CConstaterende datAchtkarspelen
Koppel je AI →
Document · PDF

04 - Bijlage 2 bij riedsútstel - Integrale effectenanalyse

Informatiecarrousel 2 oktober 2025, gemeente AchtkarspelenBij agendapunt: Presentatie TenneT over het 380kV hoogspanningsnet30.742 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens Integrale effectenanalyse f

In opdracht van: TenneT TSO B.V.

De teksten in de integrale effectenanalyse zijn geschreven met het oog op het moment dat het rapport samen met de ontwerp-voorkeursbeslissing ter inzage wordt gelegd (voorzien in kwartaal 1 van 2026). Dit betekent dat teksten in de verleden tijd zijn geschreven als het gaat over de periode tot kwartaal 1 van 2026, ook als een activiteit nog niet heeft plaatsgevonden op het moment van schrijven van deze versie van het rapport.

De IEA is opgedeeld in een deel A en deel B. Deel A bevat de essentie van de IEA en sluit af met de conclusies. Deel B bevat meer achtergrondinformatie en uitleg per thema en kan gezien worden als samenvatting van de deelrapporten

Sweco Nederland B.V. Onderwerp: Projectnummer: Klant: Datum: Auteur:

Handelsregister 30129769 Integrale effectenanalyse 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens 51014831 TenneT TSO B.V. 20-06-2025 Sweco projectteam

2/89

Deel A ...................................................................................................................................... 5 1.

Introductie integrale effectenanalyse............................................................................. 6 1.1 Aanleiding en doel ............................................................................................... 6 1.1.1 Een nieuwe hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens ...................... 6 1.1.2 Projectprocedure ................................................................................... 6 1.2 Doel voorliggend rapport ..................................................................................... 6 1.3 Leeswijzer ........................................................................................................... 7

2.

Introductie 380 kV-hoogspanningsverbinding ............................................................... 9 2.1 Inleiding ............................................................................................................... 9 2.2 Het huidige elektriciteitsnet ................................................................................. 9 2.3 Waarom is deze 380 kV-hoogspanningsverbinding nodig? .............................. 10 2.4 Wat gaat TenneT realiseren?............................................................................ 12 2.5 Stappen van integrale effectenanalyse naar voorkeursalternatief .................... 13

3.

Introductie tracéalternatieven en varianten ................................................................. 15

4.

Conclusie relevante effecten ....................................................................................... 18 4.1 Inleiding ............................................................................................................. 18 4.2 Effecten met risico voor de uitvoerbaarheid of vergunbaarheid ....................... 18 4.3 Wezenlijke effecten voor keuze voorkeursalternatief........................................ 21

Deel B .................................................................................................................................... 29 5.

Thema milieu ............................................................................................................... 30 5.1 Inleiding ............................................................................................................. 30 5.2 Conclusie: beoordeling en vergelijking tracéalternatieven ................................ 30 5.3 Bodem en water ................................................................................................ 34 5.4 Natuur ................................................................................................................ 34 5.5 Landschap en cultuurhistorie ............................................................................ 35 5.6 Archeologie en aardkundige waarden .............................................................. 36 5.7 Veiligheid ........................................................................................................... 36 5.8 Leefomgeving en gezondheid ........................................................................... 37 5.9 Gebruiksfuncties ............................................................................................... 37 5.10 Duurzaamheid ...................................................................................................

38 5.11 Effectbeoordeling varianten .............................................................................. 38

6.

Thema omgeving .......................................................................................................... 41 6.1 Inleiding ............................................................................................................. 41 6.2 Conclusie: beoordeling en vergelijking tracéalternatieven ................................ 41 6.3 Participatieproces .............................................................................................. 44 6.4 Beschrijving zorgen en aandachtspunten ......................................................... 46 6.5 Raakvlakken zachte ontwikkelingen ................................................................. 48 6.6 Varianten, mitigerende maatregelen en verbindingsstukken ............................ 53

7.

Thema techniek ............................................................................................................ 54 7.1 Inleiding ............................................................................................................. 54 7.2 Conclusie: beoordeling en vergelijking tracéalternatieven ................................ 54 7.3 Leveringszekerheid ........................................................................................... 58 7.4 Beheerbaarheid en onderhoudbaarheid ........................................................... 59 7.5 Technische maakbaarheid ................................................................................ 60 7.6 Beïnvloeding op en van externe objecten en infrastructuur .............................. 62

Integrale effectenanalyse 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

3/89

7.7 7.8

Doorlooptijd ....................................................................................................... 63 Varianten, mitigerende maatregelen en verbindingsstukken ............................ 64

8.

Thema toekomstvastheid ............................................................................................. 67 8.1 Inleiding ............................................................................................................. 67 8.2 Conclusie: beoordeling en vergelijking tracéalternatieven ................................ 67 8.3 Geografische spreiding in relatie tot de ringstructuur ....................................... 69 8.4 Robuustheid ...................................................................................................... 70

9.

Thema kosten ............................................................................................................... 72 9.1 Inleiding ............................................................................................................. 72 9.2 Conclusie: beoordeling en vergelijking tracéalternatieven ................................ 72 9.3 Stichtingskosten ................................................................................................ 74 9.4 Additionele kosten ten behoeve van levensduurkosten .................................... 76 9.5 Congestiekosten ............................................................................................... 77 9.6 Varianten, mitigerende maatregelen en verbindingsstukken ............................ 78

10.

Raakvlak verzwaring 220 kV-hoogspanningsverbinding.............................................. 79 10.1 Aanpak ............................................................................................................. 79 10.2 Overzicht effecten ............................................................................................. 79 10.2.1 Conclusie ............................................................................................. 79 10.2.2 Effecten milieu ..................................................................................... 80 10.2.3 Effecten omgeving ............................................................................... 80 10.2.4 Effecten techniek ................................................................................. 80 10.2.5 Effecten toekomstvastheid ................................................................... 80 10.2.6 Effecten kosten .................................................................................... 81

11.

Raakvlak Lelylijn en NOVEX-gebiedsontwikkelingen .................................................. 82 11.1 Aanpak ............................................................................................................. 82 11.2 Overzicht effecten ............................................................................................. 82

12.

Raakvlak nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding Diemen-Lelystad-Ens ................ 87 12.1 Aanpak ............................................................................................................. 87 12.2 Overzicht effecten ............................................................................................. 87 12.2.1 Conclusie ............................................................................................. 87 12.2.2 Effecten milieu ..................................................................................... 88 12.2.3 Effecten techniek ................................................................................. 89 12.2.4 Effecten omgeving ............................................................................... 89 12.2.5 Effecten toekomstvastheid en kosten .................................................. 89

Integrale effectenanalyse 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

4/89

Deel A

Integrale effectenanalyse 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

5/89

1.

Introductie integrale effectenanalyse

1.1

Aanleiding en doel

1.1.1

Een nieuwe hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

Het gebruik en transport van elektriciteit in Nederland neemt al decennialang toe. Het hoogspanningsnet in Nederland wordt zwaarder belast en door de energietransitie zet deze ontwikkeling de komende jaren sterk door. Noord-Nederland neemt hierbij een belangrijke plaats in door: • de aanlanding van (nieuwe) windparken op de Noordzee; • de verdergaande ontwikkeling van een grootindustrieel cluster met de doelstelling om te elektrificeren; • de toename van het aantal verbindingen met het Europese elektriciteitsnet. Om de energietransitie te kunnen faciliteren en knelpunten in het elektriciteitsnet te voorkomen is een 380 kV-hoogspanningsverbinding nodig tussen de hoogspanningsstations Vierverlaten in de gemeente Groningen en Ens in de gemeente Noordoostpolder. Deze nieuwe hoogspanningsverbinding lost knelpunten op die ontstaan door meer aanbod van duurzame opwek enerzijds en meer vraag naar elektriciteit van huishoudens en bedrijven anderzijds. Ook is de hoogspanningsverbinding nodig om het internationale stroomtransport van en naar Duitsland en de rest van Europa beter te faciliteren. Ten slotte maakt de nieuwe hoogspanningsverbinding ruimte vrij op het onderliggende hoogspanningsnet (het hoogspanningsnet met een spanningsniveau van 220 kV en lager). TenneT is de initiatiefnemer voor de aanleg van de nieuwe hoogspanningsverbinding.

