CConstaterende datAchtkarspelen
Koppel je AI →
Document · PDF

05 - Bijlage 1 - Programmabegroting 2023-2026

Raadsvergadering 3 november 2022, gemeente AchtkarspelenBij agendapunt: Programmabegroting 2023-202633.351 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Begroting 2023-2026

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ..................................................................................................... 2 1 BEGROTING ....................................................................................................... 4 1.1 Inleiding ...................................................................................................... 4 1.2 Leeswijzer .................................................................................................... 6 1.3 2023 in vogelvlucht ....................................................................................... 7 1.3.1 Begroting in beeld ................................................................................... 8 1.3.2 Ontwikkelingen in beleid .........................................................................11 2 BESLUITVORMING .............................................................................................36 3 BELEIDSBEGROTING ..........................................................................................37 3.1 Programmaplan ...........................................................................................38 0. Bestuur en ondersteuning ............................................................................39 1. Veiligheid ..................................................................................................46 2.

Verkeer, vervoer en waterstaat ....................................................................50 3. Economie...................................................................................................54 4. Onderwijs ..................................................................................................56 5. Sport, cultuur en recreatie ...........................................................................58 6. Sociaal domein ...........................................................................................63 7. Volksgezondheid en milieu ...........................................................................71 8. Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing ..............................................75 Overhead ......................................................................................................78 3.2 Paragrafen ..................................................................................................84 3.2.1 Lokale heffingen ....................................................................................85 3.2.2 Weerstandsvermogen c.a. .......................................................................94 3.2.3 Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................

103 3.2.4 Financiering ......................................................................................... 106 3.2.5 Bedrijfsvoering .................................................................................... 109 3.2.6 Verbonden partijen............................................................................... 116 3.2.7 Grondbeleid ......................................................................................... 137 4 FINANCIËLE BEGROTING .................................................................................. 141 4.1 Overzicht baten en lasten ........................................................................... 142 4.1.1 Meerjarenbegroting .............................................................................. 142 4.1.2 Toelichting .......................................................................................... 144 4.1.3 Baten en lasten per taakveld ................................................................. 151 4.2 Uiteenzetting financiële positie en toelichting ................................................. 156 4.2.1 EMU-saldo ........................................................................................... 156 4.2.2 Investeringen ......................................................................................

157 4.2.3 Financiering ......................................................................................... 158 4.2.4 Reserves ............................................................................................. 159 4.2.5 Voorzieningen ...................................................................................... 159

Gemeente Achtkarspelen

2

Begroting 2023-2026 4.3 Meerjarenbalans ........................................................................................ 160

Gemeente Achtkarspelen

3

Begroting 2023-2026

1 BEGROTING 1.1 Inleiding Voor u ligt de begroting 2023-2026. Het betreft de eerste begroting van de nieuwe raadsperiode. De wereld om ons heen In de wereld om ons heen gebeurt veel. De oorlog in Oekraïne zorgt tot ver buiten de regio voor instabiliteit en onveiligheid. De bestaanszekerheid van velen staat onder druk en er is sprake van een enorme toestroom van vluchtelingen. We zien de druk op de economie toenemen. De prijzen van alledaagse benodigdheden zijn enorm gestegen. De impact en gevolgen hiervan voor onze burgers is groot en we zien armoede toenemen. Dit terwijl er nog steeds sprake is van economische groei en een lage werkloosheid. Daarnaast komen er grote veranderingen op ons af op onder meer terreinen als arbeidsmarkt, klimaat, energie, stikstof, opvang statushouders en asielzoekers. Ook hier zullen we als gemeente direct of indirect op moeten anticiperen. Dit geeft onzekerheden voor de nabije toekomst en vraagt ook van u als raad en van ons als college de nodige omzichtigheid en behoedzaamheid. Financiën Voor onze gemeente blijven de onzekerheden uit de ontwikkelingen herijking gemeentefonds en de effecten van de herverdeling middelen jeugd een onverminderd groot punt van zorg. De compensatie in de rijksuitkering voor loon- en prijsontwikkeling en accres ziet er ogenschijnlijk goed uit.

Ook de diverse doorgevoerde (tijdelijke) reparatiemaatregelen zorgen voor de korte termijn voor een toename van middelen. Een deel van deze extra verkregen middelen hebben we gereserveerd in een behoedzaamheidsbuffer. Deze dient als remweg om verdere oploop in verwachte ontwikkelingen in loon-, prijs- en accresontwikkelingen op te kunnen vangen. Ondanks de hogere uitkering in het gemeentefonds zien we nog steeds een gebrek aan transparantie in het nieuwe verdeelmodel. Uitkomsten en uitgangspunten binnen de gehanteerde rekensystematiek blijven op onderdelen onduidelijk. Daarmee ook een risico. Op verschillende fronten blijven we als Achtkarspelen daarom samen met andere noordelijke gemeenten strijdbaar om op te komen voor een meer rechtvaardige compensatie en verdeling van rijksmiddelen. Mede door de maatregelen uit de rijkscirculaires zien we voor de korte termijn wel een positief resultaat in ons structureel saldo. Vanaf 2026 zien we een enorme teruggang. De realisatie van het uiteindelijke resultaat blijft ook sterk afhankelijk van het behalen van de lopende ombuigingspakketten (begroting 2021). Ambities bestuursakkoord Ondanks de turbulentie in de wereld om ons heen en de zorg en druk op de ontwikkeling van de gemeentefinanciën heeft het college ook oog voor de realisatie van ambities in onze leefomgeving.

Dit betreft onder andere inzetten op: - het stimuleren van werk- en leerprojecten zoals het Beurtschip, - het vergroten van preventie en veiligheid met een Bijzondere Opsporingsambtenaar (jeugd), - het verbeteren van binding tussen inwoners en gemeente met een dorpencoördinator, - het stimuleren van beleidsontwikkeling en implementatie Overheids- en Burgersparticipatie. De ambities uit het overeengekomen bestuursakkoord zijn waar nodig en mogelijk financieel doorvertaald in deze begroting.

Gemeente Achtkarspelen

4

Begroting 2023-2026 Tot slot In deze programmabegroting wordt in de algemene hoofdstukken het beleid en de financiële middelen die daarbij horen op hoofdlijnen gepresenteerd. De verdere uitwerking vindt plaats in de programma’s. Namens het college wens ik u veel leesplezier met deze begroting. Buitenpost, oktober 2022 Het college van burgemeester en wethouders van Achtkarspelen Jouke Spoelstra Wethouder Financiën

Gemeente Achtkarspelen

5

Begroting 2023-2026

1.2 Leeswijzer In hoofdlijnen is de programmabegroting als volgt opgebouwd: BEGROTING IN ÉÉN OOGOPSLAG Dit is het vrije en daardoor meest toegankelijke deel. U vindt hierin de inleiding, de kaders en een overzicht van de huidige begroting ten opzichte van de vorige begroting. BESLUITVORMING Hierin staat concreet waarover u als raad een besluit neemt. BELEIDSBEGROTING De indeling hiervan is wettelijk verplicht en bevat o.a. • Programmaplan De programma's bestaan uit een aantal vaste onderdelen: 

inhoudelijk, met daarin een korte beschrijving van het programma, de voorstellen uit de Kadernota en hoe die een plek hebben gekregen in deze begroting.

beleidsindicatoren die verplicht zijn op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV).

financieel, de lasten en baten per programma inclusief een verklaring van de verschillen ten opzichte van de vorige begroting.

•

 verbonden partijen. Paragrafen De paragrafen zijn in feite een dwarsdoorsnede uit de programma's. Naast de programma's moeten gemeenten minimaal zeven programma overstijgende paragrafen in de begroting opnemen. In de paragrafen staat belangrijke informatie voor raadsleden om inzicht te bieden in de financiële positie van de gemeente, de beheersmatige kanten daarvan en de risico's.

FINANCIËLE BEGROTING Dit is een financiële samenvatting van de baten en lasten vanuit de programma’s. Ook een prognose van de balans over de volgende vier jaren wordt hier gepresenteerd.

