05 - Bijlage 1 - Programmabegroting 2025-2028
Tekst van het document
Begroting 2025-2028
Inhoudsopgave Inhoudsopgave ..................................................................................................... 2 1 BEGROTING ....................................................................................................... 4 1.1 Inleiding ...................................................................................................... 4 1.2 Leeswijzer .................................................................................................... 5 1.3 2024 in vogelvlucht ....................................................................................... 6 1.3.1 Begroting in beeld ................................................................................... 7 1.3.2 Ontwikkelingen in beleid ......................................................................... 10 2 BESLUITVORMING ............................................................................................. 31 3 BELEIDSBEGROTING .......................................................................................... 32 3.1 Programmaplan ........................................................................................... 33 0. Bestuur en ondersteuning ............................................................................ 34 1. Veiligheid .................................................................................................. 40 2.
Verkeer, vervoer en waterstaat .................................................................... 44 3. Economie................................................................................................... 47 4. Onderwijs .................................................................................................. 50 5. Sport, cultuur en recreatie ........................................................................... 54 6. Sociaal domein ........................................................................................... 58 7. Volksgezondheid en milieu ........................................................................... 67 8. Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing .............................................. 71 Overhead ...................................................................................................... 74 3.2 Paragrafen .................................................................................................. 77 3.2.1 A Lokale heffingen .................................................................................. 78 3.2.2 B Weerstandsvermogen c.a. .................................................................... 87 3.2.3 C Onderhoud kapitaalgoederen ..............................................................
103 3.2.4 D Financiering ..................................................................................... 107 3.2.5 E Bedrijfsvoering .................................................................................. 110 3.2.6 F Verbonden partijen ............................................................................ 114 3.2.7 G Grondbeleid ..................................................................................... 131 3.2.8 H Wet open overheid ............................................................................ 135 4 FINANCIËLE BEGROTING .................................................................................. 138 4.1 Overzicht baten en lasten ........................................................................... 139 4.1.1 Meerjarenbegroting .............................................................................. 139 4.1.2 Toelichting .......................................................................................... 141 4.1.3 Baten en lasten per taakveld ................................................................. 147 4.2 Uiteenzetting financiële positie en toelichting................................................. 151 4.2.1 EMU-saldo ...........................................................................................
151 4.2.2 Investeringen ...................................................................................... 152 4.2.3 Financiering......................................................................................... 154 4.2.4 Reserves ............................................................................................. 155
Gemeente Achtkarspelen
2
Begroting 2025-2028
4.2.5 Voorzieningen ...................................................................................... 156 4.3 Meerjarenbalans ........................................................................................ 157 4.4 Subsidieoverzicht ....................................................................................... 158
Gemeente Achtkarspelen
3
Begroting 2025-2028
1 BEGROTING 1.1 Inleiding Begroting 2025-2028 Een hordenloop naar een nieuw Achtkarspelen! Per 1 januari 2025 is de ontvlechting een feit en staat het begin van een nieuwe organisatie in de steigers. Met veel energie is gewerkt aan de ontvlechting en de opbouw van de nieuwe organisatie. Zo’n proces gaat met vallen en opstaan. Stappen vooruit en soms weer een tikkie terug. Met vertrouwen starten we het nieuwe jaar, wetende dat er nog een enorme uitdaging ligt op velerlei gebied. Zo zijn er uitdagingen op personeelsgebied, op ICT- gebied en niet in de laatste plaats op financieel gebied. Dat allemaal in een wereld om ons heen waar veel aan de hand is. Oorlogen, vluchtelingen, een nieuw kabinet en een op hol geslagen klimaat. Financiële afgrond Hoewel het kabinet aangeeft dat elke regio telt worden veel gemeenten het ravijn in geduwd, waarbij het nog maar de vraag is of het een ravijn is of een afgrond. De gemeente Achtkarspelen heeft te maken met een optelsom van uitdagingen: Een forse korting van het gemeentefonds -
De herverdeling van het gemeentefonds dat dramatische effecten heeft voor gemeenten als Achtkarspelen
-
De ontvlechting die niet alleen incidenteel veel geld kost, maar ook structureel nadelige effecten heeft.
Daarnaast is Achtkarspelen beperkt in het realiseren van extra inkomsten. Andere gemeenten hebben robuuste opbrengsten uit toeristenbelasting en parkeerbelasting. Die mogelijkheden zijn in Achtkarspelen helaas zeer beperkt. Perspectief In 2025 lukt het nog net om een sluitende begroting op te leveren. Vanaf het ravijnjaar 2026 nemen de zorgen en de verwachte tekorten enorm toe. In de aanloop van de kadernota 2026-2029 worden 7 lijnen uitgewerkt die moeten leiden tot een structureel sluitende begroting. Hoop op een rijksoverheid die elke regio mee laat tellen mag niet leiden tot een teleurstelling. Daarom wordt 2025 een jaar van opbouw, uitdagingen en de eerste stappen om een gezonde gemeente te blijven! Samen de schouders eronder voor een stabiel Achtkarspelen! Namens het college van Achtkarspelen
Harjan Bruining, wethouder financiën
Gemeente Achtkarspelen
4
Begroting 2025-2028
1.2 Leeswijzer In deze programmabegroting worden in de algemene hoofdstukken het beleid en de financiële middelen die daarbij horen op hoofdlijnen gepresenteerd. De verdere uitwerking vindt plaats in de programma’s.
In hoofdlijnen is de programmabegroting als volgt opgebouwd: BEGROTING IN ÉÉN OOGOPSLAG Dit is het vrije en daardoor meest toegankelijke deel. U vindt hierin de inleiding, de kaders en een overzicht van de huidige begroting ten opzichte van de vorige begroting. BESLUITVORMING Hierin staat concreet waarover u als raad een besluit neemt. BELEIDSBEGROTING De indeling hiervan is wettelijk verplicht en bevat o.a. • Programmaplan De programma's bestaan uit een aantal vaste onderdelen: ο
inhoudelijk, met daarin een korte beschrijving van het programma, de voorstellen uit de Kadernota en hoe die een plek hebben gekregen in deze begroting.
ο
beleidsindicatoren die verplicht zijn op grond van de BBV.
ο
financieel, de lasten en baten per programma inclusief een verklaring van de verschillen ten opzichte van de vorige begroting.
•
ο verbonden partijen. Paragrafen
De paragrafen zijn in feite een dwarsdoorsnede uit de programma's. Naast de programma's moeten gemeenten minimaal zeven programmaoverstijgende paragrafen in de begroting opnemen. In de paragrafen staat belangrijke informatie voor raadsleden om inzicht te bieden in de financiële positie van de gemeente, de beheersmatige kanten daarvan en de risico's. FINANCIËLE BEGROTING Dit is een financiële samenvatting van de baten en lasten vanuit de programma’s. Ook een prognose van de balans over de volgende vier jaren wordt hier gepresenteerd.
Gemeente Achtkarspelen
5
Begroting 2025-2028
1.3 2024 in vogelvlucht
Gemeente Achtkarspelen
6
Begroting 2025-2028
1.3.1 Begroting in beeld OM TE BEGINNEN De gemeente Achtkarspelen wordt gekenmerkt door rust en ruimte. Het prachtige coulisselandschap vormt een belangrijk onderdeel van de natuur in de gemeente. De dorpen Buitenpost en Surhuisterveen hebben uitstekende voorzieningen voor wonen, werken, winkelen, onderwijs en sport. Voor Buitenpost met haar gunstige ligging aan het spoor liggen steden zoals Leeuwarden en Groningen binnen handbereik. Surhuisterveen heeft met haar gunstige ligging ten opzichte van de A7 een prima uitgangspositie voor economische bedrijvigheid. De overige dorpen liggen verspreid in de gemeente, omgeven door gebieden met land- en akkerbouw. De gemeente Achtkarspelen heeft met ingang van dit begrotingsjaar een eigen ambtelijke organisatie. Vanuit het koersdocument 'De basis staat' is een inrichtingsplan opgesteld dat in 2025 verder wordt uitgevoerd. Zo gaat verder worden gebouwd aan de nieuwe organisatie. PROGRAMMA'S EN TAAKVELDEN De begroting van onze gemeente is verdeeld in programma's en daaronder liggende taakvelden. De indeling in programma's en taakvelden is verplicht gesteld in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). In de programma's vertellen we wat we willen bereiken en wat dat mag kosten.