De minister van Klimaat en Groene Groei is samen met de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening het bevoegd gezag voor de besluitvorming over de ruimtelijke inpassing van de nieuwe hoogspanningsverbinding. Hiervoor wordt de projectprocedure uit de Omgevingswet gevolgd. De minister van Klimaat en Groene Groei coördineert tevens de vergunningverlening.

1.1.2

Projectprocedure

De projectprocedure bestaat uit een verkennings- en een planuitwerkingsfase. In de verkenningsfase wordt getrechterd naar één voorkeursalternatief in de voorkeursbeslissing. Na de voorkeursbeslissing start de planuitwerkingsfase. In deze fase wordt het voorkeursalternatief uitgewerkt tot een definitief tracé dat wordt vastgelegd in het projectbesluit.

1.2

Doel voorliggend rapport

In voorliggende integrale effectenanalyse worden de effecten van vijf tracéalternatieven met elkaar vergeleken. Daarbij wordt gekeken naar effecten op milieu (plan-MER), omgeving, techniek, kosten en toekomstvastheid. Naar de raakvlakken met de Lelylijn (inclusief daaraan gekoppelde NOVEX-gebiedsontwikkelingen), de nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding Diemen-Lelystad-Ens en de opwaardering van de bestaande 220 kV-hoogspanningsverbinding zijn daarnaast aparte analyses uitgevoerd. Het doel van de integrale effectenanalyse is om relevante beslisinformatie te bieden en daarmee het proces van de keuze voor een voorkeursalternatief door het bevoegd gezag te faciliteren. De integrale effectenanalyse geeft een feitelijke weergave van de wezenlijke en onderscheidende effecten en belangen rondom de keuze van een voorkeursalternatief. Het

Integrale effectenanalyse 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

6/89

document beschrijft objectief de omvang van de effecten van de tracéalternatieven en varianten voor de tracés, maar bevat geen (belangen)afweging of voorkeur voor een specifiek tracé. Uit de integrale effectenanalyse volgt dus geen voorkeursalternatief. De minister van Klimaat en Groene Groei (KGG) kiest samen met de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) een voorkeursalternatief en legt deze vast in de voorkeursbeslissing. Deze keuze is gebaseerd op de integrale effectenanalyse met de onderliggende onderzoeken, maar houdt ook rekening met het advies vanuit de regio, het advies van de Commissie voor de milieueffectrapportage, de zienswijzen op de ontwerp-voorkeursbeslissing en afstemming met andere betrokken ministeries.

1.3

Leeswijzer

De integrale effectenanalyse gaat in op de volgende vijf thema’s: - milieu; - omgeving; - techniek; - kosten; - toekomstvastheid. De vijf thema’s zijn uitgewerkt in achtergrondrapporten, die als bijlagen beschikbaar zijn bij de integrale effectenanalyse. Daarnaast wordt ingegaan op raakvlakken met drie andere projecten in de nabijheid van de nieuwe hoogspanningsverbinding: - Opwaardering 220 kV-hoogspanningsverbinding; - Lelylijn en NOVEX-gebiedsontwikkelingen; - Nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding Diemen-Lelystad-Ens. Figuur 1.1 geeft inzicht in de rapporten die ten grondslag liggen aan de integrale effectenana-

lyse.

Figuur 1.1 | Integrale effectenanalyse inclusief achtergrondrapporten

De integrale effectenanalyse is in twee delen te onderscheiden. Deel A (hoofdstukken 1 tot en met 4) bevat de essentiële informatie van de integrale effectenanalyse. Deze hoofdstukken beschrijven de aanleiding en het doel van de integrale effectenanalyse (hoofdstuk 1), het project (hoofdstuk 2), de tracéalternatieven en varianten (hoofdstuk 3) en de effecten die relevant zijn voor de afweging omtrent het voorkeursalternatief (hoofdstuk 4). Hoofdstuk 4 bevat daarmee de essentiële informatie van de integrale effectenanalyse en kan gezien worden als de conclusie van de integrale effectenanalyse.

Integrale effectenanalyse 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

7/89

Deel B van de integrale effectenanalyse (hoofdstukken 5 tot en met 12) bevat meer detailinformatie over de onderzochte aspecten. Deze hoofdstukken kunnen gezien worden als een samenvatting van de effecten zoals die zijn onderzocht in de effectenstudies. Tabel 1.1 geeft een overzicht van de informatie per hoofdstuk in deze integrale effectenanalyse.

Deel A

Tabel 1.1 | Leeswijzer voor de integrale effectenanalyse Wat leest u per hoofdstuk? 1. Introductie integrale effectenanalyse aanleiding voor de nieuwe hoogspanningsverbinding doel van de integrale effectenanalyse opbouw van de integrale effectenanalyse 2. Introductie 380 kV-hoogspanningsverbinding toelichting op het project en waarom het nodig is uitleg over de procedure naar een voorkeursbeslissing 3.

4.

5.

6.

Deel B

7.

8.

Achtergrondrapport

Bijlage 1: Technische uitgangspunten

Introductie tracéalternatieven en varianten Bijlage 2: toelichting op onderzochte tracéalternatieven Notitie tracéontwikkeling toelichting op onderzochte varianten bij enkele tracéalternatieven Conclusie selectie onderscheidende aspecten samenvatting effecten relevante aspecten Beoordeling thema milieu Bijlage 3: methode effectenbeoordeling milieu Plan-MER (deelrapport milieu) samenvatting resultaten effectenbeoordeling milieu met onderliggende onderzoeken Beoordeling thema omgeving Bijlage 4: methode effectenbeoordeling omgeving Deelrapport omgeving samenvatting resultaten effectenbeoordeling omgeving Beoordeling thema techniek Bijlage 5: methode effectenbeoordeling techniek Deelrapport techniek samenvatting resultaten effectenbeoordeling techniek Beoordeling thema toekomstvastheid Bijlage 6: methode effectenbeoordeling toekomstvastheid Deelrapport toekomstvastheid samenvatting resultaten effectenbeoordeling toekomstvastheid

9.

Beoordeling thema kosten Bijlage 7: methode effectenbeoordeling kosten Deelrapport kosten samenvatting resultaten effectenbeoordeling kosten 10. Raakvlak opwaardering 220 kV-hoogspanningsverbinding Bijlage 8: methode effectenbeoordeling Raakvlakkenonderzoek opwaarsamenvatting effectenbeoordeling dering 220 kV 11. Raakvlak Lelylijn en NOVEX-gebiedsontwikkelingen Bijlage 9: methode effectenbeoordeling Raakvlakkenonderzoek Lelylijn analyse raakvlakken met Lelylijn en NOVEX 380 kV-varianten ten behoeve van de Lelylijn samenvatting effectenbeoordeling voor de 380 kV-varianten ten behoeve van de Lelylijn 12. Raakvlak 380 kV-hoogspanningsverbinding Diemen-Ens Bijlage 10: methode effectenbeoordeling Raakvlakkenonderzoek 380 kV samenvatting effectenbeoordeling Diemen-Ens

Integrale effectenanalyse 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

8/89

2.

Introductie 380 kV-hoogspanningsverbinding

2.1

Inleiding

Dit hoofdstuk beschrijft de voorgenomen activiteit van initiatiefnemer TenneT en waarom een nieuwe hoogspanningsverbinding nodig is. Na een toelichting op het functioneren van het huidige elektriciteitsnet in Nederland, beschrijft paragraaf 2.3 de geconstateerde knelpunten in het elektriciteitsnet die aanleiding zijn voor het project. Paragraaf 2.4 beschrijft de verschillende onderdelen van de nieuwe hoogspanningsverbinding tussen de hoogspanningsstations in Vierverlaten en Ens. In paragraaf 2.5 wordt de projectprocedure beschreven, met name de stappen naar een voorkeursbeslissing.

