x16x5

en

gevolg

van

gebruik

en

een

De

com-

de

kling

een

klein

mm. van

(figuur 5.5).

Kernpreparatiekling Een

kling stamt

stukje mm

van

uit

een

vroegere fase

het distale uiteinde

mist

—

klingproductie.'f Het betreft een groot fragment

van

de

van

een

kernpreparatiekling (vondstnummer 262).

—

alleen

Het stuk meet

36x8x3

(figuur 5.5).

Splinter Het kleinste artefact is een

(geanonimiseerd) 2010 BEN, 2016. DN, / (geanonimiseerd) « (geanonimiseerd) ERN (geanonimiseerd) 21e. DE Bie bijvoorbeeld | (geanonimiseerd) 2010

splinter (vondstnummer 37): 5x9x2

mm.

24 15

23461.001

versie 1

voor

uitleg.

ij 0)

GR

DG uw

& zer ©) EZ

18/31

Gekerfde afslag Er is een werktuig aangetroffen te weten een nagenoeg complete afslag met een geretoucheerde kerf (vondstnummer 44.1 zie figuur 5. 6). De kerf is aan het distale uiteinde van de afslag aangebracht op de ventrale zijde. De maten zijn 20x18x5 mm. Dit artefact is het enige met bruine patina. ,

,

,

Figuur 5. 5 Vondstnummers 194 en 262 (2x): 2 klingen (links en midden) en een kernpreparatiekling (rechts); schaalbalk in cm

Ouderdom en culturele toewijzing De meeste vuurstenen artefacten van De Swadde zijn op basis van technologische kenmerken niet aan een bepaalde periode toe te wijzen en scharen we onder de noemer ‘Steentijd onbepaald’. Uitgaande van de grootte grondstof en het uiterlijk van de vuursteenfragmenten ligt een datering in het Mesolithicum en/of Neolithicum echter voor de hand. Daarbij komt dat vuursteenvindplaatsen uit het Meso- en Neolithicum het meest voorkomend zijn waardoor de kans groot is dat het vuursteen uit één van deze perioden komt. De twee klingen en de kernpreparatiekling kunnen we echter wel zonder problemen aan mesolithische bewoning toewijzen. Een nadere specificering in Vroeg- Midden- of Laat-Mesolithicum is gezien de lage aantallen niet mogelijk. Of er ook tijdens het Midden-Paleolithicum sprake was van menselijke (neanderthaler) aanwezigheid is niet zeker maar ook niet uit te sluiten. Bij eventueel vervolgonderzoek verdient deze periode wel speciale aandacht. ,

,

,

,

,

,

23461. 001 versie 1

19 / 31

Ee

Econsultancy Part of Sweco

Figuur 5.6 Vondstnummer

44.1:

5.3.2

(dhr. drs. (geanonimiseerd)

Natuursteen

gekerfde afslag

Inleiding Tijdens het veldwerk

is in 26

hiervan

met

betreft

zakjes

zeefvakjes

natuursteen

(exclusief vuursteen) verzameld.

kleine brokjes vesiculaire lava (zie hieronder), verder zijn

gebruiksvoorwerpen gevonden (figuur 5.7 en 5.8). Voor Al het materiaal komt uit de top

van

een

nadere

beschrijving van

de

Een grote er

zes

hoeveelheid

mogelijke

vondsten,

stenen

zie bijlage 2.

het dekzand.

Collectie De

grootste vondst (vondst 122) betreft

een

keivormig

vlakken door

meeste

waaronder

stuk

witgrijs

tot

roze

verwering zijn afgebrokkeld. Op klopsporen. Deze kei is vermoedelijk als aambeeld gebruikt. de twee

graniet

resterende vlakken

van

20

cm,

waarvan

de

zijn gebruikssporen zichtbaar,

zijn vier circa 8 cm grote stukken zandsteen aangetroffen, waarvan één of meerdere oppervlakken geglad zijn en/of gebruikssporen (zoals wrijfvlakken en klopsporen) bevatten. Deze vondsten 12 en 48 zijn geïnterpreteerd als combiwerktuigen (wrijsteen/klopsteen) en vondst 27 betreft vermoedelijk een wrijfsteen. Vondst 86 Verder

bevat

mogelijk mechanische verwering,

maar

een

interpretatie als gebruiksvoorwerp

is onzeker.

