05 - Bijlage 1 - Programmabegroting 2023-2026
Tekst van het document
Dit wordt grotendeels veroorzaakt door ICT-kosten en deelbudgetten voor koffie- en theefaciliteiten die worden overgeheveld vanuit de gemeenten naar de werkmaatschappij. De mutatie in de bijdrage aan 8KTD wordt voornamelijk veroorzaakt door wijzigingen in de Kadernota 2023-2026. Grootste Kadernota punten zijn 00.04.12 (impuls stafdiensten HR), 00.04.20 (doorontwikkeling team I&A) en 00.04.09 (organiseren en faciliteren thuiswerken). Daarnaast is er ook nog een bijdrage voor de stijging van de personeelskosten. Deze stijging in de personeelskosten voor de WM betreft een actualisatie door CAO-ontwikkelingen, formatiewijzigingen e.d.
Gemeente Achtkarspelen
81
Begroting 2023-2026
Financieel begroting (x € 1.000)
2022
2023
meerjarenperspectief verschil
2024
2025
2026
Lasten
9.748
10.478
730
9.743
9.499
9.512
Baten
113
148
35
148
148
148
Saldo
- 9.635
- 10.331
- 695
- 9.595
- 9.352
- 9.364
Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2022 en 2023 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota 2023 00.02 Historische informatie en materiaal gemeente Achtkarspelen en restauratie daarvan 00.09 Bestuursondersteuning college Achtkarspelen 00.07 Dorpencoördinator
-4N - 32 N - 92 N -128 N
Kadernota 2023 via bijdrage aan de Werkmaatschappij 01.01 Jurist veiligheid
-2N
00.01 Taakverzwaring strategische advisering colleges, raden, DB en AB
- 65 N
00.03 Inrichten mijngemeente.nl
- 13 N
00.04 Invulling actiepunten vanuit communicatiestrategie
- 69 N
00.04.01 Formatie medewerker recordbeheer
- 67 N
00.04.09 Organiseren van het thuiswerken
- 143 N
00.04.16 HR Recruitment
- 43 N
00.04.02 IBP / Informatieveiligheid
-3N
00.04.03 ICT Diverse noodzakelijke updates
- 13 N
00.04.04 ICT Datagedreven werken
- 25 N
00.04.05 ICT Informatieveiligheid (technisch)
- 13 N
00.04.07 Facilitair senior beleidsadviseur
- 46 N
00.04.08 Noodzakelijke upgrading financieel informatiesysteem naar een nieuw platform in de cloud 00.04.11 Capaciteitsuitbreiding contractmanagement en contractbeheer
- 40 N
00.04.12 Kwalitatieve en kwantitatieve impuls stafdiensten (HR en communicatie)
- 297 N
00.04.17 HR: Vlootschouw in het kader van SPP
- 37 N
-60 N
00.04.19 DIV: Medewerker semi statisch en openbaar archief
- 23 N
00.04.20 I&A doorontwikkelingen team en organisatie
- 192 N
00.04.21 Samengestelde objectregistratie (SOR)
-8N -1.159 N
Overige beleidsrelevante ontwikkelingen Motie Lobby gemeentefonds
- 20 N
Mutaties bestaande ombuigingen Inkomensoverdracht taakstelling (in 2022 was er een budget t.b.v. frictiekosten)
Gemeente Achtkarspelen
230 V
82
Begroting 2023-2026 Overige ontwikkelingen Actualisatie personeelslasten incl. HR Verzekeringen
77 V
Actualisatie kosten gemeentehuis
- 104 N
Actualisatie kapitaallasten (afschrijvingen ICT en gemeentehuis)
140 V
Contributies aan VNG en GGU (verplaatst naar progr. 0 / bestuur)
121 V
Centralisatie koffie- en theefaciliteiten bij Werkmaatschappij (t.o. hogere bijdrage aan WM) Centralisatie ICT bij Werkmaatschappij (t.o. hogere bijdrage aan WM)
35 V
Bijdrage aan de WM (exclusief inkomensoverdracht taakstelling en Kadernota punten)
-3N
Divers / afronding
-4 N
23 V
Totaal
- 664 N
Indicatoren Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Legenda
tableCell12 Indicator
Meting
Eenheid
Refertejaar
Overhead
11,4
euro
(2023)
Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie
Gemeente Achtkarspelen
83
Begroting 2023-2026
3.2 Paragrafen
Gemeente Achtkarspelen
84
Begroting 2023-2026
3.2.1 Lokale heffingen
Inleiding Deze paragraaf geeft een overzicht van de diverse lokale heffingen en belastingen op hoofdlijnen. Hiermee ontstaat inzicht in de lokale lastendruk. Dit is van belang voor de integrale afweging tussen aan de ene kant beleid en aan de andere kant de inkomsten. Ook laten we zien welk beleid de gemeente in het begrotingsjaar zal voeren ten aanzien van de lokale heffingen en de kwijtschelding hiervan. De lokale heffingen vormen een belangrijke inkomstenbron voor de gemeente. De heffingen worden voor het grootste deel opgebracht door burgers.
Algemeen De uitgangspunten van ons legesbeleid worden expliciet opgenomen in deze paragraaf. Door het eenduidig opnemen van informatie over tarieven en heffingen in de verschillende jaarstukken en het daarbij verstrekken van inzicht in de mate van kostendekkendheid op hoofdlijnen krijgt de raad sturingsmogelijkheden aangereikt. Zo kan de raad op een verantwoorde wijze keuzes maken ten aanzien van de gewenste en benodigde hoogte van tarieven c.a.
Basis van het beleid Per 1 januari 1994 zijn de (huidige) Gemeentewet en de wet Materiële belastingbepalingen van kracht geworden. De huidige legesverordening kent nog steeds zijn basis vanuit deze wetswijziging. Bij de jaarlijkse vaststelling van deze verordening is telkens vanuit deze kaders verder gewerkt.
