07 - Bijlage 1 - Programmabegroting 2024-2027 (gewijzigde versie, zie erratum)
Tekst van het document
Begroting 2024-2027
Inhoudsopgave Inhoudsopgave .....................................................................................................2 1 BEGROTING .......................................................................................................4 1.1 Inleiding ......................................................................................................4 1.2 Leeswijzer....................................................................................................6 1.3 2024 in vogelvlucht .......................................................................................7 1.3.1 Begroting in beeld ...................................................................................7 1.3.2 Ontwikkelingen in beleid.........................................................................10 2 BESLUITVORMING ............................................................................................30 3 BELEIDSBEGROTING .........................................................................................31 3.1 Programmaplan ..........................................................................................32 0. Bestuur en ondersteuning ...........................................................................33 1. Veiligheid..................................................................................................37 2.
Verkeer, vervoer en waterstaat ....................................................................42 3. Economie ..................................................................................................45 4. Onderwijs .................................................................................................48 5. Sport, cultuur en recreatie ..........................................................................52 6. Sociaal domein ..........................................................................................57 7. Volksgezondheid en milieu ..........................................................................66 8. Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing ..............................................72 Overhead .....................................................................................................76 3.2 Paragrafen .................................................................................................87 3.2.1 Lokale heffingen ....................................................................................88 3.2.2 Weerstandsvermogen c.a.
......................................................................97 Risicoklasse ..................................................................................................98 Financiële vertaling risico's .............................................................................99 Bepaling weerstandsvermogen ...........................................................................99 3.2.3 Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................112 3.2.4 Financiering ........................................................................................116 3.2.5 Bedrijfsvoering ....................................................................................119 3.2.6 Verbonden partijen ..............................................................................123 3.2.7 Grondbeleid ........................................................................................144 Relatie met de planning en control cyclus ...........................................................145 Financiën van de grondexploitaties ....................................................................146 3.2.8 Wet open overheid ...............................................................................148 4 FINANCIËLE BEGROTING ..................................................................................150 4.1 Overzicht baten en
lasten ...........................................................................151 4.1.1 Meerjarenbegroting..............................................................................151 4.1.2 Toelichting ..........................................................................................153 4.1.3 Baten en lasten per taakveld .................................................................162
Gemeente Achtkarspelen
2
Begroting 2024-2027 4.2 Uiteenzetting financiële positie en toelichting ................................................165 4.2.1 EMU-saldo ..........................................................................................165 4.2.2 Investeringen ......................................................................................166 4.2.3 Financiering ........................................................................................167 4.2.4 Reserves ............................................................................................168 4.2.5 Voorzieningen .....................................................................................168 4.3 Meerjarenbalans ........................................................................................169
Gemeente Achtkarspelen
3
Begroting 2024-2027
1 BEGROTING 1.1 Inleiding Voor u ligt de begroting 2024-2026. Het is opnieuw een begroting waarin we erin zijn geslaagd deze sluitend te krijgen. En een begroting waarin het meerjarig beeld er somber uitziet. De wereld om ons heen In de wereld om ons heen gebeurt veel. Er is een grote toestroom van vluchtelingen uit Oekraïne en we zien de onrust in het Midden-Oosten weer toenemen. Met dit alles is de onzekerheid, waarin in de inleiding van vorig jaar is gesproken, niet minder geworden en blijven we hopen op ontwikkelingen die wat meer stabiliteit geven. Zowel binnen als buiten Nederland. Financiën Met de val van het kabinet en nieuwe verkiezingen op komst is de kans groot dat het politieke landschap gaat veranderen. En dit in een tijd met ingewikkelde vraagstukken zoals armoede, migratie, klimaat en huisvesting. Dit heeft ook gevolgen voor de gemeenten, zowel beleidsmatig als financieel. In de kadernota van dit jaar is al aangegeven dat er vanuit het gemeentefonds extra geld naar de gemeente komt om de loon- en prijsstijgingen enigszins het hoofd te kunnen bieden. We zien nu in de begroting dat we hierin zijn geslaagd. Het is gelukt om voor 2024 en 2025 een begroting op te stellen waarbij de uitgaven net iets minder zijn dat de inkomsten. De teneur voor de jaren 2026 en verder zijn onveranderd ongunstig.
Besluit tot ontvlechting In juni 2023 is het besluit genomen om te gaan ontvlechten. De GR 8KTD wordt opgeheven en beide gemeentes gaan zelfstandig verder met ieder hun ‘eigen’ ambtelijke organisatie. Dit besluit heeft naast organisatorische ook financiële gevolgen. Zowel incidenteel als structureel zullen de kosten hoger worden. In eerste instantie zijn deze kosten incidenteel van aard. Het gaat dan om de kosten van ontvlechting en de kosten voor het opbouwen van een nieuwe organisatie. Het structurele effect op de begroting verwachten wij op zijn vroegst in 2025. Verderop in de begroting, onder andere in de paragraaf Weerstandsvermogen, komen we hier nog op terug. Gemeentefonds Voor onze gemeente blijven de onzekerheden uit de ontwikkelingen herijking gemeentefonds en de effecten van de herverdeling middelen jeugd, onverminderd groot. De val van het kabinet komt hier dan nog bij. We blijven we als gemeente Achtkarspelen daarom samen met andere noordelijke gemeenten strijdbaar om op te komen voor een meer rechtvaardige compensatie en verdeling van rijksmiddelen, waarbij het motto ‘Geen knaken geen taken’ het uitgangspunt blijft. Mede door de maatregelen uit de rijks circulaires zien we voor de korte termijn wel een positief resultaat in het begrotingssaldo van 2024. Vanaf 2026 zien we een enorme teruggang.
Tot slot Ondanks alle ontwikkeling om ons heen en de zorg en druk op de ontwikkeling van de gemeentefinanciën blijft het college zich inzetten voor het realiseren van haar ambities voor een goed en veilig woon-, werk- en leefklimaat. Zo wordt er ingezet op…. - Het stimuleren van werk- en leerprojecten, zoals het Beurtschip
Gemeente Achtkarspelen
4
Begroting 2024-2027 - Versterking van de ambtelijke organisatie voor een betere dienstverlening - Preventie en Jeugdzorg op scholen en bij de huisarts om zo de jeugd een goede start te kunnen geven - Beperking van de lastenverhogingen voor onze inwoners door de OZB niet meer dan trendmatig te verhogen. In deze programmabegroting worden in de algemene hoofdstukken het beleid en de financiële middelen die daarbij horen op hoofdlijnen gepresenteerd. De verdere uitwerking vindt plaats in de programma’s. Namens het college wens ik u veel leesplezier.
Gemeente Achtkarspelen
5
Begroting 2024-2027
1.2 Leeswijzer In hoofdlijnen is de programmabegroting als volgt opgebouwd: BEGROTING IN ÉÉN OOGOPSLAG Dit is het vrije en daardoor meest toegankelijke deel. U vindt hierin de inleiding, de kaders en een overzicht van de huidige begroting ten opzichte van de vorige begroting. BESLUITVORMING Hierin staat concreet waarover u als raad een besluit neemt. BELEIDSBEGROTING De indeling hiervan is wettelijk verplicht en bevat o.a. Programmaplan De programma's bestaan uit een aantal vaste onderdelen:
inhoudelijk, met daarin een korte beschrijving van het programma, de voorstellen uit de Kadernota en hoe die een plek hebben gekregen in deze
begroting. beleidsindicatoren die verplicht zijn op grond van de BBV. financieel, de lasten en baten per programma inclusief een verklaring van de verschillen ten opzichte van de vorige begroting. verbonden partijen. Paragrafen De paragrafen zijn in feite een dwarsdoorsnede uit de programma's. Naast de programma's moeten gemeenten minimaal zeven programma overstijgende paragrafen in de begroting opnemen. In de paragrafen staat belangrijke informatie voor raadsleden om inzicht te bieden in de financiële positie van de gemeente, de beheersmatige kanten daarvan en de risico's. FINANCIËLE BEGROTING Dit is een financiële samenvatting van de baten en lasten vanuit de programma. Ook een prognose van de balans over de volgende vier jaren wordt hier gepresenteerd.