Gemeente Achtkarspelen

6

Begroting 2023-2026

1.3 2023 in vogelvlucht

Gemeente Achtkarspelen

7

Begroting 2023-2026

1.3.1 Begroting in beeld OM TE BEGINNEN De gemeente Achtkarspelen wordt gekenmerkt door rust en ruimte. Het prachtige coulissenlandschap vormt een belangrijk onderdeel van de natuur in de gemeente. De dorpen hebben uitstekende voorzieningen voor wonen, werken, winkelen, onderwijs en sport en liggen verspreid in de gemeente omgeven door gebieden met land- en akkerbouw. Voor Buitenpost met haar gunstige ligging aan het spoor liggen steden zoals Leeuwarden en Groningen binnen handbereik. Surhuisterveen heeft met haar gunstige ligging ten opzichte van de A7 een prima uitgangspositie voor economische bedrijvigheid. De gemeente Achtkarspelen werkt nauw samen met haar buurgemeente Tytsjerksteradiel. Veel van ons beleid wordt vanuit die samenwerking uitbesteed aan de Werkmaatschappij 8KTD. Voor de uitvoering van de taken en werkzaamheden ontvangt de werkmaatschappij jaarlijks een bijdrage van de beide gemeenten. De Werkmaatschappij heeft een eigen begroting en legt zelfstandig verantwoording af. Vanuit gezamenlijke kracht zetten de medewerkers zich elke dag weer met hart en ziel in voor de inwoners. PROGRAMMA'S EN TAAKVELDEN De begroting van onze gemeente is verdeeld in programma's en daaronder liggende taakvelden. De indeling in programma's en taakvelden is verplicht gesteld in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV).

in de programma's vertellen we wat we willen bereiken en wat dat mag kosten. We hebben de uitgaven verdeeld in drie aandachtsgebieden: • Wonen en werken • Samenleving • Bestuur en dienstverlening De inkomsten zijn verdeeld in • wat we van het Rijk ontvangen • alle overige inkomsten uit lokale heffingen en andere inkomstenbronnen

BEGROTING 2023 IN ÉÉN OOGOPSLAG Deze begroting geeft u in één oogopslag informatie over de inkomsten en uitgaven in 2023 van de gemeente Achtkarspelen (bedragen x € 1.000).

UITGAVEN

92.439

Bestuur en dienstverlening

16.252

Bestuur en ondersteuning

16.252

Samenleving

67.077

Onderwijs

3.673

Sociaal Domein

45.681

Sport, cultuur en recreatie

7.229

Veiligheid

2.391

Volksgezondheid en milieu

8.102

Gemeente Achtkarspelen

8

Begroting 2023-2026

Wonen en werken Economie

9.111 706

Verkeer, vervoer en waterstaat

5.890

Volkshuisvesting, RO en stedelijke vern.

2.515

INKOMSTEN

93.055

Lokale heffingen en overige inkomstenbronnen

31.989

Ontvangen wij van het rijk

61.066

RESULTAAT

Gemeente Achtkarspelen

616

9

Begroting 2023-2026 BALANS De balans is het overzicht van alle bezittingen en schulden op een bepaald moment. Deze momentopname laat zien hoe de organisatie er financieel voor staat. De balans bestaat uit twee delen. De twee zijdes van de Balans Op de linkerkant van de balans zijn de bezittingen te vinden. Aan de rechterkant van de balans staan de schulden. Het verschil tussen bezittingen en schulden is het eigen vermogen. De balans is in evenwicht De balans laat eigenlijk zien hoe de bezittingen (de linkerkant) worden gefinancierd (de rechterkant). Een belangrijk kenmerk van de balans is dus dat de twee zijdes van de balans altijd aan elkaar gelijk zijn, vandaar de naam. Balans per 1 januari 2023 (x € 1.000) BEZITTINGEN Bezittingen 87.835 Voorraden, geld en vorderingen 7.001 TOTAAL

94.836

SCHULDEN Eigen vermogen Schulden

23.213 71.623

TOTAAL

94.836

Gemeente Achtkarspelen

10

Begroting 2023-2026

1.3.2 Ontwikkelingen in beleid

Algemene ontwikkelingen Inleiding De Kadernota 2023-2026, zoals die op 14 juli 2022 met de raad is besproken, was richtinggevend voor de voorbereiding van deze programmabegroting. De tijd heeft echter niet stilgestaan tussen het bespreken van de Kadernota en het moment van samenstellen van deze begroting. De tussentijdse ontwikkelingen worden in deze paragraaf nader toegelicht. Wij moeten een begroting vaststellen waarvan de uitgaven en inkomsten structureel en reëel in evenwicht is. Met deze begroting kunnen we constateren dat we hier aan voldoen. Voor verschillende onderwerpen komt nieuwe of gewijzigde wetgeving op ons af. Onderwerpen waar de financiële impact is in te schatten maken integraal deel uit van deze begroting. Onderwerpen waar op dit moment nog niet duidelijk is, of en in hoeverre de gemeente hiervoor wordt gecompenseerd in de Algemene Uitkering, maken in het kader van 'geen knaken, geen taken' niet integraal deel uit van de begroting. Dit betreft: • Inspecties voorzieningen gastouderopvang GGD • Opstellen Warmte Uitvoerings Programma's, verdere verkenning Transitievisie Warmte en samenhangende capaciteitsvraagstukken Uitgangspunten begroting 2023-2026 Bij de begrotingsopstelling van 2023-2026 wordt uitgegaan van het bestaand beleid zoals geformuleerd in de (meerjaren)begroting 2022-2025 en de Kadernota 2023-2026.

De nieuwe beleidswensen op basis van de Kadernota 2023-2026 zijn geïntegreerd in deze begroting. Voor een toelichting verwijzen we u naar de programma’s. Waar nodig is de begroting aangepast op basis van ontwikkeling in (verwachte) aantallen en ontwikkelingen in prijzen. Het kan dan gaan om aanpassingen aan zowel de uitgavenals aan onze inkomstenkant. Ook vindt in de begroting een actualisatie plaats van het prijspeil. Dit alles mede gebaseerd op de eerder in dit jaar op de LIS geplaatste uitgangspunten voor de begroting 2023-2026 (LIS 10 februari 2022). De (meerjaren)begroting 2023-2026 wordt uitgedrukt in verwachte prijzen van 2023. Dit betekent dat we voor de jaren 2023 en verder uitgaan van een constant loon- en prijsniveau voor zowel de uitgaven als inkomsten. Bij de samenstelling van de meerjarenraming is uitgegaan van de begroting 2023. De ramingen zijn vervolgens doorgetrokken naar de jaren 2024, 2025 en 2026. De becijferingen kunnen voor een deel worden beschouwd als extrapolatie van de ramingen van het begrotingsjaar 2023, waarbij rekening is gehouden met: • stijging van inkomsten, zoals uit belastingopbrengsten, • ontwikkelingen algemene uitkering gemeentefonds, • ontwikkeling van de boekwaarden van de investeringen.

Gemeente Achtkarspelen

11

Begroting 2023-2026 Uitkomst begroting 2023-2026 Rekening houdende met bovengenoemde uitgangspunten is de uitkomst van de begroting en meerjarenraming als volgt: Bedragen x € 1.000 Saldo begroting 2023-2026 na Kadernota

2023

2024

2025

2026

1.425

2.465

3.595

463

Ontwikkelingen na vaststelling Kadernota

-809

-522

-1.941

-1.147

Stand begroting 2023-2026

616

1.943

1.654

-684

Met de uitkomst van deze begroting voldoen wij aan de toetsingscriteria van de provincie voor de meerjarenbegroting, die structureel materieel in evenwicht dient te zijn. Ontwikkeling van het begrotingssaldo Om u inzicht te geven in de ontwikkelingen op hoofdlijnen tussen de begroting 20222025 en de begroting 2023-2026 is onderstaande tabel opgenomen. Hierin is de ontwikkeling van de begroting tussen de beide jaren weergegeven inclusief de stand bij de Kadernota 2023 - 2026. De diverse ontwikkelingen worden daarna toegelicht onder Ontwikkelingen na de Kadernota.