Uitgangspunten van beleid voor deze begroting Bij het samenstellen van de begroting 2023 en de meerjarenraming is op grond van de kaderbrief van december 2021, de Kadernota 2024 - 2026 (voorjaar 2022) en de nadere kaderstelling voor de begroting 2023 en verder rekening gehouden met de volgende uitgangspunten: • •
• •
Verhoging (indexatie) van de totale OZB opbrengst met 1,9% voor 2023 ten opzichte van 2022. De afvalstoffenheffing stijgt voor de meerpersoonshuishouden en eenpersoonshuishoudens met respectievelijk 2,68% en 2,71%. Per saldo leiden al deze ontwikkelingen tot een stijging van de afvalstoffenheffing van respectievelijk € 9,84 en € 6,96 per huishouden. Voor de rioolheffing stellen wij voor om de tarieven conform de uitgangspunten van het vastgestelde vGRP vast te stellen zodat een kostendekkend tarief gehanteerd wordt. In de paragraaf Lokale heffingen vindt u hierover een nadere toelichting. Verhoging overige tarieven daar waar mogelijk met een inflatiecorrectie van 1,9% .
Gemeente Achtkarspelen
85
Begroting 2023-2026
Belasting, heffingen en leges In het hiernavolgende overzicht worden de opbrengsten van de gemeentelijke belasting, heffingen en leges voor 2023 weergegeven. Ook is er een vergelijking met de begroting van 2022 gemaakt. Begroting Begroting (x € 1.000)
2023
Verschil
2022
Afvalstoffenheffing
7.3
Afval
4.032
3.937
95
242
265
- 23
4
4
-
Burgerzaken
0.2
Burgerzaken
Forensenbelasting
3.4
Economische promotie
Omgevingsvergunningen
8.1
Ruimtelijke ordening
90
84
6
8.3
Wonen en bouwen
394
394
-
Overige
1.2
Openbare orde en veiligheid
2
16
- 14
2.1
Verkeer en vervoer
31
15
15
3.3
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
6
6
-
5.7
Openb. groen en (openlucht)recreatie
7
7
-
6.1
Samenkracht en burgerparticipatie
15
15
-
0.61 OZB woningen
3.757
3.926
- 169
0.62 OZB niet-woningen
2.181
2.111
70
45
45
-
2.350
2.197
153
20
20
-
13.175
13.042
133
OZB
Reclamebelasting
0.64 Belastingen overig Rioolheffing
7.2
Riolering
Toeristenbelasting
3.4
Economische promotie
TOTAAL
Toelichtingen Onroerendezaakbelasting De onroerendezaakbelastingen zijn belastingen die worden geheven over binnen de gemeentegrenzen gelegen onroerende zaken. De WOZ-waarde vormt de heffingsmaatstaf voor de OZB. De tarieven worden jaarlijks gecorrigeerd voor de waardeontwikkeling van de onroerende zaken.
Gemeente Achtkarspelen
86
Begroting 2023-2026 •
naast de hierboven genoemde toelichting zijn de tarieven onderhevig aan inflatiecorrectie en/of keuze in beleid.
Het Ozb-tarief wordt in 2023 verhoogd met een inflatiecorrectie van 1,9% voor de totale omzet ten opzichte van 2022 op basis van de vastgestelde kaderbrief. Door een technische onvolkomenheid is in 2022 gemiddeld € 30 tot € 45 per woning teveel aan heffingsaanslag in rekening gebracht bij woningeigenaren. Het totaal ontvangen bedrag zal bij de bepaling van het tarief 2023 worden gecompenseerd. Hierdoor vloeit het teveel geïncasseerde bedrag weer terug. We kijken nog naar de manier waarop inwoners die (bijvoorbeeld) hun woning in 2022 hebben verkocht en niet langer een woning (in de gemeente) bezitten, zich kunnen melden zodat bekeken kan worden of zij in aanmerking komen voor compensatie. Overige belastingen Reclamebelasting De opbrengsten van de reclamebelasting (Surhuisterveen) worden gebruikt om een ondernemersfonds te voeden. Het doel van dit fonds is om het de ondernemers mogelijk te maken in het centrum promotionele activiteiten te organiseren en in te spelen op de ontwikkelingen van het Nieuwe Winkelen en de leegstandsproblematiek. Het betreft een vast bedrag van € 467,90 per pand. Forensenbelasting De belastingsoort wordt opgelegd aan personen die meer dan 90 dagen per jaar een gemeubileerde woning tot hun beschikking hebben voor zichzelf of voor hun gezin, zonder dat ze hun hoofdverblijf in de gemeente hebben.
De aanslag wordt opgelegd aan degene die de gemeubileerde woning tot zijn beschikking heeft. De insteek van deze belasting is om de voordelen, die door de redelijk structurele aanwezigheid worden genoten van de gemeentelijke voorzieningen, financieel worden gecompenseerd. Het betreft een belasting die aan een gering aantal eigenaren wordt opgelegd. Begroot is een opbrengst van € 3.668 voor 2023. Toeristenbelasting Vanaf 2022 heft de gemeente Achtkarspelen toeristenbelasting. Toeristenbelasting is een algemene belasting die een gemeente kan heffen. Hiermee kan de gemeente bijvoorbeeld het gebruik van voorzieningen door toeristen financieren. De eigenaar van een verblijfslocatie neemt het tarief voor de toeristenbelasting op in zijn eigen tarief en ‘sluist’ deze specifieke belastinggelden volledig door aan de gemeente. De eigenaar van de verblijfslocatie ontvangt daarvoor een belastingaanslag die gebaseerd is op het aantal geregistreerde overnachtingen, het aantal verblijven of de overnachtingsprijs. Voor 2022 bedraagt het tarief € 1,50 per persoon per nacht. Alleen de verblijfslocaties waarover momenteel nog geen woonforensenbelasting wordt geheven komen in aanmerking voor het heffen van toeristenbelasting. Op basis van een aantal inschattingen zal de structurele opbrengst naar verwachting € 20.000 bedragen in 2023 (ongewijzigd).
