09 - Bijlage 1 - Programmabegroting Achtkarspelen 2027-2030 (gewijzigd)
Tekst van het document
Verbeteren van de schuldquote kan door de schulden te verlagen, de bezittingen te vergroten en/of de inkomsten te verhogen. Om inzicht te krijgen in hoeverre sprake is van doorlenen, wordt de netto schuldquote ook exclusief doorgeleende gelden weergegeven. Verbeteren van de schuldquote kan door de schulden te verlagen, de bezittingen te vergroten en/of de inkomsten te verhogen. Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is om aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger het getal, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. De uitkomst is afhankelijk van de wijze waarop bezittingen in de gemeente worden gewaardeerd. Dat verschilt nogal per gemeente. Verbeteren van de solvabiliteit kan door het eigen vermogen te vergroten (bijvoorbeeld door het verkopen van de aandelen) en door het vreemd vermogen te verkleinen (bijvoorbeeld door minder te lenen). Structurele exploitatieruimte Dit kengetal kijkt naar de structurele baten en de structurele lasten ten opzichte van de totale baten. Een positief getal geeft aan dat de structurele baten voldoende zijn om de structurele lasten te dekken. Dit cijfer kan verbeteren door meer structurele baten of minder structurele lasten op te voeren.
Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 95 2.2.3 Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding Achtkarspelen beheert een flink aantal vierkante kilometers aan openbare ruimte. Daarin wordt gewoond, gewerkt en gerecreëerd. Hiervoor zijn kapitaalgoederen nodig zoals wegen, riolering, verlichting en gebouwen. De kwaliteit en het onderhoud van deze kapitaalgoederen bepalen het voorzieningenniveau én de jaarlijkse lasten. Kapitaalgoederen vragen investeringen én regelmatig onderhoud. Goed onderhoud is nodig voor de huidige gebruikers én voor toekomstige generaties. Het financieel belang is groot: een substantieel deel van de begroting gaat naar onderhoud. Beleidskader De raad stelde op 3 maart 2022 de Nota Kapitaalgoederen 2022–2026 vast. Daarbij is gekozen voor: • niveau basis voor groen, wegen en kunstwerken; • conditieniveau 3 voor gemeentelijke gebouwen. De benodigde bedragen voor onderhoud en vervanging tot en met 2026 zijn op basis van cyclische doorrekening inzichtelijk gemaakt en opgenomen in de begroting. In 2027 wordt een nieuwe Nota kapitaalgoederen aangeboden aan de raad. In het Gemeentelijk Rioleringsplan 2023–2027 (GRP) staan de zorgplichten voor afval-, regen- en grondwater en maatregelen om het rioleringssysteem goed te laten functioneren. Ook bevat het plan investeringen om dorpen klimaatbestendiger te maken.
De rioolheffing is meerjarig doorgerekend en kostendekkend vastgesteld. Het college stelde op basis van inspecties en reviews beheerplannen vast. Deze geven inzicht in de werkzaamheden en kosten om de kapitaalgoederen in goede staat te houden. De provincie Fryslân ziet als toezichthouder hierop toe. Volgens de BBV-regels moet voor elke voorziening een door de raad vastgesteld onderhoudsplan bestaan dat niet ouder is dan vijf jaar. Met deze paragraaf geven we op hoofdlijnen inzicht in de omvang en de staat van het onderhoud van de kapitaalgoederen. Nadere toelichting Wegen In 2022 bevestigde de raad opnieuw dat de wegen in Achtkarspelen op kwaliteitsniveau basis moeten worden onderhouden, een keuze die al sinds 2010 geldt. In datzelfde jaar besloot de raad om het aanwezige achterstallige onderhoud gefaseerd in te lopen. Hiervoor werden verspreid over meerdere jaren extra middelen beschikbaar gesteld. Om het kwaliteitsniveau basis blijvend te garanderen, is in de meerjarenbegroting jaarlijks een structureel bedrag opgenomen. Waterbouwkundig werken De civieltechnische kunstwerken, zoals steigers en bruggen, worden jaarlijks visueel geïnspecteerd. In 2026 vond daarnaast een grootschalige inspectie plaats. De steigers verkeren in goede staat, de verkeersbruggen in redelijke staat en de fiets- en voetgangersbruggen in een redelijk tot matige staat.
Eén beweegbare brug is in matige staat. De kosten voor onderhoud en vervanging zijn vastgelegd in de Nota Kapitaalgoederen en zijn meegenomen in de meerjarenbegroting. Riolering en water Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 96 In het Gemeentelijk Rioleringsplan staat hoe de gemeente invulling geeft aan de zorgplichten voor afvalwater, regenwater en grondwater. Het plan bevat prognoses voor het moment waarop onderhoud of vervanging nodig is. De beheercyclus vullen we in met een kostendekkingsplan en de benodigde middelen worden via de begroting beschikbaar gesteld. De afgelopen tien jaar is veel geïnvesteerd in regenwaterstructuren. Hierdoor zijn de dorpen in Achtkarspelen stapsgewijs klimaatbestendiger geworden. Omdat de gevolgen van klimaatverandering ook hier steeds urgenter worden, zetten we deze lijn in de komende jaren door. Het GRP bevat aanvullende maatregelen in het kader van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. Het baggerbeheer van de waterpartijen is al langere tijd op orde. Tweejaarlijks wordt binnen het bebouwde gebied onderzoek gedaan naar de slibdiktes. De resultaten worden ingevoerd in een beheersysteem, waarmee de jaarlijkse baggerplanning wordt bijgesteld. Groen Het onderhoud van het openbaar groen vindt plaats op basis van een groenbeheerplan. Bomen worden periodiek geïnspecteerd met de Visual Tree Assessment (VTA)-methode.
Deze methode maakt onderdeel uit van de zorgplicht en helpt om risicovolle bomen te onderscheiden van veilige exemplaren. Vanuit de Nota Kapitaalgoederen is, net als bij wegen, gekozen voor onderhoudsniveau basis. Met het groenbeheerplan heeft de gemeente in zowel de plan- als de beheerfase goed inzicht in de jaarlijkse kosten. Deze kosten zijn meegenomen in de meerjarenbegroting. Openbare verlichting Achtkarspelen beheert ongeveer 5.000 lichtmasten. Voor het op peil houden van de openbare verlichting zijn investeringen nodig. Hiervoor is een investeringsplanning vastgesteld en opgenomen in de meerjarenbegroting. De technische levensduur van armaturen is gemiddeld twintig jaar en van lichtmasten veertig jaar. De oudste exemplaren worden als eerste vervangen. Bij vervanging worden armaturen standaard voorzien van led-technologie. Speelplaatsen Om kinderen veilig te laten spelen, worden speeltoestellen jaarlijks geïnspecteerd. Deze wettelijke taak wordt uitgevoerd volgens de eisen uit het Attractiebesluit. Inspecteurs houden logboeken en inspectiegegevens bij. De jaarlijkse exploitatielasten zijn verwerkt in de meerjarenbegroting. Hiermee kunnen de speelplaatsen worden onderhouden op basis van de inspectieresultaten. Daarnaast is jaarlijks budget opgenomen voor vervanging van toestellen die het einde van hun levensduur hebben bereikt.
Gebouwen Voor de gemeentelijke gebouwen zijn in 2023 nieuwe meerjarenonderhoudsplanningen (MJOP’s) opgesteld, op basis van uitgevoerde inventarisaties en inspecties. Deze overzichten bieden inzicht in de te verwachten werkzaamheden en benodigde budgetten voor de komende jaren. De kosten voor het jaarlijks onderhoud zijn verwerkt in de exploitatiebudgetten en in de meerjarenbegroting. Voor de buitensportaccommodaties wordt gewerkt aan nieuw beleid met een eigen meerjarenbegroting (zie ook Programma 5). Voor een aantal gebouwen is een voorziening gevormd voor planmatig onderhoud. Op basis van de MJOP’s zijn de kosten voor groot onderhoud opgenomen in de berekening van de voorzieningen. Jaarlijks vindt hierop een mutatie plaats. Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 97 2.2.4 Financiering Financiering, ook wel treasury genoemd, gaat over het beheren van de geldstromen van de gemeente. Er moeten altijd voldoende middelen beschikbaar zijn om rekeningen tijdig te betalen. Bij tekorten lenen we geld; bij overschotten beleggen we tijdelijk bij de staat. Het Rijk stelt regels voor het financieel beheer via de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido). Deze wet verplicht gemeenten een treasurystatuut vast te stellen waarin staat hoe geld mag worden geleend of uitgeleend.