Mogelijk

be-

treft het hier een wrijfsteen of wetsteen. Vondst

171 betreft

of gebruikssporen

23461.001

versie 1

eveneens

een

aangetroffen,

stuk zandsteen, ditmaal waardoor

IN Ö

van

zo'n 9 cm.

Hierop zijn geen duidelijke bewerkingsongebruikt is.

de kans groot is dat deze steen

GR

DG ul

be on ©)

20/31

In aanvulling op bovenstaande vondsten is tevens een groot aantal brokjes grijskleurige vesiculaire lava aangetroffen. De lava is als massief brok bij uitstek een geliefd gesteente om te gebruiken als maalsteen. Het gaat dan om importen uit de Eifel. 17 Echter kan dit niet worden vastgesteld voor het materiaal uit Buitenpost. Vesiculaire lava is ook een soort dat tijdens de ijstijden als zwerfsteen naar Noord-Nederland is aangevoerd. 18 In dit geval zijn er geen sporen van bewerking op de brokjes aangetroffen waardoor geconcludeerd kan worden dat het hier gaat om natuurlijk materiaal. ,

,

Figuur 5. 7 Vondstnummers 12 , 27 , 48 en 86 (van links naar rechts): vermoedelijk wrijf- , klop- en wetstenen (schaalbalk heeft vakjes van 1 cm).

Conclusie Op de onderzoekslocatie zijn in de top van het dekzand verschillende gebruiksvoorwerpen en mogelijke gebruiksvoorwerpen uit natuursteen aangetroffen. De objecten zijn vooral uit (kwartsitische) zandsteen en daarnaast uit graniet vervaardigd. Het gaat daarbij om een mogelijk aambeeld verschillende combinatiewerktuigen (wrijfsteen en klopsteen) en een wrijfsteen. Daarnaast is een aantal mogelijke wrijfstenen aangetroffen. Het materiaal kan niet scherp gedateerd worden maar komt voor op vindplaatsen ,

,

17 Kars 1983. 18

Url: https://www. kijkeensomlaag. nl/index. php/welke-steen-heb-ik/basalten.

23461. 001 versie 1

21 / 31

vanaf de vroege prehistorie tot in de protohistorie. De conservering goed. De graniet verbrokkelt in enige mate.

van

het materiaal is over het algemeen

Figuur 5. 8 Vondstnummer 122: vermoedelijk aambeeld (schaalbalk heeft vakjes van 1 cm).

5. 3. 3 Houtskool In veel zeefvakjes door het gehele plangebied is houtskool aangetroffen. Dit houtskool is in dit stadium nog niet verder uitgewerkt. Wel zal het worden gedeponeerd zodat dit bij een vervolgonderzoek kan worden ingezet waar nodig. ,

,

5. 3. 4 Verspreiding vondstmateriaal Binnen het plangebied zijn in totaal vier vondstconcentraties te identificeren waarbinnen het vuursteen en natuursteen is aangetroffen (figuur 5. 8 en 5. 9). Deze vondsten concentreren zich voor het grootste deel in een zone in het noorden van het plangebied. In het midden en zuiden van het plangebied zijn eveneens vondsten

23461. 001 versie 1

22 / 31

beide materiaalcategorieën aangetroffen hoewel hier iets minder duidelijk een concentratie is aan te wijzen. In dit deel van het plangebied zijn drie kleine zones met verspreid vondstmateriaal geïdentificeerd tezamen met de vondsten uit het booronderzoek (zie hieronder). van