Kostendekkende tarieven Onder het streven naar de kostendekkende tarieven kunnen vallen de Afvalstoffenheffing, Rioolheffing en overige leges en rechten (algemeen). De kostenopbouw heeft te maken met directe- en indirecte kosten. Onder de directe kosten vallen de kosten op de taakvelden welke betrekking hebben op de heffing. Onder indirecte kosten vallen overhead, minimabeleid en btw. De overhead moet extra comptabel worden toegerekend en wordt berekend aan de hand van een methode waarbij een opslagpercentage over de directe lasten wordt gehanteerd
Gemeente Achtkarspelen
87
Begroting 2023-2026 voor de dekking van de overheadkosten. Dit percentage is berekend door de omvang van alle lasten van alle taakvelden (gecorrigeerd met de overheadkosten en het saldo) te delen door de omvang van de overheadkosten.
Afvalstoffenheffing (ASH) De gemeente Achtkarspelen heft afvalstoffenheffing. Met de opbrengsten hiervan kunnen wij het inzamelen en verwerken van het huishoudelijk afval betalen. De volgende uitgangspunten voor de bepaling van het tarief zijn gehanteerd: • Bij de totstandkoming van de afvalstoffenheffing geldt het uitgangspunt dat het 100% kostendekkend plaatsvindt. • Voor gebruikers een differentiatie in tarief tussen eenpersoons- en meerpersoonshuishoudens in de verhouding 70:100. • Stijging van de afvalstoffenheffing voor meerpersoonshuishoudens met € 9,84 en voor eenpersoonshuishoudens met € 6,96. De afvalstoffenheffing laat voor 2023 een beperkte stijging zien van 2,7%. De belangrijkste oorzaken van deze stijging worden hierna vermeld. De hoeveelheid huisvuil en groen (GFT) afval neemt iets toe. Daarnaast zijn de verwerkingstarieven bij Afvalsturing Friesland NV toegenomen. Het effect wordt echter gecompenseerd door een lager volume aan de verschillende deelstromen die via de milieustraat worden aangeboden. De introductie van een poorttarief heeft naast directe extra inkomsten er voor gezorgd dat de bouwgelieerde afvalstromen zijn gedaald. Daarnaast profiteert de gemeente van de goede grondstofprijzen in het bijzonder van oud papier en kunststof.
Voor 2023 is voor de huis aan huis inzameling en exploitatie van de milieustraat via Omrin (Fryslân Miljeu) een aanzienlijke aanpassing in tarief aangekondigd. Tot slot zijn bij de kosten voor kwijtschelding afvalstoffenheffing toegenomen. Tarieven afvalstoffenheffing
Begroting Begroting 2022
Verschil
Verschil %
2023
Meerpersoonshuishouden
366,72
376,56
9,84
2,68%
Eenpersoonshuishouden
256,68
263,64
6,96
2,71%
Gemeente Achtkarspelen
88
Begroting 2023-2026 In onderstaande tabel is de kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing weergegeven, zoals deze meerjarig is verwerkt in de begroting. De baten bestaan uit: afvalstoffenheffing, reinigingsrechten, inkomsten oud papier, metaal, textiel en glas.
(x € 1.000)
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2022
2023
2024
2025
2026
lasten taakvelden incl. omslagrente
3.473
3.686
3.686
3.686
3.686
inkomsten taakvelden excl. heffingen
529
677
677
677
677
2.944
3.009
3.009
3.009
3.009
overhead incl. omslagrente
423
464
464
464
464
BCF-BTW
570
559
559
559
559
3.937
4.032
4.032
4.032
4.032
141
144
144
144
144
opbrengst heffingen
3.937
4.032
4.032
4.032
4.032
dekking
100%
100%
100%
100%
100%
netto lasten taakveld toe te rekenen lasten
totale lasten - kosten per inwoner in hele euro's
Rioolheffingen (RH) De gemeente heeft zelf een grote mate van beleidsvrijheid om de heffingsmaatstaf en belastingplichtige voor de rioolheffing te bepalen. Bij de invoering van rioolheffing in 2006 zijn de volgende uitgangspunten voor het tariefbeleid geformuleerd: • Bij de totstandkoming van de rioolheffing geldt het uitgangspunt dat het 100% kostendekkend plaatsvindt. Er kan een korting worden gegeven door middel van een onttrekking uit de voorziening om fluctuaties in tarieven te egaliseren. • Heffing op basis van vaste tarieven bij gebruiker en eigenaar. In het lopende gemeentelijk rioleringsplan zijn een aantal maatregelen vastgesteld die noodzakelijk zijn om het rioleringsstelsel klimaatrobuust te maken. Een belangrijk speerpunt is het investeren in regenwaterstructuren waarmee de afvoer van regenwater los wordt gekoppeld van het reguliere rioleringsstelsel. Hiermee kunnen extreme regenbuien die steeds regelmatiger voorkomen beter worden opgevangen. Om al deze maatregelen te kunnen financieren naast de reguliere vervanging van het riool is een verhoging van de rioolheffing noodzakelijk, mede ook omdat we in 2023 geconfronteerd worden met extra kostenstijgingen i.v.m. de hoge inflatie. De volledig noodzakelijke verhoging van de rioolheffing wordt echter niet doorgerekend aan de inwoners.
