11 - Bijlage 2k - Proefsleuvenonderzoek
Tekst van het document
RAPPORTAGE
proefsleuvenonderzoek De Swadde in Buitenpost Gemeente Achtkarspelen
s
Econsultanc y of
Part Sweco
Rapport archeologisch onderzoek De
Swadde, Buitenpost gemeente Achtkarspelen
Opdrachtgever
Gemeente Achtkarspelen Stationsstraat 18 9285 NH Buitenpost
Rapportnummer
23461.001
Versienummer
3
Status
Definitief
Datum
12 november
Opsteller!
De
heer drs. MN (geanonimiseerd)
bijdragen van
De
heer drs. (geanonimiseerd)
Kwaliteitscontrole
De
heer drs. | (geanonimiseerd)
Met
2024
(geanonimiseerd)
1
in onze rapportages wordt niet
gewerkt met handtekeningen en/of parafen. Conform protocol en
eisen uit het
kwaliteitssysteem
wordt
het rapport aantoonbaar vrijgegeven.
Econsultancy Archeologisch Rapport
KWALITEITSZORG Econsultancy is onder meer gecertificeerd voor protocollen 4001 4002 4003 en 4004 van de BRL SIKB 4000. Verder is Econsultancy lid van de Nederlandse Vereniging van Archeologische Opgravingsbedrijven (NVAO). De leden van de NVAO bieden kwalitatief hoogstaand archeologisch onderzoek. Het lidmaatschap is een waarborg voor kwaliteit en betrouwbaarheid. Ook is Econsultancy aangesloten bij de Vereniging van Ondernemers in Archeologie (VOiA). De VOiA behartigt de belangen van meer dan 100 bedrijven in alle takken van de archeologie. ,
,
CERTIFICERING Econsultancy werkt volgens een dynamisch kwaliteits- en milieusysteem zoals beschreven in het kwaliteitsen milieuhand-boek. Ons kwaliteits- en milieusysteem is gecertificeerd volgens de eisen in de NEN-EN-ISO 9001 en NEN-EN-ISO 14001. Daarnaast staat veilig werken bij Econsultancy voorop en zijn we gecertificeerd voor VCA*. ,
BETROUWBAARHEID Dit onderzoek is op zorgvuldige wijze uitgevoerd conform de toepasselijke en van kracht zijnde regelgeving. Een booronderzoek wordt in het algemeen uitgevoerd door het steekproefsgewijs onderzoeken van de bodem waardoor het op basis van de resultaten van een booronderzoek onmogelijk is garanties af te geven ten aanzien van de aan- of afwezigheid van archeologische waarden. In dit kader dient ook opgemerkt te worden dat geraadpleegde bronnen niet altijd zonder fouten en volledig zijn. Daar Econsultancy voor het verkrijgen van historische informatie afhankelijk is van deze bronnen kan Econsultancy niet instaan voor de juistheid en volledigheid van deze informatie. ,
,
,
,
,
Al onze rapportages worden opgesteld conform de ‘Handreiking omgaan met AVG in bodemonderzoeken’ opgesteld door de VKB (29 juni 2022). Hiermee voldoet de rapportage aan de eisen die de wet NEN en KNA protocollen ons stellen en wordt tevens voldaan aan de AVG. Hierbij wordt opgemerkt dat wetgeving waaronder wettelijke eisen uit de Erfgoedwet prevaleert boven de AVG. ,
,
,
In het kader van de AVG dient voorafgaand aan publicatie of bij uitlevering aan derden bijlagen met kadastrale uittreksels en namen van opdrachtgevers door de publicerende instantie verwijderd dan wel zwart gelakt te worden. ,
,
,
,
RECHTEN © Econsultancy bv Zwolle 2024. Foto’s en tekeningen: Econsultancy bv tenzij anders vermeld. ,
,
,
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze hetzij elektronisch mechanisch door fotokopieën opnamen of enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de rechthebbende. Econsultancy aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek. ,
,
,
,
,
,
,
,
,
ISSN: 2210-8777 (Analoog rapport) ISSN: 2210-8785 (Digitaal rapport E-depot)
Econsultancy Archeologisch Rapport
INHOUDSOPGAVE ADMINISTRATIEVE GEGEVENS PLANGEBIED SAMENVATTING 1
INLEIDING
2
DOELSTELLING ONDERZOEK
3
ARCHEOLOGISCHE GEGEVENS VAN HET PLANGEBIED 3. 1 3. 2 3. 3
4
Ligging en huidige situatie plangebied Uitgevoerd vooronderzoek Resultaten vooronderzoek
1 2 3
. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
3 3 3
. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
9
.. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
Inleiding Methodiek proefsleuvenonderzoek Onderzoeksvragen
9 9 11
. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
.. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
Landschapsgenese en bodemopbouw Sporen en structuren Vondstmateriaal Grondmonsters
.. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
.. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
WAARDERING CONCLUSIE EN SELECTIEADVIES ,
6. 1 6. 2 6. 3
. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
.. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
RESULTATEN VELDONDERZOEK. 5. 1 5. 2 5. 3 5. 4
6
.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
METHODIEK VELDONDERZOEK. 4. 1 4. 2 4. 3
5
. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
.. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
Waardering Beantwoording van de onderzoeksvragen. Selectieadvies
LITERATUUR BRONNEN KAARTEN BIJLAGEN
23461. 001 versie 1
. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
.. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
12 12 15 16 23 26 26 28 29
hd
Econsultancy of Part Sweco
TABELLEN Tabel 3.1
Gespecificeerde archeologische verwachting
Tabel 5.1
Bodemopbouw, laagnummering,
Tabel 6.1
Scoretabel
waardestelling van
NAP waardes
het
interpretatie
en
plangebied
FIGUREN
Figuur
1.1
Ligging
het
van
plangebied
(rood:
huidige
onderzoeksgebied,
zwart:
reeds
met
proefsleuven
onderzocht) Figuur 3.1 Uitgevoerde archeologische onderzoeken Figuur 3.2
Verspreiding archeologische
Figuur 3.3 Verspreiding
vuursteen
indicatoren
binnen het
tijdens
tijdens proefsleuven
plangebied.
booronderzoek
direct
ten
2022
zuidwesten
(geanonimiseerd) 2022). | van
huidige onderzoeksgebied
(geanonimiseerd) 2023). TE, Figuur 4.1 Zeefwerkzaamheden. Figuur 5.1 Profiel 41, werkput 41. Figuur 5.2 Profiel 18, werkput 18. Figuur 5.3 Vlakfoto’s werkput 4 (links) en 11 (rechts). Figuur 5.4 Vondstnummers 8, 15 en 100: fossielen in vuursteen. Figuur 5.5 Vondstnummers schaalbalk in
194
(2x):
262
en
klingen (links en midden)
2
en
een
kernpreparatiekling (rechts);
cm
Figuur 5.6 Vondstnummer 44.1: gekerfde afslag Figuur 5.7 Vondstnummers
12, 27, 48
(schaalbalk
1
heeft
vakjes
van
Figuur 5.8 Vondstnummer Figuur
5.9
Verspreiding
vuursteenconcentraties
(van
86
en
links
rechts): vermoedelijk wrijf-, klop-
naar
en
wetstenen
cm).
122:
vermoedelijk
vondstmateriaal uit het
aambeeld
(schaalbalk
diepteligging top
en
proefsleuvenonderzoek
van
heeft
dekzand
RAAP
ten
vakjes van 1 cm). (incertofacten uitgezonderd) zuiden
van
het
met
de
plangebied (geanonimiseerd) |
2023a). Figuur
5.10
Verspreiding
vuursteenconcentraties
vondstmateriaal
uit het
en
diepteligging top
proefsleuvenonderzoek
van
RAAP
dekzand ten
2023a).. Figuur 6.1 Advieskaart.
KAARTEN Kaart 1.
Overzicht
proefsleuven
Kaart 2.
Overzicht
zeefvakjes
en
met
profielen vondstnummers
BIJLAGEN
Bijlage 1.
Oppervlaktes
2.
Vondstenlijst
Bijlage
Bijlage 3.
23461.001
Overzicht
versie
1
en
vlakhoogtes
geologische
ij Ö
en
per
werkput
archeologische tijdvakken
G
DG vw
(inclusief incertofacten)
zuiden
& Zr ©)
van
het
met
de
plangebied (geanonimiseerd) |
Econsultancy Part of Sweco
ADMINISTRATIEVE
GEGEVENS
PLANGEBIED
Administratieve gegevens plangebied
Projectcode
23461.001
Toponiem
De
Opdrachtgever
Gemeente Achtkarspelen
Gemeente
Achtkarspelen
Plaats
Buitenpost
Provincie
Fryslân
Kadastrale gegevens
Buitenpost, sectie D,
Omvang plangebied
circa 6,1 ha
Omvang onderzoeksgebied
circa 5,05 ha
Kaartblad
6 G (1:25.000)
Coördinaten centrum
Swadde
nummers
120, 265
en
305
/ Y: 586.000
plangebied
X: 206.100
Bevoegde overheid
Gemeente Achtkarspelen Stationsstraat 29 9285
Deskundige
namens
de bevoegde
overheid
NH
Buitenpost
Steunpunt Monumentenzorg Fryslân Emmakade
59
8921 AG Leeuwarden ARCHIS3 Onderzoeksmeldingsnummer
5469634100
Monumentnummers
N.v.t.