Gemeente Achtkarspelen

12

Begroting 2023-2026 Bedragen x € 1.000

2023

2024

2025

2026

Saldi jaren 2023-2026 uit Begroting 2022

-386

1.403

1.900

1.629

Kadernota 2023-2026

1.811

1.062

1.695

-1.166

Ontwikkelingen inkomsten Gemeentefonds

2.452

1.684

2.367

-524

Ontwikkelingen in nieuw beleid

-641

-622

-672

-642

1.425

2.465

3.595

463

Saldi jaren 2023-2026 Ontwikkelingen na vaststelling Kadernota 1) Nagekomen ontwikkelingen Afspraken jeugdmiddelen in meerjarenraming

-

439

-319

-495

Ontwikkelingen septembercirculaire

639

15

-505

648

Taakmutaties Asiel en inburgering (sept. circulaire)

-66

-51

-

-

Taakmutaties Wet kwaliteitsborging bouw (sept. circulaire)

-22

-22

-22

-21

Actualisering salariskosten en personeelslasten

-162

-147

-87

-243

Indexatie, prijs- en loonontwikkelingen

-112

-112

-107

-107

P0-M1; Lobby herijking gemeentefonds

20

20

20

-

P7-M1; Voortzetten Energiecoaching

-55

2) Moties

P2-M2; Doortrekken wandel-/schelpenpad Gerkesklooster

-

-

-2

-2

P2-M1; Fietspad met brug Vierstromenland Surhuisterveen

-

-

-3

-3

-88

-88

-88

-88

Kruidhof - omvormen tot gem. participatiebedrijf

-256

-124

-124

-124

Kostendekkenheid leges - evenementen/horeca

-47

3) Bestuursakkoord Extra BOA jeugd, tevens motie P1-M1 4) Ombuigingen

5) Overige ontwikkelingen Actualisering kapitaallasten

14

-35

-166

-237

Actualisatie afvalverwerking

15

15

15

15

Actualisatie riolering

119

79

80

87

Meerjarenonderhoudsplan Welzijnsgebouwen

-125

-125

-125

-125

Dotatie onderhoudsvoorziening gemeentehuis

-40

-40

-40

-40

Aanpassing budgetten onderhoud en dotatie voorziening

-36

-74

-89

-62

-22

-23

-23 -67

Bijstelling winstverwachting bouwgrondexploitatie Bijstelling begroting Veiligheidsregio

-60

-67

-74

Bijstelling begroting Leerlingenvervoer (Jobinder)

-17

-17

-17

-17

Bijstelling minderopbrengsten doorbelaste uren bouwgrond

-100

-100

-100

-100

Inventaris sportaccommodaties

-20

-20

-20

-20

-99

-99

C entrumplan Buitenpost Herziening subsidieregeling 'versterken sociale basis'

-64

C orrectie Ozb woningen

-300

Diverse ontwikkelingen (< € 10.000)

-46

-46

-46

-24

Stand Begroting 2023-2026

616

1.943

1.654

-684

Ontwikkelingen na vaststelling van de Kadernota 1) Nagekomen ontwikkelingen Extra rijksbijdragen voor Jeugdzorg De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft op 9 augustus 2022 een bericht 'Afspraken jeugdmiddelen in meerjarenraming' gepubliceerd. Hieruit blijkt dat het Rijk,

Gemeente Achtkarspelen

13

Begroting 2023-2026 de VNG en het Interprovinciaal Overleg (IPO) voor de jaren 2024, 2025 en 2026 zijn overeengekomen dat gemeenten zowel de extra rijksbijdragen voor de jeugdzorg als de geplande bezuinigingen voor 100% in de begroting 2023 mogen opnemen. In de begroting 2022 mochten de gemeenten nog 75% opnemen. Verder zijn afspraken gemaakt zijn gemaakt over een aanvullende besparing van structureel € 511 miljoen, waarbij de Rijksoverheid de verantwoordelijkheid heeft om deze besparing in te vullen met (wettelijke) maatregelen. De afspraken over de extra rijksbijdragen voor de jeugdzorg dienen alleen voor de verwerking in de begroting 2023 en de meerjarenbegroting 2024-2026. Voor de jaren na 2026 blijft onduidelijk of gemeenten 100% mogen ramen of 75%, aangezien deze jaren nog niet opgenomen zijn in de richtlijnen van de provinciaal toezichthouder. De voorgaande afspraak is als volgt in onze begroting verwerkt. Bedragen x € 1 mln (Rijk)

2023

2024

2025

2026

Basis landelijk

1.828

1.828

1.828

1.828

Dossiers met overeenstemming

-374

-463

-570

-961

Dossiers zonder overeenstemming

pm

pm

pm

pm

-9

-

-

-

pm

pm

pm

pm

1.445

1.365

1.258

867

-

-100

-500

-500

1.445

1.265

758

367

2.564.000

2.245.000

1.345.000

651.000

Uitvoering hervormingsagenda Ministerie van VWS Inkomensafhankelijke ouderbijdrage Totale middelen jeugdzorg Aanvullende maatregelen (besparing) Rijks coalitieakkoord Gereserveerde middelen Rijksbegroting 2023-2026 Aandeel Achtkarspelen

Ontwikkeling septembercirculaire 2022 c.a. Algemene Uitkering (AU) De ontwikkeling van de algemene uitkering wordt voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van de totale rijksuitgaven (accresrelevante uitgaven; ARU). Volgens de reguliere normeringssystematiek (trap-op-trap-af) hebben wijzigingen in de ARU direct invloed op de ontwikkeling van de algemene uitkering en daarmee op de omvang van het gemeentefonds. De jaarlijkse toe- of afname van het gemeentefonds, voortvloeiend uit de normeringssystematiek, wordt het accres genoemd. Het kabinet heeft de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Interprovinciaal Overleg (IPO) het voorstel gedaan om het volumedeel van het accres voor 2022–2025 vast te zetten op stand Voorjaarsnota 2022. De VNG heeft met dit voorstel ingestemd. De accresraming voor het jaar 2022 en verder is in de septembercirculaire opgenomen, waarbij deze is opgesplitst in een volumedeel en een loon-prijsdeel. In het Coalitieakkoord is het accres vanaf 2026 vastgezet op een plus van € 1 miljard bovenop de stand Miljoenennota 2022. Het accres wordt vanaf 2026 enkel nog aangepast voor de loon- en prijsontwikkeling. De doorrekening van de septembercirculaire is meegenomen in deze begroting. Herijking verdeling gemeentefonds Met ingang van 1 januari 2023 is sprake van de invoering van een nieuwe verdeling van de algemene uitkering.

Op 6 april 2022 zijn de Tweede Kamer en gemeenten door de fondsbeheerders geïnformeerd over de invoering van de nieuwe verdeling per 1 januari 2023. Zoals ook met de Tweede Kamer is besproken, tijdens het Kamerdebat Financiën decentrale overheden en versterking lokaal bestuur van 7 april 2022, is dit model geen eindstation en vraagt het model continu onderhoud. In de kamerbrief van 5 juli 2022

Gemeente Achtkarspelen

14

Begroting 2023-2026 heeft de minister de Tweede Kamer geïnformeerd over de organisatorische inbedding en de inhoud van de onderzoeksagenda. Eenmalige rijksbijdrage 2026 Het Rijk werkt met gemeenten en provincies door aan een nieuwe financieringssystematiek vanaf 2026. In aanloop daarnaartoe stelt het kabinet voor gemeenten eenmalig € 1 miljard extra in 2026 beschikbaar. Voor onze gemeente gaat het om een bedrag van € 1.356.000. Actualisatie lonen en bijdrage Werkmaatschappij 8KTD (WM) Jaarlijks worden de personeelskosten geactualiseerd voor formatiewijzigingen en CAOontwikkelingen. De actualisatie van de salariskosten en de bijdrage aan de WM bedraagt in totaal € 162.000. Dit wordt gedekt uit de hiervoor in de Algemene Uitkering verkregen middelen. Loon- en prijsontwikkelingen versus stelpost In de Kadernota 2023-2026 waren op basis van de meicirculaire stelposten opgenomen voor de loon- en prijsontwikkelingen voor de WM8KTD en onze gemeente. Nu de begroting 2023-2026 is geactualiseerd, blijkt dat per saldo een bedrag van € 112.000 extra voor loon- en prijsontwikkelingen moeten worden bijgeraamd dan in de gereserveerde stelposten was opgenomen.

2) Verwerkte moties Motie P0-M1; Lobby Herijking Gemeentefonds; Motie P7-M1; Voortzetten Energiecoaching; Motie P2-M2; Doortrekken wandelpad/schelpenpad Gerkesklooster; Motie P7-M1; Realisatie fietspad met brug Vierstromenland Surhuisterveen; Motie P1-M1; Op jeugd gerichte BOA (zie tevens hierna bij bestuursakkoord). 3) Bestuursakkoord Extra BOA capaciteit De toenemende alcohol- en drugsproblematiek vraagt in de gemeente om versterking. Hiervoor wordt een op jeugd gerichte BOA aangenomen die een belangrijke preventieve taak heeft en contacten onderhoudt met de jeugd van Achtkarspelen. Deze BOA zal samenwerken met de dorpencoördinator, jongerenwerkers, gebiedsteams, scholen en de politie. De op jeugd gerichte BOA, zoals genoemd in het bestuursakkoord, start al in 2023. Hier is geld voor vrijgemaakt in de begroting. De totale kosten (inclusief overhead) op basis van 1 fte bedragen € 88.000 per jaar. 4) Bijstelling ombuigingen In oktober 2021 heeft de raad besloten voor scenario 2: De Kruidhof is trekpleister in de gemeente Achtkarspelen en zorgt ervoor dat inwoners (weer) meedoen. De keuze voor dit scenario brengt met zich mee dat de oorspronkelijke taakstellende bezuiniging van € 286.000 vanaf 2023 niet wordt gehaald. Deze taakstellende bezuiniging is met € 124.000 neerwaarts bijgesteld naar € 162.000.