Er wordt uit de egalisatievoorziening een onttrekking gedaan om de stijging af te vlakken. • •
Er wordt een korting gegeven op de rioolheffing van € 39,84 voor zowel rioolaansluiting als IBA's. Verhoging van de rioolheffing met € 12,72 voor zowel rioolaansluitingen als IBA's
Bij het vaststellen van de tarieven is rekening gehouden met een onttrekking uit de voorziening van € 480.000. Op deze wijze kunnen fluctuaties in tarieven worden geëgaliseerd. Tarieven rioolheffing
Begroting Begroting 2022
Aangesloten op riool of IBA
Gemeente Achtkarspelen
182,04
Verschil
Verschil %
12,72
6,99%
2023 194,76
89
Begroting 2023-2026
In onderstaande tabel wordt de kostendekkendheid van riolering weergegeven, zoals deze meerjarig is verwerkt in de begroting. Onder de lasten worden alle lasten voor de rioolheffing verwerkt. Het taakveld riolering is het centrale taakveld. Hiervan wordt circa 90% in de heffing betrokken. Daarnaast worden kosten doorberekend van taakveld belastingen overig, dat zijn de kosten voor de heffing en invordering, alsmede kosten van taakveld wegen en vervoer, dat zijn met name kosten van tractiemiddelen, kosten van taakveld afvalinzameling, dat gaat om de kosten van straatreiniging. Voorts worden kosten van taakveld inkomensregelingen meegenomen, dat gaat om de kosten kwijtschelding rioolheffing. Over alle deze kosten wordt een opslag voor overhead meegenomen. Tot slot wordt de compensabele BTW meegenomen in de heffing. Het totaal van alle kosten wordt omgeslagen over het aantal heffingsplichtingen, dat zijn de percelen met een rioolaansluitingen en percelen met een IBA. Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting
(x € 1.000)
2022
2023
2024
2025
2026
lasten taakvelden incl. omslagrente
2.221
2.375
2.395
2.439
2.458
inkomsten taakvelden excl. heffingen
111
111
111
111
111
2.110
2.264
2.284
2.328
2.347
overhead incl. omslagrente
270
299
301
307
309
BCF-BTW
243
267
270
275
277
2.623
2.830
2.855
2.910
2.933
94
101
102
104
105
opbrengst heffingen
2.197
2.350
2.855
2.910
2.933
dekking
84%
83%
100%
100%
100%
netto lasten taakveld toe te rekenen lasten
totale lasten - kosten per inwoner in hele euro's
Leges Burgerzaken Wij gaan in de begroting voor de leges Burgerzaken uit van de veelal wettelijk vastgestelde tarieven. De kostendekkendheid voor 2023 wordt weergegeven in onderstaande tabel. De directe kosten bestaan voor het merendeel uit loonkosten van het team Publieksdiensten die direct werkzaam zijn aan de verschillende producten (bijvoorbeeld reisdocumenten, rijbewijzen etc.). Daarnaast worden de overige directe kosten van het taakveld Burgerzaken toegerekend. De indirecte kosten bestaan uit een opslag voor overheadkosten. Deze kosten worden op basis van het omslagstelsel naar rato van het totaal van de lasten op alle taakvelden toegerekend aan de directe kosten van dit product.
Gemeente Achtkarspelen
90
Begroting 2023-2026
Taakveld 0.2 Burgerzaken
(x € 1.000)
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2022
2023
2024
2025
2026
Lasten
352
354
354
354
354
waarvan directe kosten waarvan indirecte (perceptie)kosten
338
334
334
334
334
14
20
20
20
20
Baten
265
265
265
265
265
Saldo - kosten per inwoner in hele euro's
-87
-89
-89
-89
-89
13
13
13
13
13
75,27%
74,85%
74,85%
74,85%
74,85%
Kostendekkendheid
Leges Omgevingsvergunningen De kostendekkendheid van de omgevingsvergunningen voor 2023 wordt weergegeven in onderstaande tabel. De directe kosten bestaan voor het merendeel uit loonkosten van het team Vergunningen die direct werkzaam zijn aan het product Omgevingsvergunning. Daarnaast worden de overige directe kosten van het team Vergunningen toegerekend (bv specifieke zaaksystemen en uitbestede werkzaamheden en advieskosten). De indirecte kosten bestaan uit een opslag voor overheadkosten. Deze kosten worden op basis van het omslagstelsel naar rato van het totaal van de lasten op alle taakvelden toegerekend aan de directe kosten van dit product. Op dit moment wordt gewerkt aan de implementatie van de nieuwe omgevingswet plus de VNG-modelverordening hiervoor. Nadere besluitvorming door de 1e Kamer is gepland voor 8 november 2022. Dit kan nog van invloed zijn op de tarieven. Taakveld 8.3 Wonen en Bouwen
(x € 1.000)
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2022
2023
2024
2025
2026
Lasten
401
407
407
407
407
waarvan directe kosten waarvan indirecte (perceptie)kosten
356
369
369
369
369
45
38
38
38
38
Baten
394
394
394
394
394
-7
-13
-13
-13
-13
14
15
15
15
15
98,15%
96,70%
96,70%
96,70%
96,70%
Saldo - kosten per inwoner in hele euro's
Kostendekkendheid
Gemeente Achtkarspelen
91
Begroting 2023-2026
Effecten voor de huishoudens Wij hebben de veranderingen in de tarieven voor OZB, Afvalstoffenheffing en Rioolheffing voor onze burgers in de onderstaande tabellen in beeld gebracht. Lastenplaatje voor vier voorbeeldhuishoudens Tarieven gemeentelijke belastingen
2022
2023
Verschil €
Verschil %
OZB eigenaren woningen (= kengetal)
186,63
188,53
Rioolheffing gebruikers EPH*
182,04
194,76
12,72
6,99%
Rioolheffing gebruikers MPH**
182,04
194,76
12,72
6,99%
Rioolheffing eigenaren/bewoners
0,00
0,00
0,00
0,00%
Afvalstoffenheffing EPH
256,68
263,64
6,96
2,71%
Afvalstoffenheffing MPH
366,72
376,56
9,84
2,68%
Verschil €
Verschil %
Rijtjeshuis - Huurder - EPH
2022
2023
OZB eigenaren woningen Rioolheffing gebruikers
182,04
194,76
12,72
6,99%
Afvalstoffenheffing
256,68
263,64
6,96
2,71%
Verschil €
Verschil %
12,72
6,99%
Rijtjeshuis - Huurder - MPH
2022
2023
OZB eigenaren woningen Rioolheffing gebruikers Afvalstoffenheffing Twee onder één kap - eigenaar /bewoner MPH
182,04 366,72 2022
194,76 376,56 2023
9,84
2,68%
Verschil €
Verschil %
OZB eigenaren woningen
328,79
335,04
6,25
1,90%
OZB eigenaren woningen, incl. correctie 2022
328,79
314,62
-14,17
-4,30%
Rioolheffing gebruikers
182,04
194,76
12,72
6,99%
Afvalstoffenheffing
366,72
376,56
9,84
2,68%
Verschil €
Verschil %
Vrijstaand - eigenaar/bewoner - MPH
2022
2023
OZB eigenaren woningen
616,49
628,20
11,71
1,90%
OZB eigenaren woningen, incl. correctie 2022
616,49
589,92
-26,57
-4,30%
Rioolheffing gebruikers
182,04
194,76
12,72
6,99%
Afvalstoffenheffing
366,72
376,56
9,84
2,68%
* EPH = eenpersoonshuishouden ** MPH = meerpersoonshuishouden
Kwijtschelding Voor mensen met de laagste inkomens bestaat de mogelijkheid van een gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van belasting. Dit is het geval als aan de voorwaarden voor kwijtschelding op basis van de Invorderingswet en landelijke normen is voldaan. Tot nu toe is in onze gemeente maximaal gebruik gemaakt van de mogelijkheden voor kwijtschelding. Zo is bij ons ook kwijtschelding voor het eigenarendeel van de Ozb mogelijk als regulier onderdeel van ons minimabeleid. In een deel van de gevallen (langdurige bijstandscliënten, ouderen met een laag inkomen) wordt automatische kwijtschelding verleend. Ultimo september 2022 lopen er nog 55 kwijtscheldingsverzoeken voor een maximaal bedrag van € 22.000. Het geprognotiseerde bedrag aan kwijtscheldingen in 2023 bedraagt 297.000 (ongewijzigd).