We hebben de uitgaven verdeeld in drie aandachtsgebieden: • Wonen en werken • Samenleving • Bestuur en dienstverlening De inkomsten zijn verdeeld in; • Wat we van het Rijk ontvangen • Alle overige inkomsten uit lokale heffingen en andere inkomstenbronnen
Gemeente Achtkarspelen
7
Begroting 2025-2028
BEGROTING 2025 IN ÉÉN OOGOPSLAG Deze begroting geeft u in één oogopslag informatie over de inkomsten en uitgaven in 2025 van de gemeente Achtkarspelen (bedragen x € 1.000).
UITGAVEN
105.055
Bestuur en dienstverlening
22.187
Bestuur en ondersteuning
22.187
Samenleving
72.980
Onderwijs
3.599
Sociaal Domein
48.661
Sport, cultuur en recreatie
8.063
Veiligheid
2.788
Volksgezondheid en milieu
9.868
Wonen en werken
9.888
Economie
509
Verkeer, vervoer en waterstaat
6.587
Volkshuisvesting, RO en stedelijke vern.
2.791
INKOMSTEN
105.184
Lokale heffingen en overige inkomstenbronnen
35.965
Ontvangen wij van het rijk
69.219
RESULTAAT
Gemeente Achtkarspelen
129
8
Begroting 2025-2028
BALANS De balans is het overzicht van alle bezittingen en schulden op een bepaald moment. Deze momentopname laat zien hoe de organisatie er financieel voor staat. De balans bestaat uit twee delen. De twee zijdes van de balans Op de linkerkant van de balans zijn de bezittingen te vinden. Aan de rechterkant van de balans staan de schulden. Het verschil tussen bezittingen en schulden is het eigen vermogen. De balans is in evenwicht De balans laat eigenlijk zien hoe de bezittingen (de linkerkant) worden gefinancierd (de rechterkant). Een belangrijk kenmerk van de balans is dus dat de twee zijdes van de balans altijd aan elkaar gelijk zijn, vandaar de naam. Balans per 1 januari 2025 (x € 1.000) BEZITTINGEN Bezittingen 71.106 Voorraden, geld en vorderingen 18.607 TOTAAL
89.713
SCHULDEN Eigen vermogen Schulden
25.257 64.456
TOTAAL
89.713
Gemeente Achtkarspelen
9
Begroting 2025-2028
1.3.2 Ontwikkelingen in beleid
Algemene ontwikkelingen Inleiding De Kadernota 2025-2028, zoals die op 11 juli dit jaar met uw raad is besproken, was richtinggevend voor de voorbereiding van deze programmabegroting. De tijd heeft echter niet stilgestaan tussen het bespreken van de Kadernota en het moment van samenstellen van deze begroting. De tussentijdse ontwikkelingen worden in deze paragraaf nader toegelicht. Wij moeten een begroting vaststellen waarvan de uitgaven en inkomsten structureel en reëel in evenwicht zijn. Met deze begroting voor 2025 menen wij hieraan te voldoen. Uitgangspunten begroting 2025-2028 Bij de begrotingsopstelling van 2025-2028 wordt uitgegaan van het bestaand beleid zoals geformuleerd in de (meerjaren)begroting 2024-2027 en de Kadernota 2025-2028. De nieuwe beleidswensen op basis van de Kadernota 2025-2028 zijn geïntegreerd in deze begroting. Voor een toelichting verwijzen we u naar de programma’s. Daar waar nodig vinden bijstellingen plaats op grond van volumeaanpassingen in relatie tot de autonome ontwikkelingen van onze gemeente. Het kan dan gaan om aanpassingen aan zowel de uitgaven- als aan onze inkomstenkant. Ook vindt in de begroting een actualisatie plaats van het prijspeil. Dit alles mede gebaseerd op de eerder in dit jaar op de LIS geplaatste uitgangspunten voor de begroting 2025-2028. De (meerjaren)begroting 2025-2028 wordt uitgedrukt in verwachte prijzen van 2025.
Dit betekent dat we voor de jaren 2025 en verder uitgaan van een constant loon- en prijsniveau voor zowel de uitgaven als inkomsten. Bij de samenstelling van de meerjarenraming is uitgegaan van de begroting 2025. De ramingen zijn vervolgens doorgetrokken naar de jaren 2026, 2027 en 2028. De becijferingen kunnen voor een deel worden beschouwd als extrapolatie van de ramingen van het begrotingsjaar 2025, waarbij rekening is gehouden met: • stijging van inkomsten, zoals uit belastingopbrengsten • ontwikkelingen algemene uitkering gemeentefonds • ontwikkeling van de boekwaarden van de investeringen. Dit alles geeft het volgende beeld van de meerjarenbegroting 2025-2028.
Gemeente Achtkarspelen
10
Begroting 2025-2028
(x € 1.000)
2026
2027
2028
- 433
- 3.515
- 5.348
- 4.857
Ontwikkelingen na vaststelling Kadernota
562
239
371
600
Saldo begroting 2025-2028 na Kadernota
129
- 3.277
- 4.978
- 4.258
Saldo begroting 2025-2028 bij Kadernota
2025
Met de uitkomst van deze begroting voldoen wij in onze verwachting aan de toetsingscriteria van de provincie voor de meerjarenbegroting, die structureel en materieel in evenwicht dient te zijn.
Ontwikkeling van het begrotingssaldo Om u inzicht te geven in de ontwikkelingen op hoofdlijnen tussen de begroting 2024-2027 en de begroting 2025-2028 is onderstaande tabel opgenomen. Hierin is de ontwikkeling van de begroting tussen de beide jaren weergegeven inclusief de stand bij de Kadernota 2025 - 2028. De diverse ontwikkelingen worden daarna toegelicht onder Ontwikkelingen na Kadernota. (x € 1.000)
2026
2027
2028
311
- 3.998
- 5.934
- 6.063
- 743
483
586
1.206
Bestaand beleid
- 37
- 37
- 37
- 37
Gemeentefonds
571
1.793
1.897
2.518
Koersvertaling
- 1.317
- 1.317
- 1.317
- 1.317
Nieuw beleid
-5
-
-
-
Ontwikkeling lopende prijzen
45
44
43
42
- 433
- 3.515
- 5.348
- 4.857
Saldi jaren 2025-2028 uit Begroting 2024 Ontwikkelingen Kadernota
Saldo begroting 2025-2028 bij Kadernota
Gemeente Achtkarspelen
2025
11
Begroting 2025-2028
Ontwikkelingen na de Kadernota 2025
2026
2027
2028
Stand na kadernota 2025-2026
-433 -3.515
NAGEKOMEN ONTWIKKELINGEN
562
239
371
600
Bestaand beleid
-69
- 998
- 987
- 934
1.100
-
-
-
OZB-inflatiecorrectie 2%
129
129
129
129
Actualisatie afval 2025
-2
8
8
14
Actualisatie riolering 2025
93
105
96
169
Actualiseren begroting sportaccommodaties
- 27
- 27
- 27
- 27
Actualiseren kosten energie
116
116
116
116
- 573
- 470
- 470
- 470
Uitname reserve t.b.v. compensatie korting GF
Bijstelling structurele begroting DO 8K Diverse correcties TV0.8 stelposten
- 1.361 - 1.361
-5.348 -4.857
- 1.361 - 1.361
Herziening WMO-budgetten
458
472
472
472
Leges reisdocumenten
11
29
49
22
Voortzetting meting klantfeedback
- 14
-
-
-
Gemeentefonds
622
1.154
1.138
1.169
Septembercirculaire 2024
622
1.154
1.138
1.169
- 349
-276
- 139
7
Extra OZB 2,5% 2025 t/m 2028
162
331
504
682
Vertegenwoordiging aandeelhouderscommissie Stedin
-5
-5
-5
-2
Piofach taken BVO-ICT
AR
AR
AR
-
Meerkosten BVO-ICT
- 506
- 601
- 638
- 673
Ontwikkeling lopende prijzen
- 35
- 35
- 35
- 35
Actualisering salariskosten
LPO
LPO
LPO
LPO
Verhogen bijdrage FUMO
LPO
LPO
LPO
LPO
Verhogen bijdrage VRF
LPO
LPO
LPO
LPO
Verhoging budget (voormalig) College van B& W
- 35
- 35
- 35
- 35
OVERIG
393
393
393
393
Bestaand beleid
393
393
393
393
Temporisering kapitaallasten
393
393
393
393
Nieuw beleid
Totaal
Gemeente Achtkarspelen
129 - 3.277 - 4.978
- 4.258
12
Begroting 2025-2028
Verwerking in Begroting 2025-2026
Lastenontwikkeling burgers Voor de begroting 2025 worden de tarieven voor OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing aangepast aan de uitgangspunten die gehanteerd zijn voor het opstellen van de begroting 2025 en de ombuigingslijnen, die noodzakelijk zijn om hiermee de voorzieningen maximaal in stand te kunnen houden. Aanvullend is het voorstel om de komende de OZB vanaf 2025 tot en met 2028, jaarlijks met 2,5% extra te verhogen, in deze begroting verwerkt. Onroerendezaakbelasting Het OZB-tarief wordt in 2025 verhoogd met een inflatiecorrectie van 2% met aanvullend 2,5% in de komende vier jaar. Dit vanwege het in de komende jaren oplopende begrotingstekort, maar ook omdat, naar verwachting, de werkelijke inflatie hoger uitvalt dan de uitgangspunten waarmee in de begroting is gerekend. Afvalstoffenheffing De Afvalstoffenheffing daalt voor de meerpersoonshuishouden en eenpersoonshuishoudens met respectievelijk 2,77% en 2,74%. Hoewel de totale lasten voor het verwerken van afvalstoffen in 2025 gaan stijgen wordt het realistisch geacht een bedrag uit de voorziening Afvalstoffenheffing in te zetten wat ertoe leidt dat het tarief voor de afvalstoffenheffing over 2025 wat lager is dan in 2024. Tarieven afvalstoffenheffing
Begroting Begroting
Verschil
Verschil %
2024
2025
Meerpersoonshuishouden
350,40
340,68
-9,72
-2,77%
Eenpersoonshuishouden
245,28
238,56
-6,72
-2,74%
Rioolheffing Voor de rioolheffing stellen wij voor om de tarieven conform de uitgangspunten van het vastgestelde vGRP vast te stellen zodat een kostendekkend tarief gehanteerd wordt. In de paragraaf Lokale heffingen vindt u hierover een nadere toelichting. De rioolheffing stijgt in 2025 met 7% naar een bedrag van € 235,44 per aansluiting. Tarieven rioolheffing
Begroting Begroting 2024
Aangesloten op riool of IBA
220,08
2025 235,44
Verschil €
Verschil %
15,36
6,98%
Actualisering Algemene uitkering en Rijksbegroting 2024 In deze begroting is rekening gehouden met de uitkomsten van de septembercirculaire 2024. In de kaderbrief is nog gerekend met de meicirculaire. Het effect op de meerjarenraming t.o.v. die uit de meicirculaire is licht positief met uitzondering van het jaar 2025. Daar is het effect licht negatief.
