04 - Bijlage 1 - Jaarstukken 2024
Tekst van het document
Jaarstukken 2024
Inhoudsopgave Inhoudsopgave .................................................................................................................2 1.1 Inleiding .....................................................................................................................3 1.2 Leeswijzer ..................................................................................................................4 1.3 2024 IN VOGELVLUCHT ................................................................................................6 2 BESLUITVORMING ........................................................................................................... 19 3 JAARVERSLAG ................................................................................................................. 20 3.1 Programma's ............................................................................................................ 21 0. Bestuur en ondersteuning ......................................................................................... 22 1. Veiligheid ................................................................................................................ 34 2. Verkeer, vervoer en waterstaat ................................................................................. 43 3.
Economie ................................................................................................................ 50 4. Onderwijs ............................................................................................................... 55 5. Sport, cultuur en recreatie ........................................................................................ 63 6. Sociaal Domein........................................................................................................ 73 7. Volksgezondheid en milieu ........................................................................................ 95 8. Volkshuisvesting, RO en stedelijke vern. ................................................................... 106 Overhead ................................................................................................................. 114 3.2 Paragrafen.............................................................................................................. 129 A - Lokale heffingen ................................................................................................... 130 B - Weerstandsvermogen en risicobeheersing ............................................................... 136 C - Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................................
151 D - Financiering ......................................................................................................... 154 E - Bedrijfsvoering ..................................................................................................... 158 F - Verbonden partijen ............................................................................................... 165 G - Grondbeleid ......................................................................................................... 190 H - Wet open overheid ............................................................................................... 193 4 JAARREKENING ............................................................................................................. 195 4.1 Balans.................................................................................................................... 196 4.2 Baten en lasten ....................................................................................................... 199 4.3 Grondslagen financiële verslaglegging ........................................................................ 205 4.4 Toelichting balans.................................................................................................... 209 4.5 Toelichting baten en lasten .......................................................................................
228 4.6 Rechtmatigheidsverantwoording…………………………………………………………………………………………….230 4.7 Verantwoording Wet Normering Topinkomens ............................................................. 231 4.8 Single Information Single Audit ................................................................................. 234 4.9 Controleverklaring accountant ................................................................................... 239 5 BIJLAGEN ..................................................................................................................... 240 Bijlage A - Restantkredieten ........................................................................................... 241 Bijlage B - Overzicht subsidies aan instellingen ................................................................. 244 Bijlage C - Verloopoverzicht reserves............................................................................... 248
2
Jaarstukken 2024
1.1 Inleiding Een jaar van afscheid en van opbouw! Het jaar 2024 heeft in het teken gestaan van afscheid van onze werkmaatschappij 8KTD en de opbouw van een nieuwe organisatie Achtkarspelen! Met een succesvolle arbeidsmarktcampagne is eind 2024 de basis gelegd voor een nieuwe organisatie met veel nieuwe mensen die samen met de bestaande medewerkers met veel energie de schouders onder zetten. 2024 was tegelijkertijd een jaar van onzekerheid. Medewerkers moesten een keuze maken, teams werden uit elkaar gehaald en hier en daar was ongerustheid of de voorkeurs werkplek wel beschikbaar was. Gelukkig is tijdens de verbouwing de winkel opengebleven. De dienstverlening is doorgegaan en met veel projecten is voortgang geboekt. Zorg is verleend, vluchtelingen zijn opgevangen en de gemeente ligt er keurig bij. Door al deze ontwikkeling was de opmaak van deze jaarstukken een enorme uitdaging. Met vereende krachten en onder veel tijdsdruk ben ik er trots op dat we deze jaarrekening aan u kunnen presenteren. De jaarrekening laat dankzij een aantal incidentele meevallers een positief saldo van 5,6 miljoen na reservemutaties zien. Met de meicirculaire 2025 is het ravijn in het gemeentefonds is doorgeschoven naar 2028, compensatie voor de kosten voor jeugdzorg blijft achter en de herverdeling van het gemeentefonds blijft als een donkere wolk boven Achtkarspelen hangen.
De lobby is in 2024 stevig gevoerd en gaat op volle kracht door. Met het positieve resultaat kan de algemene reserve worden versterkt. Hierdoor kan de gemeente tegen een stootje! Het college is trots op alle medewerkers voor de geweldige inspanning die in 2024 is geleverd. Buitenpost, 10 juli 2025 Het college van burgemeester en wethouders van Achtkarspelen, Harjan Bruining, wethouder financiën
3
Jaarstukken 2024
1.2 Leeswijzer Vooraf De jaarstukken horen bij de Planning & Control cyclus. In de meerjarenprogrammabegroting van de gemeente wordt op hoofdlijnen verteld wat de gemeenten willen bereiken en wat dat mag kosten. De jaarstukken zijn opgesteld volgens de eisen van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). In de jaarstukken legt het college van Burgemeester en Wethouders verantwoording af aan de gemeenteraad. De jaarstukken bestaan uit twee delen: het jaarverslag en de jaarrekening. Jaarverslag
In het jaarverslag staat de verantwoording van beleid en bedrijfsvoering centraal. Dat gebeurt aan de hand van de W-vragen: • wat wilden we bereiken? • wat hebben we gedaan? • wat is (nog) niet gelukt? • wat heeft het gekost? Jaarrekening De jaarrekening is financieel van aard. Hierin wordt verantwoording afgelegd over de financiën van de gemeente. In deze leeswijzer wordt aangegeven wie welke rol heeft en hoe de indeling van de jaarstukken eruitziet. Wie doet wat? De wet Dualisering gemeentebestuur is bedoeld om de lokale politiek dichter bij de burger te brengen. Zo wordt bijvoorbeeld door de begroting de transparantie van het bestuur vergroot. In de begroting staan namelijk meetbare resultaten. De burger kan zien waar de lokale bestuurders zich mee bezighouden en welke resultaten er behaald worden. Door het dualistisch werken hebben de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders andere rollen gekregen: het college bestuurt en de raad controleert. De raad bepaalt het beleid op hoofdlijnen en neemt de belangrijkste beslissingen. Het college bestuurt en voert alle besluiten van de gemeenteraad uit. In schema ziet het er als volgt uit: Gemeenteraad kaderstellen wat willen we en wat mag het kosten
College besturen
controleren
verantwoorden
wat is bereikt en hoeveel kostte het
wat doen we wat hebben we gedaan
Om slagvaardig te kunnen handelen heeft het college bevoegdheden gekregen om zelfstandig te handelen mits het binnen het beleids- en financiële kader past dat de raad heeft vastgesteld. De bedrijfsvoering is bijvoorbeeld een bevoegdheid van het college.
4
Jaarstukken 2024 Opbouw van de jaarstukken In de inhoudsopgave staan de verschillende hoofdstukken. Deze zijn als volgt. 2024 in Vogelvlucht Voorafgaande aan de eigenlijke jaarstukken worden in een aantal infographics de belangrijkste financiële ontwikkelingen getoond. Vervolgens worden de belangrijkste opgaven en het beleidsinhoudelijke en financiële resultaat in 2024 benoemd. Jaarverslag Het jaarverslag is verdeeld in Programma's en Paragrafen zoals die ook voorkomen in de begroting. De programma's bestaan uit een aantal vaste onderdelen: • inhoudelijk, met daarin een korte beschrijving van het programma; • financieel, de resultaten per programma inclusief een analyse; • beleidsindicatoren die verplicht zijn op grond van het BBV. Deze informatie is afkomstig uit Waarstaatjegemeente.nl. De paragrafen zijn in feite een dwarsdoorsnede uit de programma's. De paragrafen zijn verplicht. Jaarrekening De jaarrekening is grofweg verdeeld in een Balans en een overzicht van Baten en lasten. Verder vindt u in dit onderdeel de Verantwoording Wet Normering Topinkomens (WNT) en de Controleverklaring van de accountant. Voor de goede orde melden wij hier dat niet in alle gevallen de tellingen in de diverse overzichten exact kloppen. Vanwege afrondingen van miljoenen naar duizendtallen kunnen kleine verschillen ontstaan.