Gemeente Achtkarspelen 6
Begroting 2024-2027
1.3 2024 in vogelvlucht 1.3.1 Begroting in beeld OM TE BEGINNEN De gemeente Achtkarspelen wordt gekenmerkt door rust en ruimte. Het prachtige coulisselandschap vormt een belangrijk onderdeel van de natuur in de gemeente. De dorpen Buitenpost en Surhuisterveen hebben uitstekende voorzieningen voor wonen, werken, winkelen, onderwijs en sport. Voor Buitenpost met haar gunstige ligging aan het spoor liggen steden zoals Leeuwarden en Groningen binnen handbereik. Surhuisterveen heeft met haar gunstige ligging ten opzichte van de A7 een prima uitgangspositie voor economische bedrijvigheid. De overige dorpen liggen verspreid in de gemeente, omgeven door gebieden met land- en akkerbouw. De gemeente Achtkarspelen werkt nauw samen met haar buurgemeente Tytsjerksteradiel. Veel van ons beleid wordt vanuit die samenwerking uitgevoerd binnen de Werkmaatschappij 8KTD. Deze krijgt daar elk jaar een specifieke opdracht voor. Om de opdracht uit te kunnen voeren verstrekt de gemeente een bijdrage aan de Werkmaatschappij. De Werkmaatschappij heeft een eigen begroting en legt zelfstandig verantwoording af. Vanuit gezamenlijke kracht zetten de medewerkers zich elke dag weer met hart en ziel in voor de inwoners. PROGRAMMA'S EN TAAKVELDEN De begroting van onze gemeente is verdeeld in programma's en daaronder liggende taakvelden.
De indeling in programma's en taakvelden is verplicht gesteld in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). in de programma's vertellen we wat we willen bereiken en wat dat mag kosten. We hebben de uitgaven verdeeld in drie aandachtsgebieden: Wonen en werken Samenleving Bestuur en dienstverlening De inkomsten zijn verdeeld in wat we van het Rijk ontvangen alle overige inkomsten uit lokale heffingen en andere inkomstenbronnen
Gemeente Achtkarspelen 7
Begroting 2024-2027
BEGROTING 2024 IN ÉÉN OOGOPSLAG Deze begroting geeft u in één oogopslag informatie over de inkomsten en uitgaven in 2024 van de gemeente Achtkarspelen (bedragen x € 1.000).
UITGAVEN
97.483
Bestuur en dienstverlening
18.436
Bestuur en ondersteuning
18.436
Samenleving
69.164
Onderwijs
3.647
Sociaal Domein
47.358
Sport, cultuur en recreatie
7.752
Veiligheid
2.380
Volksgezondheid en milieu
8.027
Wonen en werken
9.883
Economie
711
Verkeer, vervoer en waterstaat
6.480
Volkshuisvesting, RO en stedelijke vern.
2.693
INKOMSTEN
98.394
Lokale heffingen en overige inkomstenbronnen
32.698
Ontvangen wij van het rijk
65.696
RESULTAAT
911
Gemeente Achtkarspelen 8
Begroting 2024-2027 BALANS De balans is het overzicht van alle bezittingen en schulden op een bepaald moment. Deze momentopname laat zien hoe de organisatie er financieel voor staat. De balans bestaat uit twee delen. De twee zijdes van de Balans Op de linkerkant van de balans zijn de bezittingen te vinden. Aan de rechterkant van de balans staan de schulden. Het verschil tussen bezittingen en schulden is het eigen vermogen. De balans is in evenwicht De balans laat eigenlijk zien hoe de bezittingen (de linkerkant) worden gefinancierd (de rechterkant). Een belangrijk kenmerk van de balans is dus dat de twee zijdes van de balans altijd aan elkaar gelijk zijn, vandaar de naam. Balans per 1 januari 2024 (x € 1.000) BEZITTINGEN Bezittingen 68.424 Voorraden, geld en vorderingen 14.750 TOTAAL
83.174
SCHULDEN Eigen vermogen Schulden
23.580 59.594
TOTAAL
83.174
Gemeente Achtkarspelen 9
Begroting 2024-2027
1.3.2 Ontwikkelingen in beleid
Algemene ontwikkelingen Algemene ontwikkelingen Inleiding De Kadernota 2024-2027, zoals die op 13 juli jl. met uw raad is besproken, was richtinggevend voor de voorbereiding van deze programmabegroting. De tijd heeft echter niet stilgestaan tussen het bespreken van de Kadernota en het moment van samenstellen van deze begroting. De tussentijdse ontwikkelingen worden in deze paragraaf nader toegelicht. Wij moeten een begroting vaststellen waarvan de uitgaven en inkomsten structureel en reëel in evenwicht is. Met deze begroting kunnen we constateren dat we hier aan voldoen. Uitgangspunten begroting 2024-2027 Bij de begrotingsopstelling van 2024-2027 is uitgegaan van het bestaand beleid zoals geformuleerd in de (meerjaren)begroting 2023-2026 en de Kadernota 2024-2027. De nieuwe beleidswensen op basis van de Kadernota 2024-2027 zijn geïntegreerd in deze begroting. Voor een toelichting verwijzen we u naar de programma’s. Daar waar nodig vinden bijstellingen plaats op grond van volumeaanpassingen in relatie tot de autonome ontwikkelingen van onze gemeente. Het kan dan gaan om aanpassingen aan zowel de uitgaven- als aan onze inkomstenkant. Ook vindt in de begroting een actualisatie plaats van het prijspeil. Dit alles mede gebaseerd op de eerder in dit jaar op de LIS geplaatste uitgangspunten voor de begroting 2024-2027 (Raad 22 januari 2023).
De (meerjaren)begroting 2024-2027 wordt uitgedrukt in verwachte prijzen van 2024. Dit betekent dat we voor de jaren 2023 en verder uitgaan van een constant loon- en prijsniveau voor zowel de uitgaven als inkomsten. Bij de samenstelling van de meerjarenraming is uitgegaan van de begroting 2024. De ramingen zijn vervolgens doorgetrokken naar de jaren 2025, 2026 en 2027. De becijferingen kunnen voor een deel worden beschouwd als extrapolatie van de ramingen van het begrotingsjaar 2024, waarbij rekening is gehouden met: stijging van inkomsten, zoals uit belastingopbrengsten ontwikkelingen algemene uitkering gemeentefonds ontwikkeling van de boekwaarden van de investeringen. Uitkomst begroting 2024-2027 Rekening houdende met bovengenoemde uitgangspunten is de uitkomst van de begroting en meerjarenraming als volgt:
Gemeente Achtkarspelen 10
Begroting 2024-2027
(x € 1.000)
2024
2025
2026
2027
Saldo begroting 2024-2027 na Kadernota
1.394
934
- 3.238
- 5.190
Ontwikkelingen na vaststelling Kadernota
- 639
- 783
- 924
- 912
Saldo begroting 2024-2027 na Kadernota
911
311
- 3.998
- 5.934
Met de uitkomst van deze begroting voldoen wij aan de toetsingscriteria van de provincie voor de meerjarenbegroting. Ontwikkeling van het begrotingssaldo Om u inzicht te geven in de ontwikkelingen op hoofdlijnen tussen de begroting 20232026 en de begroting 2024-2027 is onderstaande tabel opgenomen. Hierin is de ontwikkeling van de begroting tussen de beide jaren weergegeven inclusief de stand bij de Kadernota 2024 - 2027. De diverse ontwikkelingen worden daarna toegelicht onder Ontwikkelingen na Kadernota. (x € 1.000)
2024
2025
2026
2027
Saldi jaren 2024-2027 uit Begroting 2023
2.098
1.814
- 520
- 2.927
Ontwikkelingen in bestaand beleid
- 666
- 651
- 825
- 831
Ontwikkelingen inkomsten gemeentefonds
1.689
1.554
- 105
359
Ontwikkelingen nieuw beleid
- 1.572
- 1.623
- 1.623
- 1.624
Saldo begroting 2024-207 na Kadernota
1.394
934
- 3.238
- 5.190
Nagekomen ontwikkelingen
- 215
- 207
- 235
- 216
Aanpassen budgetten elektrisch en gas
- 145
- 145
- 145
- 145
Aanpassen onderhoudsplanning gemeentelijke gebouwen
161
154
158
158
Aanpassing budgetten fries en adviesraden
21
21
21
21
Actualisering budgetten minimaregelingen
-9
-9
-9
-9
begroting 2024 GR Mobiliteitsbureau NO Fryslân
- 117