Gemeente Achtkarspelen
13
Begroting 2025-2028
Bestaand beleid: Actualisering kapitaallasten Er is kritisch gekeken naar het totaal opgenomen bedrag aan investeringskredieten en de realisatie daarvan. Het blijkt onmogelijk alle uitstaande kredieten in de volgende jaren weg te zetten. Na een kritische blik en het opstellen van een (getemporiseerde)planning blijkt dat over 2025 tot € 393.000 kan worden bespaard. Voor de jaren daarna is het te besparen bedrag wat lager maar door kritisch te blijven, goed te monitoren en goede planningen te maken, moet het mogelijk zijn de komende jaren € 393.000 op de kapitaallasten te besparen. Actualiseren begroting sportaccommodaties De begroting van de sportaccommodaties, bestaande uit sporthallen, gymnastieklokalen en buitensport, is aangepast. Hierbij is de realisatie over de afgelopen jaren de basis geweest. De uitkomst hiervan is dat de inkomsten naar met € 27.000 moeten worden verlaagd. Het betreft met name lagere huuropbrengsten van gymnastieklokalen en sporthallen en minder doorberekende kosten voor nutsvoorzieningen. De uitgaven worden naar verwachting € 58.000 hoger, dat heeft met name betrekking op kostenstijgingen van het (specialistische) onderhoud van de sportvelden en de vervanging van inventaris van de gymnastieklokalen en sporthallen.
De meerkosten (van de uitgaven) worden verrekend met de bestaande stelpost voor loon- en prijsontwikkelingen en hebben daarmee geen effect op het begrotingssaldo. De lagere inkomsten hebben daarentegen wel een effect op het begrotingssaldo. Actualisatie kosten energie Voor de begroting zijn de kosten voor energie op basis van het verwachte verbruik en de verwachte prijzen voor alle gebouwen opnieuw in beeld gebracht. In totaliteit leidt dit tot een verlaging van de energielasten voor de jaren 2025 t/m 2028 van € 116.000. Herziening WMO-budgetten De afgelopen jaren zijn op de WMO voornamelijk overschotten gerapporteerd. Een nadere analyse levert op dat er in 2025 € 450.000 minder begroot hoeft te worden. Dit bedrag loopt op naar € 470.000 voor 2026 en verder. Leges reisdocumenten Tussen 2025 en 2028 wordt een stijging van het aantal reisdocumenten verwacht. Dit komt door de zogenaamde paspoortpiek, met ingang van 2014 zijn reisdocumenten voor meerderjarigen niet vijf maar tien jaar geldig. De paspoortpiek zorgt voor de jaren 2025 tot en met 2028 voor extra opbrengsten die zich bewegen tussen € 110.000 en € 150.000. De verwachting is dat de opbrengsten zich vanaf 2029 weer stabiliseren rond het bedrag dat al in de meerjarenbegroting is opgenomen. Om deze paspoortpiek op te vangen is in de begroting 2025-2028 1,5 fte tijdelijke formatie aangevraagd (2025 tot en met 2028).
De kosten voor deze formatie € 101.000 worden gedekt uit de extra opbrengsten uit de paspoortpiek. Aangezien de inschatting is dat de opbrengsten nog wat hoger zullen zijn dan de personeelskosten wordt het restant ten gunste van het begrotingssaldo gebracht. Voortzetting meting klantfeedback In de raadsvergadering van 17 oktober 2024 is besloten om voor de jaren 2024 en 2025 de huidige overeenkomst voor het meten van de klantfeedback te verlengen. De kosten voor 2025 bedragen € 14.000. Budget (voormalig) college Burgemeester en Wethouders Naar aanleiding van de analyse van de jaarrekening 2023 is geconstateerd dat de kosten van het (voormalig) College van Burgemeester en Wethouders hoger is dan begroot.
Gemeente Achtkarspelen
14
Begroting 2025-2028
Dit betreft onder andere de kosten voor de overlijdensrisicoverzekering en uitvoeringskosten voor de APPA-voorziening. Het budget dient met € 35.000 te worden verhoogd. Ontwikkeling LPO Vanaf de begroting 2023 kennen we een stelpost voor loon- en prijsontwikkelingen. In de loop van dit begrotingsproces zijn daarmee diverse loon- en prijsontwikkelingen in de begroting afgedekt. Hierbij valt ondermeer te denken aan de actualisering van de salariskosten en de actualisering van de bijdragen aan de FUMO en de Veiligheidsregio. In het kader van de afronding van de begroting 2025-2028 hebben we voor deze stelpost de balans opgemaakt en stellen we u voor het restant op deze stelpost (à € 150.000) te laten staan t.b.v. toekomstige loon- en prijsontwikkelingen. Nieuw beleid: PIOFACH-taken BVO-ICT Op basis van het inrichtingsplan BVO-ICT is voor de PIOFACH-taken in totaal 3,05 fte extra noodzakelijk. Daarnaast is voor extern advies op gebied van inkoop en juridische ondersteuning binnen de BVO-ICT een extra budget nodig. Een deel van de werkzaamheden wordt uitgevoerd door de DO's die dat vervolgens verrekenen met de BVO-ICT. Het netto-effect is een verhoging van de bijdrage met € 120.000 per gemeente. Dit doen we voor maximaal 3 jaar en dekken deze lasten daarom uit de algemene reserve.
Meerkosten BVO-ICT De keuze voor ontvlechting brengt met zich mee, dat we voor meerkosten van ICT komen te staan. Bij de calculatie van de gevolgen van de ontvlechting voor de ICTbudgetten is op basis van het advies van Lysias al globaal gecalculeerd dat we rekening moeten houden met een structurele uitzetting van anderhalf keer het huidige budget (per gemeente). De werkzaamheden rondom de ontvlechting van de ICT-omgeving zijn nog in volle gang, maar nog niet afgerond. In de begroting is het laatst bekende effect op de bijdrage aan de BVO-ICT verwerkt. Deze reeks komt neer op de volgend reeks bedragen 2025 t/m 2028; € 506.000, € 601.000, € 638.000 en € 673.000. Bijstelling structurele personeelsbegroting ontvlochten gemeente Achtkarspelen In de raadsvergadering van 20 juni 2024 heeft de raad kennisgenomen van het koersvertalingsdocument/inrichtingsplan 'De basis staat'. Hierbij heeft de raad besloten om de structurele effecten van de koersvertaling van € 1.317.000 ten laste van het begrotingssaldo te brengen. Nadat de structurele formatie in de huidige DO 8K meerjarig in lijn is gebracht met de formatie die voortvloeit uit de ‘nieuwe’ organisatie 8K, blijkt dat er in 2025 een tekort is van € 573.000. Dit loopt terug naar € 470.000.