5
Jaarstukken 2024
1.3 2024 IN VOGELVLUCHT Om te beginnen De gemeente Achtkarspelen wordt gekenmerkt door rust en ruimte. Het prachtige coulissenlandschap vormt een belangrijk onderdeel van de natuur in de gemeente. De dorpen hebben uitstekende voorzieningen voor wonen, werken, winkelen, onderwijs en sport en liggen verspreid in de gemeente omgeven door gebieden met land- en akkerbouw. Voor Buitenpost met haar gunstige ligging aan het spoor liggen steden zoals Leeuwarden en Groningen binnen handbereik. Surhuisterveen heeft met haar gunstige ligging ten opzichte van de A7 een prima uitgangspositie voor economische bedrijvigheid. De gemeente Achtkarspelen werkte in 2024 nauw samen met haar buurgemeente Tytsjerksteradiel. Veel van het beleid wordt vanuit die samenwerking uitbesteed aan de Werkmaatschappij 8KTD. Voor de uitvoering van de taken en werkzaamheden ontvangt de werkmaatschappij jaarlijks een bijdrage van de beide gemeenten. De Werkmaatschappij heeft een eigen begroting en legt zelfstandig verantwoording af. Met ingang van 1 januari 2025 is deze samenwerking (met uitzondering van ICT) beëindigd en voert de gemeente Achtkarspelen haart taken weer zelfstandig uit. Wij zijn ons ervan bewust dat we met gemeenschapsgeld werken en we willen daar ook transparant in zijn. En dus leggen we graag verantwoording af over wat de gemeente Achtkarspelen in 2024 heeft gedaan en wat het heeft gekost.
PROGRAMMA'S EN TAAKVELDEN De begroting van onze gemeente is verdeeld in programma's en daaronder liggende taakvelden. De indeling in programma's en taakvelden is verplicht gesteld in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). In de programma's vertellen we wat we willen bereiken en wat dat mag kosten. In de jaarstukken leggen we uit wat we hebben bereikt en wat het gekost heeft. Maar we vertellen ook wat (nog) niet gelukt is. De begroting en het jaarverslag zijn op dezelfde manier ingedeeld. Dit vergroot het inzicht. Op de volgende pagina ziet u in één oogopslag: • wat hadden we begroot • wat hebben we werkelijk uitgegeven We hebben de uitgaven verdeeld in drie aandachtsgebieden: • Wonen en werken • Samenleving • Bestuur en dienstverlening De inkomsten zijn verdeeld in: • wat we van het Rijk ontvangen • alle overige inkomsten uit lokale heffingen en andere inkomstenbronnen
6
Jaarstukken 2024
JAARREKENING 2024 IN ÉÉN OOGOPSLAG Deze jaarrekening geeft u in één oogopslag informatie over de inkomsten en uitgaven in 2024 van de gemeente Achtkarspelen (bedragen x € 1.000).
begroot
werkelijk
verschil
UITGAVEN
110.730
108.125
2.605
Wonen en werken
10.080
9.649
432
729
645
84
Verkeer, vervoer en waterstaat
6.517
6.277
240
Volkshuisvesting, RO en stedelijke vern.
2.835
2.727
108
77.650
76.412
1.238
Onderwijs
3.594
3.527
67
Sociaal Domein
50.334
50.062
272
Sport, cultuur en recreatie
8.267
8.545
- 278
Veiligheid
5.229
5.134
95
Volksgezondheid en milieu
10.227
9.144
1.083
Bestuur en dienstverlening
23.000
22.065
935
Bestuur en ondersteuning
23.000
22.065
935
111.599
113.750
2.150
Ontvangen wij van het rijk
67.355
67.580
225
Lokale heffingen en overige inkomstenbronnen
44.244
46.170
1.925
869
5.624
4.755
Economie
Samenleving
INKOMSTEN
RESULTAAT
7
Jaarstukken 2024 BALANS De balans is het overzicht van alle bezittingen en schulden op een bepaald moment. Deze momentopname laat zien hoe de organisatie er financieel voor staat. De balans bestaat uit twee delen. De twee zijdes van de Balans Op de linkerkant van de balans zijn de bezittingen te vinden. Aan de rechterkant van de balans staan de schulden. Het verschil tussen bezittingen en schulden is het eigen vermogen. De balans is in evenwicht De balans laat eigenlijk zien hoe de bezittingen (de linkerkant) worden gefinancierd (de rechterkant). Een belangrijk kenmerk van de balans is dus dat de twee zijdes van de balans altijd aan elkaar gelijk zijn, vandaar de naam.
Balans per 31 december 2024 (x € 1.000) BEZITTINGEN 2024 2023
SCHULDEN
Bezittingen Voorraden, geld en
75.317 20.146
74.010 19.249
en vorderingen TOTAAL
95.463
93.259
2024
2023
Eigen vermogen Schulden
34.100 61.363
31.173 62.086
TOTAAL
95.463
93.259
8
Jaarstukken 2024
Wat hebben we ervoor gedaan Resultaat jaarrekening 2024 De jaarrekening 2024 sluit af met een voordelig saldo van € 5.624.000. Bij de begroting na wijziging (december 2024) gingen we nog uit van een verwacht voordelig saldo van € 869.000. Het verschil van € 4.755.000 is op basis van afwijkingen hoger dan € 50.000 in hoofdlijnen als volgt:
nadelig
R=Reguliere voordelig bedrijfsvoering I=Incidenteel /bijzonder
Bijdrage 8KTD
634.000
R
Storting APPA voorziening
766.000
R
Stelposten
3.100.000
I
Hogere uitkering Gemeentefonds
225.000
I
Kosten opbouw 8K
175.000
I
98.000
R
Opvang ontheemde Oekraiense vluchtelingen Lagere opbrengst leges
50.000
R
Verlichting wegen
164.000
R
Gas en electra
140.000
R
Verkoop gronden
1.070.000
I
75.000
I
Resultaat Grexen bedrijventerreinen Leerlingenvervoer
83.000
R
Wynroas
76.000
I
Onderwijshuisvesting
133.000
R
Vleckehus
69.000
R
Inzet SPUK /GALA
239.000
I
Kosten buitensport
120.000
Caparis
R 174.000
R
WMO hulpmiddelen
111.000
R
WMO begeleiding
111.000
R
WMO dagbesteding Jeugdhulp zonder verblijf Jeugdhulp dagebsteding
216.000
R
895.000
R
476.000
R
Jeugdreclassreing
130.000
R
Huisvesting statushouders
72.000
R
Leges omgevingsvergunningen
134.000
R
Per saldo afwijkingen voor en nadelen < 50.000
79.000 2.430.000 7.185.000
Het resultaat is met € 5.624.000 ruim positief. Het grootste deel daarvan wordt veroorzaakt door incidentele meevallers. Daarmee wordt weliswaar de financiële positie van de gemeente versterkt maar blijft het een hele opgave om het structureel beleid te de dekken uit structurele inkomsten.