Vondstnummers
N.v.t.
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd)
To E.
archeologie@monumentenzorg frl
ARCHIS-nummers eerdere onderzoeken Bureauonderzoek
en
karterend booronderzoek
2137211100
Karterend booronderzoek
3980335100
Karterend booronderzoek
5214053100
Archeoregio NOaA
7:
Beheer
Econsultancy,
en
Econsultancy,
mevrouw
en
plaats documentatie
Uitvoerders
Fries-Gronings kleigebied op termijn het Noordelijk Archeologisch Depot in Nuis
(geanonimiseerd)
(geanonimiseerd) MA, nn
mevrouw
(geanonimiseerd)
(geanonimiseerd)
(geanonimise rd) (geanonimiseerd) mn
Grondverzet
23461.001
versie 1
LORE
Wuwg
sd
(geanonimiseerd) BSc, de
B
(geanonimise rd)
SAMENVATTING Econsultancy heeft in opdracht van Gemeente Achtkarspelen een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd voor het plangebied aan De Swadde in Buitenpost gemeente Achtkarspelen. De aanleiding van het onderzoek vormt de geplande ontwikkeling van het plangebied bestaande uit een uitbreiding van het bedrijventerrein ‘De Swadde’. Het archeologisch onderzoek wordt noodzakelijk geacht om te bepalen of archeologische waarden wel of niet aanwezig zijn in de ondergrond die door de voorgenomen bodemingrepen kunnen worden aangetast/verloren kunnen gaan. Daarom is het binnen het kader van de Erfgoedwet (1 juli 2016) verplicht voorafgaand archeologisch onderzoek uit te voeren. ,
,
,
Doel van het proefsleuvenonderzoek is het aanvullen en toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting zoals vermeld in het bureau- en booronderzoek. Het gaat om gebied- of vindplaatsgericht onderzoek. Het proefsleuvenonderzoek gebeurt door middel van waarnemingen in het veld waarbij (extra) informatie wordt verkregen over bekende en /of verwachte archeologische waarden binnen een onderzoeksgebied. Dit omvat de aan- of afwezigheid de aard de omvang de datering de gaafheid de conservering en de inhoudelijke kwaliteit van de archeologische waarden. ,
,
,
,
,
,
Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel Op basis van het vooronderzoek geldt een hoge verwachting voor de periode Laat-Paleolithicum – Vroege Bronstijd lage verwachting voor de periode Midden-Bronstijd – Vroege Middeleeuwen een middelhoge verwachting voor de Late Middeleeuwen en een lage verwachting voor de Nieuwe tijd. ,
,
Gevolgde onderzoeksmethode Tijdens het veldwerk was er geen reden om van de onderzoeksmethodiek af te wijken zoals beschreven in het PvE. Er zijn 48 proefsleuven aangelegd van overwegend 25x4 m. Enkele sleuven hebben een kortere lengte vanwege de begrenzing van het onderzoeksgebied en aanwezige sloten. Er is één vlak aangelegd in de top van het dekzand (A-horizont). Vanaf dit niveau zijn per proefsleuf maximaal 5 zeefvakken van 1 m 2 gegraven met een onderlinge afstand van 4 m en een diepte van 10 cm. Het uitgeschepte zand is vervolgens nat gezeefd over een machinale zeef met een maaswijdte van 3 mm. De vondsten zijn per zeefvak verzameld. Resultaten Proefsleuvenonderzoek Tijdens het proefsleuvenonderzoek zijn enkele concentraties vuur- en natuursteen aangetroffen. Deze concentraties zijn relatief gaaf en goed geconserveerd. Het vondstmateriaal valt grotendeels niet nader te dateren dan ‘prehistorie’ maar een datering in het Meso- of Neolithicum ligt voor de hand ook omdat het gebied vanaf de Bronstijd met veen bedekt raakte. Enkele vuursteenfragmenten kunnen gedateerd worden in het Mesolithicum. Nadere informatie over karakter en inhoudelijke kwaliteit zullen moeten blijken bij een vervolgonderzoek. ,
,
Selectieadvies In overleg met het Steunpunt Monumentenzorg Fryslân is het volgende selectieadvies opgesteld: De hoge waardering van de vindplaats leidt tot een selectieadvies: behoudenswaardig. Het selectieadvies is daarom dan ook om de vindplaats in situ te behouden. Econsultancy heeft in eerste instantie geadviseerd om binnen de delen waar tijdens het huidige en voorgaande onderzoek bewerkt vuur- en natuursteen is
23461. 001 versie 1
aangetroffen geen bodemingrepen dieper dan 30 cm boven het dekzandniveau uit te voeren. Het Steunpunt Monumentenzorg Fryslân heeft echter aangegeven dat dit advies ook geldt voor de delen waar geen bewerkt vuursteen is aangetroffen en toegepast dient te worden binnen het gehele plangebied. Uit de verspreiding van het vuursteen blijkt namelijk dat er concentraties verspreid over het plangebied voorkomen en dat de begrenzing hiervan onzeker is. In het grootste deel van deze delen ligt het dekzandniveau op 70 à 90 cm -mv. Voor deze delen wordt geadviseerd niet dieper dan 40 cm -mv te graven. In enkele delen ligt het dekzand reeds op 50 à 70 cm -mv. Voor deze delen wordt geadviseerd om niet dieper dan 20 cm -mv te graven. In enkelen zones aan weerszijden van sloten ligt het dekzand als gevolg van de lagere ligging van het maaiveld reeds binnen 30 cm -mv. Hier wordt geadviseerd om geen ingrepen uit te voeren. In een zone in het zuiden van het plangebied waar het dekzand op meer dan 90 cm -mv ligt wordt geadviseerd niet dieper dan 60 cm -mv te graven. ,
,
,
Wanneer de hierboven genoemde dieptegrenzen worden overschreden is het raadzaam om vervolgonderzoek uit te voeren. De aard en omvang van dit onderzoek dienen te worden vastgesteld op basis van de specificaties van de ingreep. Een logische optie is om een opgraving uit te voeren waarbij de bovenste laag van het dekzand in vakken van 1 m² wordt verwijderd en gezeefd bijvoorbeeld in een grid van 5x4 m. Vervolgens kan een vlak in de C-horizont worden aangelegd om eventuele grondsporen te documenteren. Eventueel kan de bovenste laag van het dekzand buiten de vakken worden verzameld in big bags en in één keer worden gezeefd. ,
,
,
Er kan echter ook gekozen worden voor een alternatieve methode zoals een nader waarderend onderzoek afhankelijk van de grootte van het onderzoeksgebied. In plaats van zeefvakjes kan er ook gekozen worden om de hele bovengrond in big bags te verzamelen en te zeven. Het wordt aanbevolen om het onderzoeksgebied te verdelen in vakken van bijvoorbeeld 5x5 m en de bovengrond per vak te verzamelen. Tevens behoort begeleiding van de civiele graafwerkzaamheden tot de mogelijkheden maar in dat geval moet het tempo van de graafactiviteiten worden afgestemd op het archeologisch onderzoek wat kan leiden tot vertraging in de civiele werkzaamheden. ,
,
,
,
Hoewel in dit stadium nog niet bekend is voor welke methode van vervolgonderzoek gekozen wordt kan aangenomen worden dat het onderzoek redelijk tot zeer intensief wordt met een grote hoeveelheid materiaal dat gezeefd moet worden. Het verdient daarom aanbeveling om gebruik te maken van publieksparticipatie waarbij bijvoorbeeld amateurarcheologen vrijwilligers en scholen betrokken worden om mee te helpen. Deze betrokkenheid kan niet alleen helpen bij het zeefproces maar ook educatieve kansen bieden en de betrokkenheid van de gemeenschap vergroten. Dit soort initiatieven kan ook leiden tot een groter bewustzijn en waardering voor archeologisch onderzoek. ,
,
,
,
Er is op grond van de gebruikte onderzoeksmethode geprobeerd een zo gefundeerd mogelijk advies te geven. Over de aan- of afwezigheid van archeologische sporen of resten in het plangebied kan nooit volledig uitsluitsel worden gegeven. Aan dit advies kunnen geen rechten worden ontleend. De resultaten van dit onderzoek zullen eerst moeten worden beoordeeld door de bevoegde overheid (gemeente Achtkarspelen) die vervolgens het advies over neemt of niet. ,
,
,
23461. 001 versie 1
Als het plangebied nu of in de toekomst door de gemeente Achtkarspelen wordt vrijgegeven voor bodemroerende werkzaamheden dan blijft er conform artikel 5. 10 van de Erfgoedwet uit juli 2016 een meldingsplicht bestaan. Eventuele archeologische resten die bij werkzaamheden worden aangetroffen moeten worden gemeld bij het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap c. q. de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Het is verder raadzaam om ook de gemeente Achtkarspelen op de hoogte te stellen. ,