Diverse correcties opgenomen stelposten uit voorgaande jaren Tijdens de analyse op de begroting 2025-2028 is gebleken dat nog enkele correcties doorgevoerd moeten worden op taakveld 0.8 (stelposten m.b.t. overige baten en lasten). Deze correcties zien met name toe reserveringen voor onbenutte indexaties en op de afloop van in het verleden opgenomen stelposten voor maatwerkvoorzieningen Jeugd en Wmo. Deze posten zijn inmiddels structureel geraamd vanuit de Algemene Uitkering (AU). Dit betekent dat nu per saldo € 1.361.000 aanvullend ten laste van het meerjarenperspectief is gebracht.
Gemeente Achtkarspelen
15
Begroting 2025-2028
Algemene uitkering 2025-2028 In deze begroting zijn de uitkomsten van de septembercirculaire verwerkt. Deze circulaire werkt voor de jaren 2026 en verder positief uit. Dit komt met name vanwege het schrappen van de korting op Jeugd. Dit betekent dat we met ingang van 2026 structureel € 900.000 extra ontvangen. Bij de septembercirculaire zijn een aantal taakmutaties opgenomen. Deze hebben we gereserveerd. Het gaat om de volgend posten: Taakmutaties septembercirculaire 2024
BTW-compensatiefonds M.b.t. het BTW-compensatiefonds is er in de begroting rekening gehouden met het feit dat jaarlijks een bedrag uit het BTW-compensatiefonds wordt teruggestort in het gemeentefonds. Jaarlijks gaat het om een bedrag dat varieert van € 750.000 tot € 950.000 dat achteraf aan de uitkering wordt toegevoegd. In de begroting voor de komende jaren is daarom rekening gehouden met een extra uitkering, variërend van € 400.000 tot € 700.000. Dit is overeenkomstig het advies van de VNG en de begrotingsvoorschriften van de Provincie. Aanvulling lagere uitkering Gemeentefonds vanwege het ‘ravijnjaar’ In de voorjaarsnota 2024 heeft het Rijk aangegeven dat de nieuwe financieringssystematiek voor gemeenten en provincies eerder wordt ingesteld. De nieuwe financieringssystematiek (op basis van het BBP in plaats van “trap op trap af systematiek”) is ingegaan per 1-1-2024 in plaats van 1-1-2027. Het nadeel voor 2024 is volledig dor het Rijk gecompenseerd maar voor 2025 slechts ten dele. Dit betekent dat gemeenten in 2025 eenmalig € 675 miljoen minder algemene uitkering ontvangen dan was voorzien in de laatste circulaire.
In het BOFv (Bestuurlijk Overleg Financiële verhoudingen) van 10 april 2024 hebben het Rijk en de koepels (VNG, IPO) afgesproken om met de financieel toezichthouders, en in afstemming met gedeputeerden verantwoordelijk voor financiële toezicht, een afspraak te maken m.b.t. deze eenmalige korting. Het doel van deze afspraak is dat de eenmalige daling gemeentefonds in 2025 door toezichthouders in de meerjarenbegroting 2025-2028 voor de jaarschijf 2025 als incidenteel wordt gezien. Het bedrag à € 675 miljoen dat in mindering gebracht betekent voor onze gemeente een lagere uitkering van € 1,1 miljoen. Dit bedrag halen eenmalig uit de reserve om zo de lagere uitkering te compenseren. Moties Bij de behandeling van de kadernota in juli van 2024 is een aantal moties behandeld. De aangenomen moties die zijn opgenomen in deze begroting, zijn vooral beleidstechnisch van aard. In het betreffende programmaonderdeel wordt nader hierop ingegaan.
Gemeente Achtkarspelen
16
Begroting 2025-2028
Ombuigingen In de begroting 2024-2027 is op basis van onder meer de jaarrekening 2022 de stand van zaken met betrekking tot de ombuigingen geactualiseerd. Er is toen een deel van de niet te realiseren ombuigingen ten laste van het begrotingssaldo gebracht. Hiervan is het reductie formatieplan Sociaal Domein inmiddels ingevuld en gerealiseerd. Incidentele baten en lasten Om vast te kunnen stellen dat er sprake is van een structureel begrotingsevenwicht is het van belang dat inzicht bestaat in welke geraamde baten en lasten incidenteel zijn en welke structureel. Op grond van artikel 19 BBV moeten de incidentele baten en lasten limitatief per programma en meerjarig inzichtelijk worden gemaakt. Zie hiervoor het verplichte overzicht op bladzijde 143 in deze begroting. Een samenvatting daarvan treft u hieronder.
Algemene Reserve Onderstaande tabel toont van de Algemene Reserve de geraamde saldi in de periode 2025-2028. Ten opzichte van de Kadernota 2025-2028 is er sprake van een ongunstige ontwikkeling van de Algemene Reserve.
Gemeente Achtkarspelen
17
Begroting 2025-2028
Effecten bijdrage aan WM8KTD en BVO-ICT De begroting 2025 van de WM8KTD is al voor de behandeling van de Kadernota 20252028 vastgesteld. De voorstellen die betrekking hebben op de verdere ontwikkeling van de WM8KTD, in het kader van de ontvlechting en het doorstarten in de nieuwe gemeenschappelijke regeling BVO-ICT, zijn daarin uiteraard niet opgenomen. In deze begroting nemen we hiervoor de begrotingswijzigingen mee, die nodig zijn om enerzijds de WM8KTD te ontvlechten en anderzijds de BVO-ICT te vullen. Omdat de processen van de WM8KTD en de gemeente ten aanzien van de begroting niet synchroon lopen, hebben we er bewust voor gekozen om op deze plek een toelichting te geven op de ontwikkeling van de bijdrage aan de WM8KTD en BVO-ICT vanuit de begroting 2024 naar de begroting 2025 toe. U vindt daarom in de programma's geen afzonderlijke toelichting op het verschil in de bijdrage aan de WM8KTD. De begrotingswijzigingen voor de WM8KTD en de BVO-ICT bestaan uit de volgende items en worden hieronder nader toegelicht. Begrotingswijziging (en met betrekking tot ontvlechting van de WM8KTD) In eerste instantie zijn diverse begrotingswijzigingen gemaakt om alle personeelskosten en werkbudgetten over te hevelen van de WM8KTD naar de beide gemeenten toe conform de verdeling van de begroting. Hierbij zijn alleen de werkbudgetten van ICT achtergebleven in de WM8KTD/BVO-ICT.
In totaal is voor Achtkarspelen € 20.558.000 overgeheveld en voor Tytsjerksteradiel € 21.019.000. Op dat moment bleef nog een bedrag van € 3.601.000 aan werkbudgetten voor ICT achter. Begrotingswijziging met betrekking tot actualisering van de personeelskosten van de WM8KTD De (concept)begroting 2025-2028 van de WM8KTD is vanaf april 2024 op basis van de afgesproken bestuurlijke momenten al voor zienswijze voorgelegd aan beide gemeenten en vastgesteld in het AB. Voor de personeelskosten is deze begroting in eerste instantie geactualiseerd op basis van de laatste CAO, de verwachte loonontwikkeling voor 2025 en de doorwerking van de laatst bekende herwaarderingsronde. Begin mei is voor de personeelskosten een geactualiseerde begroting ontvangen van de PSA. Op basis hiervan is de begroting van de WM8KTD voor 2025 geactualiseerd op afdelingsniveau. Hiermee creëren we in het kader van na de ontvlechting een zo actueel mogelijk beeld op afdelingsniveau. Via diverse begrotingswijzigingen met betrekking tot de ontvlechting worden de geactualiseerde bedragen per programma overgeheveld van de WM8KTD naar de beide gemeenten. De werkbudgetten voor de BVO-ICT blijven achter in de gemeenschappelijke regeling. Deze begrotingswijziging heeft wel gevolgen voor de bijdragen per programma maar geen gevolgen voor het begrotingssaldo van de beide gemeenten.