- 117
- 117
- 117
Begrotingswijzigingen verzekeringen
- 41
- 41
- 41
- 41
Derde herstelactie subsidiëring versterken sociale basis
- 126
- 126
- 126
- 126
Functionele verwerking gereserveerde taakmutaties 2024 – 2027
12
12
12
12
Indexering subsidiebudgetten welzijn
9
9
9
9
Opbrengsten abonnementstarief Wmo
14
14
-
-
Raad 02-11-2023; Actualisatie afval 2024
- 27
-7
- 21
- 21
Raad 02-11-2023; Actualisatie begroting wegen
- 125
- 125
- 125
- 125
Raad 02-11-2023; Actualisatie budgetten geldleningen en bankkosten
38
38
38
38
Raad 02-11-2023; Actualisatie budgetten sport
-4
-4
-4
-4
Raad 02-11-2023; Actualisatie riolering 2024
67
65
61
97
-
-2
-4
-5
Raad 02-11-2023; correctie KN 2024-2027; Verkeersplan fietsveiligheid; 02.02
Gemeente Achtkarspelen 11
Begroting 2024-2027 Raad 02-11-2023; Uitbreiding onderzoeksbudget Rekenkamercommissie
- 10
- 10
- 10
- 10
Raad 12-10-2023; Actualisatie budgetten interne diensten
20
20
20
20
Raad 20-04-2023; Actualisatie budget kosten commissies
7
7
7
7
Raad 20-04-2023; Actualisatie budgetten interne diensten
11
11
11
11
Raad 22-06-2023; Hogere accountantskosten agv toename aantal SiSa-regelingen
-6
-6
-6
-6
Raad 22-06-2023; Investering total station
-2
-2
-2
-2
Toegekende onderhoudssubsidies voor monumenten
22
22
22
22
- 11
- 11
- 11
- 27
25
25
25
25
Vervallen onttrekkingen en storting AR. Raad 02-11-2023; FUMO begrotingswijziging 2024 Moties
- 11
- 11
- 11
- 11
Motie P0 -M5 - KN 2024-2027; Publiekszaken - Piek reisdocumenten 2024 t/m 2028; 00.04.35
42
42
42
42
Motie P5-M2; Jierlikse subsydzje Spitkeet fan 2026 ôf structureel; Kadernota 2024-2027 05.02
- 50
- 50
- 50
- 50
Motie P7-M1 - KN2024-2027; Aansluiting bij stichting Steenbreek
-3
-3
-3
-3
Ombuigingen
- 401
- 524
- 611
- 611
Raad 02-11-2023; Actualiseren ombuigingen
- 340
- 462
- 550
- 550
Raad 02-11-2023; Niet realiseren taakstelling digitaal toezicht
- 62
- 62
- 62
- 62
Overig
- 12
- 42
- 67
- 74
Actualisering kapitaallasten 2024-2028
- 12
- 42
- 67
- 74
Totaal
911
311
- 3.998
- 5.934
Ontwikkelingen na de Kadernota Actualisering kapitaallasten Jaarlijks vindt een actualisatie van de kapitaallasten plaats, waarbij voor de geplande (vervangings)investeringen wordt bekeken, wanneer vervanging noodzakelijk is en of er voldoende rekening is gehouden met de tussentijdse prijsontwikkelingen. Op basis van deze actualisatie nemen we voor de jaren 2024-2027 de volgende ontwikkelingen op het saldo mee. 2024: € 12.000 N 2025: € 42.000 N 2026: € 67.000 N 2027: € 74.000 N
Gemeente Achtkarspelen 12
Begroting 2024-2027 Actualiseren onderhoudsplanning gebouwen In de loop van 2023 is een nieuwe meerjaren onderhoudsplanning (MJOP) voor de verschillende gemeentelijke gebouwen gepresenteerd. Dit MJOP geeft een tijdsplanning en kosteninzicht voor het jaarlijks onderhoud wat via de reguliere exploitatie wordt verantwoord, het groot onderhoud wat via een onderhoudsvoorziening wordt verantwoord en van de investeringen die via de investeringskredieten worden verantwoord. Deze actualisatie leidt tot een structureel voordeel in de begroting. 2024: € 161.000 V 2025: € 154.000 V 2026: € 158.000 V 2027: € 158.000 V Actualisering Algemene uitkering voor jaarschijf 2027 In deze begroting is rekening gehouden met de uitkomsten van de septembercirculaire 2023. De effecten van de septembercirculaire voor het saldo zijn nihil. Onder het kopje Rijksbegroting 2024 c.a. hieronder vindt u een nadere toelichting. Rijksbegroting 2024, Gemeentefonds en Algemene Uitkering uit septembercirculaire 2023 In de Rijksbegroting 2024 is er voor gemeenten niets gedaan met het schrappen van de opschalingskorting, of toevoegen van andere extra middelen. Door bijstelling van de ramingen voor loon- en prijsontwikkeling (LPO) valt het LPO -accres in 2024 behoorlijk hoger uit (+ € 400 miljoen). Dit is als reserveringspost LPO compensatie meegenomen in deze begroting.
Ondanks het controversieel verklaren, is de nieuwe financieringssystematiek op basis van het Bruto Binnenlands Product (BBP) doorgerekend: € 700 miljoen in 2027 en 2028 in plaats van de indicatieve € 150 miljoen uit de Voorjaarsnota. De Raad van State deed in een bijgevoegd advies de oproep om nieuwe systematiek al in te laten gaan in nieuwe kabinetsperiode (ondanks bevriezingsafspraak, maar dus ook in 2026 (volumeaccres) en te zorgen voor voldoende middelen voor medeoverheden (onder andere door de opschalingskorting te schrappen). Inmiddels hebben we de septembercirculaire 2023 doorgerekend. De algemene uitkering voor onze gemeente uit het gemeentefonds stijgt wel, maar deze stijging bestaat voor het grootste deel uit extra middelen voor te verwachten loon en prijsontwikkelingen, die we hiervoor moeten reserveren. Daarnaast ontvangen middelen voor een beperkt aantal taakmutaties, waarvan de bijzondere bijstand en vroegsignalering (€ 82.000) en loon en prijsbijstelling Jeugdzorg (€ 87.000) de belangrijkste zijn. Ook deze bedragen reserveren we voor het doel waarvoor ze bestemd zijn. FUMO De FUMO heeft via de begrotingswijziging 2024 de impact van de Omgevingswet in kaart gebracht. De Omgevingswet treedt naar verwachting per 1 januari 2024 in werking.
Door de Omgevingswet vindt er een verschuiving van taken plaats van de gemeente naar de FUMO, dit leidt tot een verhoging van de bijdrage richting de FUMO van € 179.388 voor Achtkarspelen. De begrotingswijziging van de FUMO geeft aan dat een deel van de ophoging (60%) structureel is en het resterende deel (40%) incidenteel is. Omdat gerekend is met een structureel hoger bijdrage valt nu pers sald0 € 25.000 vrij ten guste van het begrotingsresultaat. Wegen In nauw overleg met de afdeling Beheer is de begroting voor wegen geactualiseerd. Er is hierbij, voor het overgrote deel gerekend met een indexatie van 1,9%
Gemeente Achtkarspelen 13
Begroting 2024-2027 Monumenten In 2022 is op grond van de SIM (subsidieregeling instandhouding monumenten) een onderhoudssubsidie toegekend aan een aantal monumenten. De subsidieperiode loopt 6 jaar van 2022 tot en met 2027. Het bedrag dat hiervoor in de begroting was opgenomen kan daarmee vervallen. Dit betekent een voordeel van € 22.000 tot en met begrotingsjaar 2027. Riolering In het nieuwe Gemeentelijk rioleringsplan (GRP) 2023-2027 zijn een aantal maatregelen vastgesteld die noodzakelijk zijn om het rioleringsstelsel klimaatrobuust te maken. Een belangrijk speerpunt is het investeren in regenwaterstructuren waarmee de afvoer van regenwater los wordt gekoppeld van het reguliere rioleringsstelsel. Hiermee kunnen extreme regenbuien die steeds regelmatiger voorkomen beter worden opgevangen. Om al deze maatregelen te kunnen financieren naast de reguliere vervanging van het riool is een verhoging van de rioolheffing noodzakelijk. Daarbij is de forse inflatie vanaf 2022 een tweede belangrijke oorzaak. De volledig noodzakelijke verhoging van de rioolheffing wordt echter niet doorgerekend aan de inwoners. Er wordt uit de egalisatievoorziening riolering een onttrekking gedaan om de stijging af te vlakken. ·Er wordt een korting gegeven op de rioolheffing van € 20,04 voor zowel rioolaansluiting als IBA's.