,
,
23461. 001 versie 1
,
,
1
INLEIDING
Econsultancy heeft in opdracht van Gemeente Achtkarspelen een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd voor het plangebied aan De Swadde in Buitenpost gemeente Achtkarspelen (zie figuur 1. 1). ,
Figuur 1. 1 Ligging van het plangebied (rood: huidige onderzoeksgebied , zwart: reeds met proefsleuven onderzocht)
23461. 001 versie 1
1 / 31
De aanleiding van het onderzoek vormt de geplande ontwikkeling van het plangebied bestaande uit een uitbreiding van het bedrijventerrein ‘De Swadde’. De verwachte bodemingrepen betreffen onder meer de aanleg van funderingen de aanleg van een weg met riolering heien en het realiseren van een waterpartij aan de zuidzijde van het plangebied. Bij deze ingrepen kunnen mogelijk aanwezige archeologische resten verstoord raken. ,
,
,
Het archeologisch onderzoek is noodzakelijk om te bepalen of er archeologische waarden aanwezig zijn in de ondergrond die door de voorgenomen bodemingrepen aangetast of verloren kunnen gaan. Daarom is het binnen het kader van het beleid van de gemeente Achtkarspelen/ de Erfgoedwet (1 juli 2016) verplicht voorafgaand archeologisch onderzoek uit te voeren. ,
2
DOELSTELLING ONDERZOEK
De doelstelling van het proefsleuvenonderzoek is het vaststellen van de archeologische waarde van het onderzoeksgebied dan wel de archeologische vindplaats(en). Hiertoe dient het in dit PvE opgenomen gespecificeerde verwachtingsmodel. Daarnaast dient van eventuele vindplaatsen de aard omvang datering gaafheid conservering en inhoudelijke kwaliteit te worden vastgesteld. ,
,
,
,
In het rapport worden vervolgens de aangetroffen archeologische waarden indien van toepassing gewaardeerd. De waardering dient volgens de richtlijnen van de KNA 4. 1 protocol 4003 te gebeuren. Dit zodat een gefundeerde onderbouwing van verder beleid met betrekking tot de archeologische waarden binnen het terrein mogelijk is. Als binnen het plangebied archeologische waarden voorkomen kan één van de volgende aanvullende voorschriften worden opgelegd: • De verplichting tot het treffen van technische maatregelen waardoor archeologische waarden in de bodem kunnen worden behouden; • De verplichting tot het doen van opgravingen; • De verplichting de activiteit die tot bodemverstoring leidt te laten begeleiden door een deskundige op het gebied van de archeologische monumentenzorg. Deze deskundige moet voldoen aan door burgemeester en wethouders bij de vergunning te stellen kwalificaties. ,
,
,
,
,
,
,
23461. 001 versie 1
2 / 31
En
Econsultancy Part of Sweco
3
_ARCHEOLOGISCHE
3.1
Het
GEGEVENS
VAN
HET
PLANGEBIED
Ligging en huidige situatie plangebied gehele plangebied
door middel
heeft
proefsleuven
van
huidige onderzoeksgebied X: 206.117
een
oppervlakte
onderzocht
heeft
een
en
van
6,1 ha, hiervan is het zuidwestelijke deel in het verleden reeds
valt dus buiten
oppervlakte
het
huidige onderzoeksgebied (zie figuur 1.1). Het
ha. De centrumcoördinaten
5,05
van
het
plangebied zijn
Y: 585.964.
en
Uitgevoerd vooronderzoek
3.2
In 2006 is door
Synthegra
het
deel
noordelijk
gehele plangebied, door middel
plangebied.
het
van
evenals
een
zone
aangevuld
In 2016 is noorden
ten
verkennend
met
bureau-
een
en
en
zuiden hiervan.
boringen onderzocht.® Op
karterende
van
bureauonderzoek
een
basis
van
dit laatste onderzoek
Hierbij
derhavige
overzicht
onderzoek
ofwel diepte
de
Sinnegreide,
van
1,5
veenlaag van
de
m
-mv.
de reeds
van
in het
in het
hoge verwachting
is besloten
plangebied
perceel
uitgevoerd
in 2022
een
uitgevoerd.* Op basis
direct ten zuidwesten
van
het
karterende
en
met
De
een
veenlaag
naar
zwak
veldonderzoek
oppervlakte
bodemopbouw
bevindt. Onder
bestaat uit zwart,
uitgevoerde onderzoeken
is overgenomen
uit het in het kader
van
het
on-
opgestelde PvE.°
“Het bureauonderzoek
gang
is een
met
zones
binnen
Resultaten vooronderzoek
Onderstaand
een
zijn de het
van
uitgevoerd
booronderzoek
de resultaten hiervan
proefsleuvenonderzoek uitgevoerd huidige onderzoeksgebied (zie figuur 3.1).
3.3
booronderzoek
karterend
aanvullend karterend booronderzoek in de nog niet onderzochte delen van
van
tot
de
van
Synthegra
uit 2006
betrof het plangebied nabij Oost,
circa 12,3 ha. Er zijn in totaal 76 boringen gezet tot een maximale
bestaat uit een
veenlaag
het dekzand
van
kleipakket met een
dikte
van
0,3-0,7 m, waaronder zich
bevindt zich
dekzand.
In de meeste
boringen
is
aangetroffen
die wordt
gekenmerkt
door
0,1-0,4
sterk humeus
zand.
Uit het
onderzoek
plangebied waarschijnlijk een afgedekte zandkop aanwezig resten of indicatoren aangetroffen.
is
gebleken
een
geleidelijke
over-
dikke
laag
die
dat in het zuidwesten
van
het
een
m
is. Er zijn tijdens het onderzoek geen
archeologische
(geanonimiseerd) 2006. 2E, 3 (geanonimiseerd) « (geanonimiseerd) zo: EN (geanonimiseerd) 2022. DEED, (geanonimiseerd) 2022 EN, EN (geanonimiseerd)
<
>
23461.001
versie 1
Gs ‚ORG Waw se
0
in
“Het onderzoek van RAAP uit 2015 en 2016 bestond in eerste instantie uit een bureauonderzoek en een karterend booronderzoek. Tijdens het karterende booronderzoek zijn 101 boringen geplaatst tot een maximale diepte van 18 m -mv. In één van de boringen is een fragmentje kogelpotaardewerk uit de middeleeuwen aangetroffen. Op basis van het karterende booronderzoek is aan de hoogste delen van de dekzandopduiking een hoge archeologische verwachting voor steentijdvindplaatsen toegekend. Op de flanken van de dekzandopduiking heeft vaak bodemvorming (zonder volledige podzolering) plaatsgevonden waardoor aan deze zones in eerste instantie een middelhoge archeologische waarde is toegekend. Op grond van de resultaten van het karterende booronderzoek heeft vervolgens in het deel van het plangebied met een hoge archeologische verwachting een aanvullend booronderzoek met megaboringen plaatsgevonden. Deze boringen zijn uitgevoerd in een grid van 20 boringen per ha met een Edelmanboor met een diameter van 15 cm. In totaal zijn in dit deel 90 megaboringen uitgevoerd. In acht boringen zijn in de top van het dekzand vuurstenen artefacten aangetroffen. In totaal zijn 14 vuurstenen artefacten gevonden waaronder een fragment van een geretoucheerde kling die vermoedelijk kan worden gedateerd in de periode midden-laat mesolithicum.
De overige vuurstenen zijn niet nader te dateren dan in de periode laatpaleolithicum tot en met de vroege bronstijd. ,
,
,
“Het onderzoek van RAAP uit 2022 vond plaats in delen van het plangebied waar tijdens het booronderzoek in 2016 nog geen karterend onderzoek met megaboringen heeft plaatsgevonden (figuur 3. 2). Er zijn 92 boringen verricht in een verspringend grid van 20 bij 25 m (20 boringen per ha). In 21 boringen zijn vuurstenen artefacten aangetroffen die niet nauwkeuriger te dateren waren dan de periode laat-paleolithicum tot en met vroege-bronstijd. De vondsten concentreren zich niet alleen in de buurt van de eerder aangetroffen vondsten op de hoogste delen van het dekzandlandschap maar ze zijn ook op de overgang van de hogere naar de lagere delen en in de laagstgelegen delen van het dekzandgebied binnen het plangebied aangetroffen. In vijf boringen is daarnaast verweerd aardewerk (vermoedelijk kogelpotaardewerk) gevonden. Het aardewerk is waarschijnlijk afkomstig uit de basis van de klei-afzettingen op de overgang naar het veen of het dekzand. Aangezien op meerdere locaties middeleeuws aardewerk is aangetroffen kon ondanks het ontbreken van een duidelijk aanwijsbaar bewoningsniveau niet geheel worden uitgesloten dat er binnen het plangebied sprake is van bewoningsresten uit de middeleeuwen. Evenmin kon worden uitgesloten dat het gaat om verspoelde vondsten die vanuit de omgeving in het plangebied terecht zijn gekomen.