Gemeente Achtkarspelen
92
Begroting 2023-2026
Kwijtschelding
Voorlopig 2021
2022
2023
Automatische kwijtschelding
510
423
507
Toekenning op aanvraag (volledig)
151
168
141
Toekenning op aanvraag (gedeeltelijk)
18
14
15
Totaal aantal kwijtscheldingen
679
605
663
Aantal afgewezen aanvragen
239
128
209
Kwijtschelding in bedrag
305.500
276.800
297.000
Gemeente Achtkarspelen
93
Begroting 2023-2026
3.2.2 Weerstandsvermogen c.a.
Inleiding Het weerstandsvermogen maakt duidelijk in hoeverre de gemeente financieel in staat is om onvoorziene gebeurtenissen op te vangen. Weerstandsvermogen onderscheiden we in twee delen • weerstandscapaciteit • risicobeheersing Met weerstandscapaciteit bedoelen we alle middelen en mogelijkheden waarmee de gemeente onvoorziene kosten op kan vangen. Dat geldt bijvoorbeeld voor alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en maar die gevolgen kunnen hebben op de financiële positie van de gemeente. Deze paragraaf geeft een beeld van de weerstandscapaciteit en de risico's en het beleid dat daarbij hoort. Ook presenteren we een aantal verplichte kengetallen. Deze vertellen iets over de financiële positie van onze gemeente.
Structureel Met de structurele weerstandscapaciteit worden de middelen bedoeld die permanent ingezet kunnen worden om tegenvallers in de lopende exploitatie op te vangen, zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van bestaande taken. Bij ons gaat het om de optelsom van het begrotingsoverschot en de onbenutte belastingcapaciteit. De onbenutte belastingcapaciteit is bijvoorbeeld de mogelijkheid om de OZB-tarieven te verhogen. Wij hebben geen mogelijkheid om de Afvalstoffenheffing en de Rioolheffing te verhogen. Het kostendekkingspercentage is hier al (ongeveer) 100%. bedragen x € 1.000
Begrotingsoverschot / tekort
2023
2024
2025
2026
616
1.943
1.654
684-
Onbenutte belastingcapaciteit OZB
-
-
-
-
Onbenutte belastingcapaciteit ASH
-
-
-
-
Onbenutte belastingcapaciteit Rioolrecht
-
-
-
-
616
1.943
1.654
684-
TOTAAL
Incidenteel De incidentele weerstandscapaciteit is het vermogen dat ingezet kan worden om eenmalige tegenvallers op te vangen. In beginsel betreft dit de optelsom van het vrij aanwendbare deel van de reserves en de stille reserves. • Het vrij aanwendbare deel van de reserves is dat deel van de reserves waarvoor nog geen bestemming is vastgelegd. Bij ons is dit de Algemene Reserve. • De stille reserves hebben betrekking op activa die op de balans lager zijn gewaardeerd dan de marktwaarde en die op korte termijn verkoopbaar zijn. Voor zover op dit moment bekend, hebben wij geen stille reserves.
Gemeente Achtkarspelen
94
Begroting 2023-2026
Reserves Inleiding We schatten risico's zo goed mogelijk in. Maar we moeten ook nagaan wat er werkelijk aan weerstandsvermogen beschikbaar is. Bij weerstandsvermogen gaan we uit van incidentele dekking. Als een risico optreedt en een structureel karakter hebben dan vangen we de gevolgen eerst eenmalig op via het incidentele weerstandsvermogen. Vervolgens zoeken via de eerstvolgende Kadernota een structurele oplossing. Het weerstandsvermogen bestaat uit de Algemene Reserve. De raad beslist over de inzet van de Algemene Reserve. Bestemmingsreserves zijn nadrukkelijk voor specifieke doelen bestemd.