Treasurybeleid De wet stelt verplichtingen aan treasury, zoals de uitvoering, het risicobeheer en de inrichting van de functie. In het Treasurystatuut van Achtkarspelen zijn deze verantwoordelijkheden vastgelegd. Schatkistbankieren Gemeenten zijn verplicht hun overtollige tegoeden aan te houden bij de Nederlandse schatkist. Dit zogenoemde schatkistbankieren verlaagt de nationale EMU-schuld. Gemeenten mogen een beperkt drempelbedrag buiten de schatkist houden. Voor Achtkarspelen bedraagt dit in 2027 € 2.248.000. Het gemiddelde tegoed per kwartaal mag niet hoger zijn dan dit bedrag. Renterisico Voor een gemeente is het een risico dat rentelasten stijgen of dat leningen tegen een ongunstige rente moeten worden geherfinancierd. Hierdoor kunnen de financieringskosten hoger uitvallen dan begroot. Daarbij gelden twee belangrijke wettelijke normen: kasgeldlimiet en renterisiconorm. Kasgeldlimiet Om tijdelijke tekorten op te vangen, leent de gemeente kortlopend geld. Deze leningen zijn goedkoop, maar mogen niet boven een wettelijk maximum uitkomen: de kasgeldlimiet. Dit beperkt het renterisico op korte termijn. De limiet bedraagt een percentage van het begrotingstotaal. De wet staat toe dat de kasgeldlimiet drie kwartalen achtereen wordt overschreden.
Voor 2027 bedraagt de kasgeldlimiet: (x € 1.000) Begrotingstotaal per 1 januari 112.409 Het door de minister vastgestelde percentage 8,5% Kasgeldlimiet 9.555 Renterisiconorm De renterisiconorm beperkt het renterisico voor lange termijn financieringen. Jaarlijks mag het totaal van aflossingen en renteherzieningen niet meer zijn dan 20% van het begrotingstotaal. In onderstaande tabel is te zien hoe het renterisico voor 2027 en volgende jaren zich verhoudt tot deze norm. Begroting 2027-2030 (Bedragen x € 1.000) Begrotin | Begrotin Renterisiconorm | Begroting | Begroting | g | g | Begroting 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1 begrotingstotaal per 1 januari | 115.669 | 112.409 | 108.313 | 109.387 | 110.669 2 vastgesteld percentage (wet FIDO) | 20% | 20% | 20% | 20% | 20% 3 renterisiconorm | 23.134 | 22.482 | 21.663 | 21.877 | 22.134 4 aflossingen | 3.536 | 2.936 | 2.936 | 2.936 | 1.636 5 ruimte onder de renterisionorm | 19.598 | 19.546 | 18.727 | 18.941 | 20.498 Renteschema We zijn verplicht om een renteschema op te nemen. Dit schema biedt een cijfermatig inzicht in de rentelasten en hoe we dat toerekenen.
Renteschema begrotingsjaar 2027 (bedragen x € 1.000) | Bedrag Externe rentelasten lange financiering | 130 Externe rentelasten korte financiering | 125 Externe rentebaten (WoonFriesland) | - Externe rentebaten (MOA) | - Externe rentebaten korte financiering | 76 Saldo externe rentelasten | 331 Rente toe te rekenen aan de bouwgrondexploitatie | 1 Rente toe te rekenen wegens projectfinanciering | - Rentebaten van doorverstrekte leningen projectfinanciering | - Saldo door te berekenen externe rente | 332 Rente eigen vermogen | - Rente over voorzieningen (gewaardeerd tegen contante waarde) | - Aan taakvelden (incl. taakveld overhead) toe te rekenen rente | 332 Boekwaarde vaste activa per 01-01-2027 | 70.601 Boekwaarde leningen woningbouw per 01-01-2027 | - Boekwaarde voor berekening omslagpercentage per 01-01-2027 | 70.601 Omslagpercentage | 0,47% Omslagpercentage afgerond | 0,50% Werkelijk aan taakvelden (incl. taakveld overhead) toegerekende rente | 353 Renteresultaat op taakveld treasury | 21 Gemeente Achtkarspelen | 98 Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 99 Ontwikkeling rente en financieringsbehoefte De renteontwikkeling hangt samen met de inflatievooruitzichten op middellange termijn. Tekorten in de liquiditeit vullen we aan met kortlopende leningen. De Europese Centrale Bank (ECB) streeft naar prijsstabiliteit en houdt de inflatie rond 2%.
Bij een te hoge inflatie verhoogt de ECB de rente. Bij financieringstekorten door investeringen, aflossingen of exploitatieresultaten vullen we dit zo veel mogelijk aan met kortlopende leningen vanwege de lage tarieven. Als de kasgeldlimiet langer dan twee kwartalen wordt overschreden of als de rente op lange leningen gunstiger wordt, zetten we kortlopende schulden om in vaste schuld. Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 100 2.2.5 Bedrijfsvoering Met onze bedrijfsvoering zorgen we voor de interne ondersteuning die nodig is om de programma’s uit te voeren. In 2027 staan de onderstaande thema’s centraal. Opvolging Managementletter De accountant maakt elk jaar een managementletter na de tussentijdse controle en de controle van de jaarrekening. Hierin staan de belangrijkste bevindingen over de jaarrekening, de financiële situatie en de risico’s van de gemeente. De organisatie pakt de aanbevelingen uit de managementletter op. Deze worden samen met aandachtspunten uit andere controles opgenomen in de Verbetermonitor. Over de voortgang wordt regelmatig gerapporteerd. De afgelopen jaren hebben we geïnvesteerd in extra interne controles. Hierdoor zijn processen verbeterd en zijn medewerkers zich meer bewust van risico’s. Ook zijn aanbevelingen op het gebied van risicomanagement opgepakt. Belangrijke verbeteringen zijn gerealiseerd in de prestatielevering en het subsidieproces.
De aanbevelingen waar we nog niet aan zijn toegekomen werken we in 2027 verder uit. Daarna leggen we deze structureel vast in onze werkprocessen. Risicomanagement en VIC In juni 2026 stelde de raad het nieuwe beleid risico gestuurd werken vast. In dit beleid is het rapport Managen van risico’s van de Rekenkamercommissie uit 2022 verwerkt. Risico gestuurd werken moet vertrouwen geven en inzicht in het borgen van de maatschappelijke belangen. Bij risico gericht werken ligt de focus op bewust handelen in het kader van de geïdentificeerde risico’s. De werkwijze is aangepast aan een zelfstandige gemeente Achtkarspelen waarbij de focus gericht is op het aanpakken van de risico’s in plaats van op het definiëren van het soort risico’s. Het doel van risico gestuurd werken is ervoor zorgen dat het optreden van risico’s zo weinig mogelijk effect heeft op de uitvoering van het bestaande beleid en voorzieningen. Daarom worden twee keer per jaar, bij het opstellen van de begroting en de jaarrekening, de risico’s geactualiseerd en wordt de weerstandsratio berekend. De weerstandsratio moet minimaal tussen 1,0 en 1,4 liggen. Wanneer dat het geval is, heeft de gemeente voldoende financiële buffers om onverwachte tegenvallers en risico’s op te vangen.
Cybersecurity, informatiebeveiliging en privacy Cybersecurity en informatieveiligheid De toenemende digitalisering vergroot zowel de afhankelijkheid van ICT als de risico’s op cyberincidenten. Een betrouwbare en veilige informatievoorziening is daarom essentieel voor de continuïteit van de gemeentelijke dienstverlening en het vertrouwen van inwoners en partners. Achtkarspelen versterkt haar digitale weerbaarheid door te werken volgens de Baseline Informatiebeveiliging Overheid 2 (BIO2) en volgens de Cyberbeveiligingswet (NIS2). Waarbij de NIS2-wetgeving hogere eisen stelt aan informatiebeveiliging, risicobeheersing, bestuurlijke verantwoordelijkheid en verantwoording. Jaarlijks voeren we verplichte audits uit, waaronder ENSIA en DigiD, en implementeren we de daaruit voortvloeiende verbetermaatregelen. In 2026 zetten we de meerjarenaanpak voort, met focus op het versterken van de digitale basis, het voldoen aan wet- en regelgeving en het vergroten van de weerbaarheid tegen cyberdreigingen. Privacy Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 101 We borgen ons Informatiebeveiliging- en Privacybeleidsplan, voeren risicoanalyses uit en volgen de maatregelen op. We blijven alert op incidenten en datalekken en passen zo nodig technische en organisatorische maatregelen aan. Ook ontwikkelingen zoals AI- vragen om beleid en bewustwording over zorgvuldige verwerking van persoonsgegevens.