2.2

Het huidige elektriciteitsnet

Het elektriciteitsnet in Nederland transporteert stroom van de producenten naar de gebruikers. TenneT, als landelijk netbeheerder, is verantwoordelijk voor het landelijke hoogspanningsnet, dat bestaat uit verbindingen van 380 kV, 220 kV, 150 kV en 110 kV (zie figuur 2.1). De 380 kV-hoogspanningsstations zijn de knooppunten in het landelijke netwerk voor de verdeling van elektriciteit. De meeste hoogspanningsstations transformeren elektriciteit naar een ander spanningsniveau en brengen deze naar het regionale netwerk via 110 kV- en 150 kV-hoogspanningsverbindingen, voor verdere verspreiding door Nederland. Het 380 kV-hoogspanningsnet speelt een cruciale rol in het transport van grootschalig opgewekt vermogen door heel Nederland en naar het buitenland, zoals voorgeschreven door Europese richtlijnen. Dit netwerk bestaat uit een hoofdringstructuur met enkele subringen en verbindingen. De hoofdringstructuur loopt via de plaatsen Ens, Diemen, Geertruidenberg, Maasbracht, Dodewaard, Hengelo en Zwolle. De ringen staan in verbinding met de windparken op zee, enkele grote elektriciteitscentrales en met de buurlanden zoals Groot-Brittannië, België, Duitsland, Denemarken en Noorwegen (de paarse lijnen in figuur 2.1). De ringstructuur zorgt voor de robuustheid van het hoogspanningsnet. Als een verbinding uitvalt, is het mogelijk om elektriciteit via een andere route aan te leveren.

Zo kan TenneT voldoen aan de eisen op het gebied van leveringszekerheid.

Integrale effectenanalyse 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

9/89

Figuur 2.1 | Hoogspanningsnet kaart Nederland 2024 (TenneT, 2024) Netkaarten (tennet.eu)

2.3

Waarom is deze 380 kV-hoogspanningsverbinding nodig?

Knelpunten op het hoogspanningsnet Als landelijk netbeheerder is TenneT verantwoordelijk voor het landelijke hoogspanningsnet, de ‘snelwegen’ van het Nederlandse elektriciteitsnet. Dit transportnet vormt de basis voor de betrouwbaarheid en continuïteit van de Nederlandse elektriciteitsvoorziening: dit hoogspanningsnet koppelt regionale netten en zorgt voor de toegang tot de Europese elektriciteitsmarkt. Uit onderzoek in 2021 blijkt dat versterking van het hoogspanningsnet noodzakelijk is, waarbij een nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding essentieel is1. Het investeringsplan van TenneT2 bevestigt de verwachte knelpunten in het hoogspanningsnet. De voornaamste knelpunten zijn: •

•

Toenemend vermogen van duurzame opwek en elektrificatie: Vanaf 2025 ontstaan knelpunten in Noord-Nederland door toenemend vermogen van duurzame opwek en de elektrificatie van de energievraag. Zonder capaciteitsvergroting van het hoogspanningsnet heeft TenneT na 2030 nog meer moeite om alle producenten en gebruikers te faciliteren bij het transporteren van vermogen, wat de leveringszekerheid bedreigt. Storingen en onderhoud: storingen zijn nu al moeilijk op te vangen en onderhoud is lastig uit te voeren. Met een nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding ontstaat een ringstructuur in Noord-Nederland, waardoor de leveringszekerheid ook bij storing en

1 Nut en Noodzaak Netversterking Noord-Nederland; onderzoek naar nut en noodzaak van versterking van hoog-

spanningsinfrastructuur in Noord-Nederland. Berenschot, rapportnummer 63670, februari 2021. 2 Investeringsplan Net op land 2022-2031, TenneT, 12 september 2022 en Investeringsplan Net op land 2024-2033,

TenneT, 17 april 2024.

Integrale effectenanalyse 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

10/89

•

onderhoud gewaarborgd blijft. De nieuwe hoogspanningsverbinding versterkt de betrouwbaarheid van het hoogspanningsnet in Noord-Nederland. Europese wetgeving: Nieuwe Europese wetgeving vereist dat het hoogspanningsnet beschikbaar is voor transport van en naar het buitenland. Een nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding draagt hier significant aan bij.

Aansluiting windparken op zee en Eemshaven Eemshaven is vanwege de ligging aan de kust aangewezen als één van de belangrijke productielocaties voor elektriciteit en aanlandingslocatie van offshore windenergie. Eemshaven is daarnaast een belangrijk schakelpunt in het internationale elektriciteitsnet, vanwege een verbinding met Noorwegen (NorNed) en met Denemarken (COBRAcable). In 2013 en 2015 zijn twee nieuwe elektriciteitscentrales met een gezamenlijk vermogen van 3.000 megawatt (MW) in gebruik genomen. Er worden capaciteitsknelpunten verwacht in de afvoer van het opgewekte en geïmporteerde vermogen vanuit Eemshaven. Om deze knelpunten op te lossen, moet de transportcapaciteit tussen de Eemshaven en Diemen worden verhoogd. De transportcapaciteit wordt vergroot door een combinatie van het realiseren van nieuwe verbindingen en het opwaarderen van een deel van het bestaande hoogspanningsnet (vervangen geleiders in de bestaande verbindingen zodat de transportcapaciteit wordt vergroot). Nieuwe hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens Tussen Eemshaven en Vierverlaten is reeds een nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding gerealiseerd. De benodigde nieuwe hoogspanningsverbinding tussen Vierverlaten en Diemen is gesplitst: een deel tussen Vierverlaten en Ens (voorliggend project) en een deel tussen Ens en Diemen, via Lelystad (separaat project).

Hoogspanningsstation Ens vormt de schakel tussen beide nieuwe hoogspanningsverbindingen. De nieuwe hoogspanningsverbinding heeft de volgende voordelen: • De hoogspanningsverbinding vermindert de kwetsbaarheid van het landelijke netwerk bij geplande of ongeplande uitval, bijvoorbeeld door onderhoud, storingen of calamiteiten, door een robuuste ringstructuur te creëren. • Duurzaam opgewekte elektriciteit kan ook na 2030 vanuit grootschalige productielocaties, zoals windparken op zee en zonneparken, worden getransporteerd naar het landelijke netwerk en grote afnemers van elektriciteit kunnen worden aangesloten. • De nieuwe hoogspanningsverbinding ontlast het bestaande 220 kV-hoogspanningsnet, doordat een deel van de transportfunctie van het 220 kV-hoogspanningsnet overgedragen wordt naar de 380 kV-hoogspanningsverbinding. De nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding zorgt voor extra capaciteit die kan worden benut voor nieuwe koppelingen tussen het 110 kV-hoogspanningsnet en het 220/380 kV-hoogspanningsnet. Dit draagt bij aan de verbetering van de structuur van het lokale netwerk en faciliteert uitbreidingen door regionale netbeheerders zoals Liander en Enexis. De beschikbaarheid van capaciteit op het 220 kV-hoogspanningsnet zorgt overigens niet automatisch voor capaciteit op het onderliggende regionale hoogspanningsnet (110 kV en lager).