·Verhoging van de rioolheffing met € 25,32 voor zowel rioolaansluitingen als IBA's Bij het vaststellen van de tarieven is rekening gehouden met een onttrekking uit de voorziening van € 243.000. Op deze wijze kunnen fluctuaties in tarieven worden geëgaliseerd Lasten voor elektra en gas In de oktober rapportage 2023 zijn de budgetten voor elektriciteit en gas geactualiseerd, op basis van een verwacht (historisch) verbruik met werkelijke prijzen. Voor 2024 wordt hetzelfde (2023) verbruik verwacht met lagere prijzen voor elektrisch en gas, waarbij wel wordt gerekend met licht stijgende kosten voor energiebelasting en netbeheer. In totaliteit wordt een 10% lager budget, ten opzichte van de herziene budgetten van 2023, voldoende geacht. Overigens is dit wel hoger dan de budgetten die nu in de meerjarenraming (vanaf 2024) staan. Al met al heeft deze wijziging € 145.000 een negatief effect op het begrotingsaldo. Diverse ontwikkelingen per saldo Naast bovenstaande ontwikkelingen waren er nog een aantal wijzigingen op de begroting opgeteld met een beperkt effect op het saldo. Voor wat betreft het effect van diverse loon- en prijsmutaties hebben we gebruik gemaakt een zogenoemde LPO (Loon- en prijs indexatie) post. Deze post is gevormd vanuit de LPO index die daarvoor is opgenomen in het Gemeentefonds.
Uiteraard waren bij de Kadernota 2024-2027 al diverse ontwikkelingen aangegeven, die ten laste van de LPO post zijn gebracht, maar daarnaast waren er nog meer ontwikkelingen op de begroting met een loon- en/of prijseffect, die zijn meegenomen ten laste van deze post. Ook de ontwikkelingen in de septembercirculaire 2023 met betrekking tot verwachte loon- en prijsontwikkelingen worden ook weer toegevoegd aan de post. Onderstaand de ontwikkeling van deze LPO post tot aan de begroting 2024.
Gemeente Achtkarspelen 14
Begroting 2024-2027
Verloop LPO indexatie 2024 Stand na Kadernota 2024-2027 Voeding vanuit meicirculaire 2023
2025
2026
0
0
3.260.000
3.223.000
indexaties/bijstellingen
1.568.652 -1.685.612 1.329.699 -1.147.248
subtotaal na begroting
361.649
verwerking BB bestaand beleid
390.140
2027 0
0
2.635.000 4.117.000
-1.595.911 -1.676.820 -997.462
-986.437
41.627 1.453.743
Moties Motie P0-M2; Ontvlechting- en opbouwoperatie opnemen in begroting In deze begroting hebben we op verschillende plekken uitvoering gegeven aan deze motie, waarin gevraagd werd om een vertaling op te nemen van de benodigde uitgaven voor de ontvlechtings- en opbouwoperatie. Zo zien we in het onderdeel Vogelvlucht bij Organisatieontwikkeling op hoofdlijnen de stand van zaken terug. In de risico-paragraaf is de ontvlechting als onderwerp benoemd met een voorlopige inschatting van de financiële consequenties in de vorm van een vertaling naar het weerstandsvermogen Effect aangenomen moties 8K m.b.t. WM8KTD Bij de behandeling van de Kadernota 2024-2027 in Achtkarspelen zijn drie moties aangenomen, die de gezamenlijkheid van bedrijfsvoering vanuit de WM8KTD raken. Dit betreft: P0-M5 Geen financiële middelen reserveren voor 0,5 fte extra i.v.m. een piek in de aanvraag van reisdocumenten P0-M9 Geen financiële middelen beschikbaar stellen voor preventiemedewerker HRM P0-M10 Geen financiële middelen beschikbaar stellen voor managementassistentie Deze moties zijn verwerkt in de begroting. Dit betekent concreet dat er dus geen bedragen zijn opgenomen voor deze uitbreiding van formatie. Dit is ook de reden dat deze moties (en de bedragen) niet worden getoond in de diverse overzichten en ook bij het betreffende programma niet nader worden benoemd.
Naast bovenstaande moties zijn er bij de behandeling van de Kadernota ook moties behandeld die alleen betrekking hebben op de gemeente Achtkarspelen. Het gaat daarbij om de volgende;
P2-M1 Onderzoek doortrekken fietspad naar rotonde gedempte Vaart P5-M1 Jild Waldsang foar Frysktalige musicals groepen 7 en 8 P5-M2 Jaarlijks subsidie Spitkeet vanaf 2026 structureel P5-M3 meer beweegroutes in de gemeente P5-M4 Prioritering verbreden/aanpassen van schelpenpaden P6-M2 Huishoudens met lage inkomens informeren over minima-regelingen P7-M1 Aansluiten bij stichting Steenbreek P7-M2 Medewerking verlenen aan initiatieven voor natuurbegraafplaats P7-M3 Zonnedaken op openbare parkeerterreinen
Nadere beleidsmatige en/of financiële uitwerking van deze motie is verwerkt in het betreffende programma in het onderdeel Beleidsbegroting (3.1) Gemeente Achtkarspelen 15
Begroting 2024-2027 Ombuigingen In het kader van de jaarrekening 2022 is de stand van zaken met betrekking tot de ombuigingen geactualiseerd. Veel is inmiddels gerealiseerd, echter een aantal onderwerpen niet. Het college heeft in de afgelopen periode het pakket van de nog niet gerealiseerde ombuigingen tegen het licht te houden en de uitkomsten (en verwerking) hiervan meegenomen in de voorliggende begroting. In de begroting 2024-2027 is hieraan gevolg gegeven en is een bedrag van € 402.000 voor 2024 oplopend tot € 611.000 voor 2027 ten laste van het begrotingssaldo gebracht. Dit betreft de volgende posten:
Nadere toelichting: Harmoniseren van beleid en uitvoering, optimaliseren van processen (LIJN 5 samenwerking) en Bedrijfsvoering (LIJN 5 samenwerking). Deze twee posten hangen met elkaar samen. De € 70.000 taakstelling binnen bedrijfsvoering kon worden gerealiseerd als taakstelling procesoptimalisatie tot uitvoer zou komen. Optimaliseren en harmoniseren van beleid en uitvoering is in het ontvlechtingsproces niet meer aan de orde. Het is dan ook transparanter deze mogelijke bezuinigingsposten uit de begroting te schrappen. Ombuiging digitalisering Toezicht In het kader van de Ombuigingen voor Toezicht & Handhaving is in 2021 een voorstel gedaan om het verder digitaliseren van Toezicht te onderzoeken. Dit is vervolgens onderdeel gemaakt van het project Procesoptimalisatie. Uit het project Procesoptimalisatie is gebleken dat er een maximaal € 4.000 bespaard kan worden. Met andere woorden de eerder ingeboekte opbrengst van € 62.000 voor Digitaal (administratief) toezicht op naleving van regels en vergunningen (LIJN 2 Ruimtelijk Domein; 2.23) wordt slechts voor € 4.000 gerealiseerd. Het niet gerealiseerde deel nemen we als nadeel mee ten laste van het begrotingssaldo.
Ombuigingen die voorlopig nog wel onderdeel uitmaken van de begroting zijn hieronder toegelicht: Reductie formatieplan Sociaal Domein Vanaf 2024 staat er een taakstellende ombuiging van 10 fte (€ 828.000 samen voor beide gemeenten). Uitgangspunt voor de ombuiging was dat door nieuwe inkoop, efficiency, procesoptimalisatie en natuurlijk verloop de ombuiging ingevuld kon worden per 2024. Dat blijkt niet waar te maken. Inkoop is vertraagd, nieuwe ICT wordt per 2025 geïmplementeerd en daardoor pas in 2025 effecten. Ook staat er eerder druk op formatie dan dat er nu sprake is van te ruim in het jasje. Ondanks dat kan er door het opheffen van flexibele personeelsbudgetten binnen het Sociaal Domein per 2024 structureel € 415.000 worden ingeboekt (€ 212.500 per gemeente) als bezuiniging. Hierdoor wordt 50% van de bestaande ombuiging behaald.