Het advies dat voortvloeide uit het onderzoek was in eerste instantie om de plannen aan te passen om verstoring van de archeologische resten te voorkomen. Indien planaanpassing niet mogelijk is is aanbevolen om een proefsleuvenonderzoek uit voeren dat is gericht op het dekzandniveau (steentijd) en op een eventueel bewoningsniveau daarboven uit de middeleeuwen om de vindplaatsen te kunnen waarderen. Geadviseerd is om de proefsleuven over het gehele plangebied te verspreiden of om de ligging van de proefsleuven af te laten hangen van de geplande verstorende ingrepen. ,
,
,
,
“Het proefsleuvenonderzoek met zeefvakken van RAAP uit 2023 heeft plaatsgevonden (direct ten zuiden van) het onderhavige onderzoeksgebied (figuur 3. 3). Tijdens het onderzoek zijn verspreid over het onderzoeksgebied tien proefsleuven aangelegd met een totaal oppervlak van 902 m2. Tijdens het onderzoek zijn drie grondsporen aangetroffen: twee sloten uit de nieuwe tijd en een kuil die vermoedelijk kan worden gedateerd in de middeleeuwen. Binnen de proefsleuven zijn in totaal 41 zeefvakken opgegraven waarvan de inhoud is gezeefd over een zeef met een maaswijdte van 3 mm. Het onderzoek heeft in totaal 297 vondsten opgeleverd die bestaan uit 30 artefacten van vuursteen 39 scherven keramiek 211 stuks houtskool een natuursteen en 17 stuks dierlijk botmateriaal. Het keramiek bestaat uit zes scherven roodbakkend aardewerk uit de nieuwe tijd en 33 scherven ,
,
23461. 001 versie 1
,
,
4 / 31
kogelpotaardewerk uit de middeleeuwen. Het vuursteen bestaat uit twee schrabbers acht afslagen twee brokken en 17 splinters.
,
een
geretoucheerde kling
,
,
Figuur 3. 1 Uitgevoerde archeologische onderzoeken binnen het plangebied.
23461. 001 versie 1
5 / 31
Econsultancy Part of Sweco
206000
206100
206200
206300
af
Ned
legenda
man plangebied | mm | onderzoeksgebied boringen poczolbodem bodenworming geen bodemvorming indicatoren booronderzoek 2022
O ©
_ aardewerk, vermoedelijk op overgang vuursteen
in
van
klei naar veen of dekzand
top dekzand
indicatoren booronderzoek 2016
®
vuursteen in top dekzand
206000
Figuur
3.2
23461.001
206100
Verspreiding archeologische
versie 1
indicatoren
LORE
206200
tijdens
booronderzoek
Wuwg
2022
(geanonimiseerd) 2022). mm
sd
B
6/31
Econsultancy Part of Sweco
Zoer) legenda ©
vuursteen
L___]
werkoutten
L_____j
grens onderzoeksgebied
(1-6)
betonverharding
Figuur 2023).
3.3
Verspreiding
“De conclusie resten
uit
van
het
vuursteen
proefsleuvenonderzoek
voornamelijk
het mesolithicum de
kan
tijdens proefsleuven
de
steentijd
worden
versie
1
wordt
R
huidige onderzoeksgebied
van
een
DG alwe
|
geretoucheerde kling die vermoedelijk in
niet nader worden
behoudenswaardig geacht,
Het
(geanonimiseerd) ____
onderzoeksgebied sprake is van archeologische
Buiten
kon het vondstmateriaal
De
IN Ö
zuidwesten
dat binnen het
vindplaats gebleven. vindplaats de fysieke en inhoudelijke kwaliteit niet overtuigend.
23461.001
ten
de middeleeuwen.
en
gedateerd
is onduidelijk
was
direct
advies
was
& Lr
om
de
©)
gedateerd en de maar
dit is op
archeologische
aard
van
grond
van
waarden
zoveel
7/31
En
Econsultancy Part of Sweco
mogelijk in
situ te behouden.
De
door de
bouwen het uitgangspunt is, werd
voor
opdrachtgever
dit deel
het
van
reeds
ingeslagen
waarbij archeologievriendelijk
weg
plangebied als beste optie gezien.”
Archeologische verwachting Op basis een
bovenstaand
van
Tijdens
de
aal viel
grotendeels
het dekzand,
niet
voor
op
een
ongunstig zal zijn geweest zee-inbraken —
Late
Tijdens
vrijwel geheel
dan
het
De
essentie
de
archeologische
van
plangebied
bewerkt
Laat-Paleolithicum
variërend tussen 0,4
Vroege
1,7 m
aangetroffen.
Bronstijd.
Deze
bewoning. Mogelijk
resten
zijn. Vandaar
dat
Dit materi-
Vandaar
dat
bevinden
zich in de top
hoge
een
-mv.
delen
van
het
veengebied
in delen
tijdelijke bewoning. Dergelijke bewoningsresten
voor
verdwenen
waren
is
geologische perioden).
en
Vroege Middeleeuwen lag het plangebied in een veengebied,
—
plangebied
archeologische verwachting
vuursteen
Vroege Bronstijd.
—
en
—
de
van
is voor het
lage verwachting geldt
een
wat
grotendeels
de
van
IJzertijd
zullen echter
voor
de
periode
of
bij latere Midden-
Vroege Middeleeuwen. Middeleeuwen
Middeleeuwen
Daarom
voor
raakte
het booronderzoek
uitgesloten
is binnen
Laat-Paleolithicum
tijd voldoende ontwaterd
Romeinse
In de
periode
diepte
overzicht
een
nader te dateren de
periode Midden-Bronstijd
Bronstijd
voor
uitgevoerde vooronderzoeken
verwachting geldt
In de
(zie bijlage
3
paleogeografische kaarten’
met
gespecificeerd archeologische verwachting opgesteld.
hieronder weergegeven
van
vooronderzoek, in combinatie
een
wacht worden,
dat
veengebied
zijn, vermoedelijk
aangetroffen. Hoewel
worden
geldt
het
overstroomd
in de basis
bewoningsplaats
middelhoge verwachting voor
deze
een
en
dit
onder de bouwvoor tot circa 1
m
de
is
een
kleipakket afgezet
kleipakket,
de kans bestaat dat het hier uit
er
van
om
kunnen
bied
aangetroffen
een
een
lage verwachting geldt
plangebied voor
had
de Nieuwe
in ieder
is binnen binnen
plangebied.
aardewerk
het
het
niet
uit de
geheel
plangebied.
kleipakket
ver-
-mv.
voor
het
fragmenten
aanwezig
Deze resten
Op het historische kaartmateriaal uit de Nieuwe tijd zijn geen aanwijzingen en
in het
verspoelde vondsten gaat, kon
Middeleeuwen
periode.
enkele
geval
vanaf
de
18°
eeuw
bewoning
binnen het
agrarisch gebruik.
plange-
Vandaar
dat
tijd.
(geanonimise rd) eta, 2018. "B
23461.001
versie 1
ij 0)
GR
DG uw
8 zer ©) EZ
8/31
En
Econsultancy Part of Sweco
4
METHODIEK
4.1
Inleiding het
Voor
VELDONDERZOEK
proefsleuvenonderzoek
is door
RAAP
Archeologisch
Adviesbureau
een
het
archeologische
onderzoek
steld.® In dit document zijn de eisen vastgelegd methodiek
onderzoeksvragen
en
zoals die in het PvE zijn opgenomen,
Naast de eisen zoals omschreven de
van
BRL SIKB
(KNA,
4000
in het PvE is het
die is vastgesteld
gie en is ondergebracht bij het SIKB
Methodiek
De werkzaamheden
hebben
digitaal ingetekend
Er zijn 48
op
begrenzing
met
het
van
Rover GPS
een
Panasonic
een
van
en
RTS.
profielen zijn gefotografeerd
overwegend
van
25x4
onderzoeksgebied
Het
In iedere
van
legd. De
zand
De vondsten
in de top
sloten. Na
Het vlak is
waar
is één
is
beschreven
(geanonimiseerd) 20222. N,
9
NEN
23461.001
met
een
gladde
bak.
digitale camera
een
sleuven zijn korter
iedere haal
van
de
aangelegd
graafmachine
is
nodig handmatig opgeschaafd,
met
is per vlak de
in raaien
proefsleuf
hoogte gemeten
een
(A-horizont).
onderlinge
nat
gezeefd
afstand over
een
Vanaf dit niveau zijn per en
een
diepte
machinale
zeef
met
van
4
m
van
10
proefsleuf cm
van
3
(zie
mm
profiel gedocumenteerd, is deze
schaalstok
en
en
een
met
5104°
en
uitzondering van werkput 34. Vanwege
werkput gestaakt
een
na
enkele
fotocamera. Alle foto’s
fotobordje
beschreven
met
door
van
met
het projectnummer
een
KNA-prospector.
de relatief
en
hier
het vlak
en
profielen zijn voorzien van
en
is geen
profiel
diepe
meters
aange-
objectgegevens. Alle relevante
Het vlak
en
de
pro-
profielen zijn lithologisch
bodemkundig® geïnterpreteerd.
1989.
(geanonimiseerd)
versie 1
5
(zie kaartbijlage 2).
maaswijdte
een
maximaal
zijn per zeefvak verzameld.
conform de NEN
<
5104
een
vervolgens
zijn gedocumenteerd
(geanonimiseerd)
met
hoge grondwaterstand profielen zijn gefotografeerd een
In iedere
het dekzand
van
en
noordpijl,
fielen
5
met
m.