Daarvoor is ook uitbreiding met transformatoren nodig. Opgave en doelstelling TenneT is daarom voornemens om een nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding aan te leggen tussen de hoogspanningsstations Vierverlaten (gemeente Groningen) en Ens (gemeente Noordoostpolder). De beoogde hoogspanningsverbinding tussen Vierverlaten en Ens is geen onderdeel van de huidige centrale ring in Nederland. Er ligt wel een 380 kVhoogspanningsverbinding die vanaf de Eemshaven via Drenthe naar het hoogspanningsstation Zwolle-Hessenweg loopt. Door de aanleg van een nieuwe 380 kV-

Integrale effectenanalyse 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

11/89

hoogspanningsverbinding tussen Vierverlaten en Ens ontstaat een ringstructuur in NoordNederland die op twee locaties (hoogspanningsstations Zwolle-Hessenweg en Ens) is verbonden met de landelijke ring. Deze noordelijke ring zorgt voor een robuuster hoogspanningsnet in Noord-Nederland waardoor de leveringszekerheid beter gewaarborgd kan worden. De aansluiting op de bestaande hoogspanningsstations in Ens en Vierverlaten is planologisch al geregeld. De hoogspanningsstations zijn daardoor geen onderdeel van de opgave. Aansluitingen op andere hoogspanningsstations of verdere opwaardering of uitbreiding van het 380 kV-hoogspanningsnet in de regio zijn niet aan de orde, daar is op dit moment geen noodzaak voor. Wel is het uit hoogspanningsnet strategisch oogpunt efficiënt om de netuitbreiding zo vorm te geven dat eventuele toekomstige uitbreidingen relatief eenvoudig zijn in te passen. Daarom wordt rekening gehouden met de geografische spreiding van het hoogspanningsnet, de nabijheid van (bestaande) hoogspanningsstations langs de route en de mogelijkheden voor een eventuele toekomstige opwaardering.

2.4

Wat gaat TenneT realiseren?

TenneT is voornemens om een 380 kV-hoogspanningsverbinding aan te leggen tussen de hoogspanningsstations Vierverlaten (gemeente Groningen) en Ens (gemeente Noordoostpolder). In bijlage 1 zijn de (technische) uitgangspunten opgenomen van de hoogspanningsverbinding. De aansluiting op de bestaande hoogspanningsstations in Vierverlaten en Ens is planologisch al geregeld. De hoogspanningsstations zijn daardoor geen onderdeel van de opgave. De onderdelen van de hoogspanningsverbinding worden hieronder kort toegelicht. Masten en geleiders Voor de nieuwe hoogspanningsverbinding tussen Vierverlaten en Ens wordt één mastfamilie toegepast, de vakwerkmast van het type Moldau. De Moldaumast heeft doorgaans een hoogte van 55 tot 60 meter. In de masten komen geleiders. Het betreft twee circuits van 380 kV. Veldlengte De veldlengte is de afstand tussen twee masten binnen dezelfde hoogspanningsverbinding. De standaard veldlengte van de Moldaumast bedraagt maximaal 400 meter. Onderlinge afstand mastrijen In tracéalternatieven 1, 2 en 3 worden dubbele mastrijen gerealiseerd. De onderlinge afstand tussen twee rijen hoogspanningsmasten dient minimaal 50 meter te bedragen (vanuit het hart van de mast). Dit is de minimale afstand om de aanleg en het onderhoud veilig te kunnen uitvoeren.

Wisselstroom De 380 kV-hoogspanningsverbinding tussen Vierverlaten en Ens wordt als wisselstroomverbinding aangelegd. Elektriciteitsnetten op land, dus ook de 380 kV-hoogspanningsverbindingen, zijn overal ter wereld gebouwd op basis van wisselstroom, oftewel AC (alternating current). Verkabeling 110 kV Bij enkele tracéalternatieven en varianten wordt het tracé van de bestaande 110 kV-hoogspanningsverbinding benut om de 380 kV-hoogspanningsverbinding te realiseren. In die

Integrale effectenanalyse 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

12/89

gevallen wordt de bestaande 110 kV-hoogspanningsverbinding in beginsel verkabeld3 om ruimte te maken voor de nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding.

2.5

Stappen van integrale effectenanalyse naar voorkeursalternatief

NB: Deze tekst is geschreven alsof de ontwerp voorkeursbeslissing ter inzage ligt (Q1 2026) In het voorjaar van 2025 bespraken TenneT en het ministerie van Klimaat en Groene Groei de informatie uit de integrale effectenanalyse met de regionale overheden. Gemeenten en provincies zijn op zowel ambtelijk als bestuurlijk niveau betrokken. Het ministerie van KGG vroeg aan de regionale overheden om een advies. De adviezen en rapporten zijn vervolgens naar de ministers van KGG en VRO gegaan. De ministers gebruikten deze informatie om een afgewogen keuze te maken voor een voorkeursalternatief (VKA). Het resultaat is vastgelegd in de ontwerp-voorkeursbeslissing. De voorkeursbeslissing vormt de derde stap in de projectprocedure onder de Omgevingswet (zie figuur 2.2). De ontwerp-voorkeursbeslissing is samen met de integrale effectenanalyse en onderliggende rapporten zoals het plan-MER ter inzage gelegd. Iedereen kan een zienswijze indienen. Tegelijkertijd beoordeelt de Commissie voor de milieueffectrapportage of het planMER de informatie biedt voor het kiezen van een voorkeursalternatief. Op de zienswijzen wordt gereageerd in een nota van antwoord die gepubliceerd wordt met de definitieve voorkeursbeslissing. De zienswijzen en adviezen worden betrokken bij de definitieve voorkeursbeslissing.

Wat legt de minister vast in de voorkeursbeslissing? De voorkeursbeslissing legt het voorkeursalternatief vast en licht het toe. In deze beslissing staan de resultaten van de uitgevoerde verkenning, hoe is omgegaan met mogelijke oplossingen die tijdens het proces zijn aangedragen, en de adviezen van betrokken partijen en deskundigen. De beslissing beschrijft ook hoe de participatie is verlopen, waarbij burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen zijn betrokken. Het voorkeursalternatief legt nog niet exact vast waar de nieuwe hoogspanningsverbinding komt, maar geeft wel aan welke route de nieuwe hoogspanningsverbinding volgt. Deze route kent nog beperkte schuifruimte (gemiddeld circa 100 meter aan weerszijden) voor de latere uitwerking op mastniveau. Waar nog zaken moeten worden uitgewerkt, is plaatselijk meer ruimte genomen. Welke stappen volgen na de voorkeursbeslissing? Zodra een voorkeursalternatief is vastgesteld (2026), begint de planuitwerkingsfase. Tijdens deze fase wordt het voorkeursalternatief uitgewerkt tot een concreet ontwerp voor de nieuwe hoogspanningsverbinding. Er wordt precies bepaald waar de lijn komt te lopen, waar de masten geplaatst worden en welke maatregelen nodig zijn voor bijvoorbeeld de landschappelijke inpassing en om nadelige effecten in de omgeving te voorkomen, te beperken of te compenseren.

De referentielijn en de schuifruimte voor het voorkeurstracé zijn het startpunt van de planuitwerkingsfase. Het projectteam zoekt samen met belanghebbenden naar de optimale lijn binnen de schuifruimte. Dit gebeurt op basis van nader onderzoek, ontwerp en participatie. In gesprekken met alle belanghebbenden, zoals bewoners, bedrijven en regionale overheden, worden de plannen verder uitgewerkt. 3 Uitgangspunt in deze integrale effectenanalyse is verkabeling van 110 kV als dat noodzakelijk is voor de 380 kV-

hoogspanningsverbinding. Met de kennis van nu kan de 110 kV verkabeld worden. In de planuitwerkingsfase vindt nader onderzoek plaats om dit te bevestigen. Bij tracéalternatief 5 is verkabeling het meest complex, vooral vanwege de beperkte ruimte bij de aansluiting bij station Vollenhove.