Specifiek voor 2023 geldt aanvullend dat van de (resterende) taakstelling van € 162.000 een bedrag van € 132.000 niet zal worden gerealiseerd. Vanaf 2024 zal de taakstelling voor € 60.000 gerealiseerd worden door een verbetering van het exploitatiebudget van De Kruidhof en voor € 102.000 door een besparing bij het Sociaal Domein door een hogere uitstroom naar werk en beperken kosten inkoop (re-integratie) bij derden. Temporisering leges evenementenbeleid ca. In het kader van de ombuigingen (begroting 2021) is als uitgangspunt afgesproken dat de tarieven de leges op het gebied van evenementen en horeca kostendekkend moeten

Gemeente Achtkarspelen

15

Begroting 2023-2026 zijn. Hierbij is voor de komende jaren een ingroeipad afgesproken met een gefaseerde stijging naar 100% kostendekkendheid. We zien dat de combinatie van beoogde tariefaanpassingen vanuit kostendekkendheid en de maatschappelijke effecten hiervan op dit moment vraagt om temporisering van het ingroeipad. Ons voorstel is om voor 2023 voor de leges voor het overgrote deel alleen te verhogen met het indexpercentage van 1,9%. Omdat het ingroeipad van de verhoging van de leges al in de meerjarenbegroting 2022-2025 was opgenomen, betekent dit voor 2023 een eenmalig nadeel van € 47.000. In de aanloop naar de Kadernota 2024-2027 werken we voor de komende jaren uit wat een haalbaar en wenselijk ingroeipad voor de verhoging van deze leges is. 5) Overige ontwikkelingen Actualisering kapitaallasten Jaarlijks vindt een actualisatie van de kapitaallasten plaats, waarbij voor de geplande (vervangings)investeringen wordt bekeken, wanneer vervanging noodzakelijk is. In de planperiode zien we met name voor de jaren 2025 en 2026 we over de breedte een toename van de omvang van kosten voor afschrijvingen en rente als gevolg van (her)investeringen. Actualisering riolering De te dekken lasten zijn toegenomen door toenemende kapitaalslasten i.v.m. de noodzakelijke investeringen in het rioleringsnetwerk.

Daarnaast nemen ook de personeelskosten toe en zijn de exploitatiebudgetten geïndexeerd. De fors hogere energielasten hebben ook effect op het taakveld riolering. Om alle kosten te dekken zou een tarief van € 234,60 als rioolheffing noodzakelijk zijn. Dit is een zeer forse stap t.o.v. het tarief van 2021 van € 182,04. Gezien de stand van de voorziening riolering die zich ruim boven het in het laatste VGRP (Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan) voorspelde niveau bedraagt, is er een tariefskorting van € 39,84 doorgevoerd dat resulteert in een onttrekking van de voorziening van € 480.000. Meerjarenonderhoudsplan Welzijnsgebouwen Begin 2022 is de nota kapitaalgoederen door de raad vastgesteld, één van de bijlagen van deze nota kapitaalgoederen was de meerjaren onderhoudsplanning (MJOP) voor de welzijnsgebouwen. Deze planning moet nog worden verwerkt in de begroting. De totale kosten voor jaarlijks en groot onderhoud nemen toe met € 125.098 ten opzichte van het bestaande begrotingsbedrag. Storting onderhoudsvoorziening gemeentehuis In de begin 2022 vastgestelde nota kapitaalgoederen is een meerjarenonderhoudsplanning (MJOP) opgenomen voor het gemeentehuis en Jeltingahûs. Vanuit dit MJOP wordt een gemiddelde jaarlijkse storting in de voorziening onderhoud gemeentehuis berekend van € 85.000. Dat is € 40.000 meer dan dat op dit moment is begroot.

Aanpassing budgetten onderhoud en dotatie voorzieningen In de raadsvergadering van 3 maart 2022 is de nota kapitaalgoederen vastgesteld voor het kwaliteitsniveau basis. Naar aanleiding van deze vaststelling wordt vanaf 2022 een voorziening onderhoud overige gebouwen ingericht. De budgetten voor dagelijks onderhoud en de storting in de voorziening onderhoud overige gebouwen conform het raadsvoorstel meerjarig (vanaf 2023 tot en met 2026) verwerkt. Ontwikkelingen GR-en De bijdragen aan o.a. de Veiligheidsregio Fryslân en Jobinder voor onze begroting zijn naar boven bijgesteld op basis van de begroting(en) 2023-2026 van deze gemeenschappelijke regelingen.

Gemeente Achtkarspelen

16

Begroting 2023-2026 Bijstelling minderopbrengsten doorbelaste uren bouwgrond Met de afname van het aantal bouwgrondcomplexen en de vermindering van de ontwikkeling van nieuwe projecten is het aantal doorbelaste uren beperkt. De huidige raming van € 170.000 wordt hiermee niet meer gehaald en wordt met € 100.000 teruggebracht tot € 70.000 voor een meer realistische opbrengst voor doorbelaste van uren. Incidentele baten en lasten Om vast te kunnen stellen dat er sprake is van een structureel begrotingsevenwicht is het van belang dat inzicht bestaat in welke geraamde baten en lasten incidenteel zijn en welke structureel. Op grond van artikel 19 BBV moeten de incidentele baten en lasten limitatief per programma en meerjarig inzichtelijk worden gemaakt. Zie hiervoor het verplichte overzicht op bladzijde 147 in deze begroting. Een samenvatting daarvan treft u hieronder. Ontwikkeling begrotingssaldo (bedragen x € 1.000)

2023

Saldo van baten en lasten Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Begrotingsresultaat Waarvan incidentele baten en lasten (saldo) Structureel begrotingssaldo (reël/materieel evenwicht)

2024

-1.742 2.357 616 -17 599

2025

1.129 814 1.943 -17 1.926

2026

1.309 345 1.654 -17 1.637

-1.022 337 -684 -17 -701

Op basis van de bovenstaande saldo-ontwikkeling stellen wij vast dat we voldoen aan de vereisten die vanuit het provinciaal toezicht worden gesteld aan structureel reëel (materieel) begrotingsevenwicht. Algemene Reserve Onderstaande tabel toont van de Algemene Reserve de geraamde saldi in de periode 2022-2026. Ten opzichte van de Kadernota 2023-2026 is er sprake van een stabiele ontwikkeling van de Algemene Reserve. Ontwikkeling reserve (bedragen x € 1.000)

Stand begin van dit jaar Mutaties gedurende het jaar Stand Begroting 2023-2026

2022

26.249 -3.036 23.213

2023

23.213 -1.741 21.472

2024

21.472 1.129 22.602

2025

2026

22.602 1.309 23.910

Voor een nadere specificatie van de ontwikkeling van de Algemene Reserve verwijzen we u naar pagina 148 en 149 van deze begroting. Lastenontwikkeling burgers

Voor de begroting 2023 worden de tarieven voor OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing aangepast op de uitgangspunten die gehanteerd zijn voor het opstellen van de begroting 2023 en de ombuigingslijnen, die noodzakelijk zijn om hiermee de voorzieningen maximaal in stand te kunnen houden. Onroerendezaakbelasting Het Ozb-tarief wordt in 2023 verhoogd met een inflatiecorrectie van 1,9% voor de totale omzet ten opzichte van 2022 op basis van de vastgestelde kaderbrief. Door een verkeerd genomen uitgangspunt is in 2022 gemiddeld € 30 tot € 45 per woning teveel aan heffingsaanslag in rekening gebracht bij woningeigenaren. Het totaal ontvangen bedrag

Gemeente Achtkarspelen

17

23.910 -1.021 22.889

Begroting 2023-2026 zal bij de bepaling van het tarief 2023 worden gecompenseerd. Hierdoor vloeit het teveel geïncasseerde bedrag weer terug. We kijken nog naar de manier waarop inwoners die (bijvoorbeeld) hun woning in 2022 hebben verkocht en niet langer een woning (in de gemeente) bezitten, zich kunnen melden zodat bekeken kan worden of zij in aanmerking komen voor compensatie. Afvalstoffenheffing De Afvalstoffenheffing stijgt voor de meerpersoonshuishouden en eenpersoonshuishoudens naar respectievelijk € 376,56 en € 263,64. Een verhoging van € 9,84 (2,68%) en € 6,96 (2,71%). Rioolheffing Voor de rioolheffing stellen wij voor om de tarieven conform de uitgangspunten van het vastgestelde GRP vast te stellen zodat een kostendekkend tarief gehanteerd wordt. Dit betekent een aanpassing van het tarief naar € 194,76 (€ +12,72; 6,99%) Effecten bijdrage aan WM8KTD De begroting 2023 van de WM8KTD is reeds voor de behandeling van de Kadernota 2023-2026 vastgesteld zonder uiteraard de daarin opgenomen voorstellen die betrekking hebben op de WM8KTD. Daarnaast zijn er nog een paar ontwikkelingen, die van invloed zijn op de bijdrage aan de WM8KTD. Voor de WM8KTD is hiervoor nog een begrotingswijziging nodig om de begroting 2023 van de WM8KTD op het gewenste peil te krijgen.