1 m? gegraven
werkput
verstoring
een
aangelegd
uitgeschepte
figuur 4.1).
van
(zie bijlage 1). Enkele
aanwezige
in delen
gefotografeerd.
m
en
grondsporen gecontroleerd.
tussenafstand
De
graafmachine uitgerust
een
Toughbook.
en
zeefvakken
College
van
behulp
Rover GPS ingemeten
Er is één vlak
Archeologie (KNA, versie Deskundigen (CCvD) Archeolo-
Nederlandse
met
en
een
Kwaliteitsnorm
en
door het Centraal
het vlak op vondsten
met
De
in dit hoofdstuk verwoord.
te Gouda.
plaatsgevonden
proefsleuven aangelegd
vanwege de
opge-
dient te voldoen.
proefsleuvenonderzoek
De vlakken zijn ingemeten en
worden
Eisen
van
archeologisch onderzoek uitgevoerd onder certificaat op grond
19-02-2018)
versie 4.1,
4.1, 19-02-2018, protocol 4003),
4.2
waaraan
Programma
ORG
Www
d
Wal
Figuur 4. 1 Zeefwerkzaamheden.
Tijdens het onderzoek is alleen een vlak aangelegd in de top van de A-horizont (zie figuur 4. 2) en is niet verdiept tot in de C-horizont het niveau waarop eventuele grondsporen zich aftekenen. Deze werkwijze staat vastgelegd in het PvE en is tijdens het veldwerk nog eens bevestigd tijdens telefonisch overleg met de adviseur namens bevoegd gezag het Steunpunt Monumentenzorg Fryslân. De aan- of afwezigheid van sporen op dit niveau kan daarom op basis van dit onderzoek niet vastgesteld worden. ,
,
De voorbereiding van het onderzoek heeft plaatsgevonden in oktober 2023. Het veldwerk is uitgevoerd vanaf 23 oktober t/m 3 november 2023. De uitwerking heeft plaatsgevonden in juni 2024. Tijdens het veldwerk is per zeefvakje een vondstnummer uitgedeeld. Hierdoor komt het voor dat meerdere vondsten onder één vondstnummer geregistreerd zijn. Ook zijn er hierdoor ‘missende’ vondstnummers in de gevallen waar binnen een zeefvakje geen vondsten gedaan zijn. ,
23461. 001 versie 1
10 / 31
En
Econsultancy Part of Sweco
4.3
Onderzoeksvragen
In het Programma
van
Bodemopbouw
genese
en
Hoe ziet de Is in
bodemopbouw
(alle delen van)
zoeksgebied 3.
Is de
volgende onderzoeksvragen opgenomen.”
Eisen zijn de
is
het
sprake
bodemkundige
eruit in het
onderzoeksgebied?
gebied sprake
van
een
situatie
van
recentelijk
intact
een
verstoord
overeenkomstig
de
bodemprofiel?
In welke delen
van
het
onder-
bodemprofiel?
verwachting op basis van
het vooronderzoek? Waarom
wel/niet? 4.
Welke
post-depositionele
tasting of verstoring Sporen, 5.
structuren
van
processen
archeologische
plaatsgevonden?
resten
door dit soort
In hoeverre is
sprake
Watis
de exacte aard, omvang, de
datering, gaafheid, conservering,
lijke b.
Iser
sprake
c.
Wat is de functionele interpretatie
van
Kunnen
van
een
leggen
tussen
aangetroffen archeologische
het karakter
(clusters van)
en
Zo ja: de inhoude-
behoudenswaardige vindplaats? van
de
deze verschillende fasen
sporen worden toegewezen het
aangetroffen vondsten, sporen
en
wat
en
structuren?
Zo ja, is een relatie
(continuïteit)? aan
één of meerdere
struct(u)ur(en)?
type struct(u)ur(en) gaat (max.) afmeting, vloer), datering, conservering en (functionele) indeling van deze struct(u)ur(en)? voor
TL
aan-
resten?
Zijn er vondsten, sporen of structuren aanwezig uit verschillende perioden? 6.
en
processen?
archeologische vondsten, sporen en/of structuren aanwezig?
kwaliteit
te
erosie
van
vondsten
en
Zijn in het onderzoeksgebied a.
hebben
is de oriëntatie,
constructie
Zo ja,
om
wat
(dak, wanden,
(geanonimiseerd) 2023%. EN,
23461.001
versie 1
ij 0)
GR
DG vw
& zer ©) EZ
11/31
5
Econsultancy Part of Sweco
5
RESULTATEN
VELDONDERZOEK
Landschapsgenese
5.1
laag betreft de
De bovenste
-0,5
tussen
vaak nog
NAP
m
recente
in het westen
verstoorde
een
bodemopbouw
en
laag,
verstoring
die
en
(laag 1). De top van
bouwvoor
+0,5
NAP
m
totale dikte
van
de
plangebied
een
relatief dikke verstoorde
varieert
van
in het oosten
gerelateerd
eveneens
circa
laag
20
cm
deze het
van
kan worden tot
70 cm,
laag (het huidige maaiveld) varieert plangebied.
aan
het
waarbij
Hieronder
vooral
in het zuidoosten
bovengrond
kaarten? geven
dat
dit
pakket
varieert tussen -0,7
à 0,7
m
-mv).
Tabel
5.1
12
De het
van
is waargenomen.
(lichtgrijs zand)
41.
Onder de verstoorde aan
zich
agrarische gebruik (laag 2).
C-horizont
Figuur 5.1 Profiel 41, werkput
bevindt
pakket
m
bevindt
zich
bijna
vanaf de Late
een
pakket
Middeleeuwen
NAP in het zuidoosten
Bodemopbouw, laagnummering,
overal
en
NAP waardes en
+0,3
m
is
zeeklei
afgezet
(laag 3).
in het
De
paleogeografische
plangebied.
NAP in het noordwesten
van
het
De top
van
dit
plangebied (0,2
interpretatie
(geanonimise rd) al, 2018. Bet
23461.001
versie 1
IN Ö
GR
DG vw
be on ©)
12/31
laag-
profielnummers
beschrijving
interpretatie
bovenkant (m + NAP)
datering
1
1-48
Sterk zandige klei , bruingrijs , gevlekt
Bouwvoor
-05, à +05,
Recent
2
1 , 3-6 , 8 , 16 , 22
Zwak zandige klei , bruingrijs , gevlekt
Omgewerkte grond
-05, à 00,
Recent
3
1-15 , 17-19 , 21 , 23-48
Sterk siltige klei , matig slap , roestvlekken , grijs
Zeeafzettingen
-07, à +03,
Late Middel-
nummer
eeuwen –
Nieuwe tijd 9
14 , 15 , 18 , 19 , 21 , 23-26 , 30-35 , 37-41 , 43 , 46 , 47
Sterk kleiig veen , donkerbruingrijs
Hollandveen Laagpakket
--08, à 00,
Bronstijd – Vroege Middeleeuwen
4
1-13 , 17 , 19 , 21-46 , 48
Sterk zandig , donkergrijs veen , veraard
Hollandveen Laagpakket
-09, à -01,
Bronstijd – Vroege Middeleeuwen
5
1-18 , 20-26 , 28-36 , 39-46 , 48
Sterk humeus , sterk siltig , matig fijn zand , donkergrijs
Dekzand: A-horizont
-11, à -02,
Laat-Paleolithicum – Vroege Brons-
tijd 10
37 , 38
Matig siltig , matig fijn zand , bruingrijs
Dekzand: AE-horizont
-03, à -02,
Laat-Paleolithicum – Vroege Brons-
tijd 8
8 , 10--17 , 19-48
Sterk humeus , matig siltig , matig fijn zand , donkerbruin
Dekzand: Bh-horizont
-10, à -02,
Laat-Paleolithicum – Vroege Brons-
tijd 7
4 , 7 , 9 , 44
Zwak humeus , matig siltig , matig fijn zand , bruin
Dekzand: B-horizont
-10, à -04,
Laat-Paleolithicum – Vroege Brons-
tijd 6
1 , 8-48
Matig siltig , matig fijn zand , lichtgrijs
Dekzand: C-horizont
-12, à -02,
Laat-Paleolithicum – Vroege Brons-
tijd
Onder het kleipakket bevindt zich een laag zandig veraard donkergrijs veen (laag 4). Dit betreft een restant van het veenpakket dat het plangebied vanaf de Bronstijd bedekt heeft. De top van dit veenpakket bevindt zich op een diepte variërend tussen -01 m NAP in het noordwesten tot -09 m NAP in het zuidoosten (03 à 08 m -mv). In vooral het noorden van het plangebied bevindt zich boven dit zandige veen een dunne laag sterk kleiig veen ,
,
23461. 001 versie 1
,
,
,
,
,
13 / 31
de top zich op -08 à 00 m NAP (02 à 07 m -mv) bevindt (laag 9). In het centraal-noordelijke deel van het plangebied is het veenpakket in een deel van de profielen afwezig. Deels is de bodem hier tot in het dekzand verstoord en deels is nog een kleipakket aanwezig. Verwacht wordt dat hier het veenpakket door zee-inbraken geheel is opgeruimd. waarvan
,
,
,
,
Onder het veenpakket gaat de bodem geleidelijk over in een dekzandpakket. De top van dit pakket bevindt zich op een diepte variërend tussen -11 in het zuidoosten en -02 m NAP in het noordwesten. Dit komt overeen met 03 à 10 m -mv. Vooral direct ten oosten van de sloot die in het noordwesten van het plangebied loopt ligt het dekzand relatief dicht onder het maaiveld (03 à 05 m -mv). Dit heeft te maken met de relatief lage ligging van het maaiveld direct langs de sloot. ,
,
,
,
,
,
,
In de top van het dekzand is over het algemeen een grotendeels intact podzolprofiel met achtereenvolgens een sterk humeuze donkergrijze A-horizont (laag 5) een donkerbruine Bh-horizont (laag 8) een bruine B-horizont (laag 7) en een lichtgrijze C-horizont (laag 6) aangetroffen (zie figuur 5. 1). In het uiterste noordwesten is de Ahorizont vermengd met wat brokjes lichtgrijs zand vermoedelijk restanten van een E-horizont (laag 10). In enkele profielen in het noorden ontbreekt de A-horizont en is alleen een Bh-horizont aangetroffen. Mogelijk is hier een deel van het dekzand geërodeerd door verspoeling. ,
,
,
,
Samenvattend is in het plangebied onder een klei- en veenpakket een vrijwel geheel intact dekzandlandschap aanwezig. In het noordwesten van het plangebied bevindt zich een relatief hooggelegen deel en richting het zuidoosten loopt het dekzand naar beneden richting een depressie. In het uiterste zuidwesten lijkt het maaiveld weer iets omhoog te lopen. In profiel 18 in het centraal-noorden van het plangebied is een rommelige A-horizont met hieronder direct de C-horizont aanwezig (figuur 5. 2). Ook de bovenliggende klei- en veenlagen zijn vlekkerig. Hier is de bodem verstoord tot in de C-horizont. ,
,
Figuur 5. 2 Profiel 18 , werkput 18.