Integrale effectenanalyse 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

13/89

Net als in de verkenningsfase worden onderzoeken uitgevoerd op de thema’s: techniek, toekomstvastheid, kosten, omgeving en milieu. Om de effecten op milieu en omgeving meer locatiespecifiek in kaart te brengen en een goede landschappelijke inpassing en mitigerende en compenserende maatregelen te bepalen, wordt onder andere een milieueffectrapport (projectMER) en een landschapsplan passend bij het detailniveau van het ontwerp van de hoogspanningsverbinding opgesteld. Aan het einde van de planuitwerkingsfase wordt het projectbesluit opgesteld. Dit gebeurt samen met de hoofdvergunningen, die nodig zijn voor de realisatie van het project. Het ontwerpprojectbesluit en de ontwerpvergunningen worden ter inzage gelegd, zodat iedereen weer de mogelijkheid krijgt om zienswijzen in te dienen. Na de publicatie van het definitieve projectbesluit kunnen belanghebbenden in beroep gaan bij de Raad van State.

Figuur 2.2 | Stappen in de projectprocedure voor de nieuwe hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

Integrale effectenanalyse 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

14/89

3.

Introductie tracéalternatieven en varianten

In de integrale effectenanalyse zijn vijf tracéalternatieven onderzocht. Dit zijn zelfstandige tracéalternatieven die van Vierverlaten naar Ens lopen. Voor sommige tracéalternatieven zijn daarnaast enkele varianten opgesteld. Het gaat om delen van het tracéalternatief die om verschillende redenen een net wat andere ligging hebben gekregen. Dit levert de volgende tracéalternatieven en varianten op (zie Figuur 3.1, de kleuren van de tracéalternatieven en varianten die op de kaart zijn weergegeven, zijn ter herkenning ook opgenomen bij de beschrijvingen): Paars | Tracéalternatief 1 – Voorkeursalternatief 2012 (dubbele Moldau 4); Paars (licht) | Variant Vierverlaten; Variant Surhuisterveen; Variant Leeuwarden; Variant Kuinre; Variant Marknesse; Variant Oudehaske (dubbele Moldau); Geel | Tracéalternatief 2 – 220 kV-hoogspanningsverbinding (dubbele Moldau); Geel (donker) | Variant Luttelgeest; Mitigerende maatregel variant Kleeftocht; Mitigerende maatregel variant Enumatil (dubbele Moldau); Groen | Tracéalternatief 3 – 220 kV-hoogspanningsverbinding (enkele Moldau); Blauw | Tracéalternatief 4 – A7/A6/N50 (enkele Moldau); Blauw (licht) | Variant 110 kV Heerenveen; Variant Tjeukemeer (enkele Moldau); Oranje | Tracéalternatief 5 – A7/A6/110 kV-hoogspanningsverbinding (enkele Moldau); Oranje (licht) | Variant Lemmer; Variant Vollenhove (enkele Moldau).

De tracéalternatieven zijn uitgebreid beschreven in de notitie tracéontwikkeling 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten – Ens (bijlage 2). Zoals in Figuur 3.1 te zien is, kan het tracé van een tracéalternatief in een noordelijk en een zuidelijk deel worden opgeknipt: het traject van Vierverlaten naar Oudehaske en vervolgens van Oudehaske naar Ens. Naast de beoordeling voor het gehele tracéalternatief, krijgen deze twee delen van een tracéalternatief ieder een eigen effectbeoordeling. Op die manier is alle informatie aanwezig om een goede afweging te kunnen maken, waarbij de combinatie van een noordelijk en een zuidelijk tracédeel mogelijk is. Naast de vijf tracéalternatieven zijn er voor vier tracéalternatieven varianten samengesteld. Dit zijn relatief korte stukjes met een andere ligging dan het tracéalternatief. Voor de varianten wordt gekeken of deze leiden tot onderscheidende effecten ten opzichte van het betreffende tracéalternatief. Daarbij is elke keer de vraag: verandert de beoordeling van het betreffende tracéalternatief wanneer de onderscheidende onderdelen van de varianten worden toegepast voor dat deeltracé. Enkele varianten zijn toepasbaar bij meerdere tracéalternatieven, omdat de tracéalternatieven ter plaatse van de variant hetzelfde tracé volgen.

Het betreft varianten Leeuwarden en Oudehaske die zowel bij tracéalternatief 1 als bij tracéalternatief 2 toepasbaar zijn en variant 110 kV Heerenveen die bij tracéalternatieven 4 en 5 toepasbaar is.

4 De Moldaumast is het type mast dat wordt gebruikt voor een 380 kV-hoogspanningsverbinding. Een dubbele Mol-

dau betekent twee mastenrijen naast elkaar. In één mastenrij komt de huidige 220 kV-hoogspanningsverbinding, in de andere mastenrij komt de nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding.

Integrale effectenanalyse 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

15/89

Figuur 3.1 | Tracéalternatieven en varianten hoogspanningsverbinding Vierverlaten – Ens. De rode stip is het punt waar de tracéalternatieven elkaar ter hoogte van Oudehaske kruisen.

Integrale effectenanalyse 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

16/89

Tussen de tracéalternatieven ten noorden van Oudehaske en ten zuiden van Oudehaske zijn meerdere combinaties mogelijk. De vijf tracéalternatieven geven niet al deze combinaties weer. Bij de keuze van het voorkeursalternatief is het mogelijk om alle tracéalternatieven met elkaar te combineren. Voor de volgende combinaties zijn verbindingsstukken noodzakelijk: • combinatie tracéalternatief 3 (enkele Moldau) met tracéalternatief 4 of 5 (enkele Moldau); •

combinatie tracéalternatief 1 of 2 (dubbele Moldau) met tracéalternatief 4 of 5 (enkele Moldau).

In Figuur 3.2 zijn deze verbindingsstukken weergegeven.

Figuur 3.2 | Verbindingsstuk Oudehaske Noord en Oudehaske Oost

Integrale effectenanalyse 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

17/89

4.

Conclusie relevante effecten

4.1

Inleiding

Alle tracéalternatieven en varianten zijn onderzocht op effecten op de thema’s milieu, omgeving, techniek, toekomstvastheid en kosten. De samenvattingen van die effecten zijn in deel B per thema opgenomen. In dit hoofdstuk worden in samenhang de belangrijkste conclusies uit de effectenbeoordelingen gepresenteerd. Daarbij zijn de effecten ingedeeld naar de impact voor de keuze van een voorkeursalternatief. De effecten zijn hierbij ondergebracht in drie categorieën: 1. uitvoerbaarheid; De effecten waarvoor is gebleken dat deze een risico kunnen zijn voor de vergunbaarheid en daarmee de uitvoerbaarheid van het project of dat deze dwingend kunnen zijn voor de keuze van een voorkeursalternatief. Deze categorie effecten wordt in paragraaf 4.2 beschreven. 2. wezenlijke effecten; De effecten die belangrijk worden geacht bij de tracékeuze, maar niet direct de uitvoerbaarheid in de weg staan. Het gaat bijvoorbeeld om effecten waarvoor in het vervolg vergunningen nodig zijn, waar compensatie voor nodig is of waar zorgen over zijn bij omwonenden. Deze categorie effecten wordt in paragraaf 4.3 beschreven. 3. overige effecten. Alle overgebleven effecten zijn minder cruciaal in de afweging van het voorkeursalternatief. Deze effecten geven aan waar mogelijke knelpunten kunnen optreden, waar in de planuitwerkingsfase rekening mee moet worden gehouden.

Omdat deze aspecten niet doorslaggevend zijn voor de keuze van een voorkeursalternatief, wordt deze categorie effecten niet in dit hoofdstuk behandeld. Effecten opwaardering 220 kV-hoogspanningsverbinding Naast het realiseren van een nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding, is opwaardering van de bestaande 220 kV-hoogspanningsverbinding noodzakelijk. Het betreft de gehele noordelijke ring, inclusief het gedeelte tussen Vierverlaten en Ens. Als het voorkeursalternatief van de 380 kV-hoogspanningsverbinding niet uitgaat van de bouw van een dubbele mastenrij, dan zal de bestaande 220 kV-hoogspanningsverbinding tussen Vierverlaten en Ens worden opgewaardeerd. Hoewel dit een zelfstandig project zal zijn, zal bij een keuze voor tracéalternatief 3, 4 of 5 sprake zijn van aanvullende effecten als gevolg van de opwaardering van de bestaande 220 kV-hoogspanningsverbinding. Het verdient aanbeveling om bij de afweging van een voorkeursalternatief rekening te houden met deze aanvullende effecten. Voor de aspecten waarbij sprake is van (wezenlijke) aanvullende effecten als gevolg van de opwaardering van de 220 kV-hoogspanningsverbinding, wordt dat in dit hoofdstuk bij die aspecten ook benoemd in een tekstkader.