9
Jaarstukken 2024
Ontwikkelingen begroting Het verloop van het saldo van de Primitieve begroting 2024 naar het saldo van de Begroting 2024 na wijzigingen heeft zich in de loop van 2024 als volgt ontwikkeld: Primitieve begroting
911
(x € 1.000)
- begrotingswijzigingen April
2
- begrotingswijzigingen Juni/juli
603
- begrotingswijzigingen Oktober
260
- begrotingswijzigingen December
-962
- begrotingswijzigingen Tussentijdse wijzigingen
55
Begroting na wijziging
869
Rechtmatigheidsverantwoording van het college Met ingang van de jaarrekening 2023 legt het college van B&W over de rechtmatigheid. We zijn van mening dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten en de balansmutaties niet rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grens. De financiële onrechtmatigheid bedraagt hierin € 11.552.021 waarvan een bedrag van € 1.881.100 past binnen het vooraf gestelde beleid en daarmee als acceptabel is geduid onder verwijzing naar dit vooraf vastgestelde beleid. Voor een nadere toelichting verwijzen we naar de paragraaf Bedrijfsvoering. Ontwikkeling algemene reserve In onderstaand overzicht treft u een samenvattend overzicht aan van de ontwikkeling van de reserve. Een gedetailleerde uitwerking is opgenomen bij de toelichting op de balans (eigen vermogen). Verloop reserves (x € 1.000)
Saldo per Correctie 31-12beginstand 2023
algemene reserve
15.666
algemen reserve buffer
3.080
3.080
vrije algemene reserve
881
881
19.627
20.195
subtotaal Bestemmingsreserve kapitaallasten de Kupe
7.225
Resultaat 2023
4.321
568
saldo per 1-1 2024
-568
16.234
correcties bestemming toevoeging onttrekking beklemmingen resultaat -11.547
1.903
saldo per 31-122024
3.204
3.386
1.099
15.650
4.303
22.116
301
6.356
3.080 11.547
4.321 1.903
6.657 4.321
-4.321
0
Resultaat 2024
5.628
subtotaal
11.546
Totaal
31.173
10.978 0
31.173
0 0
1.903
0
301
11.984
4.604
34.100
10
Jaarstukken 2024 Het voorstel is om de het resultaat als volgt te bestemmen;
- € 1.608.000 te storten in een bestemmingsreserve opbouw personeel - € 175.000 te storten in de algemene reserve ten behoeve van de kosten voor opbouw organisatie 8K - Het restant van € 3.845.000 te storten in de algemene reserve. Korte toelichting; Bestemmingsreserve opbouw In juni 2024 heeft de raad besloten een bestemmingsreserve in te stellen die wordt gevoed met de middelen die waren gereserveerd voor (incidentele) formatie in 2025. Dit naar aanleiding van de op handen zijne opbouw. De oorspronkelijk geraamde middelen hebben hun 'beklemming’ verloren en maken nu deel uit van de vrije reserve. Met deze storting uit het resultaat van 2024 wordt deze reserve als bestemmingsreserve geformaliseerd. Onderdeel van het besluit is de invulling van de fte’s voor de jaarschijf los te laten en onder mandaat van het college in te vullen. Kosten opbouw 8K (budget) Voor wat betreft de kosten voor opbouw geldt dat er € 1.099.000 beschikbaar is gesteld waarvan in eerste instantie via aan begrotingswijziging al € 500.000 overgeheveld naar 2025. Achteraf blijkt dat nog wat meer had kunnen zijn. Er is alsnog 175.000 overgebleven. Dit geld is ook in 2025 nog nodig om de opbouw verder uit te werken.
11
Jaarstukken 2024
WONEN EN WERKEN Omgevingswet Van uitstel kwam geen afstel. Vanaf 1 januari 2024 geldt de Omgevingswet. Dit betekende het einde van een lange periode van voorbereiden op de wet. Na alle voorbereidingen moesten wij nu echt aan het werk met de wet. − De casemanagers begeleiden de projectideëen. − De vergunningverleners verlenen omgevingsvergunningen. − De (beleids)adviseurs beoordelen wat de wet betekent voor het beleid. Behalve het krijgen van ervaring met de wet in de praktijk zijn we ons ook op aanpassingen voor blijven bereiden. − We onderzoeken wat het werken volgens de beleidscyclus van de Omgevingswet betekent voor onze gemeente. − Van het Handboek omgevingsplan gemeente Achtkarspelen is versie 1.0 vastgesteld. − De Pilot wijziging omgevingsplan bestemmingsplan Kootstertille is verder uitgewerkt. Voor dit werk hebben we (een deel van) het geld gebruikt dat het Rijk hiervoor beschikbaar stelde. Regionale samenwerking Regiodeal-Versnellingsagenda De Regiodeal Noordoost Fryslân 1.0 en de daarbij horende Versnellingsagenda wordt binnenkort afgesloten. In 2024 zijn wederom veel partijen samengebracht, is met initiatiefnemers van projecten meegedacht en zijn plannen aangescherpt. Afgelopen jaar zijn de laatste subsidies uitgekeerd aan de grote projecten. Zij hebben tot 31 juni 2026 om hun projecten uit te voeren.
De subsidieregeling < €25.000 staat tot en met 30 juni 2025 open voor deze aanvragen, voor zover middelen beschikbaar zijn. Regiodeal - Holwerd aan Zee Holwerd aan Zee was de andere 'poot' van Regio Deal Noardeast-Fryslân. Eind 2024 is door Provinciale Staten (PS) besloten om de actieve deelname aan het project Holwerd aan Zee te beëindigen. PS heeft met dit besluit Gedeputeerde Staten (GS) de opdracht gegeven om de resterende € 5,1 miljoen uit de Regio Deal Noordoost Fryslân en Holwerd aan Zee en de daaraan gekoppelde resterende € 9 miljoen aan provinciale cofinanciering: a. beschikbaar te houden voor de Regio Deal; en b. in overleg te gaan met de betreffende Regiodealpartners. Op basis hiervan wordt een PS voorstel verwacht dat uiterlijk in het derde kwartaal van 2025 aan PS voorgelegd dient te worden. Op dit moment wordt met de Regiodealpartners overlegd over de invulling. Aanvraag nieuwe regiodeal Gezien de kracht en het belang van de Regiodeal voor onze kwetsbare regio, is in 2024 een propositie geschreven om een nieuwe een tweede regiodeal voor de regio aan te vragen. Om de brede welvaart in de regio verder te versterken, wordt ingezet op vier pijlers die nauw aansluiten bij de Agenda die we in 2022 met elkaar hebben vastgesteld: 1. Noflik wenje: inzet op woningbouw, goede voorzieningen, zorg en welzijn en een groenblauwe leefomgeving die een gezond leven stimuleert; 2.
Ferbining: zorgen voor vervoerszekerheid en werken aan een goede ontsluiting van de oostflank van de regio, wat essentieel is voor een sterke regio; 3. Undernimmend: stimuleren ondernemerschap en het belang van een leven lang leren benadrukken, zodat iedereen in de regio kan blijven floreren. Het belang van samenwerken in Regiodeal en ANNO-verband is dan ook van groot belang. Samen kunnen we meer bereiken dan als individuele gemeenten. Om die reden blijven
12
Jaarstukken 2024
4.
we ook aangesloten bij Europapact. Al deze ontwikkelingen begeleiden we samen vanuit de ANNO-organisatie die we met elkaar dragen. Gearwurking: deze pijler is pas na de toekenning van de Regiodeal (eind januari 2025) toegevoegd. In deze pijler worden de activiteiten gericht op bevordering van de samenwerking in de regio ondergebracht.
Nationaal Programma Vitale Regio's Volgens het rapport Elke Regio Telt! heeft de Rijksoverheid te weinig aandacht besteed aan regionale verschillen, wat ongelijkheid tussen regio’s vergrootte. Vooral gebieden aan de randen van Nederland kampen met sociale, maatschappelijke en ruimtelijke uitdagingen, zoals in zorg, onderwijs, bereikbaarheid en leefomgeving. Het kabinet wil daar wat aan doen: de relatie tussen rijk en regio versterken en langjarige ontwikkeling stimuleren. Hiervoor zijn voor onze regio in elk geval twee actielijnen van belang: 1. Het doorontwikkelen van de beleids- en investeringslogica. Nationaal beleid wordt getoetst op regionale toepasbaarheid. 2. Het ontwikkelen van een langjarig gebiedsgericht programma: Nationaal Programma Vitale Regio's (NPVR). Dit omvat een regioplan en uitvoeringsagenda om de kwaliteit van leven te verbeteren. Noard-Fryslân is een van de 11 regio’s in het NPVR. Duurzaamheid Door het Rijk zijn er geoormerkte middelen voor Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE middelen) toegekend, die uitsluitend gebruikt mogen worden voor apparaatskosten voor de uitvoering van klimaat- en energiedoelen. Deze middelen zijn vooralsnog toegekend voor een periode van 3 jaar (2023-2025), waarvan de besteding uiterlijk 31 december 2027 gedaan moet zijn.