Gemeente Achtkarspelen 16
Begroting 2024-2027 De ombuiging voor het overige deel blijft staan in de begroting met als opdracht om in 2023/2024 de overige 50% te realiseren. Echter zal in het licht van het besluit tot ontvlechting van de werkmaatschappij ook beoordeeld moeten worden wat hiervan de gevolgen voor deze ombuiging zullen zijn. Kostendekkende leges Ruimtelijke Ordening De taakstelling m.b.t. een hogere kostendekkendheid van leges Ruimtelijke ordening loopt al enkele jaren. Om hier invulling aan te geven is met ingang van de begroting van 2024 gerekend met een € 60.000, die moet worden bereikt door de tarieven te verhogen Bij de behandeling van de belastingen en leges-verordeningen eind november komt dit verder aan de orde. Overige ontwikkelingen Incidentele baten en lasten Om vast te kunnen stellen dat er sprake is van een structureel begrotingsevenwicht is het van belang dat inzicht bestaat in welke geraamde baten en lasten incidenteel zijn en welke structureel. Op grond van artikel 19 BBV moeten de incidentele baten en lasten limitatief per programma en meerjarig inzichtelijk worden gemaakt. Zie hiervoor het verplichte overzicht in paragraaf 4.2.2 van deze begroting. Een samenvatting daarvan treft u hieronder. bedragen x € 1.000
2024
2025
2026
2027
Saldo baten en lasten
-1.752
-1.515
-4.156
-5.934
2.663
1.826
158
0
911
311
-3.988
-5.934
0
0
0
0o
911
311
-3.988
-5.934
Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Begrotingssaldi Waarvan incidentele baten en lasten saldo Stand Begroting 2024-2027 Risicomanagement
Reserves Onderstaande tabel toont van het totaal Reserves en de geraamde saldi in de periode 2023-2027. Ten opzichte van de Kadernota 2024-2027 is er sprake van een ongunstige ontwikkeling van de reserves. bedragen x € 1.000
2023
2024
2025
2026
2027
Stand begin van het jaar
23.213
24.701
22.639
20.751
16.211
Voor een nadere specificatie van de ontwikkeling van de Algemene Reserve verwijzen we u naar paragraaf 4.2.4 van deze begroting.
Gemeente Achtkarspelen 17
Begroting 2024-2027 Lastenontwikkeling burgers Voor de begroting 2024 worden de tarieven voor OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing aangepast op de uitgangspunten die gehanteerd zijn voor het opstellen van de begroting 2024 en de ombuigingslijnen, die noodzakelijk zijn om hiermee de voorzieningen maximaal in stand te kunnen houden. We kunnen vaststellen dat, mede gezien een verlaging van de afvalstoffenheffing, de lastenstijging beperkt blijft. Verhoging opbrengst OZB In deze begroting is alleen gerekend met een nominale verhoging van 2,5%. Dit is conform het bestuursakkoord. Afvalstoffenheffing De Afvalstoffenheffing daalt met 7%. Per saldo leiden de ontwikkelingen binnen dit taakveld tot een daling van de afvalstoffenheffing van € 26,16 voor meerpersoonsen € 18,36 voor eenpersoonshuishoudens. Rioolheffing Voor de rioolheffing stellen wij voor om de tarieven conform de uitgangspunten van het vastgestelde vGRP vast te stellen zodat een kostendekkend tarief gehanteerd wordt. Voor de Rioolheffing geldt dat in 2024 het tarief met 13% stijgt naar een tarief van € 220,08. Dit was € 194,76 in 2023. In de paragraaf Lokale heffingen vindt u een nadere toelichting hierover.
Effecten bijdrage aan WM8KTD De begroting 2024 van de WM8KTD is reeds voor de behandeling van de Kadernota 2024-2027 vastgesteld zonder uiteraard de daarin opgenomen voorstellen die betrekking hebben op de WM8KTD. Daarnaast zijn er nog een paar ontwikkelingen, die van invloed zijn op de bijdrage aan de WM8KTD. Voor de WM8KTD is hiervoor nog een begrotingswijziging nodig om de begroting 2024 van de WM8KTD op het gewenste peil te krijgen. In totaal gaat de bijdrage van onze gemeente aan de WM8KTD met € 2.118.000 omhoog. Hiervan heeft € 2.107.000 betrekking op voorstellen, die in de Kadernota 20242027 zijn vermeld. Voor wat betreft de ontwikkelingen na de Kadernota 2024-2027 gaat de bijdrage van onze gemeente aan de WM8KTD nog omhoog met een bedrag van € 11.000. Omdat de processen van de WM8KTD en de gemeente ten aanzien van de begroting niet synchroon lopen, hebben we er bewust voor gekozen om op deze plek een toelichting te geven op de ontwikkeling van de bijdrage aan de WM8KTD vanuit de begroting 2023 naar de begroting 2024 toe. U vindt daarom in de programma's geen afzonderlijke toelichting op het verschil in de bijdrage aan de WM8KTD. In de onderstaande tabel hebben we samengevat hoe de bijdrage zich via de verschillende besluitmomenten heeft ontwikkeld.
Vervolgens is een overzicht opgenomen van alle afzonderlijke wijzigingen met een effect op de bijdrage vanaf de primitieve begroting 2024-2027 van de WM8KTD. Het effect van deze begrotingswijzigingen is al meegenomen in onze begroting 2024. U ontvangt voor deze wijzigingen dus geen afzonderlijk raadsvoorstel meer. In de besluitvorming onder punt 2 is dit formeel op de juiste wijze vertaald.
Gemeente Achtkarspelen 18
Begroting 2024-2027
Ontwikkeling begroting WM8KTD bedragen x € 1.000 Bijdrage 8K 17.939
2024 Bijdrage TD 18.515
36.455
815
820
1.635
2.411
1.858
4.269
Primitieve begroting 2024-2027; jaarschijf 2024 Ontwikkelingen na Kadernota 2024-2027 met effect op de bijdrage Wijzigingen n.a.v. Kadernota 2024-2027
21.165
21.193
42.358
11
85
96
2.107
2.291
4.398
Bijdragen begroting na wijziging
23.283
23.569
46.852
Primitieve begroting 2023-2026; jaarschijf 2024 Kadernota 2023 en overige actualiseringen; decemberwijziging 2023 Ontwikkelingen in primitieve begroting WM8KTD
Gemeente Achtkarspelen 19
Totaal
Begroting 2024-2027
Bijdragen van 8K en TD aan de WM8KTD (bedragen x € 1.000)
2024 8K
TD
2025 Totaal
8K
2026
TD
Totaal
8K
2027
TD
Totaal
8K
TD
Totaal
Primitieve begroting
21.165 21.193 42.358 20.849 20.858 41.708 20.774 20.791 41.564 20.749 20.766 41.515
Voorgestelde wijzigingen
2.118
2.376
4.494
1.902
2.161
4.064
144
271
414
164
291
456
11
85
96
7
85
92
15
85
100
36
106
142
2.107
2.291
4.398
1.895
2.076
3.971
128
186
314
128
186
314
Ontwikkelingen na Kadernota met effect op bijdrage Wijzigingen n.a.v. Kadernota 2023-2026 Saldo 2024 - 2027
23.283 23.569 46.852 22.752 23.020 45.771 20.917 21.061 41.979 20.913 21.057 41.971
Dit saldo bestaat uit de volgende wijzigingen. Effecten op de bijdrage aan WM8KTD
(bedragen x € 1.000)
2024 8K
TD
2025 Tot.
8K
2026
TD
Tot.
8K
2027
TD
8K
21.193 42.358
20.849
20.858 41.708
Voorgestelde wijzigingen
2.118
2.376
4.494
1.902
2.161
4.064
144
271
414
164
291
456
WM: KN 2024-2027 en Raad 22-06-2023;
29
29
58
29
29
58
29
29
58
29
29
58
WM: KN 2024-2027: Optimaliseren bewustwording
-
4
4
-
4
4
-
4
4
-
4
4
WM: KN 2024-2027; Bestuur communicatieadviseur;
-
124
124
-
124
124
-
-
-
-
-
-
WM: KN 2024-2027; Coördinator Maatschappelijk
56
56
112
56
56
112
-
-
-
-
-
-
WM: KN 2024-2027; Digitaliseren fysiek archief Inkomen
13
13
25
-
-
-
-
-
-
-
-
-
WM: KN 2024-2027; Ekstra formaasje Frysk taalbelied;
25
25
50
25
25
50
-
-
-
-
-
-
00.04.06
Vastgoed; 06.12
en Participatie; 06.02 05.04
Gemeente Achtkarspelen
20.749
Tot.
21.165
afvalscheiding; 07.03 TD
20.791 41.564
TD
Vastgestelde primitieve begroting
Kwaliteitsmedewerker FUMO
20.774
Tot.