4.2

Effecten met risico voor de uitvoerbaarheid of vergunbaarheid

Vanuit de thema’s omgeving, techniek, toekomstvastheid en kosten zijn er geen effecten die leiden tot een risico voor de uitvoerbaarheid of vergunbaarheid. Vanuit het thema milieu zijn er wel aspecten met een risico voor de uitvoerbaarheid en vergunbaarheid. Het betreft de volgende aspecten: • UNESCO-Werelderfgoed, in het bijzonder de effecten op het UNESCO-Werelderfgoed ‘Schokland en omgeving’ nabij hoogspanningsstation Ens; • Natura 2000, in het bijzonder draadslachtoffers en stikstofdepositie; • waterveiligheid, in het bijzonder de vergunbaarheid van de bouw van masten in de kernzone of binnen een beschermingszone van een waterkering nabij Vollenhove.

Integrale effectenanalyse 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

18/89

In tabel 4.1 zijn de effecten benoemd, na de tabel volgt de beschrijving. Tabel 4.1 | Effecten met risico voor de uitvoerbaarheid of vergunbaarheid

Tracéalternatief 1

Tracéalternatief 2

•

Natura 2000: 7 soort-gebied combinaties boven 1% (netto)

•

•

Natura 2000: Hoogste • stikstofdepositie (0,52 mol/ha/jr)

•

Unesco Werelderfgoed Schokland: uitwijken naar variant Marknesse

Natura 2000: 5 soort-gebied combinaties boven 1% (netto)

•

Natura 2000: Hoge stikstofdepositie (0,51 mol/ha/jr)

•

Tracéalternatief 3

Tracéalternatief 4

Natura 2000: • 5 soort-gebied combinaties boven 1% (netto, incl maatregelen aan bestaande 220 kV) Natura 2000: Laagste • stikstofdepositie (0,11 mol/ha/jr, excl opwaardering 220 kV5) •

Natura 2000: 17 soort-gebied combinaties boven 1% (netto)

Tracéalternatief 5 •

Natura 2000: Lage • stikstofdepositie (0,10 mol/ha/jr, excl opwaardering 220 kV) Unesco Werelderfgoed Schokland: zuidelijk tracé mogelijk niet vergunbaar

•

Natura 2000: 13 soort-gebied combinaties boven 1% (netto)

Natura 2000: Laagste stikstofdepositie (0,10 mol/ha/jr, excl opwaardering 220 kV) Waterveiligheid: variant Vollenhove (dijk bij Vollenhove) mogelijk niet vergunbaar

Natura 2000: draadslachtoffers en stikstofdepositie Alle tracéalternatieven zijn sterk negatief beoordeeld voor het criterium Natura 2000, zowel het noordelijk als het zuidelijk deel. Dit is met name het gevolg van draadslachtoffers en stikstofdepositie. Deze twee subcriteria kunnen de vergunbaarheid bij alle tracéalternatieven in de weg staan. Naarmate de effecten groter zijn, zal de vergunbaarheid eerder in het geding komen. Ook kan het er toe leiden dat vanuit natuurwetgeving gekozen moet worden voor het tracéalternatief waarbij de minste effecten optreden. Voor draadslachtoffers is het aantal soort-gebied combinaties beoordeeld waar de 1%-mortaliteitsnorm (ORNIS-criterium) wordt overschreden. Een soort-gebied combinatie betreft een vogelsoort met een instandhoudingsdoelstelling in een bepaald Natura 2000-gebied; een zelfde soort met instandhoudingsdoelen in meerdere gebieden telt hierbij meerdere malen mee. Als het aantal slachtoffers onder de 1%-norm blijft, wordt er van uitgegaan dat de extra sterfte door draadslachtoffers geen significante effecten heeft op de populatieomvang, waarmee de natuurlijke kenmerken van het betrokken gebied niet worden aangetast. Uitgangspunt bij deze analyse is dat een hoger aantal ‘soort-gebied-combinaties’ een hoger risico heeft op significante effecten die niet kunnen worden gemitigeerd.

Het effect van draadslachtoffers is bij alle tracéalternatieven zeer negatief. Tracéalternatieven 4 en 5 scoren daarbij slechter dan de tracéalternatieven 1, 2 en 3 (indien bij tracéalternatief 3 ook in de bestaande hoogspanningsverbinding, die zal blijven staan naast de nieuwe mastenrij, varkenskrullen worden aangebracht). Als wordt ingezoomd op de tracéalternatieven 1, 2 en 3 scoren tracéalternatieven 2 en 3 het minst negatief. Op het tracé van tracéalternatief 4 en 5 is in de huidige situatie geen hoogspanningsverbinding aanwezig, waardoor het effect van een nieuwe hoogspanningsverbinding groot is. Ook is het aantal draadslachtoffers6 >1% norm onderzocht. Daarbij is gekeken naar het netto aantal draadslachtsoffers bij soorten waarvan bij de nieuwe mastenrij(en) de 1% norm wordt overschreden. Dit heeft te maken met de aanwezigheid van een bestaande 5 Als de stikstofdepositie van de opwaardering van de 220 kV-hoogspanningsverbinding wordt opgeteld bij de effec-

ten van de tracéalternatieven 3, 4 en 5 is er nauwelijks onderscheid meer tussen de tracéalternatieven. 6 De in deze alinea genoemde aantallen draadslachtoffers zijn indicatief en hebben een ruime onzekerheidsmarge.

Integrale effectenanalyse 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

19/89

hoogspanningsverbinding op de locatie waar tracéalternatieven 1 en 2 beoogd zijn. Wanneer deze bestaande mastenrijen worden verwijderd of verkabeld, kan het oorspronkelijke aantal slachtoffers die deze mastenrijen veroorzaakte in mindering worden gebracht. Het netto aantal draadslachtoffers van soorten >1%-norm is het laagste bij tracéalternatieven 1 en 2. Wanneer er varkenskrullen als mitigerende maatregel worden toegepast op de bestaande 220 kV-hoogspanningsverbinding die behouden blijft bij tracéalternatief 3, is het netto aantal draadslachtoffers van soorten >1%-norm het kleinste bij dit tracéalternatief (30 draadslachtoffers per jaar). Netto telt tracéalternatief 4 de meeste potentiële draadslachtoffers van soorten >1%-norm, namelijk 66 draadslachtoffers per jaar. Bij stikstofdepositie gaat het om tijdelijke effecten gedurende de aanlegfase. De maximale relevante stikstofdepositie is bij tracéalternatief 1 en 2 het grootste (respectievelijk 0,52 of 0,51 mol/ha/jaar) en is bij de andere drie tracéalternatief aanzienlijk kleiner (0,1 mol/ha/jaar bij tracéalternatieven 4 en 5). Deposities boven 0,1 mol N/ha/jaar 7 zijn aan de orde bij Natura 2000 gebieden Rottige Meenthe & Brandemeer (tracéalternatieven 1, 2 en 3) en Van Oordt’s Mersken (tracéalternatieven 4 en 5). Significant negatieve effecten op Van Oordt's Mersken kunnen worden uitgesloten.