Binnen de gemeenten maken we hiervoor gebruik van een aantal stelposten in het kader van loon- en prijsontwikkelingen. Begrotingswijziging met betrekking tot de personeelskosten BVO-ICT Op basis van het inrichtingsplan BVO-ICT is bepaald dat er 25,67 fte aan formatie binnen de BVO-ICT beschikbaar komt vanaf 2025. De totale kosten hiervan inclusief overheadkosten en een opslag voor te verwachten meerkosten voor inleen van (nog) niet ingevulde formatie bedraagt in totaal € 2.943.000. Per gemeente is hiervoor de bijdrage aan de BVO-ICT € 1.472.000. Zie verder in de bijlage voor de opbouw van deze personeelskosten.
Gemeente Achtkarspelen
18
Begroting 2025-2028
Begrotingswijziging met betrekking tot de PIOFACH-taken In de begroting voor beide gemeenten zal ook de inzet medewerkers van de gemeenten ten behoeve van PIOFACH-taken voor de BV- ICT worden opgenomen. Hiervoor gelden afspraken die worden vastgelegd in de regeling, inrichtingsplan en een nog over een te komen dienstverleningsovereenkomst. De PIOFACH-taken voor de BVO-ICT zijn ingeschat op 3.05 fte. Per fte is een gemiddelde loonsom berekend wat neerkomt op € 100.000 per fte. Het benodigde budget voor deze taken bedraagt € 305.000. Beide gemeenten dragen voor de helft bij aan dit budget. De inschatting is dat de gemeente TD 1,9 fte verricht aan PIOFACH-taken en de gemeente 8k 1.15 fte. Via de BVO-ICT vindt verrekening met de beide gemeenten plaats. De netto kosten voor beide gemeenten bedragen drie jaar lang € 120.000 per jaar De werkzaamheden worden op basis van een urenverantwoording aan de BVO-ICT in rekening gebracht. Jaarlijks wordt als onderdeel van het begrotingsproces van de BVOICT geëvalueerd of de ingeschatte formatie van de PIOFACH-taken geactualiseerd moeten worden. De afspraken over de PIOFACH-taken tussen de gemeenten en de BVOICT zijn per 1 januari 2025 vastgelegd in een Dienstverleningsovereenkomst.
Begrotingswijziging met betrekking tot de ICT-werkbudgetten De werkbudgetten voor ICT zijn in de begroting van de BVO-ICT verwerkt op basis van de hierboven vermelde uitgangspunten. Resumé: Uiteindelijke leiden bovenstaande begrotingswijzigingen tot het volgende totaalbeeld voor de BVO-ICT. Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027
Personeelskosten
2.943.160
2.943.160
2.943.160
ICT kosten
1.967.126
2.154.624
2.222.056
365.000
365.000
365.000
Totale kosten
5.275.286
5.462.784
5.530.216
Bijdrage 8K 50-50
-2.382.643
-2.401.543
-2.401.109
Bijdrage 8K tenzij
-241.588
-314.795
-347.603
Bijdrage TD 50-50
-2.382.643
-2.401.543
-2.401.110
Bijdrage TD tenzij
-268.412
-344.903
-380.394
-5.275.286
-5.462.784
-5.530.216
Kosten Piofach taken
Totale baten
Het effect van deze begrotingswijzigingen is al meegenomen in onze begroting 2025. U ontvangt voor deze wijzigingen dus geen afzonderlijk raadsvoorstel meer. In de besluitvorming onder punt 2 is dit formeel op de juiste wijze vertaald.
Gemeente Achtkarspelen
19
Begroting 2024-2027
Ontwikkeling begroting WM8KTD
(bedragen x € 1.000)
2025 Bijdrage 8K
Bijdrage TD
Totaal
Primitieve begroting 2024-2027
20.849
20.858
41.708
Begrotingswijzigingen
1.902
2.161
4.064
Kadernota 2024-2027
1.924
2.105
4.029
Kadernota 2024-2027 (Moties)
- 42
-
- 42
49
85
134
- 29
- 29
- 58
22.752
23.020
45.771
Op basis van raadsbesluiten Overige wijzigingen Eindstand begroting 2024-2027 (jaarschijf 2025)
Gemeente Achtkarspelen
20
Begroting 2025-2028
Beginstand begroting 2025-2028 (jaarschijf 2025)
22.752
23.020
45.771
(Startpunt)
22.752
23.020
45.771
Primitieve begroting
1.078
1.271
2.350
Actualiseringen o.b.v. bestaand beleid
1.082
1.214
2.296
-3
58
54
- 21.206
- 21.640
- 42.846
- 648
- 621
- 1.269
- 20.558
- 21.019
- 41.577
2.624
2.651
5.275
Op basis van raadsbesluiten Begrotingswijzigingen WM Actualiseringen o.b.v. bestaand beleid Op basis van raadsbesluiten Bijdragen begroting na wijziging
Gemeente Achtkarspelen
21
Begroting 2024-2027
Bijdragen van 8K en TD aan de WM8KTD (bedragen x € 1.000) Primitieve begroting Voorgestelde wijzigingen Ontwikkelingen na Kadernota met effect op bijdrage Saldo 2025 - 2028
2025 8K
2026
TD
Totaal
8K
2027
TD
Totaal
8K
2028
TD
Totaal
8K
TD
Totaal
23.830 24.291 48.121 21.905 22.169 44.074 21.901 22.165 44.066 21.910 22.174 44.084 21.206 21.640 42.846 19.188 19.422 38.611 19.152 19.383 38.536 19.299 19.527 38.826 21.206 21.640 42.846 19.188 19.422 38.611 19.152 19.383 38.536 19.299 19.527 38.826 2.624
2.651
5.275
2.716
2.746
5.463
2.749
2.782
5.530
2.611
2.647
5.258
Dit saldo bestaat uit de volgende wijzigingen. Effecten op de bijdrage aan WM8KTD
(bedragen x € 1.000)
2025 8K
TD
2026 Tot.
8K
2027
TD
Tot.
8K
2028
TD
Tot.
8K
TD
Tot.
Vastgestelde primitieve begroting
23.830
24.291 48.121
21.905
22.169 44.074
21.901
22.165 44.066
21.910
22.174 44.084
Voorgestelde wijzigingen
1.110
1.137
2.246
1.205
1.235
2.441
1.242
1.274
2.516
1.095
1.130
BVO; ICT-kosten
- 830
- 803 - 1.634
- 735
- 705 - 1.439
- 698
- 666 - 1.364
- 663
- 627 - 1.290
BVO; PIOFACH-taken BVO-ICT BVO; Raad 07-11-2024 en DB 15-10-2024;
2.225
183
183
365
183
183
365
183
183
365
-
-
-
1.486
1.486
2.972
1.486
1.486
2.972
1.486
1.486
2.972
1.486
1.486
2.972
272
272
543
272
272
543
272
272
543
272
272
543
-
-
-
-
-
-
Personeelskosten BVO-ICT Raad 07-11-2024; DB 15-10-2024; Actualisering personeelskosten WM8KTD -
-
-
-
-
-
22.316 22.777 45.092
20.394
20.658 41.052
20.394
20.658 41.052
20.394
20.658 41.052
Ontvlechting Pr 1 van WM naar TD en 8K
- 462
- 514
- 977
- 454
- 454
- 908
- 454
- 454
- 908
- 454
- 454
- 908
Ontvlechting Pr 3 van WM naar TD en 8K
- 303
- 368
- 671
- 303
- 368
- 671
- 303
- 368
- 671
- 303
- 368
- 671
Ontvlechting Pr 4 van WM naar TD en 8K
- 260
- 260
- 520
- 249
- 249
- 499
- 249
- 249
- 499
- 249
- 249
- 499
Ontvlechting Pr 5 van WM naar TD en 8K
- 442
- 421
- 863
- 413
- 391
- 804
- 413
- 391
- 804
- 413
- 391
- 804
Voorgestelde wijzigingen
Gemeente Achtkarspelen
22
Begroting 2024-2027
Ontvlechting Pr 6 van WM naar TD en 8K
- 6.849 - 6.849
- - 6.666 - 6.666 13.697
Ontvlechting Pr 7 van WM naar TD en 8K
- 724
- 739 - 1.463
- - 6.666 - 6.666 13.332
- 664
- 679 - 1.344
- - 6.666 - 6.666 13.332
- 664
- 679 - 1.344
13.332
- 664
- 679 - 1.344
Ontvlechting Pr 8 van WM naar TD en 8K
- 2.594 - 2.594 - 5.189 - 2.522 - 2.522 - 5.044 - 2.522 - 2.522 - 5.044 - 2.522 - 2.522 - 5.044
Ontvlechting TV 0.2 van WM naar TD en 8K
- 1.469 - 1.585 - 3.054 - 1.469 - 1.585 - 3.054 - 1.469 - 1.585 - 3.054 - 1.469 - 1.585 - 3.054
Ontvlechting TV 0.4 excl ICT van WM naar TD en 8K
- 8.686 - 8.866
- - 7.435 - 7.495 17.552
Ontvlechting TV 0.5; 0.61; 0.62; 0.64 van WM naar TD
- - 7.435 - 7.495 14.931
- - 7.435 - 7.495 14.931
14.931
- 481
- 481
- 963
- 481
- 481
- 963
- 481
- 481
- 963
- 481
- 481
- 963
Ontvlechting TV 0.8 van WM naar TD en 8K
- 45
- 100
- 145
263
233
496
263
233
496
263
233
496
Bijdragen begroting na wijziging
2.624
2.651
5.275
2.716
2.746
5.463
2.749
2.782
5.530
2.611
2.647
5.258
en 8K
Gemeente Achtkarspelen
23
Begroting 2025-2028
WONEN EN WERKEN Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. De Omgevingswet bracht en brengt een omvangrijke transitieopgave met zich mee. Deze complexe implementatie loopt nog door tot 2032. Voor 1 januari 2032 dienen namelijk het tijdelijk deel van het omgevingsplan en andere regels over de fysieke leefomgeving omgezet te zijn in één nieuw omgevingsplan. We ontwikkelen een transitieplan waarin we de benodigde stappen en onderwerpen benoemen, die belangrijk zijn om tot dit integrale omgevingsplan te komen. Ook richten we ons op het inbedden van de beleidscyclus van de Omgevingswet. Verder staan de komende jaren in het teken van doorontwikkeling en het opdoen van kennis en ervaring in de praktijk. Daarbij werken we continu aan het optimaliseren van onze systemen, informatievoorzieningen, werkprocessen en dienstverlening. Duurzaamheid De komende jaren wordt de uitvoering van onze Duurzaamheidsagenda en de daaraan gekoppelde Transitievisie Warmte verder geïntensiveerd. Wij hebben hiertoe van het Rijk de benodigde financiële middelen toegekend gekregen, de zogenaamde CDOKEmiddelen: Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid. Deze middelen mogen uitsluitend gebruikt worden voor apparaatskosten voor de uitvoering van klimaat- en energiedoelen en zijn vooralsnog toegekend voor een periode van drie jaar (2023-2025).