Huidige stand De stand van de algemene reserve bedraagt einde 2023 € 21.472.000. Ontwikkeling reserve
Verwacht
Raming
Raming
Raming
Raming
(x € 1.000)
Ultimo 2022
2023
2024
2025
2026
Saldo stortingen Saldo onttrekkingen Vrije Algemene Reserve (AR) Algemene reserve weerstandsvermogen Subtotaal Bestemmingsreserve 'De Kûpe' Reserve dekking kapitaallasten De Kûpe Kapitaallasten De Kûpe (afschrijving) Subtotaal Onverdeeld rekeningsaldo Totaal
2.343 -4.691 10.940 3.080 14.020
1.896 -2.064 10.772 3.080 13.852
633 -520 10.885 3.080 13.965
1.960 -52 12.792 3.080 15.872
1.671 -44 14.419 3.080 17.499
7.624 -310 7.314 1.879 23.213
7.314 -310 7.004 616 21.472
7.004 -310 6.694 1.943 22.602
6.694 -310 6.384 1.654 23.910
6.384 -310 6.074 -684 22.889
Afspraken De omvang van de reserves houdt direct verband met het weerstandsvermogen van de gemeente. We vergelijken de financiële risico’s die de gemeente loopt met de weerstandscapaciteit. Daaraan kunnen we toetsen in hoeverre de risico’s opgevangen kunnen worden. De risico's worden beschreven en we vertellen hoe we het risico denken te beheersen. Hiervoor gebruiken we een (risico)matrix. Daarbij wordt op basis van een aantal factoren voor elk risico een inschatting gemaakt van omvang en kans van optreden.
Risico's Inleiding Niet ieder risico is relevant en hoeft ten laste van de weerstandscapaciteit te worden gebracht. Wij beschouwen een risico als volgt: 'Risico’s zijn relatief grote bestaande of toekomstige verplichtingen met een buitengewoon karakter, waarbij de omvang en de kans niet is in te schatten (ook niet bij benadering) en die niet worden afgedekt door een voorziening, verzekering of andere beheersmaatregel.' Risico's < € 50.000 Risico’s, waarvan de financiële tegenvaller lager dan € 50.000 wordt geschat, vallen binnen de reguliere bedrijfsvoering. Dat geldt ook voor risico's waarschijnlijk periodiek
Gemeente Achtkarspelen
95
Begroting 2023-2026 terugkeren. Wij kiezen ervoor waar mogelijk deze risico’s te verzekeren of via een voorziening af te dekken. Begrotingstechnische risico’s mogen ook niet leiden tot een beroep op de weerstandscapaciteit omdat ze beheersbaar zijn door een goede planning & control. Dan gaat het om bijvoorbeeld open-einde regelingen, aantallen bijstandsgerechtigden en bijstelling van rijksbudgetten. Als in het begrotingsjaar materiële afwijkingen van de begroting voorkomen dan melden we dit in de begrotingswijzigingen. Dat geldt ook voor de niet in geld uit te drukken risico’s van bijvoorbeeld vertragingen in processen, het niet realiseren van beleidsdoelstellingen, risico’s met betrekking tot arbo en veiligheid, faillissement van aannemers en het aantreffen van bodemvervuiling bij aankoop van grond. Risico's > € 50.000 Financiële risico’s groter dan € 50.000 worden opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen.
Verzekering van risico's Een deel van de operationele risico’s kan worden afgedekt door het afsluiten van verzekeringen. We maken daarbij een afweging tussen de kans op schade en de kosten daarvan enerzijds en de verzekeringspremie anderzijds. Het bestaande beleid wordt periodiek beoordeeld en indien nodig bijgesteld. Wat betreft het eigen risico is gekozen voor het standaard eigen risico per gebeurtenis.
Specificatie van risico's Onderwerp Risico
Stikstofdossier De depositie van stikstof (ammoniak en stikstofoxiden) is schadelijk voor de natuur. Al jaren is sprake van een overschot aan stikstof in Natura-2000-gebieden. Het Rijk en de Provincie hebben de taak er voor te zorgen dat de stikstofdepositie wordt teruggedrongen en de natuur herstelt. Op 10 juni 2022 is de Startnotitie Nationaal Programma Landelijk Gebied aangeboden aan de Tweede Kamer. In deze Startnotitie zijn richtinggevende emissiereductiedoelen voor stikstof opgenomen. Aan de provincies de taak om deze richtinggevende doelen in 2023 nader uit te werken in gebiedsplannen. In welke vorm dit zal zijn, is nog onzeker. Daarnaast dient de Raad van State nog in een verscheidenheid aan zaken rond het thema stikstof een uitspraak te doen. Deze uitspraken kunnen van grote invloed zijn op de huidige regelgeving. Stikstof blijft een issue en kan belemmerend zijn voor nieuwe plannen van zowel derden als van de gemeente zelf. Het is daarnaast uiterst onzeker in hoeverre de huidige stikstofregels standhouden.
Strategie Financieel gevolg Kans van optreden Benodigd weerstandsvermogen Incidenteel/Structureel Status Onderwerp Risico
Gemeente Achtkarspelen
€ 200.000 10% € 20.000 Structureel Gewijzigd Bouwgrondexploitatie Het hebben van een bouwgrondexploitatie brengt financiële risico’s met zich mee. In de paragraaf Grondbeleid worden de financiële risico’s van de bouwgrondexploitatie toegelicht.
96
Begroting 2023-2026 Strategie
Door het jaarlijks opstellen van geactualiseerde berekeningen op basis van de meest recente ontwikkelingen kunnen wij de raad tijdig informeren via de reguliere P&C-cyclus.
Financieel gevolg Kans van optreden Benodigd weerstandsvermogen Incidenteel/Structureel Status
€ 500.000 20% € 100.000 Structureel Ongewijzigd
Onderwerp Risico
Omgevingswet De Omgevingswet bundelt en moderniseert de wetten voor de leefomgeving. Hierbij gaat het onder meer om wet- en regelgeving over bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur. De Omgevingswet staat voor een goed evenwicht tussen het benutten en beschermen van de leefomgeving. Invoering van de Omgevingswet is ondertussen voorzien per 1 januari 2023 en hier wordt dan ook hard aan gewerkt. Het vraagt van de organisatie aanpassingen in o.a. werkprocessen, ICT en dienstverlening. Landelijk zijn hier minimale eisen aan gesteld. De invoering van de Omgevingswet is de grootste stelselwijziging binnen het fysieke domein, waardoor nog niet alle effecten en benodigdheden voor de implementatie zijn te overzien. Zo is de datum van invoering al een paar keer uitgesteld en is het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) nog in ontwikkeling.