Dat betekent dat stikstofdepositie de vergunbaarheid van tracéalternatieven 4 en 5 (noordelijk deel) niet in de weg staat. Significant negatieve effecten op Natura 2000-gebied Rottige Meenthe en Brandemeer kunnen vooralsnog niet worden uitgesloten. De stikstofdeposities kunnen met mitigerende maatregelen nog verder verlaagd worden. Zo wordt momenteel onderzocht of met inzet van extra elektrisch materieel of andere maatregelen deposities omlaag kunnen worden gebracht. Aanvullende effecten opwaardering 220 kV-hoogspanningsverbinding bij tracéalternatief 3, 4 en 5 De werkzaamheden leiden tot extra stikstofdeposities in de aanlegfase. Als de stikstofdepositie van de opwaardering van de 220 kV-hoogspanningsverbinding wordt opgeteld bij de effecten van de tracéalternatieven 3, 4 en 5 is er nauwelijks onderscheid meer tussen de tracéalternatieven. Dit leidt (mogelijk) tot een meer negatieve beoordeling van het criterium ‘effecten op instandhoudingsdoelstellingen (Natura 2000)’ voor tracéalternatieven 3, 4 en 5.

UNESCO-Werelderfgoed De zuidelijke delen van tracéalternatief 1 en 4 (ten zuiden van Emmeloord tot aan Ens) lopen dicht langs de noordoostelijke grens van UNESCO-Werelderfgoed Schokland en omgeving. In de Heritage Impact Assessment (HIA) die voor Schokland is uitgevoerd, is geconcludeerd dat er impact van deze tracéalternatieven is. De resultaten van de HIA zijn overgenomen in het MER. Het zuidelijk deel van tracéalternatief 1 is in het MER beoordeeld als negatief en het zuidelijk deel van tracéalternatief 4 sterk negatief. Deze impact staat de vergunbaarheid van deze twee tracéalternatieven mogelijk in de weg. De variant Marknesse maakt dat het tracé van tracéalternatief 1 iets verder van Schokland komt te liggen, met een beperktere impact tot gevolg. Voor de andere tracéalternatieven is de impact eveneens minder groot, doordat deze verder van Schokland vandaan liggen. Waterveiligheid In het zuidelijk deel van tracéalternatief 5 loopt variant Vollenhove deels parallel met een regionale waterkering ten westen van het Vollenhoverkanaal. Bij deze variant is het naar verwachting nodig om masten in de kernzone of beschermingszone van het beperkingengebied van de waterkering worden geplaatst. Het plaatsen van masten in de kernzone of beschermingszone vindt het waterschap uit oogpunt van dijkveiligheid zeer ongewenst en is mogelijk niet vergunbaar.

7 Van deposities <0,1 mol N/ha/jaar is de verwachting dat effecten kunnen worden uitgesloten. De beoordeling van

deze lage tijdelijke deposities wordt nog nader uitgewerkt.

Integrale effectenanalyse 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

20/89

4.3

Wezenlijke effecten voor keuze voorkeursalternatief

4.3.1 Algemeen In deze paragraaf worden de criteria geselecteerd met wezenlijke effecten voor de keuze van het voorkeursalternatief. Dit zijn de criteria die belangrijk worden geacht bij de tracékeuze, maar niet direct de uitvoerbaarheid in de weg staan. In tabel 4.2 zijn de effecten benoemd, na de tabel volgt de beschrijving. Tabel 4.2 | Wezenlijke effecten voor keuze voorkeursalternatief

Tracéalternatief 1

Tracéalternatief 2

•

Landschap: beperkte impact

•

93 gevoelige • gebouwen binnen magneetveldzone, 69 minder dan in de referentiesituatie Grootste ruimte• beslag in NNN (177,42 ha) • Geen moeilijk te compenseren bos Grootste areaal • weidevogel-/ ganzenfoerageergebied (293,6 ha) Cultuurhistorie: • doorsnijding ‘Noardlike Fryske Wâlden’ in noord

• • •

•

•

Landschap: minste impact

Tracéalternatief 3 •

Landschap: gemiddelde impact

Tracéalternatief 4 •

143 gevoelige • gebouwen binnen magneetveldzone, 17 minder dan in de referentiesituatie 143,92 ha ruimte• beslag in NNN 0,14 ha moeilijk te • compenseren bos

191 gevoelige • gebouwen binnen magneetveldzone, 31 meer dan in de referentiesituatie Kleinste ruimtebeslag • in NNN (80,82 ha) 0,12 ha moeilijk te • compenseren bos

247,8 ha weidevogel-/ • ganzenfoerageergebied

Minste areaal • weidevogel-/ ganzenfoerageergebied (168,6 ha) Cultuurhistorie: • doorsnijding ‘Noardlike Fryske Wâlden’ in noord

Cultuurhistorie: doorsnijding ‘Noardlike Fryske Wâlden’ in noord

•

•

9,7 ha houtopstand

•

10,2 ha houtopstand

•

•

Aanzienlijke impact • op drie zachte ontwikkelingen (kersenkas Verhage, Pantropica en camping Tusken de Marren)

Aanzienlijke impact op twee zachte ontwikkelingen (camping Tusken de Marren en glastuinbouw Luttelgeest)

•

•

Hoogste technisch risicoprofiel door langere lengte, dubbele mastenrij, complexe kruisingen en parallelloop met buisleiding en spoor

•

Hoogste technisch risicoprofiel door langere lengte, dubbele mastenrij, complexe kruisingen en parallelloop met buisleiding en spoor

•

Integrale effectenanalyse 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

Kleinste areaal • houtopstand (5,9 ha) Aanzienlijke impact • op twee zachte ontwikkelingen • (camping Tusken de Marren en glastuinbouw Luttelgeest)

Gemiddeld technisch • risicoprofiel, enkele mastenrij, langere lengte en parallelloop met bestaande 220 kV, buisleiding en spoor

Landschap: nieuw verticaal element zorgt voor meer impact

Tracéalternatief 5 •

66 gevoelige • gebouwen binnen magneetveldzone, 62 meer dan in de referentiesituatie 87,74 ha ruimte• beslag in NNN Relatief veel moeilijk • te compenseren bos (14,7 ha) 246,5 ha weidevogel-/ • ganzenfoerageergebied Cultuurhistorie: minste effecten

•

46,1 ha houtopstand • Aanzienlijke impact • op Lelylijn en NOVEX Aanzienlijke impact • op zachte ontwikkeling • bedrijventerrein Marum

Laagste technisch • risicoprofiel door korte lengte, enkele mastenrij en beperkte complexiteit

Landschap: meeste impact door nieuw verticaal element en niet volgen structuur in zuid 62 gevoelige gebouwen binnen magneetveldzone, 54 meer dan in de referentiesituatie 99,38 ha ruimtebeslag in NNN Relatief veel moeilijk te compenseren bos (13,9 ha) 246,5 ha weidevogel-/ ganzenfoerageergebied Cultuurhistorie: meeste effecten in zuid (beschermde stads- en dorpsgezichten Vollenhove en Blokzijl en nabijheid havenhoofd Kuinre) Grootste areaal houtopstand (48,3 ha) Aanzienlijke impact op Lelylijn en NOVEX Kruist dronecorridor defensie Aanzienlijke impact op twee zachte ontwikkelingen (bedrijventerrein Marum, woningbouw Kraggenburg) Enkele mastenrij, in zuid een hoger technisch risicoprofiel door lange verkabeling 110 kV en complexiteit rondom Vollenhove

21/89

• • • •

Tracéalternatief 1

Tracéalternatief 2

Tracéalternatief 3

Tracéalternatief 4

Tracéalternatief 5

Volledig toekomstvast • • Langste technische levensduur 220 kV • Hoogste levensduur- • kosten (1,39 keer duurder dan tracéalternatief 4 incl opwaardering 220 kV)

Volledig toekomstvast • Langste technische • levensduur 220 kV

Volledig toekomstvast • •

Volledig toekomstvast • •

Volledig toekomstvast Door verkabeling 110 kV minder robuust

Levensduurkosten • 1,36 keer duurder dan tracéalternatief 4 incl opwaardering 220 kV

Levensduurkosten (incl opwaardering 220 kV) 1,22 keer duurder dan tracéalternatief 4

•

Laagste levensduur- • kosten (incl opwaardering 220 kV)