In de onderstaande tabel hebben we samengevat hoe de bijdrage zich via de verschillende besluitmomenten heeft ontwikkeld. Vervolgens is een overzicht opgenomen van alle afzonderlijke wijzigingen met een effect op de bijdrage vanaf de primitieve begroting 2023-2026 van de WM8KTD. In totaal gaat de bijdrage van onze gemeente aan de WM8KTD met € 1.525.000 omhoog. Hiervan heeft € 1.391.000 betrekking op voorstellen, die in de Kadernota 20232026 zijn vermeld. Voor wat betreft de ontwikkelingen na de Kadernota 2023-2026 gaat de bijdrage van onze gemeente aan de WM8KTD nog omhoog met een bedrag van € 134.000. Omdat de processen van de WM8KTD en de gemeente ten aanzien van de begroting niet synchroon lopen, hebben we er bewust voor gekozen om op deze plek een toelichting te geven op de ontwikkeling van de bijdrage aan de WM8KTD vanuit de begroting 2022 naar de begroting 2023 toe. U vindt daarom in de programma's geen afzonderlijke toelichting op het verschil in de bijdrage aan de WM8KTD. Het effect van deze begrotingswijzigingen is al meegenomen in onze begroting 2023. U ontvangt voor deze wijzigingen dus geen afzonderlijk raadsvoorstel meer. In de besluitvorming onder punt 2) is dit formeel op de juiste wijze vertaald.

Gemeente Achtkarspelen

18

Begroting 2023-2026 Ontwikkeling begroting WM8KTD O n twikkelin g beg r o tin g WM8KTD (bedragen x € 1.000) Pr im itiev e beg r o tin g 2022-2025; jaar s c h ijf 2023

2023 Bijdr ag e

Bijdr ag e

8K

TD

17.794

18.392

36.186

747

560

1.307

18.541

18.952

37.493

763

570

1.333

19.304

19.522

38.826

To taal

Ontwikkelingen in cyclus 2022-2025 Vastgestelde wijzigingen bij begrotingsbehandeling 2022 Saldo 2023 - 2026 n a v as ts tellin g g em een tebeg r o tin g 2022 Ontwikkelingen in primitieve begroting WM8KTD 2023-2026 Pr im itiev e beg r o tin g 2023-2026; jaar s c h ijf 2023 Ontwikkelingen na Kadernota 2023-2026 met effect op de bijdrage

134

86

220

Wijzigingen n.a.v. Kadernota 2023-2026

1.391

1.397

2.788

Bijdr ag en beg r o tin g n a wijzig in g

20.829

21.005

41.834

Gemeente Achtkarspelen

19

Begroting 2023-2026

Bijdragen van 8K en TD aan de WM8KTD (bedragen x € 1.000)

2023 8K

2024

TD

Totaal

8K

2025

TD

Totaal

8K

2026

TD

Totaal

8K

TD

Totaal

Primitieve begroting

19.304 19.522 38.826 17.939 18.515 36.455 17.821 18.398 36.219 17.750 18.326 36.075

Voorgestelde wijzigingen

1.526

1.482

3.008

815

820

1.635

614

600

1.214

610

604

1.214

134

86

220

106

106

213

144

125

270

140

129

270

1.391

1.397

2.788

708

714

1.422

469

475

944

469

475

944

Ontwikkelingen na Kadernota met effect op bijdrage Wijzigingen n.a.v. Kadernota 2023-2026 Saldo 2023 - 2026

20.829 21.005 41.834 18.754 19.335 38.090 18.435 18.997 37.433 18.360 18.930 37.289

Dit saldo bestaat uit de volgende wijzigingen. Effecten op de bijdrage aan WM8KTD

(bedragen x € 1.000)

2023 8K

2024

TD

Tot.

8K

2025

TD

8K

18.515 36.455

TD

17.821

Tot.

8K

18.398 36.219

TD

17.750

Tot.

Vastgestelde primitieve begroting

19.304

19.522 38.826

Voorgestelde wijzigingen

1.430

1.482

2.912

719

820

1.539

518

600

1.118

514

604

1.118

32

-

32

32

-

32

32

-

32

32

-

32

60

60

120

-

-

-

-

-

-

-

-

-

23

23

46

23

23

46

23

23

46

23

23

46

WM: KN 2023-2026; Dorpencoördinator; 00.07

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

WM: KN 2023-2026; Extra inzet recreatie en toerisme

-

73

73

-

73

73

-

73

73

-

73

73

46

46

91

46

46

91

46

46

91

46

46

91

WM: KN 2023-2026; Bestuursondersteuning college

17.939

Tot.

2026

18.326 36.075

Achtkarspelen; 00.09 WM: KN 2023-2026; Capaciteitsuitbreiding contractmanagement en contractbeheer; 00.04.11 WM: KN 2023-2026; DIV: Medewerker semi statisch en openbaar archief; 00.04.19

03.02 WM: KN 2023-2026; Facilitair senior beleidsadviseur; 00.04.07

Gemeente Achtkarspelen

20

Begroting 2023-2026 WM: KN 2023-2026; Formatie medewerker

67

67

134

67

67

134

-

-

-

-

-

-

4

-

4

4

-

4

4

-

4

4

-

4

WM: KN 2023-2026; HR: Recruitment; 00.04.16

43

43

85

20

20

40

20

20

40

20

20

40

WM: KN 2023-2026; HR: Vlootschouw in het kader van

37

37

74

-

-

-

-

-

-

-

-

-

192

192

384

192

192

384

-

-

-

-

-

-

WM: KN 2023-2026; IBP/Informatieveiligheid; 00.04.02

3

3

5

3

3

5

3

3

5

3

3

5

WM: KN 2023-2026; ICT datagedreven werken; 00.04.04

25

25

50

25

25

50

25

25

50

25

25

50

WM: KN 2023-2026; ICT diverse noodzakelijke

13

13

26

13

13

26

13

13

26

13

13

26

WM: KN 2023-2026; ICT informatieveiligheid; 00.04.05

13

13

26

23

23

46

43

43

86

43

43

86

WM: KN 2023-2026; Inkoop Wmo en Participatiewet

73

73

146

-

-

-

-

-

-

-

-

-

WM: KN 2023-2026; Inrichten Mijngemeente.nl; 00.03

13

13

26

13

13

26

13

13

26

13

13

26

WM: KN 2023-2026; Invulling actiepunten vanuit

69

69

138

14

14

28

14

14

28

14

14

28

WM: KN 2023-2026; Jurist Veiligheid; 01.01

27

27

55

27

27

55

27

27

55

27

27

55

WM: KN 2023-2026; Kwantitatieve en kwalitatieve

297

297

593

-

-

-

-

-

-

-

-

-

40

40

80

10

10

20

10

10

20

10

10

20

4

4

8

-

-

-

-

-

-

-

-

-

143

143

286

28

28

56

28

28

56

28

28

56

recordbeheer; 00.04.01 WM: KN 2023-2026; Historische informatie en materiaal gemeente Achtkarspelen en restauratie daarvan; 00.02

Strategisch Personeelsplan (SPP); 00.04.17 WM: KN 2023-2026; I&A: doorontwikkelingen team en organisatie; 00.04.20

upgrades; 00.04.03

(implementatieplan); 06.03

communicatiestrategie; 00.04

impuls stafdiensten (HR en communicatie); 00.04.12 WM: KN 2023-2026; Noodzakelijke upgrading financieel informatiesysteem naar een nieuw platform in de cloud; 00.04.08 WM: KN 2023-2026; Omzetting van het dashboard (digitalisering) voor Liberaux; 00.04.18 WM: KN 2023-2026; Organiseren en faciliteren van het thuiswerken; 00.04.09

Gemeente Achtkarspelen

21

Begroting 2023-2026 WM: KN 2023-2026; Samengestelde objectregistratie;