Na de start in 2023 is in 2024 nog meer ingezet van de uitvoering van onze duurzaamheidsagenda en is begonnen met de herijking van de Transitievisie Warmte naar het Warmteprogramma. Naast de projectleiders warmte, is er ingezet op het Nationale isolatieprogramma, het ontwikkelen van een breed energieloket met energiecoaching en advies. Wonen Vanuit het Rijk is er, via de Nationale Woon- en Bouwagenda, extra ingezet om het aantal nieuwe woningen te vergroten met het oog op de vraag vanuit de samenleving. De minister van Binnenlandse zaken, verantwoordelijk voor volkshuisvesting en ruimtelijke ordening, nu de minister van Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening, benadrukt in de Nationale Woon- en Bouwagenda met name de bouw van betaalbare woningen welke een substantieel bestandsdeel vormen van deze agenda. Speciale aandacht hierbij is er voor het toegankelijk houden voor de woningmarkt voor met name starters op de woningmarkt. Dit heeft ertoe geleid dat wij in april 2023 tezamen met de andere ANNO-gemeenten een regionale Woondeal hebben afgesloten met het rijk en de provincie. Onze Woonvisie loopt hiermee niet geheel in de pas als het gaat om de voorwaarden met betrekking tot onder andere betaalbaarheid. Daarom wordt deze in 2025 geactualiseerd. Wat betreft het aantal te realiseren woningen zitten er voldoende plannen in de pijplijn, die ontwikkeld kunnen worden.
Ook is er voldoende harde plancapaciteit en plannen die in procedure zijn. In 2024 hebben we echter niet alle voorgenomen voortgang op de projecten kunnen bewerkstelligen; de ontvlechting, wisselingen van personeel, onderbezetting en krapte op de arbeidsmarkt zijn daar vooral debet aan, maar er is wel een basis gelegd voor 2025 om de voortgang te realiseren en te versnellen om meer woningen te realiseren in lijn van de behoefte. Met de provincie worden hierover in 2025 afspraken gemaakt in het kader van de herijking van de woondeal. Tevens wordt hierin het ‘Experiment Woningbouwafspraak regio Noordoost Friesland experiment tot en met 2025’ vertaald dat in 2024 is geëvalueerd waarbij de gemeenten in de regio de regie hebben en zorgen voor een duurzame kwalitatieve woningmarkt.
13
Jaarstukken 2024 We hebben de lijn voortgezet om oog te blijven houden voor toevoeging van betaalbare huur en koop en voor het stimuleren van doorstroming waardoor de bestaande woningen toekomstbestendig en duurzamer worden. Hierbij is aandacht voor spreiding over de gemeente, waarbij we in gesprek zijn met alle dorpen om te bespreken hoe we tot woningbouwplannen komen die voorzien in de lokale behoefte en de leefbaarheid van het dorp verhogen. In 2024 is gestart met een nieuwe regionale woningmarktanalyse om weer een geactualiseerd beeld te krijgen aan welke woningen behoefte is. Dit wordt afgerond in 2025. In 2024 is de woon-zorgvisie vastgesteld, die richtinggevend wordt voor het programma voor specifieke doelgroepen. In 2025 wordt de uitvoeringsagenda opgesteld. Centrumvisie Buitenpost De gemeenteraad heeft de Centrumvisie Buitenpost in 2020 vastgesteld. In maart 2022 heeft de gemeenteraad een investeringskrediet beschikbaar gesteld voor de herinrichting van de openbare ruimte van het centrum(winkel)gebied. In 2023 is de projectgroep verder gegaan met het Definitieve Ontwerp om deze begin 2024 te kunnen presenteren. Op 23 januari 2024 is er een inloopbijeenkomst geweest voor aanwonenden en belangstellenden. Tijdens deze inloopbijeenkomst heeft de gemeente een aantal reacties ontvangen op het ontwerp van de herinrichting.
BAM Infra is in juni 24 gestart met de werkzaamheden in het centrum van Buitenpost. Het werk wordt in fases uitgevoerd. De totale doorlooptijd is tot de bouwvakantie van 2025. Bedrijventerreinen De vraag naar bedrijfskavels blijft hoog. Daarom is, in navolging van het Convenant bedrijventerreinen Noordoost Fryslân 2022-2035, de uitbreiding van het bedrijventerrein Quakkenburg in Harkema in juni vastgesteld door de raad gekomen. Daarnaast is de uitbreiding van De Swadde in Buitenpost ter voorbereiding, waarbij er diverse (bodem)onderzoeken uitgezet zijn. In de Gebiedsontwikkeling Surhuisterveen was ook uitbreiding van bedrijventerrein voorzien, deze ontwikkeling is echter niet door de gemeenteraad behandeld. Er zal gezocht worden naar alternatieven qua uitbreiding in Surhuisterveen. RegioMarketing en toerisme (RMT) Recreatie en toerisme is en blijft een belangrijke pijler voor onze gemeente. De gemeente wil recreatie en toerisme door middel van goede wandel- en fietsinfrastructuur verder op de kaart zetten. Dit is één van de strategielijnen (‘de basis op orde’) van het beleid- en uitvoeringsprogramma (2023-2030) ‘Achtkarspelen: priuw de Wâlden’. In 2024 is een projectplan routes en paden opgesteld, inclusief prioritering op basis van diverse parameters. Eventuele financiering om paden te realiseren, kan mogelijk vanuit de nieuwe Regiodeal. Dat is nu nog niet bekend.
De huidige subsidieperiode voor stichting RMT (de regionale marketingorganisatie) loopt daarnaast tot en met 2026. Momenteel is stichting RMT bezig met de toekomstvisie vanaf 2027. Ook ambtelijk leveren wij hiervoor input aan RMT.
14
Jaarstukken 2024 SAMENLEVING Inkomen en ondernemen In 2024 zette de dalende trend in het aantal huishoudens dat een beroep deed op een uitkering van de gemeente door. Het aantal huishoudens met een PW-uitkering bedroeg aan het begin van het jaar 518 en daalde naar 496 aan het eind van het jaar. Het aantal IOAW-uitkeringen (een minimumvoorziening bedoeld voor oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte oudere werkloze werknemers) daalde eveneens van 36 naar 33. Door een gunstig economisch getij is de werkgelegenheid groot, waardoor iedereen die kan werken wel een baan heeft weten te bemachtigen. Tegelijkertijd profiteert een deel van de inwoners met een uitkering, door een combinatie van verschillende problemen, nog niet van de ruime arbeidsmarkt. Het aantal zelfstandig ondernemers dat een beroep moet doen op de zelfstandigenregelingen Bbz (levensonderhoud en bedrijfskapitaal) en IOAZ (een minimumvoorziening voor ouderen en gedeeltelijk arbeidsongeschikte oudere gewezen zelfstandigen) fluctueert maandelijks, maar is gemiddeld genomen dalende. Ondersteuning bij het inkomen en schulddienstverlening Het gebruik van de bijzondere bijstand- en minimavoorzieningen is na de verstrekkingen van de energietoeslag van 2022 en 2023 weer op het oorspronkelijke niveau teruggekeerd. In 2024 waren er 633 verstrekkingen en moesten nog 85 energietoeslagen worden nabetaald.
Op schulddienstverlening is wederom minder een beroep gedaan. Nieuwkomers Oekraïners Begin 2024 was de inspanningsverplichting voor de opvang van Oekraïense ontheemden 168. Achtkarspelen heeft in de loop van het jaar de opvangplekken uitgebreid van 154 naar 168. Opvang vindt plaats op diverse opvanglocaties in de dorpen Buitenpost, Twijzel, Kootstertille en Augustinusga. Ook in de particuliere opvang verbleven nog Oekraïense vluchtelingen, met een gemiddeld aantal van zo’n 20. Er zijn daarnaast Oekraïners in onze gemeente die zelfstandig huisvesting hebben gevonden en volledig zelfredzaam zijn. Statushouders Achtkarspelen heeft in 2024 de taakstelling niet behaald. Er is te weinig doorstroom geweest vanuit onze doorstroomlocatie Herbranda. De mutatiegraad is erg laag, daardoor zijn er ook weinig sociale huurwoningen aan statushouders toegewezen. Het jaar 2024 is afgesloten met een achterstand van 20 te huisvesten statushouders. Onderwijs In 2024 is de proeftuin ‘Gebiedsteams in de School (GIS) gecontinueerd. De gebiedsteams zijn zichtbaar in de scholen en leggen verbinding in de driehoek school, gezin en hulpverlening. Vanuit de NPO middelen (Nationaal Programma Onderwijs) werd ook de inzet van extra jongerenwerk door Kearn in de scholen voor voortgezet onderwijs gecontinueerd. De werkwijze en resultaat van de inzet is gevolgd (monitor) en geeft een positief beeld.