23461. 001 versie 1
14 / 31
5. 2
Sporen en structuren
Tijdens het proefsleuvenonderzoek is geen vlak aangelegd in de C-horizont waardoor het niveau waar prehistorische sporen zich het duidelijkst aftekenen niet bereikt is (figuur 5. 3). Binnen de A- E- en B-horizont zijn geen archeologische sporen aangetroffen. In de lagen hierboven zijn eveneens geen archeologische sporen aangetroffen. ,
,
Figuur 5. 3 Vlakfoto’s werkput 4 (links) en 11 (rechts).
23461. 001 versie 1
15 / 31
5
Econsultancy Part of Sweco
5.3 Na
Vondstmateriaal afloop
het
van
vondstmateriaal
veldwerk
bewaard
is.
zijn
de
zeefresiduen
Vervolgens
is
het
gesplitst, waarbij
vuursteen
nader
al
het
bekeken
vuursteen, door
houtskool
mevrouw
en
overig
(geanonimiseerd) MA |
(geanonimiseerd) (senior KNA specialist natuursteen) BN om onderscheid te maken tussen (mogelijk) bewerkt vuursteen en duidelijk onbewerkt / natuurlijk vuursteen. (specialist vuursteen i.0.), onder begeleiding hierbij geselecteerde (mogelijk)
Het door
senior
een
natuurstenen
KNA
ze
Hoewel
het slechts
hier alleen
Figuur
overzicht
een
(dhr.
vuursteen
die
van
vuursteen
drs.
bekeken het
vervolgens
nader
paleontologisch
enkele stukken
afgebeeld
en
door
zijn
aangetroffen
interessant,
zijn die verspreid
genoemd worden,
en
een
senior
KNA
specialist
zie
bijlage 2.
vondstmateriaal
hebben over
niet nader
_
0
5 CM
5.4 Vondstnummers
versie
1
8, 15
en
100: fossielen
IN Ö
gedetermineerd
(geanonimiseerd) Behalve vuursteen |
en
23461.001
is
archeologische vondsten, zijn tevens drie fossielen aangetroffen
(zie figuur 5.4). aangezien
bewerkte
objecten aangetroffen,
(geanonimiseerd) veer TN Naast deze
specialist
de heer drs.
van
het
deze
in fragmenten
stukken
geen
zijn
beschreven
en
tevens
natuursteen
enkele
(dhr.
drs.
onbewerkt vuursteen
archeologische
onderzoeksgebied zijn gevonden.
waarde,
Vandaar
dat
uitgewerkt.
in vuursteen.
R
DG alwe
& Lr
©)
16/31
En
Econsultancy Part of Sweco
5.3.1
(dhr. drs. (geanonimiseerd) |
Vuursteen
Werkwijze Alle vuurstenen classificeerd
zijn individueel, de
volgens
gebruikelijke terminologie
ingevoerd
gegevens zijn
in
databestand
een
zoals put, vlak,
zijn opgenomen
gegevens
Van de zekere artefacten zijn de
gevoerd
gebruikmaking
met
van
loep (vergroting 10x),
een
conform
en
KNA-Leidraad
in Excel-format waarin
vervolgens
en
ge-
3, Vuursteen (alle perioden).*® De
per vondstnummer
ook de administratieve
verzamelwijze.
en
volgende
bekeken
metrische
niet-metrische kenmerken
en
bepaald
per artefact in-
en
in het databestand:
nawNe
(bijv. afslag of kling);
ype
grondvorm (bijv. afslag); ragmentatie/mate van compleetheid (bijv. compleet
fragment);
of distaal
verbranding; percentage oud vlak/cortex (in klassen
echnologische wicht
7.
25%);
breedte
en
in de
slagrichting gemeten,
dikte.
en
Maten
in
mm)
en
ge-
(in gr).
Bijzonderheden jes)
(lengte
maten
van
of aanvullende
kenmerken,
zoals het voorkomen
of patina, zijn opgenomen
in de kolom
‘opmerkingen’.
resten
van
van
bryozoën (mosdier-
17
Resultaten In totaal
van
zijn 40
bestudeerd
vuurstenen
ingevoerd
en
artefacten, 13 zogenaamde incertofacten,
stenen
de
natuurlijke
stukken zijn
sielresten, waaronder
tijdens
afdrukken
een
De term ‘incertofact’ behoeft enige of natuurstenen
gevormd.
gevallen
dorsale negatieven omtrent
etc.,
het artificiële
dagzomen.
We
een
is het
geen
daarbij
voorkomen
door
ze
enkel
vuurstenen
van
koraal
probleem bepalen
te
plekken
aan
grindhoudende
of
vallen aantal
kunnen
ze
lijken op prehistorische
opgeleverd, gevallen
bijvoorbeeld
de
waaronder
zijn deze
‘schrabberachtig’
een
vuurstenen
slaghoek afwijkend
te
klein
om
of zijn het de
door
van
fos-
sedimenten
op
zijn bewerkt,
maar
kenmerken
van
er
twijfel
natuurlijke ijstijd aan
of
Door allerlei
geologische ware
aantal vuurstenen
zoals
worden ‘bewerkt’
waar-
prehistorische
van
deze
twijfelge-
lijkend op afslagen.
menselijke bewerking,
de dorsale
nabij het
processen,
Plangebied
van
is
uit de voorlaatste
heeft meerdere
een
slagbulten,
soms
vuurstenen
als het
en
zoals
waar
op
locaties
zijn vuurstenen
natuurlijke wijze zijn
een
De Swadde
stuk
-
kenmerken,
vuurstenen
tekortschiet
13
voor
ze
allerlei
van
mensen
vooral
zeker te zijn
natuurlijk
paar
het voorkomen
kunnen
ologische kennis
of als
basis
ze
teweeg brengen.
ze
vuur-
Een
(crinoïden).
zijn bewerkt of dat op
Dit wil overigens niet zeggen dat het geen om
vanwege
zeelelies
van
om
waar
verzameld
riviersedimenten.
artefacten.
prehistorische vuurstenen.
om
vrij vertaald ‘onzeker hoe ontstaan’
—
komen
rolling van stenen, vorstsplijting en bodembewegingen, door
stengels
mensen
twijfelstukken
denken en
en
Het gaat
natuurlijke (d.w.z. onbewerkte)
proefsleuvenonderzoek
uitleg. Incertofacten
karakter. Deze
moeten
huidige oppervlak
van
zeker is of
niet
waarvan
In veel
het
in het databestand. 10
en
in andere
In
een
gevallen
is
negatieven of slaggolven die twijfel artefacten zijn,
maar
dat
onze
arche-
of als artefact te betitelen.
(geanonimiseerd)et «, 2017. B
23461.001
versie 1
ij 0)
GR
DG uw
& zer ©) EZ
17/31
En
Econsultancy Part of Sweco
Zekere artefacten Er zijn
17 vuurstenen stukken:
volgende
(vondstnummers 37), en
mer
een
Alle artefacten ons
gevonden
12
afslagen (vondstnummers
194
262),
en
resten
(2x)).
van
zijn gemaakt
het
prehistorische
artefacten
[5 stuks], 24, 38, 78, 86,
130,
betreft.