De Functionaris voor Gegevensbescherming (FG) en de Chief Information Security Officer (CISO) rapporteren jaarlijks afzonderlijk over de stand van zaken. Overige ontwikkelingen: BVO-ICT Na het besluit over het voorkeursscenario over hoe de toekomstige ICT-organisatie het beste kan worden ingericht, is onze extern adviseur aan de slag gegaan met een nadere uitwerking. De BVO-ICT blijft verantwoordelijk voor de gezamenlijke uitvoering en ondersteuning. Tegelijkertijd versterken beide gemeenten hun sturing en opdrachtgeverschap. De gemeenteraden besluiten binnenkort over de toekomstige ICT- inrichting nadat het onderzoeksrapport is afgerond en aan hen wordt voorgelegd. De eventuele financiële gevolgen hiervan worden meegenomen in de Kadernota 2028-2031. Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 102 2.2.6 Verbonden partijen We werken als gemeente Achtkarspelen op meerdere terreinen samen met anderen. Dit doen we om verschillende redenen. Bijvoorbeeld omdat het wettelijk verplicht is zoals bij de FUMO of de Veiligheidsregio Fryslân. In andere gevallen kiezen we daarvoor omdat we op die manier beter onze doelen kunnen realiseren, om kennis te borgen, om meer bestuurskracht te hebben of omdat het efficiënter is. De gemeente blijft verantwoordelijk. De beleidsvoornemens per verbonden partij zijn opgenomen in het betreffende programma.
Hieronder zijn de kerngegevens per verbonden partij weergegeven. De verbonden partijen zijn onderverdeeld in: • Gemeenschappelijke regelingen • Vennootschappen en coöperaties • Stichtingen en verenigingen Begripsbepaling verbonden partijen Verbonden Partijen Volgens het ‘Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten’ (BBV) is sprake van een Verbonden partij als het: “een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie betreft waarin de provincie, onderscheidenlijk de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft.” Als gemeente volgen wij de definitie van het BBV. Financieel belang Van een financieel belang is sprake als: “een aan de verbonden partij ter beschikking gesteld bedrag niet verhaalbaar is als de verbonden partij failliet gaat onderscheidenlijk het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat indien de verbonden partij haar verplichtingen niet nakomt”. Van een financieel belang is grofweg sprake wanneer de gemeentemiddelen ter beschikking heeft gesteld die ze kwijt is in geval van faillissement van de organisatie, of wanneer financiële problemen bij de organisatie kunnen worden verhaald bij de gemeente. Bestuurlijk belang Van bestuurlijk belang wordt gesproken als sprake is van: “zeggenschap, hetzij uit hoofde van vertegenwoordiging in het bestuur hetzij uit hoofde van stemrecht”.
Bij de uitoefening van stemrecht gaat het alleen om stemrecht namens de gemeente. Niet om stemrecht op persoonlijke titel. Er is ook niet sprake van een bestuurlijk belang indien uitsluitend sprake is van adviserend lidmaatschap en/of een benoemings- of voordrachtsrecht. Beleidskader en uitgangspunten Als kader voor de samenwerking met verbonden partijen geldt de door de raad vastgestelde beleidsnotitie “Verbonden Partijen 2026 – 2029”. Begroting 2027-2030 Gemeenschappelijke regeling Naam | Sociale Werkvoorziening Fryslân alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Sociaal domein) vestigingsplaats | Drachten openbaar belang | De GR SW Fryslân is formeel werkgever van inwoners van Achtkarspelen met een WSW-dienstbetrekking werkzaam bij Caparis NV visie op de verbonden partij | n.v.t. beleidsvoornemens | n.v.t. actuele ontwikkelingen | De enige verbondenheid van de gemeenten is de vergoeding die wordt betaald voor de ambtelijke ondersteuning van de G.R. De gemeente is geen aandeelhouder meer van Caparis N.V.
en neemt diensten af op basis van dienstverleningsovereenkomsten 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 4 | € 4 | € 4 deelneming in % | 0,0 | 0,0 | 0,0 bestuurlijk belang | 1 lid in het Algemeen Bestuur risicoprofiel | [Laag] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 0 | € 0 | € 0 einde | € 0 | € 0 | € 0 Vreemd vermogen begin | € 2.088 | € 6.023 | € 2.038 einde | € 6.023 | € 2.038 | € 2.038 Verwacht resultaat begroot | € 0 | € 0 | € 0 werkelijk | € 0 | € 0 | € 0 Bron | Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren Toelichting 2027 | Aan de GR is een bijdrage verschuldigd in de kosten van ambtelijke ondersteuning. Gemeente Achtkarspelen | 103 Begroting 2027-2030 Naam | Veiligheidsregio Fryslân alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Veiligheid) vestigingsplaats | Leeuwarden openbaar belang | Behartigen preventieve taken op het gebied van de volksgezondheid en infectieziektenbestrijding; Zo doelmatig mogelijk georganiseerde en gecoördineerde brandbestrijding, maar ook hulpverlening bij ongevallen en rampen bewerkstelligen. visie op de verbonden partij | Het betreft de wettelijke taken op gebied van brandweerzorg, crisisbeheersing en gezondheid die zijn ondergebracht in een (wettelijk verplichte) gemeenschappelijke regeling.
beleidsvoornemens | Gezondheid - Versterken en verder ontwikkelen van de duurzame regionale preventie infrastructuur. - Jeugdgezondheidszorg (JGZ) toekomstbestendig maken. - Versterking van de publieke gezondheid en infectieziektebestrijding - De huidige vaccinatiegraad blijft op peil. - Bijdragen aan de vermindering van de druk op de specialistische hulp en zorg. - Onderzoeken en uitvoeren van een efficiëntere werkwijze en strategisch huisvestingsplan o.b.v. een Bestuurlijke opdracht. Brandweer en Crisisbeheersing - 24/7 alert en paraat - Bijdragen aan het voorkomen van crises en branden - Duurzaam en omgevingsbewust werken - De netwerksamenleving centraal zetten - Informatie gestuurd werken met betrouwbare data actuele ontwikkelingen | De huidige economische omstandigheden (hoge inflatie, tekorten aan materiaal en de krappe arbeidsmarkt) hebben ook zijn weerslag op de bedrijfsvoering binnen de Veiligheidsregio. 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 2.911 | € 3.712 | € 3.713 deelneming in % | 4,0 | 4,0 | 4,0 bestuurlijk belang | Deelname in algemeen bestuur en in de Bestuurscommissie Veiligheid en de Bestuurscommissie Gezondheid.
risicoprofiel | [Hoog] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 10.661 | € 12.125 | € 10.689 einde | € 12.125 | € 10.689 | € 10.706 Vreemd vermogen begin | € 87.344 | € 83.065 | € | 94.780 einde | € 83.065 | € 94.780 | € 105.753 Verwacht resultaat begroot | € - | € - | € - werkelijk | € 3.483 Gemeente Achtkarspelen | 104 Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 105 Bron Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren Toelichting 2027 Bron: Programmabegroting 2027 Begroting 2027-2030 Naam | Welstandscommissie Hûs en Hiem alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Volkshuisvesting, RO en stedelijke vern) vestigingsplaats | Leeuwarden openbaar belang | Welstandsadvisering Hûs en Hiem brengt welstandsadvies uit aan de gemeente. De kosten worden doorberekend in de leges. visie op de verbonden partij | Het voorzien van de gemeente in de welstandsadvisering als bedoeld in de Woningwet en advisering over toepassing van de Monumentenwet en de Monumentenverordening.
beleidsvoornemens | Het voorzien van de gemeenten in de welstandsadvisering als bedoeld in de Woningwet; • | Het geven van adviezen over algemene welstandsvraagstukken aan gemeenten, andere openbare lichamen en aan particulieren, de laatsten voor zover het een tweede onafhankelijke beoordeling betreft van bouwplannen gelegen buiten de aan de Gemeenschappelijke Regeling deelnemende gemeenten; • | Het voorzien van de gemeenten in de advisering over de toepassing van de Monumentenwet en de Monumentenverordening. actuele ontwikkelingen | Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is er vooralsnog gekozen om op eenzelfde manier de welstandsadvisering door te zetten als vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet. 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 0 | € 0 | € 0 deelneming in % | 0,0 | 0,0 | 0,0 bestuurlijk belang | Een wethouder van de gemeente is lid van het AB van Hûs en Hiem. risicoprofiel | [Laag] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 383 | € 491 | € 491 einde | € 491 | € 383 | € 491 Vreemd vermogen begin | € 425 | € 412 | € 367 einde | € 412 | € 364 | € 345 Verwacht resultaat begroot | € 0 | € 0 | € 0 werkelijk | € 119 Bron | Jaarstukken 2025 Gemeente Achtkarspelen | 106 Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 107 Toelichting 2027 In 2025 is een tariefverhoging doorgevoerd.