Mede op basis van die rapportage hebben de gemeenteraden van Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel besloten de inzet vooralsnog met twee jaar te verlengen (t/m 2026).
15
Jaarstukken 2024 Het onderwijs-kansenbeleid ging in 2024 voort op de ingeslagen weg. Speerpunten zijn de Voor- en Vroegschoolse Educatie, Taalbeleid en de ontwikkeling van de verbinding tussen Onderwijs en Zorg in en rond de school. Voor het in 2024 aflopende beleidsplan “Koers op Kansen” wordt een nieuw plan 20252029 voorbereid. Wonen Zorg en Welzijn In 2024 is een visie op het gebied van Wonen, Welzijn en Zorg ontwikkeld en vastgesteld. Deze visie richt zich op het groeiend aantal ouderen (65+) en andere doelgroepen zoals mensen met een beperking of psychische problematiek. Er is door de vergrijzing sprake van een toenemende zorgvraag, terwijl de zorgsector kampt met oplopende personeelstekorten. Gelet op de huidige woningmarkt kan het vinden van passende huisvesting een uitdaging zijn. Oude(re) inwoners kunnen specifieke woonwensen hebben, bijvoorbeeld geclusterde woonvormen. Door de rijksoverheid is besloten om het aantal verpleeghuisplekken te bevriezen. Dit vereist een adequate aanpak wat zich in de visie vertaalt naar 3 opgaves: vitale leefbare dorpen en wijken, ervoor zorgen dat (kwetsbare) inwoners passend kunnen wonen en de juiste zorg en ondersteuning ontvangen. GALA/IZA In 2023 zijn we van start gegaan met de uitwerking van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA). Voor het GALA is een plan van aanpak opgesteld.
De GALA-doelstellingen sluiten aan bij het gezondheidsbeleid. Bestaande activiteiten zijn gecontinueerd en we zijn begonnen met het uitvoering geven aan nieuwe plannen. Binnen de Friese vertaling van het IZA, ook wel het FrIZA genoemd, hebben wij via diverse overlegvormen bijgedragen aan de totstandkoming van het regioplan. Gemeente Smallingerland is als gemandateerde gemeente in de lead. In 2024 is er specifiek ingezet op het opzetten van een aanvraag voor extra SPUK middelen middels de transformatieaanvraag Mentale Gezondheid. Ook is er veel energie gestoken in het versterken van lokale netwerken. Vanuit Friza was er ook extra budget uit de zogenaamde Vrije Ruimte. Deze gelden dienden te worden besteed aan Ontmoeten/Sociale Basis en OKO/Gezond opgroeien. De beschikbare middelen zijn aangewend Jeugd In lijn met de landelijke ontwikkelingen constateren wij ook binnen gemeente Achtkarspelen een aanzienlijke toename in de kosten van jeugdhulp. De hulpvragen van jeugdigen zijn complexer geworden, wat leidt tot intensievere trajecten die langer duren en daardoor ook duurder zijn. Daarnaast is per 1 januari 2024 de nieuwe inkoop van jeugdhulp van start gegaan. Deze herziening heeft geleid tot een kostenstijging bij de Friese gemeenten. De tarieven van de nieuwe zorgprofielen zijn verhoogd om beter aan te sluiten bij de werkelijke kosten die zorgaanbieders maken.
Tegelijkertijd zijn veel langdurige zorgtrajecten omgezet naar zogenoemde hersteltrajecten. Dit heeft geleid tot een verplichting om 100% van de trajectkosten vooraf te betalen, wat resulteerde in een aanzienlijke piek in de betalingen aan het begin van het jaar. Verder zagen we dat een groeiend deel van de (hoog)specialistische zorg niet meer past binnen de reguliere inkoopstructuur. Hierdoor zijn er in toenemende mate individuele maatwerkvoorzieningen en dienstverleningsovereenkomsten (DVO’s) afgegeven, die extra financiële druk met zich meebrengen.
16
Jaarstukken 2024 Tot slot was de inzet van de POH-Jeugd (praktijkondersteuner huisartsen) bij veel huisartsenpraktijken in 2024 nog niet volledig gerealiseerd. Hierdoor bleven huisartsen verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van de verwijzingen naar jeugdhulpvoorzieningen (ongeveer 30%), wat eveneens invloed had op de instroom en kosten. Hoewel de kostenstijging in 2024 significant is, kan hieruit nog geen betrouwbare voorspelling worden afgeleid voor de kostenontwikkeling in 2025. Zo worden er op bijna alle bovenstaande ontwikkelingen herstelacties uitgevoerd. De toekomstige ontwikkeling is daarnaast afhankelijk van meerdere factoren, zoals cliëntenaantallen, indexaties, jurisprudentie en wijzigingen in wet- en regelgeving. Wmo In 2024 is de gemeentelijke uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo2015) voortgezet, met als doel onze inwoners zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen en actief te laten deelnemen aan de `Mienskip’. Er is gestart met het verbinden van het medische en sociale domein door het organiseren van fittesten voor ouderen, het bieden van Valpreventie en Welzijn op Recept. Welzijn Subsidie ontvangende partijen hebben in 2024 activiteiten uitgevoerd ter versterking van de sociale basis, conform de verleende subsidies.
Bij een aantal subsidie ontvangende partijen is de subsidie over het jaar 2023 lager vastgesteld omdat er sprake was van onderbesteding.
17
Jaarstukken 2024 BESTUUR EN DIENSTVERLENING Ontvlechting werkmaatschappij 8KTD In 2024 is uitvoering gegeven aan het besluit van 22 juni 2023 van de gemeenteraden van zowel Achtkarspelen als Tytsjerksteradiel om stoppen met de ambtelijke samenwerking in de vorm van de werkmaatschappij 8KTD. Op basis van een gezamenlijk Plan van aanpak is gewerkt aan het proces van ontvlechting en afzonderlijk aan de opbouw van de nieuwe ambtelijke organisatie vanaf 1 januari 2025. Zowel voor de ontvlechting van de werkmaatschappij als de opbouw van de nieuwe organisatie waren incidentele middelen beschikbaar. Voor zover nodig zijn de niet bestede middelen voor 2025 nog beschikbaar. Via de planning en control cyclus wordt de raad geïnformeerd over de voortgang hiervan. Rechtmatigheidsverantwoording Als gevolg van gewijzigde wet- en regelgeving moet het college vanaf 2023 als onderdeel van de jaarrekening verantwoording afleggen over de naleving van regels die belangrijk zijn voor de financiële situatie van de gemeente. Met deze zogenaamde ‘rechtmatigheidsverantwoording’ wordt transparantie beoogd op het gebied van: Onrechtmatige (financiële) beheershandelingen (begrotingscriterium).
Dit betreft: o Overschrijdingen op het gebied van lasten en investeringsbudgetten; o Onderschrijdingen van lasten of investeringsbudgetten en/of lagere of hogere baten dan begroot die niet tijdig met begrotingswijzigingen zijn aangepast; en o Niet door de raad vastgestelde toevoegingen en/of onttrekkingen aan de reserves. het niet naleven van voorwaarden in wet- en regelgeving (voorwaardencriterium), en misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O-criterium). Als basis voor de rechtmatigheidsverantwoording gelden de uitkomsten van uitgevoerde (verbijzonderde) interne controles (VIC), themaonderzoeken en audits zoals vastgesteld in het controlejaarplan VIC. Voor de wijze van uitvoering van interne controles geldt de systematiek van de ‘Three lines of defence’ (derdelijns dijkbewaking). De kaders en uitgangspunten voor de uitvoering van het controlejaarplan VIC zijn vastgelegd in het meerjaren VIC-plan 2021-2024, het Controleprotocol 2021-2024 en het Risicomanagementbeleid (juni 2023). Bevindingen Voor een nadere toelichting en onderbouwing verwijzen wij u naar de paragraaf Bedrijfsvoering. Bijdrage Werkmaatschappij 8KTD Op basis van de jaarrekening 2023 van de werkmaatschappij wordt in totaal een hogere bijdrage gevraagd van € 1.268.000. Voor onze gemeente betekent dit een hogere bijdrage van € 634.000. In de jaarrekening 2024 van de werkmaatschappij is dit verder toegelicht.