168
en
Het gaat
252),
kernpreparatiekling (vondstnummer 262), een splinter <10
een
van
noordelijk vuursteen,
het afsmelten
na
deze vuursteen,
voor
die
het
van
de
om
klingen
twee
(vondstnum-
mm
die is
gebruikt
fijn tot matig fijnkorrelig van
voor
het
d.w.z.
dat het
uit
voor
die, zoals in het geval
in drie artefacten
vervaardigen
van
hebben.
alle artefacten zijn
en
ongepatineerd,
behalve de
(vondstnummers 171,
waargenomen
de artefacten is
redelijke
van
inclusies. Wel komen
afslag 38 (zie onder),
van
helft
van
Zuid-Scandinavië/Noord-Duitsland afkomstig is, zijn
textuur, met weinig onzuiverheden
in de vuursteen
grondstof is die in de noordelijke
landijsbedekking tijdens de voorlaatste ijstijd (het Saalien).**
oorspronkelijk
bryozoën (mosdiertjes). Bryozoën zijn
De vuursteen
Vrijwel
dat
10
gekerfde afslag (vondstnummer 44).
land is achtergebleven
Kenmerkend
vaststaat
waarvan
de
goede
tot
interne vorstscheuren
bewerking enigszins bemoeilijkt
afslag met
kerf
261
kwaliteit:
zullen
(zie onder).
Afslagen Van de 12
ongemodificeerde afslagen zijn vijf exemplaren compleet.
(vondstnummer 10, volgnummer 4), van
afslag
een
of
ontstaat dat de
vlak enigszins
werking
vuur
meet
in contact is geweest. Van
afwijkend. Waarschijnlijk
van
afslag
klingvormige afslag (vondstnummer 78)
afslag met
in de vuursteen
als gevolg
de kleinste
inwerking
13x12x3 vertoont
een
andere
afslag gespleten langs
exemplaar meet
(vondstnummer 130).
mm
sterke
een
mm
Een
fragment
waardoor
de indruk
vrij glans afslag (vondstnummer 252) een
24x12x7
is het ventrale
interne vorstscheur die al
de be-
voor
complete afslagen (vondstnummer 38) is bruin gepatineerd ijzerhoudend grondwater.”
aanwezig van
is de
Het grootste
was.
Een
van
de
Klingen Er zijn twee
ongemodificeerde klingen gevonden, te weten een proximaal fragment (vondstnummer 262) De
compleet exemplaar (vondstnummer 194).
plete kling vertoont fijne beschadigingen langs als snijwerktuig
maten
zijn respectievelijk
de randen,
18x9x3
mogelijk zijn deze
het
mm
34x16x5
en
gevolg
van
gebruik
en
een
De
com-
de
kling
een
klein
mm. van
(figuur 5.5).
Kernpreparatiekling Een
kling stamt
stukje mm
van
uit
een
vroegere fase
het distale uiteinde
mist
—
klingproductie.'f Het betreft een groot fragment
van
de
van
een
kernpreparatiekling (vondstnummer 262).
—
alleen
Het stuk meet
36x8x3
(figuur 5.5).
Splinter Het kleinste artefact is een
(geanonimiseerd) 2010 BEN, 2016. DN, / (geanonimiseerd) « (geanonimiseerd) ERN (geanonimiseerd) 21e. DE Bie bijvoorbeeld | (geanonimiseerd) 2010
splinter (vondstnummer 37): 5x9x2
mm.
24 15
23461.001
versie 1
voor
uitleg.
ij 0)
GR
DG uw
& zer ©) EZ
18/31
Gekerfde afslag Er is een werktuig aangetroffen te weten een nagenoeg complete afslag met een geretoucheerde kerf (vondstnummer 44.1 zie figuur 5. 6). De kerf is aan het distale uiteinde van de afslag aangebracht op de ventrale zijde. De maten zijn 20x18x5 mm. Dit artefact is het enige met bruine patina. ,
,
,
Figuur 5. 5 Vondstnummers 194 en 262 (2x): 2 klingen (links en midden) en een kernpreparatiekling (rechts); schaalbalk in cm
Ouderdom en culturele toewijzing De meeste vuurstenen artefacten van De Swadde zijn op basis van technologische kenmerken niet aan een bepaalde periode toe te wijzen en scharen we onder de noemer ‘Steentijd onbepaald’. Uitgaande van de grootte grondstof en het uiterlijk van de vuursteenfragmenten ligt een datering in het Mesolithicum en/of Neolithicum echter voor de hand. Daarbij komt dat vuursteenvindplaatsen uit het Meso- en Neolithicum het meest voorkomend zijn waardoor de kans groot is dat het vuursteen uit één van deze perioden komt. De twee klingen en de kernpreparatiekling kunnen we echter wel zonder problemen aan mesolithische bewoning toewijzen. Een nadere specificering in Vroeg- Midden- of Laat-Mesolithicum is gezien de lage aantallen niet mogelijk. Of er ook tijdens het Midden-Paleolithicum sprake was van menselijke (neanderthaler) aanwezigheid is niet zeker maar ook niet uit te sluiten. Bij eventueel vervolgonderzoek verdient deze periode wel speciale aandacht. ,
,
,
,
,
,
23461. 001 versie 1
19 / 31
Ee
Econsultancy Part of Sweco
Figuur 5.6 Vondstnummer
44.1:
5.3.2
(dhr. drs. (geanonimiseerd)
Natuursteen
gekerfde afslag
Inleiding Tijdens het veldwerk
is in 26
hiervan
met
betreft
zakjes
zeefvakjes
natuursteen
(exclusief vuursteen) verzameld.
kleine brokjes vesiculaire lava (zie hieronder), verder zijn
gebruiksvoorwerpen gevonden (figuur 5.7 en 5.8). Voor Al het materiaal komt uit de top
van
een
nadere
beschrijving van
de
Een grote er
zes
hoeveelheid
mogelijke
vondsten,
stenen
zie bijlage 2.
het dekzand.
Collectie De
grootste vondst (vondst 122) betreft
een
keivormig
vlakken door
meeste
waaronder
stuk
witgrijs
tot
roze
verwering zijn afgebrokkeld. Op klopsporen. Deze kei is vermoedelijk als aambeeld gebruikt. de twee
graniet
resterende vlakken
van
20
cm,
waarvan
de
zijn gebruikssporen zichtbaar,
zijn vier circa 8 cm grote stukken zandsteen aangetroffen, waarvan één of meerdere oppervlakken geglad zijn en/of gebruikssporen (zoals wrijfvlakken en klopsporen) bevatten. Deze vondsten 12 en 48 zijn geïnterpreteerd als combiwerktuigen (wrijsteen/klopsteen) en vondst 27 betreft vermoedelijk een wrijfsteen. Vondst 86 Verder
bevat
mogelijk mechanische verwering,
maar
een
interpretatie als gebruiksvoorwerp
is onzeker.
Mogelijk
be-
treft het hier een wrijfsteen of wetsteen. Vondst
171 betreft
of gebruikssporen
23461.001
versie 1
eveneens
een
aangetroffen,
stuk zandsteen, ditmaal waardoor
IN Ö
van
zo'n 9 cm.
Hierop zijn geen duidelijke bewerkingsongebruikt is.
de kans groot is dat deze steen
GR
DG ul
be on ©)
20/31
In aanvulling op bovenstaande vondsten is tevens een groot aantal brokjes grijskleurige vesiculaire lava aangetroffen. De lava is als massief brok bij uitstek een geliefd gesteente om te gebruiken als maalsteen. Het gaat dan om importen uit de Eifel. 17 Echter kan dit niet worden vastgesteld voor het materiaal uit Buitenpost. Vesiculaire lava is ook een soort dat tijdens de ijstijden als zwerfsteen naar Noord-Nederland is aangevoerd. 18 In dit geval zijn er geen sporen van bewerking op de brokjes aangetroffen waardoor geconcludeerd kan worden dat het hier gaat om natuurlijk materiaal. ,
,
Figuur 5. 7 Vondstnummers 12 , 27 , 48 en 86 (van links naar rechts): vermoedelijk wrijf- , klop- en wetstenen (schaalbalk heeft vakjes van 1 cm).
Conclusie Op de onderzoekslocatie zijn in de top van het dekzand verschillende gebruiksvoorwerpen en mogelijke gebruiksvoorwerpen uit natuursteen aangetroffen. De objecten zijn vooral uit (kwartsitische) zandsteen en daarnaast uit graniet vervaardigd. Het gaat daarbij om een mogelijk aambeeld verschillende combinatiewerktuigen (wrijfsteen en klopsteen) en een wrijfsteen. Daarnaast is een aantal mogelijke wrijfstenen aangetroffen. Het materiaal kan niet scherp gedateerd worden maar komt voor op vindplaatsen ,
,
17 Kars 1983. 18
Url: https://www. kijkeensomlaag. nl/index. php/welke-steen-heb-ik/basalten.
23461. 001 versie 1
21 / 31
vanaf de vroege prehistorie tot in de protohistorie. De conservering goed. De graniet verbrokkelt in enige mate.
van
het materiaal is over het algemeen
Figuur 5. 8 Vondstnummer 122: vermoedelijk aambeeld (schaalbalk heeft vakjes van 1 cm).