Strategie Financieel gevolg Kans van optreden Benodigd weerstandsvermogen Incidenteel/Structureel Status
niet bekend pm Structureel Ongewijzigd
Onderwerp Risico
Duurzaamheid In de gemeentelijke Duurzaamheidsagenda is een aantal keuzes opgenomen die in meer of mindere mate van invloed kunnen zijn op het weerstandsvermogen. Met name de energietransitie op basis van het klimaatakkoord zal veel extra inzet, en dus kosten, met zich meebrengen. Uit een eerste ruwe uitkomst van het onderzoek van de Raad voor het openbaar bestuur blijkt dat aangaande de benodigde inzet om invulling te kunnen geven aan het klimaatakkoord in de periode 2022-2030 fors is. Het is nog niet duidelijk of hier ook structureel Rijksmiddelen tegenover staan.
Strategie
De duurzaamheidsagenda wordt betaald uit extra rijksmiddelen.
Financieel gevolg Kans van optreden Benodigd weerstandsvermogen Incidenteel/Structureel Status
niet bekend
Onderwerp Risico
Sociaal Domein - Jeugdzorg en Wmo De maatwerkvoorzieningen binnen de Jeugdzorg de Wmo (inclusief Beschermd Wonen)zijn open-einde regelingen. In de afgelopen jaren hebben we steeds meer data en kennis verkregen om de kosten in de Jeugdzorg en de Wmo te voorspellen en te volgen. Deze prognose is opgenomen in de meerjarige begroting. Ondanks dat blijft het risico bestaan dat de groei van het aantal cliënten hoger is dan verwacht. Zeker voor de cliënten die hoogspecialistische zorg ontvangen kan een stijging (of een daling) leiden tot een forse financiële bijstelling. In de begroting houden we namelijk rekening met een gemiddeld aantal cliënten die hoogspecialistische zorg ontvangen. Maandelijks worden er prognoses gemaakt van de Jeugd en Wmo maatwerkvoorzieningen. Hierbij wordt de ontwikkeling van het aantal cliënten en de kosten daarvan gemonitord. Indien noodzakelijk zal de raad via de planning en control documenten
Strategie
Gemeente Achtkarspelen
pm Structureel Ongewijzigd
97
Begroting 2023-2026 worden geïnformeerd over de afwijkingen ten opzichte van de begroting. Financieel gevolg Kans van optreden Benodigd weerstandsvermogen Incidenteel/Structureel Status
€ 800.000 50% € 400.000 Structureel Ongewijzigd
Onderwerp Risico
Gesubsidieerde instellingen De gemeente heeft te maken met een variatie aan gesubsidieerde instellingen, zoals: zwembaden, cultuurcentrum, bibliotheek, maatschappelijk werk, etc. Het risico bestaat dat claims van deze instellingen financieel nadeel voor de gemeente kan betekenen. Organisaties kunnen failliet gaan en de gemeente kan het product in de lucht willen houden, en dat brengt mogelijk (frictie)kosten met zich mee. De gemeente sluit overeenkomsten met instellingen die subsidies e.d. van de gemeente ontvangen, waarin productafspraken zijn opgenomen. Tijdens het lopende jaar is regelmatig overleg over de (financiële) voortgang. Het risico dat daardoor financieel gezien iets misgaat wordt daarmee geminimaliseerd. 500.000 20% 100.000
Strategie
Financieel gevolg Kans van optreden Benodigd weerstandsvermogen Incidenteel/structureel Status Onderwerp Risico
Strategie
Financieel gevolg Kans van optreden Benodigd weerstandsvermogen Incidenteel/structureel Status Onderwerp Risico
Strategie
Gemeente Achtkarspelen
Ongewijzigd Gemeenschappelijke regelingen (excl. SW Fryslân) De gemeente participeert in een aantal gemeenschappelijke regelingen. Deze regelingen worden beschreven in de paragraaf Verbonden Partijen. De grotere regelingen betreffen de Veiligheidsregio, Jobinder en de FUMO. De uitvoering van gezamenlijke beleidsterreinen binnen dergelijke regelingen brengt risico's met zich mee, waarvoor gezamenlijk voor dekking moet worden gezorgd. Om er voor te zorgen dat de gemeente zelf de regie blijft voeren wordt er strak toezicht gehouden. Het standpunt van de gemeente wordt zowel ambtelijk (in overlegorganen) als bestuurlijk (in ABvergaderingen) uitgedragen. 300.000 25% 75.000 Structureel Ongewijzigd Gegarandeerde geldleningen Gemeenten in Nederland hebben de hoogste rating voor kredietwaardigheid. Zij kunnen daardoor goedkoper geld lenen bij de banken dan private ondernemingen. Omdat woningbouwcorporaties een bijdrage leveren aan de publieke taak hebben wij in het verleden een aantal leningen aangetrokken en deze direct doorgeleend aan de woningbouwcorporatie. Daarmee konden zij meeprofiteren deze gunstige leencondities. Later hebben we een andere constructie gehanteerd, waarbij we niet leningen doorlenen, maar waarbij we direct garant staan. Gevolg is wel dat wij hierdoor het risico lopen dat als de derde partij failliet gaat, de gemeente de betalingsverplichting op zich moet nemen.