18
Jaarstukken 2024
2 BESLUITVORMING Wij stellen u voor: 1. de jaarstukken 2024 vast te stellen; 2. Het voorstel is om de het resultaat als volgt te bestemmen;
- € 1.608.000 te storten in een bestemmingsreserve personeel - € 175.000 te storten in de algemene reserve ten behoeve van de kosten voor opbouw organisatie 8K - Het restant van € 3.848.000 te storten in de algemene reserve.
19
Jaarstukken 2024
3 JAARVERSLAG
20
Jaarstukken 2024
3.1 Programma's
21
Jaarstukken 2024
0. Bestuur en ondersteuning
Bij dit programma horen de volgende taakvelden 0.1 Bestuur 0.10 Mutaties reserves 0.2 Burgerzaken 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 0.5 Treasury 0.61 OZB woningen 0.62 OZB niet-woningen 0.64 Belastingen overig 0.7 AU en overige uitkeringen gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten 0.9 Vennootschapsbelasting (VpB)
Inhoudelijk Deze onderwerpen waren afkomstig uit onder meer de Kadernota 2024 (jaren 20242027) en eerdere Kadernota's voor zover van toepassing. Hieronder vertellen we per onderwerp • wat we van plan waren • wat we hebben bereikt • wat er (nog) niet is gelukt Ook onderwerpen uit eerdere Kadernota's die nog niet (helemaal) zijn afgewikkeld komen aan de orde.
22
Jaarstukken 2024 Gemeentelijke co-financiering EU-Leaderprogramma 2024-2027
[Kadernota 2024
nr. 00.01]
[ In ontwikkeling ]
Wat wilden we? De ANNO-gemeenten hebben bij monde van de colleges aangegeven graag deel te nemen aan een nieuw LEADER-programma in de periode 2023-2027. De komende jaren zien zij voldoende aanknopingspunten om met de opgaven in de ANNO-agenda invulling te geven aan het nieuwe programma en de lokale ontwikkelingsstrategie voor de regio. Het LEADER-programma is een Europees subsidieprogramma gericht op financiering van projecten op het platteland, waaronder bijvoorbeeld dorpshuizen en andere initiatieven uit de mienskip. Kenmerkend is de bottom-up aanpak bij alle facetten van het programma. Om deel te nemen aan het nieuwe LEADER-programma wordt van de gemeenten een bijdrage gevraagd als cofinanciering voor projectaanvragen in het ANNO-gebied. De hoogte van de cofinanciering is op dit moment nog niet geheel duidelijk, maar de verwachting is dat twee of maximaal drie gebieden in Fryslân worden aangewezen. In dit kader is het wenselijk uit te gaan van de variant waarbij het hoogste cofinancieringsbedrag wordt gevraagd, i.c. bij de aanwijzing van twee LEADER-gebieden. Er wordt dan een bedrag van € 600.000 gevraagd als garantstelling voor het gemeentelijke gedeelte van de nationale cofinanciering*. Als we binnen het ANNOgebied een verdeling hanteren naar rato van inwonertal, ziet de gevraagde bijdrage per gemeente er als volgt uit; • • • •
gemeente Achtkarspelen, € 135.000 gemeente Dantumadiel, € 92.000 gemeente Noardeast- Fryslân, € 220.000 gemeente Tytsjerksteradiel, € 156.000
In totaal zal € 5,6 miljoen beschikbaar komen voor het gebied. Naast de € 0,6 miljoen van de gemeenten zal de provincie € 2,2 miljoen bijdragen en de EU € 2,8 miljoen. * Nationale cofinanciering bestaat uit een provinciaal deel en een gemeentelijk deel Wat hebben we bereikt? De regio Noordoost-Fryslân heeft geen Leader- status gekregen. Een teleurstellende uitkomst die ons in de regio bovendien bevreemdt. De Lokale Actie Groep (LAG, bestaande uit vertegenwoordigers van de Mienskip en tevens indiener van de aanvraag) heeft ons laten weten ook teleurgesteld te zijn. Zij hebben veel tijd energie in het plan gestoken. Daarom gaan zij bij het college van Gedeputeerde Staten te rade over dit besluit. Op basis van de uitkomsten hiervan bepaalt de LAG eventuele vervolgstappen en doen wij dat als samenwerkende gemeenten ook. Wat is (nog) niet gelukt? Niet van toepassing.
23
Jaarstukken 2024
Historische informatie en materiaal gemeente Achtkarspelen en restauratie daarvan
[Kadernota 2023
nr. 00.02]
[ In ontwikkeling ]
Wat wilden we? Een van de aspecten die de kwaliteit van onze archieven in Achtkarspelen verhoogt, is het investeren in interessante, cultuurhistorische en van belang zijnde documenten over de gemeente. En daarnaast het kunnen restaureren van reeds beschikbare informatie in de archieven, zodat deze voor de lange termijn veilig gesteld worden. Dit vraagt een budget van in totaal € 4.000 per jaar, voor de duur van 4 jaar. Wat hebben we bereikt? Tijdens inspecties is vastgesteld dat het luchtkwaliteit systeem niet naar behoren functioneert. Om de bescherming van historische informatie en materialen te waarborgen, wordt het systeem vervangen en zal er periodiek worden gecontroleerd of de luchtkwaliteit aan de vereiste normen voldoet. De historische informatie en materialen zijn beoordeeld en blijken goed en/of herstelbaar. De controle op deze stukken wordt in 2025 voortgezet, zodat er een beter beeld is wat we wanneer moeten restaureren. Wat is (nog) niet gelukt? Door de ontvlechtingswerkzaamheden had het aanwijzen en restaureren van bepaalde historische stukken geen prioriteit. Dit is een aandachtspunt en wordt opgepakt in 2025.
Invulling actiepunten vanuit Communicatiestrategie
[Kadernota 2023
nr. 00.04]
[ Gereed ]
Wat wilden we? De huidige tijd vraagt om een heldere en consistente positionering van de twee gemeenten en de werkmaatschappij. Door de communicatie van de beide gemeenten en van de werkmaatschappij professioneler, consistenter en helderder aan te pakken wordt dit bewerkstelligt. 1. Extern: zorg dragen voor een professionele uitstraling van de drie organisaties en zorgen voor begrijpelijke teksten (B1-niveau) in alle uitingen. 2. Intern: De drie organisaties zijn in ontwikkeling. Werken voor deze drie organisaties is soms complex. Een goede interne communicatie zorgt ervoor dat medewerkers zich verbonden voelen met de organisatie en op een juiste, tijdige en begrijpelijke wijze worden geïnformeerd over de organisatieontwikkeling. Wat hebben we bereikt? 1. In 2023 is door een externe partij gewerkt aan een ‘verfrissing’ van de huisstijl van de werkmaatschappij. Omwille van de ontvlechting is daar in 2024 geen verder vervolg aan gegeven. Zo ook de trainingen op B1-niveau. In plaats van een externe partij in te zetten is er intern een aantal trainingen gegeven aan relevante teams. 2. Omwille van ontvlechting heeft in 2024 geen verdere doorontwikkeling plaatsgevonden t.b.v. onderlinge verbinding en communicatie in de WM. Wat is (nog) niet gelukt? Niet van toepassing.
24
Jaarstukken 2024
Motie Stelpost kosten ontvlechting Werkmaatschappij 8KTD
[Kadernota 2024
nr. P0-M2]
[ Op schema ]
Wat wilden we? In deze begroting hebben we op verschillende plekken uitvoering gegeven aan deze motie, waarin gevraagd werd om een vertaling op te nemen van de benodigde uitgaven voor de ontvlechtings- en opbouwoperatie. Zo zien we in vogelvlucht onder organisatie ontwikkeling in hoofdlijnen de stand van zaken terug. Tenslotte vindt u ook in de paragraaf Weerstandsvermogen dit onderwerp benoemdmet daarin een voorlopige inschatting van de financiële consequenties. Daarnaast zullen vanaf nu tot eind 2024 incidentele kosten worden gemaakt. Het voorstel is om dit op basis van het in de raad besproken plan van aanpak in de begrotingswijzigingen van december aan u voor te leggen. Deze incidenteel benodigde middelen worden ten laste van de Algemene Reserve gebracht. Wat hebben we bereikt? Beide gemeenten hebben evenredig bijgedragen aan de kosten voor de ontvlechting. Een reservering hiervoor is gedaan in de werkmaatschappij en vanuit daar zijn ook de uitgaven gedaan. Een zowel beleidsmatige als een financiele verantwoording is telkens opgenomen in de reguliere P&C documenten. Wat is (nog) niet gelukt? Niet van toepassing.