5. 3. 3 Houtskool In veel zeefvakjes door het gehele plangebied is houtskool aangetroffen. Dit houtskool is in dit stadium nog niet verder uitgewerkt. Wel zal het worden gedeponeerd zodat dit bij een vervolgonderzoek kan worden ingezet waar nodig. ,
,
5. 3. 4 Verspreiding vondstmateriaal Binnen het plangebied zijn in totaal vier vondstconcentraties te identificeren waarbinnen het vuursteen en natuursteen is aangetroffen (figuur 5. 8 en 5. 9). Deze vondsten concentreren zich voor het grootste deel in een zone in het noorden van het plangebied. In het midden en zuiden van het plangebied zijn eveneens vondsten
23461. 001 versie 1
22 / 31
beide materiaalcategorieën aangetroffen hoewel hier iets minder duidelijk een concentratie is aan te wijzen. In dit deel van het plangebied zijn drie kleine zones met verspreid vondstmateriaal geïdentificeerd tezamen met de vondsten uit het booronderzoek (zie hieronder). van
,
,
Tijdens het eerder uitgevoerde proefsleuvenonderzoek direct ten zuiden van het plangebied is aan weerszijden van de door het plangebied lopende sloot een vuursteenconcentratie aangetroffen (zie figuur 5. 9 en 5. 10). Deze lijkt aan te sluiten op één van de concentraties die in het huidige onderzoek in het zuiden van het plangebied is gevonden. In het karterende booronderzoek uit 2015 en 2023 is in een groot deel van de boringen vuursteen aangetroffen. Op basis van de rapportage gaat het in een deel van de gevallen echter om splinters of potlids (ontstaan door vorst). In figuur 4 worden de boorlocaties weergegeven waar in het vooronderzoek duidelijk bewerkt vuursteen is aangetroffen (grotendeels afslagen en enkele bewerkte kernen). Opvallend is dat drie van de zes artefacten zijn aangetroffen binnen de vondstconcentratie in het noorden van het plangebied. De andere drie zijn verspreid ter hoogte van de zuidelijke concentraties gevonden. Binnen het aangetroffen vuursteen zijn een aantal incertofacten geïdentificeerd (zie uitleg in 5. 3. 1). Deze vallen deels binnen de aangetroffen vuursteenconcentraties en deels hierbuiten. Aangezien onbekend is of deze fragmenten bewerkt zijn worden deze verder buiten beschouwing gelaten. Ter informatie zijn ze wel toegevoegd in figuur 5. 10. ,
Het aangetroffen houtskool ligt deels binnen dezelfde zone waar ook bewerkt vuursteen is aangetroffen hoewel de houtskoolconcentraties meer in de zones direct rondom de vuursteenconcentraties lijken te liggen binnen 50 m afstand van de vuur- en natuursteenconcentraties. Mogelijk komt dit doordat materiaal uit de vuurplaats bij het opruimen hiervan verspreid werd over de directe omgeving. Ook kan een deel door de wind verspreid zijn. ,
,
Ter aanvulling is in het noordwesten van het plangebied een concentratie houtskool waargenomen die zich over vier werkputten uitstrekt. Binnen deze zone is geen bewerkt vuursteen aangetroffen. De exacte context van deze houtskoolconcentratie is onzeker. Mogelijk wijst deze op de aanwezigheid van een vuursteenvindplaats direct ten westen van het plangebied. Het is ook mogelijk dat hier alleen een haardplaats gelegen heeft zonder dat vuursteen bewerkt is waardoor er weinig neerslag is van vondstmateriaal. Doordat het sporenniveau (Chorizont) niet onderzocht is valt dit niet met zekerheid te zeggen. ,
,
,
5. 4
Grondmonsters
Er zijn geen grondmonsters
23461. 001 versie 1
genomen.
23 / 31
Econsultancy Part of Sweco
206100
206000
206200
Legenda mm Plangebied [
| Werkputten top dekzand in 0,15 11
m
NAP
Houtskool natuursteen de Bewerkt Bewerkt
58610
58610
vuursteen(symboolgrootte
op basis ©
EI X
van
aantallen
(tussen 1 en 7)
Bewerkt vuursteen/natuursteen aangetroffen in booronderzoek Vondstconcentraties
_Brokjes vesiculaire lava
5860 0
5860 0
58590
58590
nn,
mmm
206000
Figuur
5.9
206200
Verspreiding vondstmateriaal en diepteligging top dekzand (incertofacten uitgezonderd) met proefsleuvenonderzoek van RAAP ten zuiden van het plangebied (geanonimiseerd) |} 2023a).
de vuursteencon-
centraties uit het
23461.001 versie 1
LOER
Waw
dE
24/31
Econsultancy Part of Sweco
206000
206100
206200
Legenda CI Plangebied LJ
Werkputten top dekzand in
NAP
m
mn -0,15 -1,1 ®
58610
Houtskool
natuursteen de Bewerkt Bewerkt vuursteen incertofacten
+
8
en
(symboolgrootte
op basis
van
aantallen
(tussen 1 en 9) ©
Bewerkt vuursteen/natuursteen in booronderzoek aangetroffen
[an | Vondstconcentraties X
_Brokjes vesiculaire lava
5860 0
5860 0
58590
58590
nn,
mmm
206000 Figuur
5.10
206200
Verspreiding vondstmateriaal proefsleuvenonderzoek van
traties uit het
23461.001
versie 1
IN Ö
en
diepteligging top dekzand (inclusief incertofacten) met ten zuiden van het plangebied (geanonimiseerd) 2023a).. |
de
vuursteenconcen-
RAAP
GR
DG vw
be on ©)
25/31
6
WAARDERING , CONCLUSIE EN SELECTIEADVIES
6. 1
Waardering
De resultaten van het veldwerk vormen de basis voor de waardering van de vindplaats. De waardering moet vervolgens leiden tot een aanbeveling ten aanzien van het vervolgtraject. De waardering wordt vastgesteld volgens de door de KNA voorgeschreven wijze aan de hand van de volgende aspecten: beleving fysieke kwaliteit en inhoudelijke kwaliteit. ,
Beleving De beleving van de vindplaats valt uiteen in twee criteria “schoonheid” en “belevingswaarde”. Bij beide gaat het vooral om zichtbare monumenten. Schoonheid is de esthetische-landschappelijke waarde van een archeologisch monument die in de zichtbaarheid van het monument tot uiting komt. Deze waarde is gebaseerd op de zichtbaarheid vanaf het maaiveld als landschapselement vorm en structuur en relatie met de omgeving. Herinneringswaarde is de herinnering die het archeologisch monument oproept over het verleden. Deze waarde is gebaseerd op verbondenheid met feitelijke historische gebeurtenissen en associatie met toegeschreven kwaliteit of betekenis. ,
,
Fysieke kwaliteit De fysieke kwaliteit van de vindplaats is gebaseerd op de criteria gaafheid en conservering. De gaafheid is de mate van niet-verstoord zijn en stabiliteit van de fysieke omgeving. De conservering geeft de mate waarin archeologisch vondstmateriaal bewaard is gebleven aan. Bij vijf of meer punten is een vindplaats behoudenswaardig. Bij een middelmatige tot lage score (vier punten of minder) wordt er naar de inhoudelijke kwaliteitscriteria gekeken om te bepalen of de vindplaats toch behoudenswaardig is. Inhoudelijke kwaliteit De inhoudelijke kwaliteit wordt uitgedrukt in waarden voor zeldzaamheid informatie ensemble en representativiteit. Zeldzaamheid is de mate waarin een bepaald type monument schaars is (of is geworden) voor een periode of in een gebied. Informatiewaarde is de betekenis van een monument als bron van kennis over het verleden. De ensemblewaarde (of contextwaarde) is de meerwaarde die aan een monument wordt toegekend op grond van de mate waarin sprake is van een archeologische en landschappelijke context. De representativiteit is tenslotte de mate waarin een bepaald type monument karakteristiek is voor een periode dan wel een gebied voorkomt. Eerst wordt er een afweging gemaakt op basis van de drie inhoudelijke kwaliteitscriteria; zeldzaamheid informatiewaarde en ensemblewaarde.
Bij een bovengemiddelde score van zeven of meer punten is de vindplaats behoudenswaardig. Bij een lagere score wordt nagegaan of het criterium representativiteit van toepassing is. ,
,
,
,
De beoordeling is: drie punten voor hoge twee punten voor middelhoge en één punt voor lage kwaliteit. Voor het plangebied is de scoretabel ( ,
tabel 6. 1) als volgt ingevuld:
23461. 001 versie 1
26 / 31
Tabel 6. 1
Scoretabel waardestelling van het plangebied
Waarden
Criteria
Scores Hoog
Beleving
Fysieke kwaliteit
Inhoudelijke kwaliteit
Midden
Laag
Schoonheid
1
Herinneringswaarde
1
Gaafheid
2
Conservering
2
Zeldzaamheid
2
Informatiewaarde
3
Ensemblewaarde
2
Representativiteit
Parameter Beleving: Omdat de aangetroffen sporen niet zichtbaar zijn in het landschap en geen herinnering oproepen aan een historische gebeurtenis scoort de site laag voor beleving. ,
Parameter Fysieke kwaliteit: • Gaafheid: het oorspronkelijke podzolprofiel en hiermee het vondstniveau zijn goed bewaard gebleven. Wel zijn relatief veel splinters podlids en dergelijke aangetroffen waardoor het vondstmateriaal aangetast lijkt door weerselementen. De vindplaats krijgt daarom een middelhoge waardering voor gaafheid. • Conservering: het aangetroffen vuursteen en houtskool is goed geconserveerd. Hoewel tijdens het proefsleuvenonderzoek sprake was van een hoge grondwaterstand zal in de drogere periode de vindplaats boven het grondwaterniveau gelegen zijn. Vandaar dat organische resten slecht geconserveerd zullen zijn. De vindplaats krijgt een middelhoge waardering voor conservering. ,