De kosten die Hûs en Hiem in rekening brengt bij de gemeente worden direct doorbelast aan de burger middels de leges voor welstandsadvies. De tariefsverhoging heeft dus niet direct invloed op het resultaat van de gemeente. De tariefsverhoging is wel meegenomen in de legesverordening van de gemeente voor 2025, zodat hogere leges in rekening worden gebracht bij de burgers. Begroting 2027-2030 Naam | FUMO (Fryske Utfieringsorganisaasje Miljeu en Omjouwing) alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Volksgezondheid en milieu) vestigingsplaats | Grou openbaar belang | Toezicht houden en vergunningverlening. visie op de verbonden partij | De Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) is een gemeenschappelijke regeling van provincie, gemeenten en waterschap in Friesland. De gemeente heeft een deel van haar milieutaken op het gebied van vergunningverlening en toezicht houden verplicht aan deze organisatie uitbesteed. Het betreft de uitvoering van wettelijke taken. beleidsvoornemens | De FUMO heeft de financieringssystematiek vanaf 2022 gewijzigd. De bijdrage is nu bepaald op daadwerkelijke afname van de afgenomen diensten van de deelnemer op het gebied van vergunningverlening en toezicht houden. Daarvoor was er een vaste bijdrage die bepaald werd obv het aantal inrichtingen (bedrijven) in het gebied.
actuele ontwikkelingen | Sinds de Omgevingswet in werking is getreden, is het takenpakket van de FUMO uitgebreid. Dit betekent dat zij meer taken is gaan uitvoeren voor de gemeente. Door deze uitbreiding van taken is de deelnemersbijdrage verhoogd. 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 617 | € 633 | € 775 deelneming in % | 2,8 | 2,7 | 2,9 bestuurlijk belang | Deelname in algemeen bestuur. risicoprofiel | [Middel] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 840 | € 243 | € 800 einde | € 243 | € 800 | € 800 Vreemd vermogen begin | € 4.783 | € 4.638 | € 4.755 einde | € 4.638 | € 4.755 | € 4.755 Verwacht resultaat begroot | € 0 | € 0 | € 0 werkelijk | € 468 -/- Bron | Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren Toelichting 2027 | Het financieel belang is bepaald op basis van de begrote deelnemersbijdrage van de gemeente te delen op de totale deelnemersbijdragen. Gemeente Achtkarspelen | 108 Begroting 2027-2030 Naam | Recreatieschap Marrekrite alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Sport, cultuur en recreatie) vestigingsplaats | Grou openbaar belang | Beheer van de toeristische voorzieningen op water en land in de provincie. visie op de verbonden partij | Recreatieschap Marrekrite is er om de toeristische basisinfrastructuur op water en land in Fryslân in stand te houden en verder te ontwikkelen.
De ontsluiting van toeristische routes is van cruciaal belang voor het faciliteren van recreanten en gasten. beleidsvoornemens | Recreatieschap Marrekrite onderhoudt en beheert ongeveer 35 kilometer aan vrije ligplaatsen in de Friese natuur, zorgt voor afvoer van recreatieafval en onderhoudt boeien en bakens in recreatievaarten. Ook beheert en onderhoudt Marrekrite het fietsknooppuntnetwerk en het wandelknooppuntnetwerk, evenals de ontwikkeling van TOP's (toeristische overstappunten) in de provincie. actuele ontwikkelingen | Marrekrite zal in overleg met de provincie voor de komende jaren een baggerplan opstellen. Het is moeilijk om de waterdiepte op alle aanlegplaatsen in beeld te brengen in verband met de grote hoeveelheid slibverplaatsing. In eerste instantie zijn de drukbezochte vaarroutes eerst in kaart worden gebracht. Ook is het Routebureau sinds 2025 actief onder de vlag van Marrekrite. Routebureau Fryslân houdt zich bezig met recreatieve routes. Daarbij speelt het bureau een coördinerende en regisserende rol: het beheert bestaande routes, ontwikkelt nieuwe en zorgt voor een goede ontsluiting via het Open Database Platform (ODP). Binnen Marrekrite opereert het Routebureau als netwerkorganisatie, met korte lijnen naar onder andere Merk Fryslân en Regio Marketing Organisaties.
Samen met routepartners, overheden, terreinbeheerders en andere betrokkenen zorgt het routebureau dat het routeaanbod actueel, goed onderhouden en aantrekkelijk blijft. 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 18 | € 18 | € 19 deelneming in % | 1,1 | 1,1 | 1,0 bestuurlijk belang | Deelname in het algemeen bestuur. risicoprofiel | [Middel] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 4.256 | € 4.135 | € 3.687 einde | € 4.135 | € 3.687 | € 3.666 Vreemd vermogen begin | € 6.861 | € 8.343 | € 9.383 einde | € 8.343 | € 9.383 | € 10.500 Verwacht resultaat begroot | € -37 | € 24 | € -21 werkelijk | € 157 Gemeente Achtkarspelen | 109 Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 110 Bron Jaarstukken 2025 en begroting 2027 Toelichting 2027 Na herschikking in voorgaande jaren is de algemene reserve robuust en wordt deze tot en met 2026 geleidelijk afgebouwd in overleg met deelnemers. De belangrijkste bestemmingsreserve betreft baggeren, wordt als voorziening gezien en de toekomstige aanpak hangt af van beter inzicht in de meerjarige baggeropgave. Begroting 2027-2030 Naam | Werkmaatschappij Achtkarspelen-Tytsjerksteradiel alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Bestuur en ondersteuning) vestigingsplaats | Buitenpost/Burgum openbaar belang | De Werkmaatschappij 8KTD is per 1 januari 2025 ontbonden.
Het betrof een samenwerkingsverband op basis van een gemeenschappelijke regeling tussen de gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel, waarbij gezamenlijk taken op het terrein van dienstverlening en bedrijfsvoering worden uitgevoerd, die leiden tot een behoud van de kwaliteit van de dienstverlening aan onze inwoners. Het ontvlechten van de ICT-processen is zeer complex. Het was niet mogelijk om dit per 1 januari 2025 te realiseren. Daarvoor is er gekozen om nog een aantal jaren de samenwerking op dit gebied voort te zetten in een BVO zodat ook deze processen op een goede manier ontvlochten kunnen worden. visie op de verbonden partij | N.v.t. beleidsvoornemens | Hiervoor wordt verwezen naar de jaarrekening 2025 van de Werkmaatschappij 8KTD actuele ontwikkelingen | Beide deelnemende gemeenten hebben besloten genomen de samenwerking in de Werkmaatschappij te beëindigen. Dit wordt met ingang van 2025 geëffectueerd met uitzondering van ICT. De samenwerking op dat onderdeel gaat (voor maximaal drie jaar) door in de BVO-ICT. 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 23.830 | € 2.713 deelneming in % | 49,4 | 49,8 bestuurlijk belang | Het Dagelijks Bestuur bestaat uit de voorzitters van beide colleges en één wethouder per gemeente. Het Algemeen Bestuur bestaat uit de leden van de twee colleges van burgemeester en wethouders van beide gemeenten.
risicoprofiel | [Laag] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin einde Vreemd vermogen begin einde Verwacht resultaat begroot werkelijk Bron | Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren Toelichting 2027 | - Gemeente Achtkarspelen | 111 Begroting 2027-2030 Gemeenschappelijke regeling (licht) Naam | Mobiliteitsbureau Noordoost Fryslân alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Sociaal domein) vestigingsplaats | Dokkum openbaar belang | Via het mobiliteitsbureau wordt uitvoering gegeven aan gemeentelijke vervoerstaken; WMO-vervoer, leerlingen-, gym- vervoer (via "JoBinder"). visie op de verbonden partij | Achterliggende visie voor oprichting van deze lichte GR is het door samenwerking efficiënt en kostenbesparend regionaal organiseren van vervoerstromen uit WMO-, leerlingen- en gymvervoer. beleidsvoornemens | Het mobiliteitsbureau werkt met een regiemodel. Gemeenten en provincie zijn verantwoordelijk voor het beleid. Het mobiliteitsbureau is verantwoordelijk voor contractmanagement, doorontwikkeling systeem en planning van de ritten. De uitvoering daarvan ligt bij de vervoerders. De bijdrage betreft zowel de feitelijke vervoerskosten als ook een gemeentelijk aandeel in systeemkosten, beheer, kostenbeheersing en rapportage. actuele ontwikkelingen | Per 1 januari 2027 gaat de nieuwe aanbesteding in.