Motie: Concreet uitvoeringsplan organisatiebeleid
[Kadernota 2023
nr. P0-M2]
[ Stopgezet ]
Wat wilden we? De organisatie heeft moeite om personeel aan zich te binden en om goed personeel vast te houden. Tevens is uit onderzoeken gebleken dat het werkplezier voor de medewerkers de afgelopen jaren is gedaald. De raad heeft ons verzocht om de medewerkers een stip op de horizon te bieden en om met een structureel uitvoeringsplan te komen. We onderkennen deze problemen en willen dan ook graag samen met de raad hieraan werken en ervoor zorgen dat de gemeente een gezonde en plezierige organisatie is om voor te werken. Wat hebben we bereikt? Vanwege de ontvlechting van de werkmaatschappij is hiervoor onvoldoende tijd geweest om te gaan werken aan een uitvoeringsplan organisatiebeleid. Wat is (nog) niet gelukt? Indien nog steeds behoefte is aan een uitvoeringsplan organisatiebeleid dan kan dat in 2025 opgepakt worden.
25
Jaarstukken 2024
Taakverzwaring strategische advisering colleges, raden, [Kadernota 2023 DB en AB
nr. 00.01]
[ Op schema ]
Wat wilden we? Uit evaluatie / onderzoek is gebleken dat de organisatie op meerdere fronten behoefte heeft aan strategische capaciteit. De aard en frequentie van complexe dossiers waarmee de organisatie te maken krijgt neemt steeds meer toe. Daarnaast komen er steeds meer taken en nieuwe wetten en regels op de gemeenten af die leiden tot strategische, integrale vraagstukken. Het Dagelijks Bestuur van de Werkmaatschappij (DB) moet gelet op de beleidsmatige en organisatorische opgaven meer volgens strategische plannen en agenda's gaan werken. De strategische capaciteit is niet meegegroeid met omvang en complexiteit van de organisatie en staat extra onder druk door een groot verloop onder het personeel. Daarmee is de beschikbare capaciteit om adequaat te ondersteunen op strategische vraagstukken structureel ontoereikend. De complexiteit van de onderwerpen vraagt steeds meer integrale strategische voorbereiding, ook met andere gemeenten. Wat hebben we bereikt? Er is besloten deze functie in 2024 niet in te vullen, maar dit vanaf 2025 integraal mee te nemen in het nieuwe organisatieplan van de de gemeente. Wat is (nog) niet gelukt? De functie wordt, passend binnen het nieuwe organsiatieplan van de gemeente, in 2025 uitgezet.
26
Jaarstukken 2024
Overige ontwikkelingen Algemene uitkering Jaar 2024 De algemene uitkering uit het gemeentefonds inclusief integratie uitkering voor het Sociaal Domein voor 2024 bedraagt zowel op rekeningbasis € 68 miljoen. Dit is € 224.000 meer dan begroot. Deze meeropbrengst wordt in hoofdzaak veroorzaakt door een nabetaling in het kader van de Vangnetregeling energietoelage (€ 306.000), die bij de decembercirculaire is uitgekeerd. Ontwikkeling voorziening APPA Op basis van de recente berekening van de actuariële waarde van de pensioenaanspraken van wethouders en voormalige wethouders is beoordeeld in hoeverre aanpassing nodig is van de voorziening APPA. Deze berekeningen worden gemaakt aan de hand van de wettelijke factoren voor individuele waardeoverdracht naar de situatie van eind 2024. Hierbij wordt uitgegaan van de uitgangspunten circulaire ‘aanpassingen pensioenen en inhoudingen APPA, van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Zo is bijvoorbeeld de rekenrente is met bijna 0,85 % verlaagd en er is een indexatie doorgevoerd van 1,84%. Voor onze gemeente betekent dit dat wij de voorziening APPA moeten verhogen met € 788.000. Voor de jaarrekening een nadelige ontwikkeling.
Ontwikkeling stelposten (taakveld 0.8) Op stelposten zien we een positief saldo van € 3.100.000 Dit bedrag bestaat vooral uit niet uitgegeven lasten op het gebied van taakmutaties, stelpost LPO (Loon- en prijsontwikkeling) en de in 2024 opgevoerde spelpost ten behoeve van een correctie voor extra middelen Jeugd en WMO. Deze stelpost voor extra middelen WMO en Jeugd is bij de begroting 2025 ingebracht en heeft betrekking op te verwachten extra inkomsten voor Jeugd en WMO. Concreet kwan het er op neer dat in de begroting met een hoger bedrag aan inkomsten is gerekend dan door het Rijk (in 2019) is opgegeven. Achteraf blijkt dat deze extra middelen niet zijn toegevoegd aan het Gemeentefonds en heeft de gemeente zich 'te rijk' gerekend. Dit is met ingang van 2024 hersteld door deze hoger lasten alsnog in de begroting op te nemen. Over 2024 blijkt (mede na een grote negatieve bijstelling van de begroting in december 2024) dat dit effect voor 2025 meevalt. Een stelpost van € 162.000 heeft een negatieve invloed op het totaalbedrag. Het gaat hierbij om een niet ingevulde taakstellende bezuiniging bij de Kruidhof. Overgehouden op taakmutaties en LPO Correctie op stelpost Jeugd en WMO blijkt achteraf miet nodig
€ 1.500.000 € 1.400.000
Hogere inkomsten rente Een groot deel van uitgezette middelen voor Svn leningen (starters- en duurzaamheidsleningen) zijn afgelost. Hiermee is de Rekening courant verhouding bij de Svn aangepast. De hoogte van de uitgezette leningen (financiële activa) is verlaagd en de ontvangen rentes zijn verwerkt in het rekeningsaldo. Het gaat hierbij om een bedrag van € 168.000
27
Jaarstukken 2024 Verhoogde bijdrage aan WM8KTD op basis van jaarrekening 2024 Op basis van de jaarrekening 2024 van de WM8KTD wordt in totaal een hogere bijdrage gevraagd van € 1.268.000. Voor onze gemeente betekent dit een hogere bijdrage van € 634.000. Het totaal van de onder- en overschrijdingen zijn in de jaarrekening 2024 van de WM8KTD is als volgt over de diverse programma's verdeeld en worden daar dan ook niet verder toegelicht.