De risico's zijn klein, aangezien garanties alleen verstrekt worden wanneer zij niet bij derden kunnen worden ondergebracht en bij garantieverlening aan verenigingen c.a. aangetoond is dat zij de betalingsverplichtingen kunnen nakomen. Wanneer het risico zich voordoet, kunnen de gevolgen echter aanzienlijk zijn. Wanneer dit risico zich voordoet, kunnen we met de gereserveerde gelden de gevolgen in het eerste jaar afdekken. De structurele gevolgen zullen vervolgens via de eerstvolgende kadernota of door een begrotingswijziging worden meegenomen. De leningen die door de gemeente in het verleden zijn verstrekt worden volgens schema afgelost. Het risico op deze post neemt
98
Begroting 2023-2026
Financieel gevolg Kans van optreden Benodigd weerstandsvermogen Incidenteel/structureel Status Onderwerp Risico
Strategie
Financieel gevolg Kans van optreden Benodigd weerstandsvermogen Incidenteel/structureel Status Onderwerp Risico
Strategie
Financieel gevolg Kans van optreden Benodigd weerstandsvermogen Incidenteel/Structureel Status Ombuigingen Risico
Strategie
Gemeente Achtkarspelen
daardoor jaarlijks af. Via toetsing van het jaarverslag beoordelen we of de risico's stabiel blijven. Ook het risico op in het verleden verstrekte garanties neemt elk jaar af, omdat ook op deze leningen de geldgever volgens schema aflost. Bij garanties in het kader van de woningbouw heeft de gemeente zekerheidsrechten, waardoor dit risico zeer klein is. Via het jaarverslag heeft de gemeente inzicht in de financiële positie van de geldnemer. Bij garanties t.b.v. verenigingen vindt overleg plaats als de bank een achterstandsmelding doet. In die gevallen passen we maatwerk toe om escalatie te voorkomen. Op basis van het verleden is het risico op deze post relatief gering. 15.000.000 1% 150.000 Structureel Ongewijzigd Kosten personeel De gemeente wordt regelmatig geconfronteerd met onverwachte kosten inzake personeel. Voorbeelden hiervan zijn kosten voor ziektevervanging en niet begrote en niet gecompenseerde CAO verhogingen. Aan de hand van periodieke rapportages en analyses worden tijdig overschrijdingen gesignaleerd en gerapporteerd, zodat er eventueel nog ingegrepen kan worden. Toch blijft er een relatief groot risico over dat niet beïnvloedbaar is. 1.000.000 50% 500.000 Structureel Ongewijzigd Algemene uitkering (herijking gemeentefonds) Gemeenten worden onvoldoende gecompenseerd in de Rijksbijdrage voor uitgaven en kostenontwikkeling.
De gehanteerde modellen zijn onvoldoende transparant en leiden tot ongewenste (her-) verdeeleffecten. De algemene uitkering als belangrijkste inkomstenbron voor de gemeente een risico. Berichtgeving betreffende ontwikkelingen (herijking) algemene uitkering uit het gemeentefonds valt voor onze gemeente bijzonder negatief uit. Via VFG en VGG wordt gezamenlijk opgetrokken om vuist te maken tegen ongewenste effecten en een rechtvaardigde verdeling. Zodra meer zekerheid wordt geboden zullen wij een nieuwe berekening confronteren met de berekende algemene uitkering in de begroting. Eventuele verschillen inbrengen via reguliere planning- en controlcyclus en daar waar nodig de raad vooraf informeren. € 750.000 50% € 375.000 Structureel Ongewijzigd Ombuigingen In de Kadernota 2021 en begroting 2021 zijn vijf ombuigingslijnen beschreven. Deze ombuigingslijnen schetsen te realiseren bezuinigingen en benodigde incidentele investeringen om structurele bezuinigingen mogelijk te maken. Het risico is aanwezig dat de begrote bezuinigingsbedragen niet of niet geheel worden gerealiseerd in het betreffende jaar waarin deze bedragen zijn begroot. Maatregelenpakket In de begroting 2021 is een maatregelpakket opgenomen. Ook hiervoor is het risico aanwezig dat de begrote bedragen niet of niet geheel worden gerealiseerd in het betreffende jaar waarin deze bedragen zijn begroot.
Continue monitoring via de P&C cyclus zodat eventueel tijdig kan worden ingespeeld op het niet of niet geheel realiseren van de ombuigingen en/of taakstellingen.
99
Begroting 2023-2026 Financieel gevolg Kans van optreden Benodigd weerstandsvermogen Incidenteel/Structureel Status
€ 500.000 20% € 100.000 Structureel Ongewijzigd
Onderwerp Risico
Overige onvoorziene risico's Een risicoanalyse blijft een verwachting van wat we denken dat zou kunnen gaan gebeuren op basis van de huidige beschikbare informatie. De kans is dan ook reëel dat zich in een jaar bepaalde gebeurtenissen voordoen, die vooraf niet waren in te schatten. We stellen voor om dergelijke risico’s ten laste te brengen van het weerstandsvermogen. Het betreft dan risico’s die beperkt door ons beïnvloedbaar zijn en waarvan het financiële gevolg groter is dan € 50.000. 1.000.000 50% 500.000 Structureel Ongewijzigd
Strategie
Financieel gevolg Kans van optreden Benodigd weerstandsvermogen Incidenteel/structureel Status
Weerstandsvermogen Voor de risico’s in deze begroting is op basis van bovenstaande classificatie een te verwachten beslag op de weerstandscapaciteit berekend. De conclusie is, dat de financiële impact van de risico’s kan worden opgevangen binnen de weerstandscapaciteit van onze begroting.
Onderwerp
Risico
Stikstofdossier Bouwgrondexploitatie Omgevingswet Duurzaamheid Sociaal Domein - Jeugdzorg en Wmo Gesubsidieerde instellingen Gemeenschappelijke Regelingen (excl. SW Fryslân) Gegarandeerde geldleningen Kosten personeel Algemene Uitkering (herijking gemeentefonds) Ombuigingen Overige onvoorziene Risico's Totaal Reserve weerstandsvermogen
200.000 500.000 pm pm 800.000 500.000 300.000 15.000.000 1.000.000 750.000 500.000 1.000.000
Gemeente Achtkarspelen
Kans
Weerstandsvermogen 10% 20.000 20% 100.000 50% 20% 25% 1% 50% 50% 20% 50%
400.000 100.000 75.000 150.000 500.000 375.000 100.000 500.000 2.320.000 3.080.000
100