20
20.766 41.515
Begroting 2024-2027 WM: KN 2024-2027; Financiën - AOIB en Senior
201
201
402
201
201
402
-
-
-
-
-
-
WM: KN 2024-2027; Formatie stikstof; 07.02
36
36
72
36
36
72
-
-
-
-
-
-
WM: KN 2024-2027; Gebiedsregisseur in de
102
102
204
102
102
204
-
-
-
-
-
-
WM: KN 2024-2027; Gebiedsteam-zorg in de school
132
132
264
-
-
-
-
-
-
-
-
-
WM: KN 2024-2027; Horeca - evenementenbeleid; 01.07
24
24
47
24
24
47
-
-
-
-
-
-
WM: KN 2024-2027; HRM - strategische ondersteuning
365
365
729
303
303
605
-
-
-
-
-
-
WM: KN 2024-2027; I&A - Abonnement Datafryslân;
-
33
33
-
31
31
-
31
31
-
31
31
WM: KN 2024-2027; I&A - Applicaties naar cloud;
30
30
60
30
30
60
30
30
60
30
30
60
WM: KN 2024-2027; I&A - continuïteit en kwaliteit van
638
638
1.276
638
638
1.276
-
-
-
-
-
-
WM: KN 2024-2027; I&A - Sociaal Intranet applicatie;
35
35
70
15
15
30
15
15
30
15
15
30
WM: KN 2024-2027; I&A - Structureel maken
-
-
-
13
13
25
13
13
25
13
13
25
WM: KN 2024-2027; Juridische zaken - inkoop -
42
42
84
42
42
84
-
-
-
-
-
-
WM: KN 2024-2027; Juridische zaken -
25
25
49
26
26
52
-
-
-
-
-
-
WM: KN 2024-2027; Jurist handhaving; 01.01
99
99
198
99
99
198
-
-
-
-
-
-
WM: KN 2024-2027; Jurist veiligheid; 01.02
29
29
58
29
29
58
-
-
-
-
-
-
WM: KN 2024-2027; Openstelling vrijdagmorgen;
-
22
22
-
22
22
-
22
22
-
22
22
WM: KN 2024-2027; Publiekszaken - Piek
42
42
84
42
42
84
42
42
84
42
42
84
financieel adviseur; 00.04.51
huisartsenpraktijk (POH Jeugd); 06.08 (GIS); 04.02
en advisering; 00.04.50 00.04.26 00.04.24
informatievoorziening; 00.04.52 00.04.25
thuiswerkvoorzieningen ICT; 00.04.28 flexibele schil; 00.04.11
inkoopcoördinator; 00.04.10
00.04.36
reisdocumenten 2024 t/m 2028; 00.04.35
Gemeente Achtkarspelen
21
Begroting 2024-2027 WM: KN 2024-2027; Teamleider HRM; 00.04.03
68
68
136
68
68
136
-
-
-
-
-
-
WM: KN 2024-2027; Teamleider I&A; 00.04.02
68
68
136
68
68
136
-
-
-
-
-
-
WM: KN 2024-2027; Uitvoeringsplan Participatiewet -
51
51
102
51
51
102
-
-
-
-
-
-
WM: Motie P0 -M5 (8K) - KN 2024-2027; Publiekszaken
- 42
-
- 42
- 42
-
- 42
- 42
-
- 42
- 42
-
- 42
WM: Raad 02-11-2023: Actualisering ombuigingen
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
WM: Raad 02-11-2023; Actualisatie kapitaallasten
-4
-4
-8
-4
-4
-8
-2
-2
-4
19
19
38
- 109
109
-
- 112
109
-3
- 106
106
-
- 106
106
-
WM: Raad 02-11-2023; Indexatie HR verzekeringen
2
2
5
2
2
5
2
2
5
2
2
5
WM: Raad 02-11-2023; Indexering 2024 cluster
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
WM: Raad 02-11-2023; Niet realiseren taakstelling
62
62
124
62
62
124
62
62
124
62
62
124
WM: Raad 03-11-2022; Dorpencoördinator van tenzij
93
- 93
-
93
- 93
-
93
- 93
-
93
- 93
-
WM: Raad 12-10-2023; Actualisatie budgetten interne
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
WM: Raad 12-10-2023; Bijstelling abonnementskosten
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
WM: Raad 12-10-2023; Overboeking budget ruimtelijke
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
WM: Raad 12-10-2023; Project sociale kaart
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
WM: Raad 22-06-2023; Actualisering taakstellingen
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
WM: Raad 22-06-2023; Anonimiseringstool - Wet open
8
8
15
8
8
15
8
8
15
8
8
15
WM: Raad 22-06-2023; Investering total station
2
2
3
2
2
3
2
2
3
2
2
3
Inzet jobhunter; 06.07
- Piek reisdocumenten 2024 t/m 2028; 00.04.35
2024-2028
WM: Raad 02-11-2023; Actualisering verdeling personeelskosten naar exploitatie.
bedrijfsvoering
digitaal toezicht naar 50-50 diensten
mobiele pinapparaat deurwaarder ordening naar ICT
overheid (Woo)
Gemeente Achtkarspelen
22
Begroting 2024-2027
Bijdragen begroting na wijziging
Gemeente Achtkarspelen
23.283
23.569 46.852
22.752
23.020 45.771
20.917
21.061 41.979
20.913
23
21.057 41.971
Begroting 2024-2027
WONEN EN WERKEN Wonen We werken verder aan het uitvoeren van ons woningbouwprogramma dat ook een onderdeel vormt van de woondeals. Deze woondeals zijn door het Rijk, via de Nationale Woon- en Bouwagenda, geïnitieerd en het Rijk spant zich hiermee in om het aantal nieuwe woningen te vergroten. De minister benadrukt in de Nationale Woon- en Bouwagenda met name het belang van de bouw van betaalbare woningen wat een substantieel bestandsdeel vormt van deze agenda. Speciale aandacht hierbij is er voor het toegankelijk houden van de woningmarkt voor met name starters. Op dit moment hebben we voldoende plannen in de pijplijn, die ontwikkeld kunnen worden naast de harde plancapaciteit en de plannen die in procedure zijn. We blijven oog houden voor toevoeging van betaalbare huur en koop, voor het stimuleren van doorstroming waardoor de bestaande woningen ook toekomstbestendiger en duurzamer worden, voor spreiding over de gemeente en voor het toevoegen van plannen met kwaliteit en meerwaarde. Voor specifieke doelgroepen, zoals starters en statushouders, is de komende tijd meer aandacht nodig. Wij zetten instrumenten zoals de doelgroepenverordening en het nieuwe participatietraject in die helpen het proces van woningbouw te versnellen. Hierbij moeten wij er wel rekening mee houden dat versnelling ook een beroep doet op de schaarse ambtelijke capaciteit.
Dit vraagt om heldere prioritering mede in relatie tot de inzet die nodig zal zijn voor de ontvlechting en opbouw van onze nieuwe organisatie. Frysk Programma Landelijk Gebied (FPLG) Met het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) wil het Rijk voor 2030 de natuur ruimte bieden voor herstel en versterking, de kwaliteit van water en bodem verbeteren en meer doen tegen klimaatverandering, samengevat gezonde natuur, schoon water en schone lucht. Het Fries Programma Landelijk gebied (FPLG) is op tijd (voor 1 juli) door de provincie bij het Rijk ingeleverd. Het (demissionaire) kabinet heeft voor het NPLG 24,3 miljard beschikbaar gesteld. Alle provincies hebben hun gebiedsprogramma ingeleverd en de benodigde middelen voor de uitvoering van deze gebiedsprogramma’s overschrijdt ruim het beschikbare bedrag. Dit kan leiden tot vertraging maar de provincie continueert het proces en overleg met de partners. Het programma is belangrijk voor ons grondgebied maar op dit moment is niet bekend welke financiële bijdrage we tegemoet kunnen zien. Wij volgen de ontwikkelingen en houden aansluiting bij het proces waar de provincie de regie over voert. Wij zetten geen ambtelijke capaciteit in als hiervoor geen middelen beschikbaar worden gesteld door het Rijk c.q. de provincie. Duurzaamheid In 2021 zijn zowel de Duurzaamheidsagenda als de Transitievisie Warmte vastgesteld.
De afgelopen jaren heeft de uitvoering hiervan een beroep gedaan op de gemeente, haar inwoners en de bedrijven en instellingen. Dit zal de komende jaren zeker ook het geval zijn nu er Rijksmiddelen beschikbaar zijn gesteld voor de uitvoering van de Transitievisie Warmte. In 2024 vindt een eerste evaluatie van de Duurzaamheidsagenda plaats. De raad wordt verder door middel van de jaarlijkse monitor van de voortgang van de Duurzaamheidsagenda op de hoogte gehouden. Opstellen Warmte Uitvoering Programma's, verdere verkenning Transitievisie Warmte Voor de uitvoering van de Transitievisie warmte moeten Wijk Uitvoeringsplannen worden gemaakt. In samenspraak met de dorpen zullen concrete plannen worden gemaakt en uitgevoerd om de dorpen, in fasen, uiteindelijk aardgasvrij te maken. Hier zijn projectleiders voor nodig om samen met de dorpen en een integraal gemeentelijk projectteam aan de slag te gaan.