2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 1.380 | € 1.599 | € 1.527 deelneming in % | 19,9 | 21,5 | 20,4 bestuurlijk belang | Het bestuur van de G.R. wordt gevormd door de deelnemende partijen. risicoprofiel | [Middel] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 0 | € 349 | € 348 einde | € 0 | € 348 | € 344 Vreemd vermogen begin | € 0 | € 41 einde | € 16 Verwacht resultaat begroot | € 0 | € 0 | € 0 werkelijk | € 0 | € 0 | € 0 Bron | Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren Toelichting 2027 | De afspraak is gemaakt, dat de deelnemers staan voor de tekorten en overschotten. De GR hoeft daardoor niet een vermogenspositie op te bouwen. Gemeente Achtkarspelen | 112 Begroting 2027-2030 Stichting / Vereniging Naam | Stichting Sportcentrum 8kspelen alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Sport, cultuur en recreatie) vestigingsplaats | Gemeente Achtkarspelen openbaar belang | n.v.t. visie op de verbonden partij | De stichting is in liquidatie en zal worden opgeheven. beleidsvoornemens | Het zwembad is overgegaan naar de gemeente en de stichting zal worden opgeheven. actuele ontwikkelingen | De overgang van de exploitatie van het zwembad van de stichting naar de gemeente is afgerond, het zwembad is onderdeel van de gemeentelijke begroting geworden. De stichting moet nog opgeheven worden en is in liquidatie.
2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 0 | € 0 | € 0 deelneming in % | 0,0 | 0,0 | 0,0 bestuurlijk belang | College vormt bestuur. risicoprofiel | [Laag] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 0 | € 0 | € 0 einde | € 0 | € 0 | € 0 Vreemd vermogen begin | € 0 | € 0 | € 0 einde | € 0 | € 0 | € 0 Verwacht resultaat begroot | € 0 | € 0 | € 0 werkelijk | € 0 | € 0 | € 0 Bron | Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren Toelichting 2027 | Naar verwachting wordt de stichting in 2026 opgeheven en zal er in dit verband geen sprake meer zijn van een verbonden partij. Het is nog wachten op reactie belastingdienst voor definitieve afwikkeling. Gemeente Achtkarspelen | 113 Begroting 2027-2030 Naam | Stichting MOA alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Sociaal domein) vestigingsplaats | Surhuisterveen openbaar belang | De gemeente heeft de wettelijke taak om inwoners te laten participeren naar vermogen. Dit op grond van de Wet sociale werkvoorziening, de Participatiewet en de Wet maatschappelijke ondersteuning. De gemeente is formeel werkgever van inwoners met een Wsw-dienstbetrekking werkzaam bij de MOA. visie op de verbonden partij | De gemeente Achtkarspelen beschikt over een lokaal participatiebedrijf waarin inwoners activiteiten kunnen ontwikkelen die ze dichter bij de arbeidsmarkt brengen of lokaal van waarde laten zijn.
beleidsvoornemens | Naast de nieuwe schoonmaakafdeling bestaat de MOA uit de onderdelen MOAi Grien en MOAi Wurk. Bij MOAi Grien werken Wsw-medewerkers die het groenonderhoud voor onze gemeente verzorgen. Bij MOAi Wurk nemen inwoners met een bijstandsuitkering deel aan re-integratie- en participatietrajecten. Via MOAi Deta kunnen medewerkers met een Baanafspraak baan of beschut werk gedetacheerd worden. actuele ontwikkelingen | Tot mei 2026 vormde het college van B&W Achtkarspelen het bestuur. Na de governance wijziging heeft de stichting een directeur-bestuurder en een Raad van Toezicht. 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 1.727 | € 1.814 deelneming in % | 100,0 | 100,0 | 100,0 bestuurlijk belang | Het bestuur van MOA wordt gevormd door het college B&W van de gemeente Achtkarspelen. risicoprofiel | [Middel] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 449 | € 341 einde | € 341 Vreemd vermogen begin | € 829 | € 1.034 einde | € 1.034 Verwacht resultaat begroot | € 0 | € 0 | € 0 werkelijk Bron | Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren Toelichting 2027 | De cijfers zijn conceptcijfers. De definitieve begroting is nog niet beschikbaar.
Gemeente Achtkarspelen | 114 Begroting 2027-2030 Vennootschap / Coöperatie Naam | Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân, OVEF alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Verkeer, vervoer en waterstaat) vestigingsplaats | Leeuwarden openbaar belang | Het leveren van energie (gas en elektriciteit) en het inkopen van laadinfrastructuur tegen gunstige voorwaarden. visie op de verbonden partij | n.v.t. beleidsvoornemens | Het opzetten van een zelfleveringsmodel voor elektriciteit, waarbij het mogelijk wordt om direct van de lokale/regionale energieproducenten aan te kopen en niet meer met een Europese aanbesteding. Inmiddels wordt er duurzame elektriciteit afgenomen bij de gemeente Súdwest Fryslân/Wetterskip Fryslân en is er een contract met Afvalsturing Friesland NV (Omrin) voor de toekomstige levering van gas vanuit vergisting. actuele ontwikkelingen | Het zelfleveringsmodel waarbij OVEF zelf wil optreden als energieleverancier kent hele andere operationele risico's als een collectieve inkoop bij een bestaande energieleverancier. Over dit onderwerp is de OVEF met de verschillende deelnemende leden volop in gesprek. 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 0 | € 0 | € 0 deelneming in % | 4,7 | 4,2 | 4,2 bestuurlijk belang | Gemeente heeft 2 stemmen in de algemene ledenvergadering van de coöperatie (totaal 48 stemmen).
risicoprofiel | [Hoog] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin einde Vreemd vermogen begin einde Verwacht resultaat begroot werkelijk Bron | Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren Toelichting 2027 | Deelneming in % is gerelateerd aan het aantal stemmen in de ALV. Gemeente Achtkarspelen | 115 Begroting 2027-2030 Naam | Stedin NV alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Bestuur en ondersteuning) vestigingsplaats | Rotterdam openbaar belang | Energietransport visie op de verbonden partij | Dit betreft een historisch aandeelhouderschap vanuit het gemeentelijke gasbedrijf. De dividenduitkering wordt gebruikt als algemeen dekkingsmiddel. beleidsvoornemens | Omdat we willen dat ook de komende generaties altijd energie hebben, gaan we samen over op schone energie. Uit bronnen die niet opraken en die de planeet niet uitputten of vervuilen. Dit vraagt om flinke aanpassingen van het energienet, of beter gezegd, het energiesysteem. Nieuwe technieken helpen daarbij. Net als een goede samenwerking tussen alle mensen en organisaties die betrokken zijn bij de energievoorziening. Jaarlijks maken 2,2 miljoen klanten gebruik van het energieleveringsnetwerk van Stedin.
actuele ontwikkelingen | De energietransitie wordt beïnvloed door Europese, geopolitieke en nationale ontwikkelingen die leiden tot investeringen, onzekerheden en beleidskeuzes met directe impact op Stedin. Nieuwe wetgeving, netcongestie en stijgende kosten vragen om versnelling en betere benutting van het energiesysteem. 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 947 | € 947 | € 947 deelneming in % | 0,2 | 0,2 | 0,2 bestuurlijk belang | Deelname aandelenkapitaal. risicoprofiel | [Middel] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 3.370.000 | € 3.586.000 einde | € 3.586.000 Vreemd vermogen begin | € 5.704.000 | € 6.488.000 einde | € 6.488.000 Verwacht resultaat begroot werkelijk Bron | Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren Gemeente Achtkarspelen | 116 Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 117 Toelichting 2027 De Wet collectieve warmte (Wcw) is na behandeling in de Tweede Kamer in 2025 aangenomen door de Eerste Kamer en vormt een belangrijke bouwsteen in de energietransitie. De wet versterkt onder meer de publieke regie en maakt een grotere rol voor (publieke) netwerkbedrijven in warmtenetten mogelijk. De inwerkingtreding wordt niet meer medio 2025 verwacht, maar gefaseerd vanaf 2026 en mogelijk doorlopend tot 2027, vanwege de verdere uitwerking in lagere regelgeving.