Programma
bedrag
0, Bestuur en ondersteuning
177.000 V
1. Veiligheid
206.000 V
2. Verkeer, vervoer en waterstaat
0
3. Economie
86.000 V
4. Onderwijs
0 V
5. Sport, cultuur en recreatie
42.000 V
6. Sociaal domein
-659.000 N
7. Volksgezondheid en milieu
156.000 V
8. Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
610.000 V
Overhead
-1.260.000 N
Totaal
-634.000
28
Jaarstukken 2024
Wat heeft het gekost In de programma's verantwoorden we alleen de kosten die direct te maken hebben met de taken en activiteiten in het programma. Alle andere, indirecte kosten, zijn kosten van • ondersteunende afdelingen (zoals activiteiten van personeelszaken, facilitaire zaken, financiën) • ondersteunende medewerkers op de taakvelden (zoals activiteiten van leidinggevenden, secretariaat). De indirecte kosten worden verantwoord in het programma Overhead. Dit is verplicht. Lasten exclusief reserves
Begroting primitief
Begroting definitief
Rekening
Verschil
Bestuur
2.163
2.636
3.379
- 743
Burgerzaken
1.489
1.783
1.698
85
34
29
35
-5
Treasury
- 74
- 77
213
- 290
OZB woningen
221
206
203
3
OZB niet-woningen
191
196
202
-6
Belastingen overig
56
48
31
17
-
-
-
-
2.273
3.224
66
3.158
-
-
- 25
25
6.351
8.046
5.800
2.245
Beheer overige gebouwen en gronden
AU en overige uitkeringen gemeentefonds Overige baten en lasten Vennootschapsbelasting (VpB) Totaal lasten Baten exclusief reserves AU en overige uitkeringen gemeentefonds
Begroting primitief
Begroting definitief
Rekening
Verschil
65.696
67.355
67.580
225
Beheer overige gebouwen en gronden
8
8
8
-
Belastingen overig
56
56
78
22
-
40
243
203
Burgerzaken
242
517
541
24
Overige baten en lasten
337
4
-
-4
OZB niet-woningen
2.236
2.236
2.293
57
OZB woningen
4.158
4.238
4.248
9
299
560
778
218
-
-
-
-
Totaal baten
73.032
75.014
75.769
755
Saldo van baten en lasten (excl. reserves)
66.681
66.968
69.968
3.000
Bestuur
Treasury Vennootschapsbelasting (VpB)
29
Jaarstukken 2024 Begroting primitief
In de reserves gestort Mutaties reserves
Begroting definitief -
Totaal lasten
Begroting primitief
Uit de reserves gehaald
Rekening
Verschil
1.753
1.903
- 150
1.753
1.903
- 150
Begroting definitief
Rekening
Verschil
Mutaties reserves
3.060
5.013
4.604
- 410
Totaal baten
3.060
5.013
4.604
- 410
Saldo mutaties reserves
3.060
3.260
2.701
- 560
Begroting primitief
TOTAAL
Begroting definitief
Rekening
Verschil
Lasten programma
6.351
9.798
7.703
2.095
Baten programma
76.092
80.027
80.372
345
Saldo programma
69.741
70.229
72.669
2.440
Analyse verschillen rekening - begroting In onderstaande tabel worden de belangrijkste verschillen tussen rekening en begroting toegelicht. Per programma Verklaring resultaat (x € 1.000)
€
2.440
negatieve bedragen = nadelig, positieve bedragen = voordelig Reguliere voor- of nadelen Lasten Diverse verschillen per saldo Ontwikkeling bijdrage werkmaatschappij Niet ingezette stelposten Dotatie voorziening APPA
Baten
177 3.100 -766
Diverse verschillen per saldo
-
Hoger uitkering Gemeentefonds
Incidentele voor- of nadelen
130
225
Lasten Hogere rentebaten
168
30
Jaarstukken 2024
Verbonden partijen Hieronder ziet u het overzicht van de Verbonden Partijen die te maken hebben met dit programma. Een Verbonden Partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft. Een verdere specificatie vindt u in de paragraaf Verbonden Partijen.
Gemeenschappelijke regeling Naam verbonden partij
Vestigingsplaats
Werkmaatschappij Achtkarspelen-Tytsjerksteradiel
Buitenpost/Burgum
Vennootschap / Coöperatie Naam verbonden partij
Vestigingsplaats
BNG Bank NV
Den Haag
Stedin NV
Rotterdam
31
Jaarstukken 2024 Beleidsindicatoren BBV Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Geen indicatoren bij dit programma? In dat geval zijn er geen (verplichte) indicatoren vastgesteld. tableCell12 Taakveld
00. Bestuur en ondersteuning
De icoontjes betreffen de ontwikkeling (O) t.o.v. de laatste meting en de prognose (P) o.b.v. de historie
Apparaatskosten Kosten per inwoner Nederland
euro
Rekening 2024
Ontwikkeling
Prognose
Ontwikkeling
Prognose
Ontwikkeling
Prognose
Ontwikkeling
Prognose
Begroting 2024 Rekening 2023
Achtkarspelen
euro
Rekening 2024 Begroting 2024
829,30
Rekening 2023
829,30
Bezetting Bezetting in fte per 1.000 inwoners Nederland
fte
Rekening 2024 Begroting 2024 Rekening 2023
Achtkarspelen
fte
Rekening 2024 Begroting 2024
9,80
Rekening 2023
9,80
Externe inhuur Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen Nederland Rekening 2024
euro Ontwikkeling
Prognose
32
Jaarstukken 2024
Begroting 2024 Rekening 2023
Achtkarspelen
euro
Rekening 2024 Begroting 2024
2,80
Rekening 2023
16,20
Ontwikkeling
Prognose
Ontwikkeling
Prognose
Ontwikkeling
Prognose
Formatie Het aantal fte per 1.000 inwoners Nederland
fte
Rekening 2024 Begroting 2024 Rekening 2023
Achtkarspelen
fte
Rekening 2024 Begroting 2024
9,60
Rekening 2023
9,60
33
Jaarstukken 2024
1. Veiligheid
Bij dit programma horen de volgende taakvelden 1.1 Crisisbeheersing en brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid
Inhoudelijk Deze onderwerpen waren afkomstig uit onder meer de Kadernota 2024 (jaren 20242027) en eerdere Kadernota's voor zover van toepassing. Hieronder vertellen we per onderwerp • wat we van plan waren • wat we hebben bereikt • wat er (nog) niet is gelukt Ook onderwerpen uit eerdere Kadernota's die nog niet (helemaal) zijn afgewikkeld komen aan de orde.
34
Jaarstukken 2024
Horeca- evenementenbeleid
[Kadernota 2024
nr. 01.07]
[ Stopgezet ]
Wat wilden we? Het beleidstakenpakket met betrekking tot evenementen en de Alcoholwet wordt steeds uitgebreider. Dit takenpakket is gekoppeld aan de maatschappelijke en politieke urgentie op deze onderwerpen. Het is op dit moment niet mogelijk om deze taken goed in de organisatie te borgen en uit te voeren. Beleid, verordeningen en notities op deze onderwerpen zijn niet geactualiseerd en sluiten niet aan bij de maatschappelijke, politieke wensen alsmede de wettelijke kaders. Omdat wij ervoor willen zorgen dat deze taak in overeenstemming met zowel de maatschappelijke (politieke) realiteit als de actuele wetgeving, wordt uitgevoerd, stellen wij voor de formatie uit te breiden met 0,2 fte. De kosten voor gemeente Tytsjerksteradiel worden geschat op € 23.500. De taak wordt zowel voor Achtkarspelen als Tytsjerksteradiel binnen de WM8KTD uitgevoerd. De kosten voor deze taak bedragen € 47.000, waarvan beide gemeenten de helft dragen. Voor beide gemeenten betekent dit een extra bijdrage van € 23.500, waardoor binnen de WM8KTD een budget van € 47.000 beschikbaar komt voor de uitvoering. In het kader van de aanstaande organisatiewijziging als gevolg van de keuze van de raden is dit onderwerp voor 2024 en 2025 als incidenteel aangemerkt. Wat hebben we bereikt? De functie is in 2024 ingevuld waarmee invulling gegeven is aan het beleidstakenpakket met betrekking tot horeca en evenementen.
Wat is (nog) niet gelukt? Met de nieuwe organisatie indeling is de functie gefinancierd vanuit incidentele middelen komen te vervallen.
Jurist handhaving
[Kadernota 2024
nr. 01.01]
[ Stopgezet ]
Wat wilden we? Er komen steeds meer bevoegdheden bij college en burgemeester terecht en daarmee komen er meer taken bij de juristen handhaving terecht. Deze uitbreiding van taken valt samen met een verdubbeling van het aantal handhavingsverzoeken dat wordt ingediend. We willen aan onze wettelijke taak voldoen voor wat betreft het oppakken van handhavingsverzoeken. Wij willen de reguliere handhavingszaken op blijven kunnen pakken. Daarnaast willen wij onze taken op het gebied van advisering richting college, raad, portefeuillehouders alsmede richting burgers blijven uitvoeren. Dit gaan wij doen door de formatie op juridische handhaving uit te breiden met 0,75 fte voor de gemeente Achtkarspelen. De kosten voor gemeente Achtkarspelen worden geschat op € 84.500. De taak wordt zowel voor Achtkarspelen als Tytsjerksteradiel binnen de WM8KTD uitgevoerd. De totale kosten voor deze taak bedragen € 169.000 waarvan beide gemeenten de helft dragen. Voor beide gemeenten betekent dit een extra bijdrage van € 84.500, waardoor binnen de WM8KTD een budget van € 169.000 beschikbaar komt voor de uitvoering. In het kader van de aanstaande organisatiewijziging als gevolg van de keuze van de raden is dit onderwerp voor 2024 en 2025 als incidenteel aangemerkt.