,

,

Tijdens het eerder uitgevoerde proefsleuvenonderzoek direct ten zuiden van het plangebied is aan weerszijden van de door het plangebied lopende sloot een vuursteenconcentratie aangetroffen (zie figuur 5. 9 en 5. 10). Deze lijkt aan te sluiten op één van de concentraties die in het huidige onderzoek in het zuiden van het plangebied is gevonden. In het karterende booronderzoek uit 2015 en 2023 is in een groot deel van de boringen vuursteen aangetroffen. Op basis van de rapportage gaat het in een deel van de gevallen echter om splinters of potlids (ontstaan door vorst). In figuur 4 worden de boorlocaties weergegeven waar in het vooronderzoek duidelijk bewerkt vuursteen is aangetroffen (grotendeels afslagen en enkele bewerkte kernen). Opvallend is dat drie van de zes artefacten zijn aangetroffen binnen de vondstconcentratie in het noorden van het plangebied. De andere drie zijn verspreid ter hoogte van de zuidelijke concentraties gevonden. Binnen het aangetroffen vuursteen zijn een aantal incertofacten geïdentificeerd (zie uitleg in 5. 3. 1). Deze vallen deels binnen de aangetroffen vuursteenconcentraties en deels hierbuiten. Aangezien onbekend is of deze fragmenten bewerkt zijn worden deze verder buiten beschouwing gelaten. Ter informatie zijn ze wel toegevoegd in figuur 5. 10. ,

Het aangetroffen houtskool ligt deels binnen dezelfde zone waar ook bewerkt vuursteen is aangetroffen hoewel de houtskoolconcentraties meer in de zones direct rondom de vuursteenconcentraties lijken te liggen binnen 50 m afstand van de vuur- en natuursteenconcentraties. Mogelijk komt dit doordat materiaal uit de vuurplaats bij het opruimen hiervan verspreid werd over de directe omgeving. Ook kan een deel door de wind verspreid zijn. ,

,

Ter aanvulling is in het noordwesten van het plangebied een concentratie houtskool waargenomen die zich over vier werkputten uitstrekt. Binnen deze zone is geen bewerkt vuursteen aangetroffen. De exacte context van deze houtskoolconcentratie is onzeker. Mogelijk wijst deze op de aanwezigheid van een vuursteenvindplaats direct ten westen van het plangebied. Het is ook mogelijk dat hier alleen een haardplaats gelegen heeft zonder dat vuursteen bewerkt is waardoor er weinig neerslag is van vondstmateriaal. Doordat het sporenniveau (Chorizont) niet onderzocht is valt dit niet met zekerheid te zeggen. ,

,

,

5. 4

Grondmonsters

Er zijn geen grondmonsters

23461. 001 versie 1

genomen.

23 / 31

Econsultancy Part of Sweco

206100

206000

206200

Legenda mm Plangebied [

| Werkputten top dekzand in 0,15 11

m

NAP

Houtskool natuursteen de Bewerkt Bewerkt

58610

58610

vuursteen(symboolgrootte

op basis ©

EI X

van

aantallen

(tussen 1 en 7)

Bewerkt vuursteen/natuursteen aangetroffen in booronderzoek Vondstconcentraties

_Brokjes vesiculaire lava

5860 0

5860 0

58590

58590

nn,

mmm

206000

Figuur

5.9

206200

Verspreiding vondstmateriaal en diepteligging top dekzand (incertofacten uitgezonderd) met proefsleuvenonderzoek van RAAP ten zuiden van het plangebied (geanonimiseerd) |} 2023a).

de vuursteencon-

centraties uit het

23461.001 versie 1

LOER

Waw

dE

24/31

Econsultancy Part of Sweco

206000

206100

206200

Legenda CI Plangebied LJ

Werkputten top dekzand in

NAP

m

mn -0,15 -1,1 ®

58610

Houtskool

natuursteen de Bewerkt Bewerkt vuursteen incertofacten

+

8

en

(symboolgrootte

op basis

van

aantallen

(tussen 1 en 9) ©

Bewerkt vuursteen/natuursteen in booronderzoek aangetroffen

[an | Vondstconcentraties X

_Brokjes vesiculaire lava

5860 0

5860 0

58590

58590

nn,

mmm

206000 Figuur

5.10

206200

Verspreiding vondstmateriaal proefsleuvenonderzoek van

traties uit het

23461.001

versie 1

IN Ö

en

diepteligging top dekzand (inclusief incertofacten) met ten zuiden van het plangebied (geanonimiseerd) 2023a).. |

de

vuursteenconcen-

RAAP

GR

DG vw

be on ©)

25/31

6

WAARDERING , CONCLUSIE EN SELECTIEADVIES

6. 1

Waardering

De resultaten van het veldwerk vormen de basis voor de waardering van de vindplaats. De waardering moet vervolgens leiden tot een aanbeveling ten aanzien van het vervolgtraject. De waardering wordt vastgesteld volgens de door de KNA voorgeschreven wijze aan de hand van de volgende aspecten: beleving fysieke kwaliteit en inhoudelijke kwaliteit. ,