In voorbereiding hierop heeft Stedin een warmtestrategie opgesteld en worden stappen gezet om tijdig aan de nieuwe wet te voldoen. Begroting 2027-2030 Naam | Afvalsturing Friesland N.V. (handelsnaam Omrin) alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Volksgezondheid en milieu) vestigingsplaats | Leeuwarden openbaar belang | Afvalsturing Friesland NV houdt zich binnen het Omrin concern bezig met de verwerking van afval. Belangrijke locaties zijn Ecopark De Wierde nabij Oudehaske waar via nascheiding de afvalstromen zoveel mogelijk worden gescheiden en via vergisting energie wordt opgewekt. De Reststoffen Energie Centrale (REC) te Harlingen is een andere belangrijke locatie waar het overgebleven afval na scheiding wordt verbrand. Hierbij wordt gelijktijdig energie opgewekt. visie op de verbonden partij | OMRIN is een toonaangevende publieke partij actief in de gehele afvalketen van inzameling tot en met verwerking, inclusief advisering en afzet van deelstromen en het beheer van de openbare ruimte. Hierbij zijn duurzaamheid en zo laag mogelijke maatschappelijke kosten leidende principes. OMRIN is van en voor de overheid; commerciële activiteiten dienen ter ondersteuning van publieke taken.
beleidsvoornemens | - actuele ontwikkelingen | - 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 54 | € 54 | € 54 deelneming in % | 2,8 | 2,8 | 2,8 bestuurlijk belang | De gemeente heeft een belang van 2,76% in Afvalsturing Friesland NV. Daarmee heeft de gemeente naar rato zeggenschap in de Algemene vergadering van Aandeelhouders van Afvalsturing Friesland NV. Het gehele aandelenkapitaal van Afvalsturing Friesland NV is in publieke handen bij Nederlandse gemeenten. Alle Friese gemeenten zijn ook aandeelhouder en tevens oprichter van de NV. risicoprofiel | [Laag] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 83.562 | € 84.068 einde | € 84.068 Vreemd vermogen begin | € 114.861 | €114.862 einde | € 114.862 Verwacht resultaat begroot | € 2.805 | € 4.883 | € 4.863 werkelijk | € 2.530 Bron | Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren Toelichting 2027 | De begroting van Afvalsturing Friesland NV bevat alleen een exploitatieprognose en geen meerjarenbalans. Gemeente Achtkarspelen | 118 Begroting 2027-2030 Naam | N.V. Fryslân Miljeu (handelsnaam Omrin) alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Volksgezondheid en milieu) vestigingsplaats | Leeuwarden openbaar belang | NV Fryslân Miljeu is de entiteit binnen Omrin die zich bezighoudt met de inzameling van afval.
visie op de verbonden partij | OMRIN is een toonaangevende publieke partij actief in de gehele afvalketen van inzameling tot en met verwerking, inclusief advisering en afzet van deelstromen en het beheer van de openbare ruimte. NV Fryslân Miljeu is de entiteit waarin de afvalinzameling binnen Omrin plaatsvindt. beleidsvoornemens | - actuele ontwikkelingen | Geen. 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 50 | € 50 | € 50 deelneming in % | 2,7 | 2,7 | 2,7 bestuurlijk belang | e gemeente is voor 2,7% aandeelhouder in het totaal eigen vermogen van NV Fryslan Miljeu op basis van letteraandelen B en heeft naar rato zeggenschap in de vennootschap in de Algemene vergadering van Aandeelhouders (AvA). Deze letteraandelen B zijn gekoppeld aan de BV Fryslân Miljeu Noordoost waar het oorspronkelijk gemeentelijke reinigingsbedrijf van Achtkarspelen is ingebracht. risicoprofiel | [Laag] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin einde Vreemd vermogen begin einde Verwacht resultaat begroot werkelijk Bron | Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren Toelichting 2027 | N.V. Fryslân Milieu verstrekt geen begroting. Via een brief heeft Fryslân Miljeu wel aangekondigd dat hun tarieven in 2025 met minimaal 7,5% gaan stijgen. Hiermee is ook rekening gehouden bij de bepaling van de afvalstoffenheffing 2025. Er is nog geen jaarrekening 2025 beschikbaar.
Gemeente Achtkarspelen | 119 Begroting 2027-2030 Naam | BNG Bank NV alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Bestuur en ondersteuning) vestigingsplaats | Den Haag openbaar belang | De BNG draagt duurzaam bij aan het laag houden van de kosten van maatschappelijke voorzieningen voor de burger. Het eigenaarschap van gemeenten, provincies en de Staat, alsmede het door de statuten beperkte werkterrein van de bank, bieden financiers het vertrouwen dat het risico van kredietverlening aan dit instituut zeer beperkt is. De BNG bundelt de uiteenlopende vraag van klanten tot een beroep op de financiële markten dat aansluit op de behoefte van beleggers wat betreft volume, liquiditeit en looptijd. Door de combinatie van beide elementen heeft de bank een uitstekende toegang tot financieringsmiddelen tegen zeer scherpe prijzen, die weer worden doorgegeven aan decentrale overheden en aan instellingen voor het maatschappelijk belang. Dat leidt voor de burger uiteindelijk tot lagere kosten van voorzieningen. visie op de verbonden partij | De BNG is een bank van en voor overheden en instellingen voor het maatschappelijk belang en is een betrouwbare en solide dienstverlener. De deelname in het aandelenkapitaal zien wij als een duurzame belegging. beleidsvoornemens | De gemeente neemt deel in het aandelenkapitaal en is bij de bank aangesloten voor het betalingsverkeer.
Er zijn geen voornemens dit te veranderen. actuele ontwikkelingen | De hoogte van de nettowinst is met onzekerheden omgeven, omdat de bank geen voorspelling kan doen over de ontwikkeling van de ongerealiseerde marktwaardeveranderingen. Een betrouwbare schatting van de nettowinst kan de bank daarom niet maken. 2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 220 | € 220 | € 220 deelneming in % | 0,2 | 0,2 | 0,2 bestuurlijk belang | Deelname in het aandelenkapitaal. risicoprofiel | [Laag] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin | € 4.777.000 | € 4.863.000 einde Vreemd vermogen begin | € 123.614.000 einde Verwacht resultaat begroot werkelijk Bron | Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren Gemeente Achtkarspelen | 120 Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 121 Toelichting 2027 De hoogte van de nettowinst is met onzekerheden omgeven, omdat de bank geen voorspelling kan doen over de ontwikkeling van de ongerealiseerde marktwaardeveranderingen. Een betrouwbare schatting van de nettowinst voor 2027 kan de bank daarom niet maken. Begroting 2027-2030 Overige samenwerkingsvormen Daarnaast kennen we nog overige samenwerkingsvormen, zoals de centrumregeling. Deze vorm kent geen eigen rechtspersoonlijkheid en is formeel gezien geen gemeenschappelijke regeling. En dus geen verbonden partij.
Maar gelet op het belang van samenwerkingsverbanden kiezen we ervoor om deze, voor zover van toepassing, wel te presenteren. Centrumregeling Naam | Sociaal Domein Fryslân alle bedragen x € 1.000 | (zie ook programma Sociaal domein) vestigingsplaats | Leeuwarden openbaar belang | In het samenwerkingsverband gaat het om de uitvoering van de wettelijke taken op het gebied van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning en de Jeugdwet. Door voor samenwerking te kiezen wordt getracht om de (zorgvragende) inwoners van de provincie op de meest klantvriendelijke en efficiënte wijze te helpen. visie op de verbonden partij | Friese gemeenten werken binnen het platform dat Sociaal Domein Fryslân (SDF) biedt, samen aan provinciaal beleid voor een krachtig sociaal domein Fryslân. Door de samenwerking is het mogelijk om één uniforme beleidslijn, werkwijze en centrale inkoop te organiseren in het sociaal domein. beleidsvoornemens | In de begroting zijn geen beleidsvoornemens geformuleerd, omdat gemeenten afgesproken hebben om de scope en de governance te herijken. actuele ontwikkelingen | De financiële huishouding van SDF is integraal opgenomen in de financiële huishouding van de gemeente Leeuwarden.