Levensduurkosten (incl opwaardering) 1,13 keer duurder dan tracéalternatief 4

4.3.2 Milieu Vanuit milieu is een aantal effecten van belang voor de keuze van het voorkeursalternatief. Deze worden hieronder behandeld. De meest onderscheidende effecten worden eerst behandeld. Landschap (gebiedskarakteristiek) Tracéalternatieven 1 en 2 hebben een minder negatief effect op de gebiedskarakteristiek van het landschap dan tracéalternatieven 3, 4 en 5, omdat zij (grotendeels) het bestaande tracé van de 220 kV-hoogspanningsverbinding volgen en de bestaande masten van de 220 kV-hoogspanningsverbinding vervangen worden. Van deze twee tracéalternatieven heeft tracéalternatief 2 de minste impact. Ook tracéalternatief 3 volgt het bestaande tracé van de 220 kV-hoogspanningsverbinding. Het landschappelijk beeld is minder rustig dan bij tracéalternatieven 1 en 2. Doordat de bestaande masten niet worden vervangen door nieuwe masten, is er sprake van twee soorten masten die parallel aan elkaar lopen. Tracéalternatieven 4 en 5 voorzien in een nieuwe verticale dimensie in het veelal open landschap, wat de beleving van de gebiedskarakteristiek en elementen en hun samenhang sterk beïnvloedt. Ten opzichte van tracéalternatief 5 is tracéalternatief 4 in het zuidelijk deel minder negatief, aangezien het beplante assenkruis, dat onderdeel uitmaakt van het ontwerp van de Noordoostpolder, grotendeels wordt gevolgd.

Advies college van Rijksbouwmeester en Rijksadviseurs Het College van Rijksbouwmeester en Rijksadviseurs (CRa) heeft in maart 2025 advies uitgebracht over de borging van ruimtelijke kwaliteit bij uitbreiding van het hoogspanningsnetwerk8. Het advies richt zich op nieuwe projecten waarvan de verkenning nog niet is gestart, maar roept daarbij ook op om waar mogelijk aanbevelingen toe te passen in lopende projecten. Het CRa erkent dat het bundelingsprincipe technische en ruimtelijke voordelen kan hebben, zoals het combineren van hindercontouren. Tegelijkertijd geeft het college aan dat toepassing van dit principe niet altijd bijdraagt aan het ontwikkelen van ruimtelijke kwaliteit. Het college trekt deze conclusie omdat (optimale) rechtstand bij het volgen van bestaande infrastructuur niet altijd is gewaarborgd en omdat bij niet-energetische infrastructuur zoals autosnelwegen de verticale dimensie ontbreekt. Dit laatste punt komt tot uitdrukking in de effectbeoordeling van tracéalternatieven 4 en 5. Beide tracéalternatieven scoren om die reden negatiever op het thema landschap. Daarentegen is de rechtstand van beide 8 Landschap onder hoogspanning. Borging van ruimtelijke kwaliteit bij uitbreiding van het hoogspanningsnetwerk,

College van Rijksbouwmeester en Rijksadviseurs, maart 2025

Integrale effectenanalyse 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

22/89

tracéalternatieven goed te noemen. Dit komt omdat de A7 een relatief rechte snelweg is en goed aansluit op het landschappelijk hoofdpatroon. De traceringsuitgangspunten voor dit project zijn in 2022 opgesteld onder andere op basis van het rijksbeleid (NOVI en PEH). In het rijksbeleid speelt combineren/bundelen een belangrijke rol. Op basis hiervan zijn in 2023 corridors vastgelegd in de notitie reikwijdte en detailniveau. Het CRa-advies geeft geen aanleiding om terug te komen op deze keuzes en deze tracés niet meer op te nemen in de IEA. Wel zijn de onderliggende argumenten voor het loslaten van de bundeling met o.a. snelwegen dus onderdeel van de beoordeling in de IEA en scoren ze op deze onderwerpen negatiever dan de tracéalternatieven die bundelen met bovenregionale hoogspanning. Gevoelige gebouwen binnen magneetveldzone Met name in het noordelijk deel van de tracéalternatieven liggen woningen binnen de magneetveldzone, wat resulteert in (sterk) negatieve beoordelingen. Tracéalternatieven 4 en 5 tellen in het noordelijk deel het minste gevoelige gebouwen binnen de magneetveldzone, gevolgd door tracéalternatief 1. In het zuidelijk deel telt tracéalternatief 5 het minste gevoelige gebouwen binnen de magneetveldzone, gevolgd door tracéalternatief 4.

Het aantal vrijgespeelde gevoelige gebouwen, dus gebouwen die in de referentiesituatie binnen een magneetveldzone staan maar als gevolg van het voornemen straks niet meer, is het grootste bij tracéalternatief 1, gevolgd door tracéalternatief 2. Bij tracéalternatieven 3, 4 en 5 zijn er (bijna) geen vrijgespeelde gevoelige gebouwen. Dit resulteert bij tracéalternatieven 1 en 2 netto in een afname van het aantal gevoelige gebouwen binnen de magneetveldzone ten opzichte van de referentiesituatie (respectievelijk 69 en 17 gevoelige gebouwen minder). Bij tracéalternatieven 3, 4 en 5 is sprake van een toename van respectievelijk 31, 62 en 54. Natuurnetwerk Nederland (NNN) Alle tracéalternatieven zijn sterk negatief beoordeeld voor het criterium NNN, zowel het noordelijk als het zuidelijk deel. Het areaal aan NNN binnen de ZRO-strook is het kleinste bij tracéalternatief 3, gevolgd door tracéalternatief 4. Het ruimtebeslag is het grootste bij tracéalternatief 1. Bij tracéalternatieven 4 en 5 liggen relatief grote arealen NNN-bos binnen de ZROstrook. Hierbij bestaat de kans dat deze (deels) gekapt dienen te worden ten behoeve van de ZRO-strook. Bij tracéalternatieven 1, 2 en 3 is bos aanzienlijk minder aanwezig. Bij het projectbesluit zal eventueel verlies aan NNN-gebied wettelijk gecompenseerd moeten worden.

De mogelijkheden voor compensatie zijn in deze fase nog niet onderzocht, dit volgt in de planuitwerkingsfase. Naarmate de effecten groter zijn, zal meer wettelijke compensatie nodig zijn dan wel zal deze compensatie complexer zijn (moeilijker realiseerbaar). Aanvullende effecten opwaardering 220 kV-hoogspanningsverbinding bij tracéalternatief 3, 4 en 5 Van de bestaande 220 kV-hoogspanningsverbinding staan 60 masten binnen of zeer nabij NNN. De werkzaamheden voor de opwaardering kunnen leiden tot aantasting van wezenlijke kenmerken en waarden. Dit leidt niet tot een meer negatieve beoordeling van de tracéalternatieven 3, 4 en 5 omdat deze al zeer negatief is.

Weidevogel- en ganzenfoerageergebied Alle tracéalternatieven leiden tot ruimtebeslag op weidevogel- en ganzenfoerageergebieden. Dit kan betekenen dat er kwantitatief of kwalitatief gecompenseerd moet worden. De vereiste compensatie verschilt per provincie.

Integrale effectenanalyse 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens

23/89

Het areaal weidevogelgebied binnen de ZRO-strook is het kleinste bij tracéalternatief 3 en het grootste bij tracéalternatief 1. Het areaal ganzenfoerageergebied binnen de ZRO-strook is eveneens het kleinste bij tracéalternatief 3, maar het grootste bij tracéalternatieven 4 en 5. Aanvullende effecten opwaardering 220 kV-hoogspanningsverbinding bij tracéalternatief 3, 4 en 5 De werkzaamheden voor de opwaardering kunnen leiden tot een tijdelijke verstoring tijdens de aanlegfase van de opwaardering. Mogelijk kunnen deze effecten voorkomen worden met een fasering van de werkzaamheden.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Achtkarspelen&id=f272d17e-55c6-47c9-b811-862dc87d895b