8

8

15

8

8

15

8

8

15

8

8

15

-

48

48

-

48

48

-

48

48

-

48

48

66

66

131

66

66

131

66

66

131

66

66

131

-

16

16

-

16

16

-

16

16

-

16

16

-2

-2

-5

18

18

37

41

37

78

37

41

78

-

88

88

-

88

88

-

88

88

-

88

88

88

-

88

88

-

88

88

-

88

88

-

88

49

-

49

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

16

-

16

16

-

16

21.005 41.834

18.754

19.335 38.090

18.435

18.997 37.433

18.360

00.04.21 WM: KN 2023-2026; Structurele inbedding energiecoaching; 07.04 WM: KN 2023-2026; Taakverzwaring strategische advisering colleges, raden, DB en AB; 00.01 WM: KN 2023-2026; Toezicht kabels, leidingen, wegopbrekingen; 02.12 WM: Raad 03-11-2022; Actualisatie kapitaallasten 2023-2027 WM: Raad 03-11-2022; Coalitieakkoord TD; Op jeugd gerichte BOA WM: Raad 03-11-2022; Motie 8K; Op jeugd gerichte BOA; P1-M1 WM: Raad 03-11-2022; Motie 8K; Voortzetten Energiecoaching; P7-M1 WM: Raad 03-11-2022; Verschuiving WOZ budget naar BAG budget WM; KN 2023-2026: Civieltechnische medewerker; 02.13 Bijdragen begroting na wijziging

Gemeente Achtkarspelen

20.829

18.930 37.289

22

Begroting 2023-2026

WONEN EN WERKEN Overheids- en burgerparticipatie In het bestuursakkoord wordt nadrukkelijk aandacht gevraagd voor burgerparticipatie. Daarnaast is uiteraard ook onze rol als participant in burgerinitiatieven (overheidsparticipatie) een zeer actueel thema. We gaan de komende maanden met de raad in gesprek om met u toe te werken naar concretisering van de gewenste richting en resultaten. Uitvoeringsplannen ANNO III De gemeenten Achtkarspelen, Dantumadiel, Noardeast-Fryslân en Tytsjerksteradiel en de Provinsje Fryslân en Wetterskip Fryslân zijn de derde periode van samenwerking in gegaan. Hiervoor hebben zij een agenda opgesteld met een looptijd tot en met 2025. Samen willen ze de regio naar een hoger plan tillen, en in 2040 de topregio van NoordNederland zijn als het gaat om wonen, werken en recreëren. Samen met de regionale samenwerkingspartners zetten ze de schouders er onder, langs het spoor van sûn, grien en ûndernimmend. Begin 2022 is gestart met de uitwerking: welke resultaten willen we wanneer boeken, met welke maatschappelijke partners pakken we de opgaven op, welke middelen zijn daarvoor nodig en waar vinden we die? Dit verschilt per opgave. Sommige opgaven lopen nog door vanuit ANNO II en hebben fors de wind in de rug. Er zijn ook volledig nieuwe opgaven, die vanaf de basis moeten worden opgebouwd. Op dit moment worden de opgaven nader uitgewerkt in uitvoeringsplannen.

Past de uitwerking van de opgave in bestaande inhoudelijke en financiële kaders, dan beslissen de colleges, GS en DB van het Wetterskip er over. Past het niet en is er iets extra nodig, dan is dat een bevoegdheid van de raden en leggen de dagelijks besturen voorstellen voor de betreffende begrotingsprogramma's ter besluitvorming voor. Zodra er meer zicht is op de planning van de besluitvorming over de uitvoering van de verschillende opgaven wordt dit inzichtelijk gemaakt. De raden, Provinciale Staten en het AB van het Wetterskip worden op de hoogte gehouden met een voortgangsrapportages. Ontwikkelingen rondom gasleveranties door Gazprom De oorlog in de Oekraïne brengt met zich mee dat de rijksoverheid de inkoop van energie door overheden via Gazprom wil beëindigen per 10 oktober 2022 (vijfde sanctiepakket). In het huidige contract liggen de prijzen vast voor 2022 en voor 2023 is voor 50% van de gasinkoop (Gazprom) en 30% van de inkoop elektriciteit (DVEP) de prijs vastgeklikt. De markt wil op dit moment niet verder gaan dan deze percentages. Het is de bedoeling met ingang van 2024 over te gaan op lokaal ingekochte duurzame energie. Na de nodige aandacht in de pers en vragen vanuit de Tweede Kamer heeft dinsdag 6 september jl.

de Minister voor Klimaat en Energie een brief naar de Tweede Kamer gestuurd waarin is aangekondigd dat aanbestedende diensten die daartoe een verzoek indienen, ontheffing wordt verleend van het vijfde sanctiepakket. Hierover is contact opgenomen met het Ministerie welke mondeling heeft bevestigd dat de Friese overheden de ontheffing (initieel tot 1 januari 2023) zullen ontvangen. Daartoe hoeft geen nieuw verzoek te worden ingediend. Gazprom gaat er zelf vanuit dat zij vóór 1 januari 2023 hun aandelen overdragen waardoor zij niet meer in Russisch eigendom zijn en daarmee in ieder geval niet meer onder het sanctiepakket vallen. Of dit een realistische verwachting is van Gazprom, is voor OVEF (Coöperatie Openbare Verlichting en Energie Fryslân) niet te beoordelen.

Gemeente Achtkarspelen

23

Begroting 2023-2026 Friese overheden stonden voor de keuze om het Gazprom contract voort te zetten of om per 10 oktober over te gaan op het zelflevermodel. Op vrijdag 16 september is er een ingelaste ALV van OVEF geweest. In dit overleg is de leden van de ALV gevraagd om een keuze te maken tussen het voortzetten van het contract met Gazprom of per 10 oktober over te gaan op zelflevering. Wanneer er per 10 oktober overgaan wordt op het zelflevermodel zorgt dat in 2022 en 2023 voor ca. 9 miljoen euro aan extra kosten voor alle OVEF leden samen. Stap voor stap gaan Friese gemeenten dan over op duurzaam opgewekt gas. Dit kan vanaf 2025. Tot die tijd koopt OVEF met behulp van Greenchoice Noors gas in voor haar leden. Er is dan geen contract meer met Rusland. Bij voortzetten van het huidige contract blijft de voordelige prijs van gas behouden. Daarnaast kan Gazprom het gas dan niet met veel winst ergens anders verkopen (voor 2022 is al het gas voor € 50 per MWh ingekocht, voor 2023 is nu de helft van het volume ingekocht voor € 70 per MWh, de huidige marktprijs ligt rond de € 200 per MWh en fluctueert heel erg). Friese overheden blijven in deze situatie Russisch gas kopen. Dit betekent dat er een geldstroom van Fryslân naar Rusland blijft bestaan. De opbrengsten voor Rusland zijn wel substantieel (€ 9 miljoen) lager dan wanneer het Gazprom contract wordt ontbonden.

Op basis van de toelichting en de onderliggende stukken heeft de ALV van OVEF besloten om het contract met Gazprom te willen voortzetten, initieel tot 1 januari 2023 en indien mogelijk tot januari 2024. Dit is afhankelijk van de ontheffing van het vijfde sanctiepakket die wordt verleend door de minister van Klimaat en Energie aan OVEF. Ondanks de langere verbondenheid aan Russisch gas vinden de leden van de OVEF dat we hogere kosten voor de samenleving moeten voorkomen en willen ze Gazprom niet de kans geven om het gas met meer winst te verkopen. Ook bij het zelflevermodel kan er pas per 2025 overgestapt worden op volledig duurzaam gas van Friese bodem. In de tussentijd zou ook hier nog steeds gebruik worden gemaakt van aardgas, alleen dan van Noorse oorsprong. Ook al is er nog veel onduidelijk ten aanzien van het begrotingsjaar 2023, wel is duidelijk dat er op enig moment de (hogere) prijs bepaald moet worden voor het nog niet vastgeklikte deel van het gas (en elektriciteit inkoop). Dit betekent dat het budget voor 2023 verhoogd moet worden. Indicatief zijn hier enkele tonnen mee gemoeid en de begroting voor 2023 zal moeten worden aangepast. De inkoop van energie kent op dit moment grote onzekerheden wat betreft de beschikbare budgetten. Het is erg ingewikkeld een juiste inschatting te maken over de prijzen van energie.