2025 | 2026 | 2027 financieel belang gemeente | € 167 | € 269 | € 276 deelneming in % | 4,0 | 4,3 | 4,2 bestuurlijk belang | Het college van de gemeente Leeuwarden heeft mandaat, volmacht en machtigingverkregen om alle besluiten te nemen ter uitvoering van de taken die in dezeregeling zijn opgedragen aan de gemeente Leeuwarden. risicoprofiel | [Hoog] Kerncijfers | 2025 | 2026 | 2027 Eigen vermogen begin einde Vreemd vermogen begin einde Verwacht resultaat begroot werkelijk Gemeente Achtkarspelen | 122 Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 123 Bron Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren Toelichting 2027 In de regeling is opgenomen dat voor- of nadelige resultaten worden verrekend met de deelnemers. Begroting 2027-2030 2.2.7 Grondbeleid Grond is schaars en ruimte beperkt. Het gebruik van ruimte door de één heeft direct gevolgen voor de ander. Omdat grond en ruimte schaars zijn, heeft de overheid een belangrijke taak in het zorgvuldig inzetten en aanwenden ervan. Visie op grondbeleid De gemeente heeft haar ruimtelijke ambities voor de lange termijn vastgelegd in structuurvisies, zowel voor het hele grondgebied als voor specifieke delen. Het grondbeleid ondersteunt deze ambities en is een middel om maatschappelijke doelen te realiseren, zoals wonen, werken, natuur, sport, cultuur, recreatie, zorg en onderwijs.
Sinds de vaststelling van de Nota Grondbeleid 2026–2029 handelen we volgens de daarin benoemde uitgangspunten. Daarbij is rekening gehouden met de afspraken uit het bestuursakkoord 2022–2026. Prognose Actualisering grondexploitaties Om inzicht te houden in de financiële stand van zaken actualiseren we de grondexploitaties jaarlijks. Deze actualisatie is opgenomen in de Meerjarenprognose Grondexploitatie (MPG). Geraamde bedragen worden vervangen door gerealiseerde bedragen, waardoor we zicht krijgen op de actuele boekwaarde. Zo ontstaat een onderbouwde prognose van de te verwachten resultaten. Indien nodig treffen of herzien we voorzieningen voor verliesgevende grondexploitaties. Besluit begroting en verantwoording (BBV) als de Nota Grondbeleid 2026–Zowel het 2029 verplichten tot minimaal één actualisering per jaar. De raad stelt deze actualisaties impliciet vast via de begroting en de jaarrekening. Financiën van de grondexploitaties Een grondexploitatie is de financiële vertaling van een ruimtelijk plan. Het bevat een overzicht van kosten en opbrengsten van de productie van bouw- en woonrijpe grond, verdeeld over de tijd en rekening houdend met kostenstijgingen, opbrengsten en rentetoerekening.
De functie van de grondexploitatie verschilt per fase: • | Planvoorbereiding: instrument voor het berekenen van financiële gevolgen en het beoordelen van de haalbaarheid (beoordelen, kiezen, besluiten). • | Planuitvoering: instrument voor het bewaken van de uitvoering (budgetteren, volgen, analyseren en afrekenen). Boekwaarde | Nog te | Nog te | Nog te Complex Project | 31-12-25 | realiseren | realiseren | verwachten kosten | opbrengsten | winsten 304 Surhuisterveen - Lauwerskwartier | 420.734 | 290.256 | - | 130.478 fase 2 305 Harkema - Quakkenburg fase 3 | -90.807 | 1.072.151 | 1.341.991 | 179.033 306 Buitenpost - Uitbreiding de | -243.939 | 2.522.559 | 4.016.132 | 1.249.634 Swadde Totaal bedrijventerreinen | 85.989 | 3.884.967 | 5.358.124 | 1.559.146 57 Twijzel - Sportpark | -82.144 | 37.006 | 115.000 | -4.150 Totaal woningbouw | -82.144 | 37.006 | 115.000 | -4.150 Totaal Grondexploitatie | 3.845 | 3.921.972 | 5.473.124 | 1.554.996 Gemeente Achtkarspelen | 124 Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 125 Grondprijzen Op basis van Europese regelgeving moet de gemeente marktconforme grondprijzen hanteren, ter voorkoming van ongeoorloofde staatssteun. Het beleid met betrekking tot grondprijzen is vastgelegd in de grondprijzenbrief, zoals ook naar verwezen vanuit de Nota Grondbeleid.
In de grondprijzenbrief staat beschreven met welke werkwijze de marktconforme grondprijs gegarandeerd wordt bij verschillende situaties. Deze grondprijzenbrief wordt jaarlijks geactualiseerd. Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 126 2.2.8 Wet open overheid Inleiding In deze begroting wordt volgens artikel 3.5 van de Wet open overheid (Woo) verplicht gerapporteerd over de openbaarheid van bestuur. Dit betreft de maatregelen en ontwikkelingen rondom actieve en passieve openbaarmaking en de wijze waarop de gemeente haar informatiehuishouding beheert. Informatie en openbaarmaking Het uitgangspunt is dat overheidsinformatie openbaar is, tenzij er een reden is waarom dat niet kan. Dit noemen we de uitzonderingsgronden. De Woo kent twee wijzen van openbaarmaking: actief en passief. In de uitleg hieronder wordt de verdeling van drie onderwerpen gehanteerd: informatiehuishouding, actieve en passieve openbaarmaking. Het is wel belangrijk om te begrijpen dat deze onderwerpen in de praktijk met elkaar verbonden zijn. Verbetering informatiehuishouding De gemeente heeft diverse verbetermaatregelen gerealiseerd om de informatiehuishouding op orde te brengen in het kader van de Woo. De belangrijkste maatregelen zijn: 1.
Organisatie De gemeente heeft de wettelijke verplichte ‘Woo-contactpersoon’ die fungeert als eerste aanspreekpunt voor burgers om hen behulpzaam te zijn bij vragen over openbaar maken van publieke informatie en de rol van Woo-coördinator opnieuw toegewezen. Zo is de rol van Woo-contactpersoon belegd bij het KCC en de rol van Woo-coördinator ligt bij Juridische Zaken. 2. Procesverbetering In 2025 is gestart met het actualiseren van het vastgestelde proces voor het behandelen van Woo-verzoeken n.a.v. de opnieuw toegewezen rollen. 3. Awareness/ training en opleiding Medewerkers worden getraind met het oog op de uitvoering van de Woo, het juist archiveren en het werken in een transparante overheidscultuur. Tijdens de training is aandacht voor het creëren van inzicht dat elke medewerker verantwoordelijk is voor het beheer van de informatie die zij creëren in documenten en de rol die zij hebben bij de behandeling van een ontvangen Woo-verzoek. Actieve openbaarmaking Er is een start gemaakt met een nulmeting waarin inzichtelijk wordt gemaakt welke informatie de gemeente nu al actief openbaar maakt. Passieve openbaarmaking Als er een verzoek wordt ingediend om publieke informatie te openbaren, dan wordt hieraan voldaan. N.a.v. de behandelde verzoeken is o.a. gebleken dat termijnen niet altijd worden gehaald en hierop is het werkproces geëvalueerd.
Sinds 2025 werken we met een register waarin alle Woo-verzoeken zijn opgenomen met de daarbij behorende managementinformatie. Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 127 3 FINANCIËLE BEGROTING Begroting 2027-2030 Gemeente Achtkarspelen 128 3.1 Overzicht baten en lasten 3.1.1 Meerjarenbegroting Begroting 2027-2030 Meerjarenbegroting 2027 - 2030 Programma | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 (x € 1.000) | lasten | baten | saldo | lasten | baten | saldo | lasten | baten | saldo | lasten | baten | saldo 0. Bestuur en ondersteuning | 5.367 | 85.302 | 79.935 | 5.130 | 82.019 | 76.890 | 5.437 | 83.235 | 77.798 | 5.488 | 84.709 | 79.221 1. Veiligheid | 2.789 | 33 | - 2.756 | 2.859 | 33 | - 2.826 | 3.004 | 33 | - 2.971 | 3.059 | 33 | - 3.026 2. Verkeer, vervoer en waterstaat | 7.339 | 546 | - 6.793 | 7.455 | 546 | - 6.909 | 7.548 | 546 | - 7.002 | 7.657 | 546 | - 7.111 3. Economie | 609 | 42 | - 567 | 609 | 42 | - 567 | 587 | 42 | - 545 | 587 | 42 | - 545 4. Onderwijs | 3.848 | 852 | - 2.995 | 3.839 | 852 | - 2.987 | 3.693 | 852 | - 2.841 | 3.644 | 852 | - 2.792 5. Sport, cultuur en recreatie | 9.334 | 2.085 | - 7.249 | 9.336 | 2.057 | - 7.280 | 9.336 | 2.057 | - 7.279 | 9.346 | 2.057 | - 7.290 6. Sociaal domein | 54.132 | 13.088 | - | 53.921 | 13.088 | - | 53.850 | 13.088 | - | 53.813 | 13.088 | - 41.043 | 40.833 | 40.762 | 40.725 7.