Bedrijventerreinen De vraag naar bedrijfskavels blijft groot. Daarom is, in navolging van het Convenant bedrijventerreinen Noordoost Fryslân 2022-2035, de uitbreiding van het bedrijventerrein Quakkenburg in Harkema in juni 2024 in de gemeenteraad aangenomen. Daarnaast is de uitbreiding van De Swadde in Buitenpost in voorbereiding, waarbij er diverse (bodem)onderzoeken zijn uitgezet. Na afronding van de gebiedsontwikkelingen in Surhuisterveen kunnen nog eens om en nabij 17 bedrijvenkavels worden toegevoegd. Daarnaast kunnen er vanaf 2026 nog eens 6 hectare toegevoegd worden. Hiervoor is/zijn nog geen locatie(s) toegewezen. Gezien de ruime belangstelling voor de huidige uitbreiding (Harkema) en de tijd die nodig is voor het realiseren van toekomstige uitbreidingen van Buitenpost en Surhuisterveen, is het van belang om vanaf dit moment ook te kijken naar nieuwe locaties voor uitbreidingen van bedrijventerreinen. Recreatie en toerisme Het beleid en uitvoeringsprogramma 2023-2030 (Achtkarspelen: priuw de Wâlden) is in 2023 vastgesteld door de raad en is leidend voor het programma toerisme en recreatie. Er is geen budget gereserveerd voor het beleid en uitvoeringsprogramma. Op het moment dat er budget nodig is om zaken uit te voeren, doen we een aanvraag bij de raad. De regiomarketing en het gastheerschap worden namens de gemeente uitgevoerd door Stichting RMT.
De jaarlijkse subsidie hiervoor (t/m 2026 vastgesteld) voor RMT is opgenomen in de begroting. Aanpassing bijdrage versnellingsagenda Noordoost-Fryslân De Versnellingsagenda is het uitvoeringsprogramma van de Regio Deal NoordoostFryslân, die de gemeenten Achtkarspelen, Dantumadiel, Noardeast-Fryslân, Tytsjerksteradiel en de provincie Fryslân voor de periode 2020-2025 met het Rijk hebben afgesloten. Met dit programma wordt gewerkt aan de sociaaleconomische structuurversterking van de regio Noordoost-Fryslân. In 2024 is de laatste bijdrage voor de versnellingsagenda Noordoost-Fryslân gedaan. In 2025 worden naar verwachting de laatste subsidies uit de regeling Versnellingsagenda uitgekeerd. In 2025 en 2026 zullen de laatste werkzaamheden voor de uitvoering van de Versnellingsagenda worden gedaan.
Gemeente Achtkarspelen
24
Begroting 2025-2028
Prioritering ruimtelijke ontwikkelingen Er zijn veel ruimtelijke plannen en ideeën in ontwikkeling. Het gaat vaak om woningbouw. Dit vraagt om de nodige ambtelijke capaciteit. In de werkmaatschappij is hiervoor vaste formatie van 3,0 fte aan projectleiding beschikbaar en op inhuurbasis 2,5 fte. Op basis van de 50-50 verdeling is dat voor onze gemeente 1,5 fte vaste formatie en 1,25 fte inhuur. Naast projectleiding wordt er ook voor aanpalende functies tijdelijk extra capaciteit ingehuurd. De dekking van deze vorm van inhuur vindt plaats vanuit de grondexploitaties dan wel via anterieure overeenkomsten. Deze inhuur wordt gecontinueerd, omdat dit geen nadelige financiële consequenties heeft en de lopende projecten kunnen worden voortgezet. Naast woningbouw zijn er ook ideeën en wensen over leefbaarheidsprojecten, zoals multifunctionele centra et cetera. De hiervoor benodigde ambtelijke capaciteit en dekking zijn niet meegenomen in vorenstaande berekening. Om over voldoende slagkracht te beschikken wordt nog in 2024 op een rij gezet welke projecten er vanaf 2025 in ontwikkeling en uitvoering zijn, welke capaciteit daarvoor nodig is en welke andere (leefbaarheids)projecten daar bovenop nog gewenst zijn. Er wordt hieraan een globale extra capaciteitsbehoefte gekoppeld.
Er zal een voorstel worden gedaan voor een prioritering, waarmee geschoven kan worden, waarbij dan wel de consequenties voor de projecten die een lagere prioriteit krijgen moeten worden aangegeven. Indien er meer wensen zijn dan er capaciteit voor beschikbaar is (voor zowel projectleiding als aanverwante vakgebieden) komen vervolgens de (financiële) gevolgen in beeld die nodig zijn om hieraan tegemoet te komen. Voor zover die extra behoefte kan worden gedekt uit de grondexploitaties heeft dat geen negatief effect op het begrotingssaldo. In het andere geval moet hierop een integrale afweging worden gemaakt: herprioriteren op financiën dan wel op de inhoud. Propositie aanvraag Regio Deal 2.0 De ANNO-gemeenten hebben besloten om samen een propositie voor te bereiden om kans te maken op een bijdrage uit de 6e (en laatste) tranche van de Regio Deals. Voor de 6e tranche is voor heel Nederland in totaal 244,3 miljoen euro beschikbaar. Doel van de Regio Deals is het verbeteren van de zogeheten brede welvaart; de kwaliteit van leven, wonen, werken van inwoners en ondernemers, nu en in de toekomst. De ANNOgemeenten zien de Regio Deal 2.0 als een kans om de gemeenschappelijke opgaven te realiseren. Met de gelden uit de Regio Deal is het streven om een stap te zetten om van de ANNO-regio een Topregio te maken met als inhoudelijke thema’s Noflik Wenje, Ferbining en Undernimmend.
De Regio Deal 2.0 zal qua structuur aansluiten op de structuur van ANNO en wordt aangevraagd vanuit bestaande budgetten. Er komt geen nieuw geld aan te pas aan de cofinanciering vanuit de regio. Wel kan het zijn dat er extra personele capaciteit nodig is om uitvoering aan de regiodeal te kunnen geven.