Beleving De beleving van de vindplaats valt uiteen in twee criteria “schoonheid” en “belevingswaarde”. Bij beide gaat het vooral om zichtbare monumenten. Schoonheid is de esthetische-landschappelijke waarde van een archeologisch monument die in de zichtbaarheid van het monument tot uiting komt. Deze waarde is gebaseerd op de zichtbaarheid vanaf het maaiveld als landschapselement vorm en structuur en relatie met de omgeving. Herinneringswaarde is de herinnering die het archeologisch monument oproept over het verleden. Deze waarde is gebaseerd op verbondenheid met feitelijke historische gebeurtenissen en associatie met toegeschreven kwaliteit of betekenis. ,

,

Fysieke kwaliteit De fysieke kwaliteit van de vindplaats is gebaseerd op de criteria gaafheid en conservering. De gaafheid is de mate van niet-verstoord zijn en stabiliteit van de fysieke omgeving. De conservering geeft de mate waarin archeologisch vondstmateriaal bewaard is gebleven aan. Bij vijf of meer punten is een vindplaats behoudenswaardig. Bij een middelmatige tot lage score (vier punten of minder) wordt er naar de inhoudelijke kwaliteitscriteria gekeken om te bepalen of de vindplaats toch behoudenswaardig is. Inhoudelijke kwaliteit De inhoudelijke kwaliteit wordt uitgedrukt in waarden voor zeldzaamheid informatie ensemble en representativiteit. Zeldzaamheid is de mate waarin een bepaald type monument schaars is (of is geworden) voor een periode of in een gebied. Informatiewaarde is de betekenis van een monument als bron van kennis over het verleden. De ensemblewaarde (of contextwaarde) is de meerwaarde die aan een monument wordt toegekend op grond van de mate waarin sprake is van een archeologische en landschappelijke context. De representativiteit is tenslotte de mate waarin een bepaald type monument karakteristiek is voor een periode dan wel een gebied voorkomt. Eerst wordt er een afweging gemaakt op basis van de drie inhoudelijke kwaliteitscriteria; zeldzaamheid informatiewaarde en ensemblewaarde.

Bij een bovengemiddelde score van zeven of meer punten is de vindplaats behoudenswaardig. Bij een lagere score wordt nagegaan of het criterium representativiteit van toepassing is. ,

,

,

,

De beoordeling is: drie punten voor hoge twee punten voor middelhoge en één punt voor lage kwaliteit. Voor het plangebied is de scoretabel ( ,

tabel 6. 1) als volgt ingevuld:

23461. 001 versie 1

26 / 31

Tabel 6. 1

Scoretabel waardestelling van het plangebied

Waarden

Criteria

Scores Hoog

Beleving

Fysieke kwaliteit

Inhoudelijke kwaliteit

Midden

Laag

Schoonheid

1

Herinneringswaarde

1

Gaafheid

2

Conservering

2

Zeldzaamheid

2

Informatiewaarde

3

Ensemblewaarde

2

Representativiteit

Parameter Beleving: Omdat de aangetroffen sporen niet zichtbaar zijn in het landschap en geen herinnering oproepen aan een historische gebeurtenis scoort de site laag voor beleving. ,

Parameter Fysieke kwaliteit: • Gaafheid: het oorspronkelijke podzolprofiel en hiermee het vondstniveau zijn goed bewaard gebleven. Wel zijn relatief veel splinters podlids en dergelijke aangetroffen waardoor het vondstmateriaal aangetast lijkt door weerselementen. De vindplaats krijgt daarom een middelhoge waardering voor gaafheid. • Conservering: het aangetroffen vuursteen en houtskool is goed geconserveerd. Hoewel tijdens het proefsleuvenonderzoek sprake was van een hoge grondwaterstand zal in de drogere periode de vindplaats boven het grondwaterniveau gelegen zijn. Vandaar dat organische resten slecht geconserveerd zullen zijn. De vindplaats krijgt een middelhoge waardering voor conservering. ,

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Achtkarspelen&id=6d1ea512-f20a-4792-8127-87b18c9ee65f