De prijzen fluctueren enorm en er is veel onzekerheid over het prijspeil van energie voor zowel de korte als de lange termijn. De nadelige effecten zullen het grootst zijn als er met een nieuwe contractpartner in zee wordt gegaan. Per saldo blijkt het erg lastig om nu al een goede inschatting te maken van de financiële effecten voor 2023. Het wel of niet doorgaan met het huidige contract voor 2023 zal heel veel invloed hebben op het uiteindelijke financiële effect. In de begroting is mede op basis van de vergadering OVEF van 16 september jl. vooralsnog rekening gehouden met een extra nadelig financieel effect van € 172.000 in 2023. Afspraken kade- en oeverbeheer in Fryslân Langs de diverse Friese vaarwegen liggen vele kilometers aan oevers. In 2014 heeft de Provincie Fryslân ervoor gekozen om eerst de prioriteit te leggen bij de toedeling en het beheer van de vaarwegen, maar wel met de intentie om als vervolg hierop het oeverbeheer toe te wijzen. Om ook op het vlak van het beheer van de oevers tot goede afspraken te komen, gaf Provinciale Staten in 2018 opdracht om vier varianten uit te

Gemeente Achtkarspelen

24

Begroting 2023-2026 werken. De basis daarvoor was de door de provincie Fryslân vastgestelde startnotitie “Oeverbeheer vaarwegen” van 25 april 2018. Op 29-09-2020 heeft het college besloten om in te stemmen met de voorkeursvariant van de stuurgroep “Oevers vaarwegen”, de variant 5 (praktisch functionele benadering), met een kanttekening voor het instellen van een oeverfonds omdat de precieze inhoud en vorm op dat moment nog onduidelijk was. Op 20-10-2020 is een memo met bijbehorende stukken van het college verstuurd aan de raad (via de LIS). Tijdens het inhoudelijk uitwerken van de voorkeursvariant in 2021/2022 is gebleken dat er een aantal onderdelen zijn waar betrokken partijen op verschillende wijze naar kijken en invulling aan geven. Inmiddels is onder regie van de provincie Fryslân de verdere uitwerking afgerond. Onder andere de reikwijdte en invulling van het oeverfonds is verdiept uitgewerkt in een aantal varianten. Ambtelijk is hierover geen consensus bereikt, gemeenten en provincie opteren een andere voorkeursvariant (vergoeding over areaal van 365 km) als het wetterskip Fryslân (vergoeding over areaal van 843 km). Betrokken partijen (o.a.

gemeenten en wetterskip Fryslân) kunnen bestuurlijk hun standpunt/advies aan Gedeputeerde Staten van de provincie Fryslân meedelen, welke deze vervolgens kunnen wegen in de besluitvorming (volgens huidige planning van de provincie november/december 2022). Definitieve besluitvorming over de toedeling van het kade- en oeverbeheer door Provinciale Staten, als regievoerder en vanuit hun wettelijke basis, wordt verwacht in januari 2023. Onder andere het besluit om de toedeling inspraakrijp te maken is hier onderdeel van. Hierna zijn de technische en financiële consequenties voor onze gemeente duidelijk en kan de vertaling hiervan meegenomen worden in de begroting (ingaande vanaf 2024). De eerder in de memo aan de raad (LIS van 20-10-2020) aangegeven bandbreedte van de mogelijke financiële gevolgen bij deelname aan het oeverfonds blijven vooralsnog gehandhaafd. Deze worden ingeschat op een bedrag variërend van €19.000,00 tot € 50.000,00 aan jaarlijkse structurele kosten. MFC Twijzelerheide De second opinion naar de haalbaarheid van een MFA in Twijzelerheide is uitgevoerd en verwerkt in een rapport. Er zijn verschillende varianten beoordeeld en het draagvlak onder de inwoners en omwonenden is onderzocht. Binnenkort kan de raad het voorstel hiervan tegemoet zien en wordt de raad om besluitvorming gevraagd.

De verdere uitwerking van deze plannen kunnen financiële consequenties met zich meedragen voor de meerjarenbegroting vanaf 2025. Verplaatsen sportvelden Surhuisterveen Het college zet in op een betere benutting en ontsluiting van het bedrijventerrein Lauwerskwartier in Surhuisterveen, gelijktijdige ontwikkeling van woningbouw en het bieden van voldoende perspectief om de sportbeoefening de benodigde ruimte te geven met beoogde verplaatsing van de sportvelden. Met de korfbal is overleg over de invulling van de korfbal op het bestaande terrein in Vierstromenland. Daarnaast heeft er inmiddels een locatieonderzoek plaatsgevonden voor de verplaatsing van de huidige voetbalvelden binnen Surhuisterveen. Een voorstel ten aanzien van het verplaatsen van de korfbal in Surhuisterveen is gepland voor behandeling in de raad in het 4 e kwartaal van 2022 en een voorstel ten aanzien van het verplaatsen van de voetbalvelden zal naar verwachting in het eerste kwartaal van 2023 aan de raad worden aangeboden.

Gemeente Achtkarspelen

25

Begroting 2023-2026 Voorbereiden actualisatie Bodemkwaliteitskaart De huidige vigerende bodemkwaliteitskaart is op 16 oktober 2018 vastgesteld door het college en dient iedere vijf jaar te worden geactualiseerd. De vigerende bodemkwaliteitskaart en de bijbehorende Nota bodembeheer 2018 zijn in samenwerking met 11 gemeenten (bodembeheersgebied) onder regie van de Fumo opgesteld. De voorbereiding voor een gezamenlijke nieuwe bodemkwaliteitskaart zal naar verwachting in de tweede helft van 2022 van start gaan. Net als de vigerende bodemkwaliteitskaart wordt weer gestreefd naar een gezamenlijke invulling van de actualisatie. Dit betekent dat de kosten worden verdeeld over de gemeenten die momenteel deel uitmaken van hetzelfde bodembeheersgebied van de bodemkwaliteitskaart. De verwachting is dat de kosten kunnen worden gedekt uit het huidige budget 'bouwstoffenbesluit'. De kosten voor deze voorbereiding zijn echter nog niet bekend. Omgevingswet Inwerkingtreding en transitie De invoering van de Omgevingswet is inmiddels al diverse keren uitgesteld. Ook bij het opstellen van deze begroting is het nog steeds onzeker of de herziene ingangsdatum van 1 januari 2023 wordt gehaald. De wet beoogt modernisering, bundeling en vereenvoudiging van wet- en regelgeving op het gebied van de fysieke leefomgeving.

Met als basis een goede balans tussen het benutten en beschermen van onze leefomgeving. De Omgevingswet brengt een omvangrijke transitieopgave met zich mee. Deze transitie loopt ook na de inwerkingtreding nog door tot in ieder geval 2030. Het jaar 2023 staat in het teken van doorontwikkeling. Het opdoen van kennis en ervaring in de praktijk en het verder uitwerken en/of bijstellen van onze systemen, informatievoorzieningen, werkprocessen en beleidscyclus, om op deze wijze onze dienstverlening optimaal uit te blijven voeren. Daarbij geven we ook verder vorm aan ons participatiebeleid, één van de pijlers uit de Omgevingswet. Ook starten we met het vormgeven van het omgevingsplan aan de hand van een in 2022 ontwikkeld handboek en doorlopen pilot met een ontwikkelaar op het gebied van de Wet Kwaliteitsborging Bouwen. We passen ingaande 2023 onze organisatie aan op de Omgevingswet. Structurele effecten daarvan worden u middels een begrotingswijziging voorgelegd in 2023. Het Rijk heeft aangekondigd de gemeenten tegemoet te komen in de transitiekosten Omgevingswet. In de septembercirculaire 2022 wordt helder welk extra bedrag de gemeente ontvangt vanuit de bestemde € 150 miljoen. Hiervan bekostigen we in eerste instantie - conform afspraak in de begrotingswijziging van april 2022 - de extra inzet in 2022.

Het eventueel resterende bedrag hebben we (onder meer door de vertraagde implementatie van het Digitaal Stelsel Omgevingswet) naar verwachting nodig om de uitvoering vorm te kunnen geven. Dit zullen we via de overlopende posten in de begroting 2023 duiden. Verschuiving taken naar Fumo Uit de Omgevingswet volgt dat we een belangrijk deel van onze taken op gebied van Milieu (vergunningen, toezicht en handhaving) over moeten dragen aan de Omgevingsdienst, de Fumo. Daarnaast onderzoeken we of het wenselijk is om op andere taakvelden ook taken naar de Fumo over te hevelen vanwege o.a. kwetsbaarheid en kwaliteit. In de loop van 2023 volgt hiertoe een voorstel. De financiële gevolgen zijn nog niet helder. Wat we wel weten is dat de uitvoering door de Fumo doorgaans duurder is dan wanneer we het zelf doen.