Gemeente Achtkarspelen
25
Begroting 2025-2028
SAMENLEVING Jeugd: Hervormingsagenda Jeugd Het Rijk hoopt met de hervormingsagenda Jeugd lastenverlichting te realiseren waardoor gemeenten minder middelen toebedeeld krijgen. In Friesland zijn wij al met een aantal onderwerpen uit de hervormingsagenda bezig, waaronder de regiovisie en gezamenlijke inkoop, maar tot nu toe zien wij de lastenverlichting niet terug. Wij zien, gelijk aan de landelijke trend, op dit moment een stijging in de uitgaven. Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming In opdracht van de VNG en de ministeries van Justitie en Veiligheid en Volksgezondheid, Welzijn en Sport is “Het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming” opgesteld. Het doel is om het gezin samen met professionele ondersteuning te laten werken aan het verbeteren van de thuissituatie. De gemeenten behouden de huidige verantwoordelijkheden in de zorg en ondersteuning aan de inwoners. Op dit moment is nog niet duidelijk of de aansturing, centraal, decentraal of lokaal wordt. Dit zal mogelijk in 2025 bekend worden. Inkoop Jeugdzorg De contracten voor de specialistische jeugdhulp zijn op 1 januari 2024 ingegaan. Tijdens de implementatie zijn er veel vragen ontstaan die een nader onderzoek vragen. Een onafhankelijk bureau verricht dit onderzoek. De gevolgen hiervan zijn nog niet inzichtelijk. Het administratief verzorgen van de nieuwe inkoop doet een groot beroep op onze personele inzet.
Dat ziet onder meer op inzet van beleid, inkoop, kwaliteit, maar ook back-office en de financieel adviseurs. Wmo Het doel van de Wet maatschappelijke ondersteuning is om onze (kwetsbare) inwoners ondersteuning te bieden waarmee ze zo lang mogelijk prettig en verantwoord zelfstandig kunnen (blijven) wonen en met de”Mienskip” mee kunnen blijven doen. Voor 2026 staat (her)invoering van het abonnementstarief gepland en mogelijk de doordecentralisatie van Beschermd Wonen. Dit betekent dat in de loop van 2025 de verordening zal moeten worden aangepast en dat er een begin moet worden gemaakt met een nieuwe inkoop. De landelijke en lokale demografische ontwikkelingen zoals vergrijzing en de arbeidsmarkt ontwikkelingen in de zorg, waar sprake is van een tekort aan mensen, vraagt om een goede samenwerking tussen het sociale- en het zorgdomein. Veel ouderen wonen nu in deels ongeschikte woningen en/of woonomgeving waardoor het moeilijk is om meer intensieve zorg in te zetten. Het aantal verpleeghuisplekken neemt niet toe. Daarom zal er meer zorg bij de mensen thuis geleverd (moeten) worden. Dit vraagt om een integrale aanpak voor de woon-zorg opgave om samen met de verschillende betrokken partijen een ontwikkelrichting voor de komende jaren te gaan bepalen.
In Friesland wordt het landelijk gesloten Integrale Zorg Akkoord (FrIZA) door de zorgverzekeraar, zorgorganisaties en de gemeenten gezamenlijk uitgewerkt aan de hand van de vier opgaven: Kansrijk opgroeien en gezond leven, Gezond ouder worden, Mentale gezondheid en veerkracht en Toekomstbestendige medisch specialistische zorg (MSZ). De Wmo is bij de eerste drie opgaven betrokken, zoals 18-/18+, valpreventie en suïcide preventie en het inrichten van laagdrempelige steunpunten voor mentale gezondheid.
Gemeente Achtkarspelen
26
Begroting 2025-2028
Onderwijs Binnen het programma onderwijs worden de wettelijke verplichtingen zoals de onderwijshuisvesting, leerplicht, leerlingenvervoer en onderwijs-kansenbeleid uitgevoerd. We zetten steeds meer in op preventie en het versterken van de verbinding tussen onderwijs en zorg. Het onderwijs-kansenbeleid gaat voort op de ingeslagen weg. De huidige beleidsperiode met de bijbehorende rijksmiddelen (GOAB) loopt tot en met 2026. De gemeentelijke speerpunten blijven gericht op de Voor- en Vroegschoolse Educatie, de aanpak Laaggeletterdheid en ontwikkeling van de verbinding tussen Onderwijs en Zorg in en rond de school. In 2025 wordt een integraal huisvestingsplan (IHP) opgesteld in overleg met de schoolbesturen. Het IHP geeft een actuele weergave van de huisvesting van scholen en een toekomstbeeld. Participatie (incl. Armoede) Iedereen die kan werken maar het op de arbeidsmarkt zonder ondersteuning niet redt, valt onder de Participatiewet. De wet moet ervoor zorgen dat meer mensen werk vinden, ook mensen met een arbeidsbeperking. Het jaar 2025 zal in het teken staan van een groot aantal wijzigingen van de Participatiewet, die onder de noemer “Participatiewet in Balans” een eigen leven zullen gaan leiden.
Deze wijzigingen moeten de Participatiewet weer terugbrengen naar een wet die doet waarvoor hij ooit is vastgesteld: Het geven van een garantie voor een toereikend en voorspelbaar bestaansminimum, het bestrijden van armoede en de hantering van de menselijke maat in de dienstverlening, waarbij dit laatste ook moet doorklinken in de controle op naleving. Het aantal uitkeringen dat de gemeente verstrekt daalt al enige tijd, vooral als gevolg van hoge werkgelegenheid en grote personeelskrapte. Desondanks houdt de gemeente de zorg voor een substantieel deel van het bestand van mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Om de werking van de arbeidsmarkt te ondersteunen zal binnen de regionale samenwerking van Fryslân Werkt de ontwikkeling van het landelijke concept Werkcentrum worden opgestart. Een brede doelgroep van werkzoekenden, werkenden en werkgevers kan bij het Werkcentrum terecht voor vragen over werk, scholing en personeelsvraagstukken. De vormgeving hiervan krijgt in 2025 zijn beslag. In 2025 zal het nieuwe beleidsplan Armoede en Schulden vastgesteld worden. Met dit plan willen we; - De minimaregelingen toegankelijker maken. - De armoede verlagen doordat het bereik groter wordt. - Naast vroegsignalering van schulden ook de samenwerking met o.a. huisartsen, scholen en werkgevers intensiveren.
Daarnaast wordt de landelijke ontwikkeling gemeentelijke schulddienstverlening meer uniform en verbeterd (basisdienstverlening) doorgezet en ook dit heeft ook impact op de gemeente.
Gemeente Achtkarspelen
27
Begroting 2025-2028
MOA De operationele inrichting van de MOA bestaat uit 4 bedrijfsonderdelen. MOAi Wurk , MOAi Grien, MOAi Deta en MOAi Skjin. Bij MOAi Wurk gaat het om re-integratietrajecten voor cliënten van de gemeente. Het betreft diverse werkzaamheden in opdracht voor ondernemingen uit de regio op de locatie van MOA aan de Molenweg 6 in Surhuisterveen. Het onderdeel MOAi Grien verricht onderhoud aan openbaar groen in de gemeente Achtkarspelen. De meeste medewerkers hebben een Wsw-dienstbetrekking. Vanuit MOAi Deta worden medewerkers in dienst van MOA gedetacheerd bij werkgevers uit de regio. Sinds 2024 is de nieuwe afdeling MOAi Skjin operationeel. Deze afdeling werkt volgens de meester-gezelconcstructie waarin de medewerkers huishoudelijke hulp bieden aan inwoners van Achtkarspelen die recht hebben op WMO-ondersteuning. Welzijn Welzijn betekent dat mensen zich goed voelen en gelukkig zijn. Als mensen zich goed voelen, hebben ze minder zorg nodig. Daarom is welzijn belangrijker dan zorg. Welzijn komt voort uit wat mensen zelf kunnen: vrienden maken, iets nuttigs doen met je dag, vrijwilligerswerk doen, nieuwe mensen ontmoeten, meedoen in de maatschappij en hulp krijgen als het nodig is. We willen dat iedereen zich kan ontwikkelen en steun voelt, of je nu een gewone burger bent, ouder, nieuw in het land of iemand met een beperking.