Gemeente Achtkarspelen
24
Begroting 2024-2027
In april 2023 hebben wij hiertoe ruim € 1,5 miljoen bij het Rijk aangevraagd en toegekend gekregen. Deze CDOKE-middelen (Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid) zijn in eerste instantie toegekend voor de periode tot 31 december 2025 en moeten voor tenminste 90% worden besteed aan ambtelijke capaciteit. Na 2025 komen nieuwe middelen van het Rijk beschikbaar om continuïteit van de inzet te kunnen garanderen. Omgevingswet De invoering van de Omgevingswet is inmiddels definitief en start op 1 januari 2024. Sinds medio 2022 werken we volgende de bedoeling van de Omgevingswet, echter wel binnen de huidige wettelijke kaders. De wet beoogt modernisering, bundeling en vereenvoudiging van wet- en regelgeving op het gebied van de fysieke leefomgeving. Met als basis een goede balans tussen het benutten en beschermen van onze leefomgeving. De Omgevingswet brengt een omvangrijke transitieopgave met zich mee. Deze transitie loopt ook na de inwerkingtreding nog door tot in ieder geval 2030. Het jaar 2024 staat in het teken van het daadwerkelijk handelen binnen de nieuwe wettelijke kaders. Het opgeleverde handboek omgevingsplan en ook het oefenen sinds medio 2022 helpt ons daarbij. De afhankelijkheid van een landelijk ingesteld goed werkend Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) is er ook en we moeten ervaren hoe dit gaat werken vanaf 2024.
Verschuiving taken naar Fumo Uit de Omgevingswet volgt dat we een belangrijk deel van onze taken op gebied van Milieu (vergunningen, toezicht en handhaving) hebben overgedragen aan de Omgevingsdienst, de Fumo. Het financiële effect hiervan op onze gemeentelijke begroting, is verwerkt in deze voorliggende begroting. Organisatieplan Om het cluster Ruimte tot een toekomstbestendig organisatieonderdeel te maken is een organisatieplan gemaakt en deze is door de raad vastgesteld. We ontwikkelen het onderdeel Ruimte door naar een toekomstbestendig cluster waarmee we de doelen van de Omgevingswet en de lokale, bestuurlijke ambities in de gemeente optimaal kunnen waarmaken. We zetten daarbij in op professionalisering (kennis en gedrag) en faciliteren door o.a. de organisatiestructuur aan te passen. Alles met het doel om de dienstverlening te verbeteren. De organisatie heeft per 1 januari 2023 een aantal organisatorische aanpassingen doorgevoerd, wel met een voorlopig karakter. Na de evaluatie in de loop van 2024 en afhankelijk van hoe de nieuwe organisaties van de beide gemeentes er uit gaan zien maken we definitieve keuzes. Het organisatieplan heeft een voorlopig karakter, met name vanwege; Ervaringen in de praktijk met de Omgevingswet, het nieuwe klantproces, de gewijzigde functies en de omvang van deze functies zullen ongetwijfeld leiden tot bijstelling van het plan.
We weten niet goed hoe de markt zich zal ontwikkelen de komende jaren (schaarste). De mate waarin we onze ambities kunnen waarmaken zijn daarvan sterk afhankelijk. Inkoop energie (OVEF) Voor 2024 kopen we gas en elektriciteit in via de OVEF volgens het zelflevermodel. Dit model houdt in dat OVEF wordt aangemerkt als energieleverancier waardoor de inkoop van elektriciteit en gas niet meer (Europees) aanbesteed hoeft te worden. Daarbij vergroot dit de mogelijkheid invloed uit te oefenen op wat voor soort (groen of grijs) en waar we wel of geen (Rusland) gas en elektriciteit in willen kopen. In 2024 wordt de elektriciteit op de kort termijnmarkt ingekocht, op deze wijze is het mogelijk om groene elektriciteit in te kopen. Daarbij is de inschatting dat de inkoopprijzen voor deze korte termijnmarkt voordeliger zijn dan de lange termijnmarkt. Voor gas heeft OVEF 60% van Gemeente Achtkarspelen
25
Begroting 2024-2027 de ingeschatte behoefte ingekocht, het restant wordt later via de termijnmarkt ingekocht. De inkoopkosten van elektriciteit en gas ontwikkelen zich in lijn met eerdere inschattingen/verwachtingen die in de meerjarenbegroting zijn opgenomen. Voor 2024 wordt hetzelfde (2023) verbruik verwacht met lagere prijzen voor elektrisch en gas, waarbij wel wordt gerekend met licht stijgende kosten voor energiebelasting en netbeheer. In totaliteit wordt een 10% lager budget, ten opzichte van de herziene budgetten van 2023, voldoende geacht.
Gemeente Achtkarspelen
26
Begroting 2024-2027
SAMENLEVING WMO/Participatie/Jeugd De uitdaging om onze inwoners passende ondersteuning te bieden én collectieve maatschappelijke voorzieningen te behouden is groot. Wij willen met de middelen die daarvoor beschikbaar zijn de sociale basis optimaal versterken om de transformatie een stap verder te brengen. Samen met onze partners in het voorliggend veld en de professionele zorgaanbieders willen we aan de slag om de sociale basis op orde te krijgen en te versterken. Alleen dan kunnen we onze kwetsbare inwoners voldoende en kwalitatief goede ondersteuning bieden. Om dit op een zorgvuldige wijze te doen is in ANNO verband besloten om een Woon/Zorg en Welzijnsvisie te realiseren in 2024. Mede op basis van deze opgave is besloten de Inkoopstrategie Wmo/Participatie tot nader order on hold te zetten. Tevens is de voorgenomen doordecentralisatie Beschermd Wonen uitgesteld. Landelijke ontwikkelingen, zoals Hervormingsagenda en wellicht Toekomstscenario zullen een enorme impact hebben op de jeugdhulpketen. De financiële gevolgen hiervan voor onze gemeente zijn nog niet duidelijk. Ook de Inkoop Jeugd en bijbehorende strategie bij het SDF is vertraagd. De discussie met het Rijk over het compenseren van gemeentelijke tekorten op het terrein van Jeugd en Wmo loopt ook in 2024 door. Het beheersen van onze Wmo-kosten is complex.
Dat komt onder meer door het in 2019 in de Wmo geïmplementeerde abonnementstarief. Ook de toenemende vergrijzing, waarbij het streven is om (oudere) inwoners zo lang mogelijk thuis te laten wonen met ambulante ondersteuning, speelt hierbij een belangrijke rol. We willen meer inzetten op preventie en het beroep op curatieve zorg verminderen. Deze beweging zetten we in gang door bij de huisartsenpraktijken en op de scholen (BO en VO) in de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen een gebiedsteammedewerker in te zetten. Ook het Jongerenwerk is in beide gemeenten gericht op preventie. Een aantal momenten in de week zijn de jongerenwerkers aanwezig in de scholen voor Voortgezet Onderwijs. Een positieve ontwikkeling is dat het aantal uitkeringen nog steeds dalende is. Op dit moment is er sprake van spanning op de arbeidsmarkt waardoor in bijna alle sectoren personeelstekorten zijn. Wie kan en wil werken is aan het werk. We zien dat veel van onze inwoners die een bijstandsuitkering ontvangen helaas niet profiteren van de ruime arbeidsmarkt. Deze inwoners hebben een grote afstand tot de arbeidsmarkt, vaak door een combinatie van verschillende problemen.