Volksgezondheid en milieu | 10.797 | 8.694 | - 2.104 | 9.907 | 8.209 | - 1.698 | 10.030 | 8.202 | - 1.828 | 10.023 | 8.010 | - 2.014 8. Vrosh | 3.095 | 799 | - 2.295 | 3.095 | 799 | - 2.295 | 3.095 | 799 | - 2.295 | 3.095 | 799 | - 2.295 Overhead | 15.913 | 221 | - | 15.415 | 221 | - | 15.134 | 221 | - | 15.036 | 221 | - 15.693 | 15.194 | 14.913 | 14.815 Mutaties reserves | - | 1.711 | 1.711 | - | 445 | 445 | - | 310 | 310 | - | 310 | 310 BEGROTINGSRESULTAAT | 113.223 | 113.373 | 150 | 111.566 | 108.312 | -3.253 | 111.713 | 109.386 | -2.327 | 111.748 | 110.668 | -1.080 Programma | Rekening | Begroting (x € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten 0. Bestuur en ondersteuning | 6.308 | 6.346 | 5.367 | 5.130 | 5.437 | 5.488 1. Veiligheid | 5.680 | 2.932 | 2.789 | 2.859 | 3.004 | 3.059 2. Verkeer, vervoer en waterstaat | 6.382 | 7.034 | 7.339 | 7.455 | 7.548 | 7.657 3. Economie | 948 | 584 | 609 | 609 | 587 | 587 4. Onderwijs | 3.798 | 3.751 | 3.848 | 3.839 | 3.693 | 3.644 Gemeente Achtkarspelen | 129 Begroting 2027-2030 5. Sport, cultuur en recreatie | 9.866 | 9.445 | 9.334 | 9.336 | 9.336 | 9.346 6. Sociaal domein | 52.109 | 51.473 | 54.132 | 53.921 | 53.850 | 53.813 7. Volksgezondheid en milieu | 10.184 | 11.914 | 10.797 | 9.907 | 10.030 | 10.023 8.
Vrosh | 3.914 | 3.279 | 3.095 | 3.095 | 3.095 | 3.095 Overhead | 15.416 | 14.484 | 15.913 | 15.415 | 15.134 | 15.036 Totaal lasten | 114.607 | 111.241 | 113.223 | 111.566 | 111.713 | 111.748 Baten 0. Bestuur en ondersteuning | 82.800 | 81.285 | 85.302 | 82.019 | 83.235 | 84.709 1. Veiligheid | 3.359 | 325 | 33 | 33 | 33 | 33 2. Verkeer, vervoer en waterstaat | 870 | 546 | 546 | 546 | 546 | 546 3. Economie | 546 | 41 | 42 | 42 | 42 | 42 4. Onderwijs | 1.009 | 838 | 852 | 852 | 852 | 852 5. Sport, cultuur en recreatie | 3.159 | 2.231 | 2.085 | 2.057 | 2.057 | 2.057 6. Sociaal domein | 14.854 | 14.211 | 13.088 | 13.088 | 13.088 | 13.088 7. Volksgezondheid en milieu | 8.820 | 10.605 | 8.694 | 8.209 | 8.202 | 8.010 8. Vrosh | 2.063 | 950 | 799 | 799 | 799 | 799 Overhead | 396 | 197 | 221 | 221 | 221 | 221 Totaal baten | 117.876 | 111.227 | 111.662 | 107.867 | 109.075 | 110.357 Geraamd saldo baten en lasten | 3.270 | - 14 | - 1.561 | - 3.699 | - 2.637 | - 1.391 Toevoegingen aan reserves | 493 | - 254 | - | - | - | - Onttrekkingen aan reserves | 4.874 | 1.358 | 1.711 | 445 | 310 | 310 Geraamd resultaat | 7.651 | 1.599 | 150 | - 3.253 | - 2.327 | - 1.080 Gemeente Achtkarspelen | 130 Begroting 2027-2030 3.1.2 Toelichting Rekening 2025 Programma | 2025 rekening (x € 1.000) | lasten | baten | saldo 0. Bestuur en ondersteuning | 6.362 | 82.800 | 76.438 1.
Veiligheid | 5.680 | 3.359 | - 2.321 2. Verkeer, vervoer en waterstaat | 6.382 | 870 | - 5.512 3. Economie | 948 | 546 | - 402 4. Onderwijs | 3.798 | 1.009 | - 2.789 5. Sport, cultuur en recreatie | 9.866 | 3.159 | - 6.707 6. Sociaal domein | 52.109 | 14.854 | - 37.255 7. Volksgezondheid en milieu | 10.184 | 8.820 | - 1.365 8. Volksgezondheid, RO en stedelijke | 3.914 | 2.063 | - 1.851 vernieuwing Overhead | 15.416 | 396 | - 15.021 Mutaties reserves | 493 | 4.874 | 4.381 TOTAAL | 115.155 | 122.750 | 7.596 Begroting 2026 - 2027 Hieronder wordt de begroting 2027 vergeleken met de begroting 2026. Om de ontwikkelingen duidelijk te maken presenteren we ook de wijzigingen in de begroting 2026 ten opzichte van de oorspronkelijke begroting. Dit is te zien op de volgende pagina. Gemeente Achtkarspelen | 131 Begroting 2027-2030 Programma | 2026 primitief | 2026 incl. wijzigingen | 2027 (x € 1.000) | lasten | baten | saldo | lasten | baten | saldo | lasten | baten | saldo 0. Bestuur en ondersteuning | 5.052 | 80.526 | 75.474 | 6.346 | 81.285 | 74.939 | 5.367 | 85.302 | 79.935 1. Veiligheid | 2.625 | 28 | - 2.597 | 2.932 | 325 | - 2.607 | 2.789 | 33 | - 2.756 2. Verkeer, vervoer en waterstaat | 6.939 | 546 | - 6.393 | 7.034 | 546 | - 6.488 | 7.339 | 546 | - 6.793 3. Economie | 584 | 41 | - 543 | 584 | 41 | - 543 | 609 | 42 | - 567 4.
Onderwijs | 3.944 | 878 | - 3.065 | 3.751 | 838 | - 2.913 | 3.848 | 852 | - 2.995 5. Sport, cultuur en recreatie | 9.410 | 2.199 | - 7.211 | 9.445 | 2.231 | - 7.214 | 9.334 | 2.085 | - 7.249 6. Sociaal domein | 50.594 | 13.146 | - 37.448 | 51.473 | 14.211 | - 37.262 | 54.132 | 13.088 | - 41.043 7. Volksgezondheid en milieu | 11.460 | 10.167 | - 1.293 | 11.914 | 10.605 | - 1.309 | 10.797 | 8.694 | - 2.104 8. Vrosh | 2.981 | 950 | - 2.032 | 3.279 | 950 | - 2.329 | 3.095 | 799 | - 2.295 Overhead | 14.555 | 197 | - 14.359 | 14.484 | 197 | - 14.287 | 15.913 | 221 | - 15.693 Mutaties reserves | - | 1.046 | 1.046 | - 254 | 1.358 | 1.613 | - | 1.711 | 1.711 TOTAAL | 108.145 | 109.723 | 1.578 | 110.987 | 112.586 | 1.599 | 113.223 | 113.373 | 150 Gemeente Achtkarspelen | 132 Begroting 2027-2030 3.2 Overzicht incidentele baten en lasten per programma (Bedragen x € 1.000) Lasten per programma en taakveld | Toelichting lasten | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 0. Bestuur en Ondersteuning - | - | - | - 1. Veiligheid Openbare orde en Veiligheid | Voorbereiding nieuw BOA stelsel | 20 | - | - | - Openbare orde en Veiligheid | Organiseren carbidcongres | 18 | - | - | - 2. Verkeer, vervoer en waterstaat - | - | - | - 3. Economie - | - | - | - 4. Onderwijs - | - | - | - 5.