De gemeente werkt vanuit verschillende beleidsvelden aan de sociale basis. Partijen hebben voor de periode van 2024 - 2027 subsidie toegekend gekregen om op verschillende manieren invulling te geven aan het versterken van de sociale basis. De huidige subsidieregeling Versterken Sociale Basis loopt per 2027 af. Dit betekent dat in 2025 een evaluatie wordt opgestart en wordt gekeken naar een vervolg op deze regeling. Daarnaast is er vanuit de landelijke regelingen Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorg Akkoord (IZA) ruimte voor het versterken van de sociale basis in brede zin. Vanuit het Rijk zijn er middelen beschikbaar gesteld voor de gemeente om activiteiten onder deze regelingen te ondersteunen. De GALA- middelen landen daarnaast in een nog te publiceren subsidieregeling. Een aandachtspunt is dat de regelingen doorlopen tot en met 2026. Daarom zetten we in op nieuwe en bestaande initiatieven met een duurzaam effect. Een derde regeling die samenhangt met GALA en IZA, is Wonen, Zorg en Welzijn (WZW). De gemeente heeft als taak om een visie te ontwikkelen onder de vlag van de Omgevingswet. Deze regeling valt deels onder het sociaal domein en deels onder ruimte. De ontwikkeling van deze visie en de bijbehorende uitvoeringsagenda wordt in ANNOverband opgepakt (gemeenten Achtkarspelen, Tytsjerksteradiel, Dantumadiel en NoardEast Fryslân).
In de periode van 2025-2028 wordt er gekeken op welk gebied partijen in de welzijnssector kunnen samenwerken om zo samen te kunnen bouwen aan een sterk netwerk.
Gemeente Achtkarspelen
28
Begroting 2025-2028
BESTUUR EN DIENSTVERLENING Koersvertaling: naar onze nieuwe organisatie Opbouw Achtkarspelen De gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel zijn tot 1 januari 2025 ambtelijk georganiseerd in de gemeenschappelijke Werkmaatschappij 8KTD. Op 22 juni 2023 hebben de gemeenteraden van Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel het besluit genomen deze samenwerking te beëindigen en zelfstandig verder te gaan. Het gevolg van dit besluit is dat de Werkmaatschappij 8KTD waarin beide gemeenten een groot deel van hun taken, inclusief mensen en middelen, hebben ondergebracht en die bekostigd wordt door beide gemeenten, moet worden ontvlochten en de gemeenten elk voor zich de ambtelijke organisatie opnieuw moeten opbouwen. Met uitzondering van de ICT. Daarin blijven Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel nog maximaal drie jaar samenwerken in een Bedrijfsvoeringsorganisatie (BVO) onder de naam Werkmaatschappij 8KTD. Programma Opbouw De randvoorwaarden om de (wettelijke) taken te kunnen uitvoeren zijn eind 2024 voor een belangrijk deel afgerond: de directie is benoemd, teamleiders en medewerkers zijn geplaatst in een functie, vacatures zijn (voor een deel) gevuld, de huisvesting en de faciliteiten die nodig zijn om te kunnen werken zijn geregeld, (kritische) werkprocessen zijn vastgelegd en gepubliceerd.
De basis staat! 2025 en de daaropvolgende jaren staan in het teken van het doorvoeren van verbeteringen en daar waar nodig vernieuwingen in de bedrijfsvoering en het verder doorontwikkelen naar een professionele organisatie. Door daar met elkaar in te investeren verhogen we op termijn onze effectiviteit en zetten we onze middelen (geld en mensen) gerichter in. Daarnaast zullen we zeker in 2025 nog een aantal belangrijke zaken met betrekking tot de opbouw moeten afronden, zoals bijvoorbeeld de werving en selectie van medewerkers. Realisatie Programmabegroting Voor de opbouw van de gemeente Achtkarspelen is in totaal een bedrag van € 1.200.000 beschikbaar gesteld. Op basis van wat nu bekend is, is de verwachting dat in 2024 een bedrag van rond de € 800.000 uitgegeven zal worden. Ontvlechting WM8KTD en inrichting BVO-ICT Algemeen Nadat de inrichtingsplannen van Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel voltooid en in de raden van 20 juni 2024 behandeld zijn, is voor de werknemers het plaatsingsproces in gang gezet. Voor de zomervakantie 2024 heeft ieder zijn, of haar belangstelling kunnen tonen. Vanaf dat moment tot en met eind oktober is de plaatsingsadviescommissie bezig met het voorbereiden van het voorlopige plaatsingsadvies van alle medewerkers waarvoor dit relevant is.
Ontvlechting werkmaatschappij 8KTD De financiële ontvlechting van de werkmaatschappij exclusief de onderdelen voor de nieuwe BVO-ICT is in deze begroting meegenomen. Per saldo heeft deze financieel technische vertaling geen effect op het begrotingssaldo. De precieze uitkomsten van de effecten voor de personeelskosten zijn echter mede afhankelijk van de definitieve plaatsing die pas eind 2024 rond is. Dit betekent dat we in de begrotingswijzigingen van juni 2025 nog bij de Raad terugkomen met een geactualiseerde personeelsbegroting voor zowel 2025 en de jaren daarna ten behoeve van de Kadernota 2026-2029 en begroting 2026-2029.
Gemeente Achtkarspelen
29
Begroting 2025-2028
Inrichting BVO-ICT Voor ICT is het besluit genomen dat we na 1 januari 2025 nog een periode met elkaar blijven samenwerken. Het ontvlechten van ICT voor 1 januari 2025 is namelijk niet haalbaar. Een tijdelijke samenwerking geeft beide gemeenten de kans zich te oriënteren op een nieuwe inbedding van ICT-taken in de eigen organisatie, of elders. De tijdelijke samenwerking krijgt gestalte in de vorm van een lichte gemeenschappelijke regeling. Dit betekent dat de huidige gemeenschappelijke regeling wordt omgevormd van een openbaar lichaam naar een bedrijfsvoeringsorganisatie. Dit alles voor een tijdelijke periode van maximaal drie jaar, want een volledige ontvlechting van de werkmaatschappij is en blijft het uitgangspunt. Financieel perspectief In de kadernota is geschetst dat de ontwikkeling van het meerjarenresultaat van onze gemeente bij ongewijzigd beleid vanaf 2026 structureel negatief wordt. Dit is de concrete vertaling van ‘het ravijn’. Op dit moment is nog steeds onduidelijk of de lobby en de voor 2025 aangekondigde evaluatie herverdeling gemeentefonds tot de gewenste bijstelling zal leiden. Maatregelen tot nu zijn incidenteel van aard of hebben geen (of slechts beperkt) structureel effect.
Met als insteek, ‘prepare for the worst, hope for the best’, is daarom een werkgroep gestart, die voor de diverse ombuigingslijnen onderzoekt of, en waar eventuele ombuigingsmaatregelen mogelijk zijn. Na deze fase zal nader worden afgestemd over de uitkomsten hiervan om op deze manier bij de behandeling van de kadernota 2026-2029 de diverse opties integraal te kunnen afwegen. Hierbij worden ook zaken meegenomen als; • Takendiscussie, versobering dienstverlening • Uitvoeringsniveau van dienstverlening en • Uitbesteden of zelf (blijven) doen. E.e.a. is onderdeel geweest van een (meningvormende) raadsvergadering op 3 oktober 2024, waarin is gesproken over de diverse ombuigingslijnen. In de aanloop naar de behandeling van de kadernota 2026-2029 zullen nader uitgewerkte ombuigingsvoorstellen ter behandeling aan de raad worden voorgelegd.
Gemeente Achtkarspelen
30
Begroting 2025-2028
2 BESLUITVORMING Wij stellen u voor: 1. De begroting voor het jaar 2025 en de meerjarenraming 2026-2028 vast te stellen, inclusief de per programma voorgestelde onttrekkingen aan en stortingen in reserves; 2. Kennis te nemen van het effect op de bijdrage aan de WM8KTD voor de wijzigingen waarop dit van toepassing is zoals vermeld in paragraaf 1.3.2 en te besluiten geen zienswijze in te dienen voor de wijzigingen van de begroting 2025-2028 van de WM8KTD/BVO-ICT; 3. Akkoord te gaan met de uiteenzetting van de financiële positie van de gemeente en de daarbij behorende bijlagen, zoals verwoord en opgenomen in de programmabegroting; 4. Akkoord te gaan met de lastenontwikkeling voor de burger, zoals opgenomen in paragraaf Lokale heffingen; 5. Akkoord te gaan met de overige uitgangspunten voor het tarievenbeleid zoals voorgesteld in paragraaf Lokale heffingen; 6. Akkoord te gaan met het grondprijzenbeleid voor het jaar 2025 zoals voorgesteld in de paragraaf Grondbeleid; 7. De in paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing beschreven risico's te bevestigen. 8. De geldigheid van de nota grondbeleid en de daarin geregelde mandaten voor het college met een looptijd t/m 2024 te verlengen met één jaar.