Versterking Sociale basis We willen de partijen die éénmalig subsidie hebben aangevraagd in het kader van de subsidieregeling Versterken Sociale Basis, en met wie de gemeente een langdurige subsidierelatie heeft opgebouwd, de zekerheid te geven dat zij ook in de komende jaren hun activiteiten voor de inwoners kunnen uitvoeren. Daarom willen wij deze partijen voor de jaren 2024 - 2027 subsidie toekennen. In deze periode gaan we met deze partijen in gesprek over de samenwerking tussen de verschillende partijen en hoe we het aanbod binnen de sociale basis zo goed mogelijk (efficiënt en effectief) kunnen inrichten. Ook wordt in deze periode een nieuwe subsidieregeling opgesteld die vanaf 2027 van kracht zal zijn. Immigratie De taakstelling van het Rijk om statushouders te huisvesten, is in 2023 bijna verdubbeld ten opzichte van 2022. Dit legt druk op de uitvoeringscapaciteit. We moeten meer uitkeringen verstrekken en voor meer statushouders de regie voeren op inburgering en
Gemeente Achtkarspelen
27
Begroting 2024-2027 participatie. Mogelijk komen wij bij de Kadernota in 2024 met een verzoek om extra uitbreiding van de uitvoeringsteams. Wij verwachten dat de taakstelling in 2024 hoger is dan de taakstelling 2023. Door deze verhoogde taakstelling wordt het steeds lastiger om tijdig voldoende woningen te vinden voor statushouders. In Achtkarspelen heeft het college daarom besloten om een doorstroomlocatie te gaan realiseren (pand Herbranda 1 in Buitenpost), om een deel van de achterstand in de taakstelling in te halen. Ook worden er in onze gemeente in 2024, in gemeentelijke en particuliere opvang, Oekraïense ontheemden opgevangen. Hiermee voldoet de gemeente aan de verhoogde taakstelling van 1 juli 2023. In 2024 lopen een aantal overeenkomsten met locaties af, bezien moet worden of deze kunnen worden verlengd of dat gezocht moet worden naar alternatieve locaties. MOA Als gevolg van de inwerkingtreding van de Wet Bestuur en Toezicht Rechtspersonen houdt de MOA de huidige governance, waarbij het college het stichtingsbestuur vormt, tegen het licht. In de Notitie Verbonden Partijen staat dat wij jaarlijks een verbonden partij evalueren. Dit jaar evalueren we de MOA. Deze twee sporen brengen we bij elkaar. We zijn met de directie van de MOA in gesprek over de uitwerking hiervan.
Gemeente Achtkarspelen
28
Begroting 2024-2027
BESTUUR EN DIENSTVERLENING Organisatieontwikkeling De kadernota heeft ons een helder inzicht gegeven in de uitdagingen waarmee onze organisatie te maken heeft. Het is een tijd waarin we voorlopig nog geconfronteerd blijven met een hoge werkdruk, veelvuldige personele wisselingen en de complicaties van een krappe arbeidsmarkt. Het is ook een tijd waarin de stabiliteit en continuïteit van onze bedrijfsvoering onder druk staat door de toenemende afhankelijkheid van externe inhuur van personeel. Voor een aantal voorzienbare onderwerpen en beleidsterreinen is hierop in de kadernota geanticipeerd. De door de raad geaccordeerde onderwerpen zijn verwerkt in deze begroting. Terwijl we de uitdagingen op het personele vlak in goede banen proberen te leiden, komt er nog een complexe opgave bij: de ontvlechting van de werkmaatschappij 8KTD en de opbouw van twee nieuwe organisaties in Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen. Voor de ontvlechting is in september een begeleidend bureau geselecteerd. Duidelijk is dat aanvullend een significante inspanning van medewerkers van de werkmaatschappij 8KTD nodig zal zijn, zowel in termen van deskundigheid als in capaciteit. Specifiek zullen medewerkers uit het cluster Organisatie & Ontwikkeling de frontlinie vormen van dit proces.
Gezien onze bestaande uitdagingen versterkt dit project de noodzaak om nog nadrukkelijker aandacht te besteden aan keuzes rondom de uitvoering van bestaand beleid: welke taken kunnen we wel of niet blijven uitvoeren en van welk niveau? De begroting laat daarmee de onvermijdelijke spanning zien tussen het waarborgen van dagelijkse dienstverlening en de toegevoegde druk van de ontvlechting van 8KTD. In de budgetten moet rekening worden gehouden met (tijdelijke vervanging van) de expertise en capaciteit die nodig is voor dit ontvlechtingsproces en die voor een belangrijk deel uit de eigen organisatie komen. Daarnaast blijft de nieuwe toekomst en de wijze waarop wij onze organisatie en dienstverlening naar onze gemeenschap inrichten centraal staan. Een duurzaam perspectief voor medewerkers en de noodzaak van investeringen in de huidige organisatie is daarbij van belang. In deze begroting stellen we voor om, vanwege de onzekerheid over het toekomstscenario, te investeren in extra capaciteit van medewerkers voor een periode van twee jaar. Met het ontwikkelen van de nieuwe organisatie ontstaat daarbij de benodigde keuzeruimte voor het definitief inrichten van de werkzaamheden. Tenslotte is het essentieel op te merken dat de financiële effecten van toekomstige samenwerkingsbesluiten buiten deze begroting vallen.
Zodra er meer duidelijkheid is over de richting die we inslaan, zullen we een specifiek en gedetailleerd uitvoeringsvoorstel opstellen en aan de raad voorleggen. Mogelijke financiële gevolgen ontvlechting Bij de behandeling van de Kadernota 2024-2027 is motie P0-M2 "Ontvlechting- en opbouwoperatie opnemen in begroting" aangenomen. De strekking van deze motie betekent dat er wordt gevraagd om in de begroting 2024 en verder een vertaling op te nemen van de benodigde uitgaven voor de ontvlechtings- en opbouwoperatie. Bij het uitbrengen van deze begroting is dit beeld nog onvoldoende concreet, omdat nog volop gewerkt wordt aan het plan van aanpak voor ontvlechting dat eind november aan de raad wordt aangeboden. Daarnaast zullen er vanaf nu tot eind 2024 incidentele kosten worden gemaakt. Het voorstel is om dit op basis van het in de raad besproken plan van aanpak in de begrotingswijzigingen van december aan u voor te leggen. Deze incidenteel benodigde middelen worden ten laste van de Algemene Reserve gebracht.
Gemeente Achtkarspelen
29
Begroting 2024-2027
2 BESLUITVORMING Wij stellen u voor: 1. De begroting voor het jaar 2024 en de meerjarenraming 2025-2027 vast te stellen, inclusief de per programma voorgestelde onttrekkingen aan en stortingen in reserves; 2. Kennis te nemen van het effect op de bijdrage aan de WM8KTD voor de wijzigingen waarop dit van toepassing zoals vermeld in paragraaf 1.3.2 en te besluiten geen zienswijze in te dienen voor de wijzigingen van de begroting 2024-2027 van de WM8KTD. 3. Akkoord te gaan met de uiteenzetting van de financiële positie van de gemeente en de daarbij behorende bijlagen, zoals verwoord en opgenomen in de programmabegroting; 4. Akkoord te gaan met de lastenontwikkeling voor de burger, zoals opgenomen in paragraaf Lokale heffingen; 5. Akkoord te gaan met de overige uitgangspunten voor het tarievenbeleid zoals voorgesteld in paragraaf Lokale heffingen; 6. Akkoord te gaan met grondprijzenbeleid voor het jaar 2024 zoals voorgesteld in de paragraaf Grondbeleid; 7. De in paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing beschreven risico's te bevestigen. Vastgesteld in de openbare vergadering van de gemeenteraad van 2 november 2023. De voorzitter, De griffier,
Gemeente Achtkarspelen
30
Begroting 2024-2027
3 BELEIDSBEGROTING
Gemeente Achtkarspelen
31
Begroting 2024-2027
3.1 Programmaplan
Gemeente Achtkarspelen
32
Begroting 2024-2027
0. Bestuur en ondersteuning
Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen In dit programma gaat het over de dienstverlening ter ondersteuning van onze eigen bestuursorganen, maar ook aan onze burgers, bedrijven en organisaties. Als bestuur willen we transparant, efficiënt en integer zijn en voor onze samenleving dienstbaar, laagdrempelig, herkenbaar en aanspreekbaar. Speerpunten in dit programma zijn een efficiënte en klantgerichte dienstverlening. Hierbij heeft de samenwerking met Achtkarspelen een belangrijke meerwaarde. Ten behoeve van deze (ambtelijke) samenwerking is het van belang dat de gemeentebesturen van beide gemeenten in hun zelfstandige rol regelmatig met elkaar in contact treden. Voor 2024 is het interne speerpunt gericht op de organisatieontwikkeling, waarbij we in de periode tot en met 2024 volop bezig zijn met het ontvlechten van de huidige organisatie en het opbouwen van de nieuwe gemeentelijke organisatie. Uitwerking Kadernota 2024-2027 In de Kadernota 2024-2027 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kadernota zoals die op 13 juli 2023 door uw raad opiniërend is besproken.