Gemeente Achtkarspelen

26

Begroting 2023-2026 Wonen Vorig jaar is extra budget beschikbaar gesteld voor de jaren 2022 en 2023 om ons ambitieus woningbouwprogramma te realiseren. Vanuit het Rijk wordt er, via de Nationale Woon- en Bouwagenda, de komende jaren ook extra ingezet om het aantal nieuwe woningen te vergroten met het oog op de vraag vanuit de samenleving. Op deze manier trekt het Rijk de regie naar zich toe. De minister benadrukt in de Nationale Woonen Bouwagenda met name de bouw van betaalbare woningen welke een substantieel bestandsdeel vormen van deze agenda. Speciale aandacht hierbij is er voor het toegankelijk houden voor de woningmarkt voor met name starters op de woningmarkt. De woningmarktmonitor laat in Achtkarspelen een groei zien van het aantal huishoudens meer dan het aantal inwoners. Op dit moment zitten er voldoende plannen in de pijplijn, die ontwikkeld kunnen worden naast de harde plancapaciteit en de plannen die in procedure zijn. We willen deze lijn voortzetten en blijven oog houden voor toevoeging van betaalbare huur en koop, voor het stimuleren van doorstroming waardoor de bestaande woningen toekomstbestendig en duurzamer worden, voor spreiding over de gemeenten en voor het toevoegen van plannen met kwaliteit en meerwaarde. Voor specifieke doelgroepen, zoals starters en statushouders, is de komende tijd meer aandacht nodig. Duurzaamheid, Transitievisie warmte c.a.

Invoering Energieloket n.a.v. vaststelling Transitievisie Warmte, de Duurzaamheidsagenda en ANNO III Vanuit de Transitievisie Warmte neemt het energieloket een belangrijke plek in voor de dienstverlening naar burger en bedrijf. Deze kunnen met duurzaamheidsvragen bij dit loket terecht. Het loket deelt zoveel als mogelijk is, informatie via website en bijvoorbeeld nieuwsbrieven, organiseert energiemarkten, ondersteunt projectmatige aanpakken, biedt producten aan zoals quick scans en andere energiebesparende maatregelen. In 2022 starten we met de evaluatie van het Energieloket en worden er vervolgacties bepaald over hoe we invulling willen geven aan de taken die voortvloeien uit de Duurzaamheidsagenda en de Transitievisie Warmte. Deze aanvullende formatie wordt alleen ingevuld als er vanuit het Rijk voldoende middelen beschikbaar komen voor de uitvoering van de Transitievisie Warmte. Opstellen Warmte Uitvoering Programma's, verdere verkenning Transitievisie Warmte Voor de uitvoering van de Transitievisie warmte moeten Wijk Uitvoeringsplannen worden gemaakt. In samenspraak met de dorpen zullen concrete plannen worden gemaakt en uitgevoerd om de dorpen, in fasen, uiteindelijk aardgasvrij te maken. Hier zijn projectleiders voor nodig om samen met de dorpen en een integraal gemeentelijk projectteam aan de slag te gaan.

In 2022 hebben wij een eerste verkenning uitgevoerd naar de benodigde (formatieve) invulling. Daarbij is en wordt ook gekeken naar de mogelijkheid om op dit gebied regionaal of provinciaal samen te werken. Vooralsnog kunnen wij hier echter verder nog geen invulling aan geven, omdat er vanuit het Rijk nog niet voldoende middelen beschikbaar zijn gekomen voor de uitvoering van de Transitievisie Warmte. Zodra dit wel het geval is, komen we hier op terug bij de raad. Kwaliteitscriteria Energiebesparing en Duurzaamheid, toezichtsprogramma bedrijven Binnen de Kwaliteitscriteria is een nieuwe (wettelijke) taak geformuleerd en deze vraagt om uitbreiding van de formatie. Eerder is hiervoor 0,05 fte aan de formatie toegevoegd. Dit blijkt te weinig om de taak uit te kunnen voeren. We hebben in totaal 0,15 fte nodig.

Gemeente Achtkarspelen

27

Begroting 2023-2026 Wij zijn voornemens voor te stellen de formatie uit te breiden met 0,10 fte zodat wij onze taak kunnen uitvoeren. De beoogde capaciteitsinvulling vindt alleen plaats als er via het Rijk voldoende uitvoeringsmiddelen vanuit het klimaatbeleid beschikbaar komen. Toezicht en Handhaving De gemeente is wettelijk verplicht om toezicht te houden op gastouderopvang. De GGD voert dit toezicht voor ons uit. Momenteel wordt 10% van de gastouderopvang gecontroleerd. De gemeente is wettelijk verplicht om dit percentage per 2023 op te hogen naar 50%. Dit levert zowel een hogere kostenpost op voor wat betreft de dienstverlening van de GGD als een extra administratieve en juridische last binnen de eenheid Toezicht & Handhaving. Deze extra kosten worden geschat op € 21.000 jaarlijkse kosten inspecties door GGD, € 16.500 jaarlijkse kosten voor de eenheid Toezicht & Handhaving. De compensatie die wij hiervoor vanuit het rijk ontvangen is ruimschoots onvoldoende om deze extra kosten te dekken. Dit betekent dat wij deze wettelijke taak niet uit kunnen voeren en in gebreke blijven. Bijstelling investeringskredieten en kapitaallasten Om het afgesproken kwaliteitsniveau conform de nota kapitaalgoederen 2022-2026 na te leven is het noodzakelijk dat de geplande investeringen in de kapitaalgoederen worden uitgevoerd.

De huidige marktontwikkelingen hebben ertoe geleid dat de huidige investeringskredieten onvoldoende zijn om deze werkzaamheden uit te kunnen voeren. Daarom is bijstelling nodig van de investeringskredieten zoals weergegeven in de onderstaande tabel. Deze prijsstijging wordt grotendeels opgevangen door de vergoeding van prijs- en loonontwikkeling in de meicirculaire. De effecten hiervan op de kapitaallasten zijn financieel in deze voorliggende begroting verwerkt. Aanpassing kredieten als gevolg van hogere inflatie Kredieten in de categorie Voertuigen Wegen en bruggen Kruidhof * Recreatieve fietspaden Totaal

Huidige begroting 50.000 2.354.947 370.000 385.000 3.159.947

Aangepaste begroting 60.000 2.577.431 590.000 400.000 3.627.431

Mutatie 10.000 222.484 220.000 15.000 467.484

Extra kapitaallast 1.300 6.176 7.100 575 15.151

* Inclusief een verhoging van € 100.000 als gevolg van het niet doorgaan van de subsidie, zoals destijds als risico beschreven in het raadsvoorstel.

SAMENLEVING Sociaal Domein Wij blijven werken aan een sterk sociaal domein waarin wij de transformatie naar een meer zelfredzame samenleving doorvoeren in ons dagelijks handelen. De transformatie heeft mede als doel dat meer ondersteuningsvragen binnen de samenleving worden opgelost. In 2022 is de implementatie gerealiseerd van de per 2021 vastgestelde beleidsstukken. Dit zijn onder andere de visie op de sociale basis en het beleidsplan Participatiewet. In deze documenten zijn het versterken en gebruikmaken van de sociale basis in dorpen opgenomen. We willen een leefbare gemeente zijn, waarin iedereen mag en kan meedoen en ondersteuning krijgt om zoveel mogelijk zelfstandig te zijn als nodig is. De visie sociale basis is uitgewerkt in de Subsidieregeling Versterken Sociale Basis 2023-2027. In 2022 is

Gemeente Achtkarspelen

28

Begroting 2023-2026 gestart met het toekennen van ingediende subsidies. Dit heeft geleid tot een aantal bezwaarschriften over afgewezen beschikkingen. Door het in behandeling nemen van een aantal bezwaarschriften over afgewezen beschikkingen is twijfel ontstaan over een juiste uitvoering van de subsidieregeling. Om iedere indiener recht te doen, is hun ingediende aanvraag later alsnog toegekend. Tegelijkertijd is afgesproken dat een externe partij de evaluatie van de subsidieregeling in de 1e helft van 2023 gaat uitvoeren. Zodat de resultaten daarvan opgenomen kunnen worden in de Kadernota 2024. De regiefunctie van de gemeente wordt doorontwikkeld en het daarbij passende partnerschap van de gemeente richting werkgevers, onderwijs en maatschappelijke organisaties. Samen werken wij aan doelen in het sociaal domein. Dit vraagt om een verdere vertaling van deze visie naar het handelen door onze medewerkers, als partner in het krachtenveld van de netwerken in onze dorpen. De aanbesteding voor de inkoop van de specialistische jeugdhulp is uitgesteld naar januari 2023. Provinciaal is een onderverdeling gemaakt tussen specialistische jeugdhulp en complementaire jeugdhulp. Complementaire (alternatieve) jeugdhulp zal niet meer provinciaal ingekocht worden. Dit betekent dat de gemeente zelf in een aanbod moet voorzien.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Achtkarspelen&id=7af0d440-1e72-47a8-a68f-bac76b8093b9