02 - Bijlage 1 - Programmabegroting 2026-2029
Tekst van het document
niveau basis voor groen, wegen en kunstwerken; conditieniveau 3 voor gemeentelijke gebouwen.
De benodigde bedragen voor onderhoud en vervanging tot en met 2026 zijn op basis van cyclische doorrekening inzichtelijk gemaakt en opgenomen in de begroting. Op 23 maart 2023 stelde de raad het Gemeentelijk Rioleringsplan 2023–2027 (GRP) vast. Hierin staan de zorgplichten voor afval-, regen- en grondwater en maatregelen om het rioleringssysteem goed te laten functioneren. Ook bevat het plan investeringen om dorpen klimaatbestendiger te maken. De rioolheffing is meerjarig doorgerekend en kostendekkend vastgesteld. Het college stelde op basis van inspecties en reviews beheerplannen vast. Deze geven inzicht in de werkzaamheden en kosten om de kapitaalgoederen in goede staat te houden. De provincie Fryslân ziet als toezichthouder hierop toe. Volgens de BBV-regels moet voor elke voorziening een door de raad vastgesteld onderhoudsplan bestaan dat niet ouder is dan vijf jaar. Met deze paragraaf geven we op hoofdlijnen inzicht in de omvang en de staat van het onderhoud van de kapitaalgoederen. Nadere toelichting Wegen In 2022 bevestigde de raad opnieuw dat de wegen in Achtkarspelen op kwaliteitsniveau basis moeten worden onderhouden, een keuze die al sinds 2010 geldt. In datzelfde jaar besloot de raad om het aanwezige achterstallige onderhoud gefaseerd in te lopen. Hiervoor werden verspreid over meerdere jaren extra middelen beschikbaar gesteld.
In 2026 worden de laatste achterstanden weggewerkt. Om het kwaliteitsniveau basis blijvend te garanderen, is in de meerjarenbegroting jaarlijks een structureel bedrag opgenomen. Waterbouwkundige werken De civieltechnische kunstwerken, zoals steigers en bruggen, worden jaarlijks visueel geïnspecteerd. In 2026 vindt daarnaast een grootschalige inspectie plaats. De steigers verkeren in goede staat, de verkeersbruggen in redelijke staat en de fiets- en voetgangersbruggen in een redelijk tot matige staat. Eén beweegbare brug is in matige staat. De kosten voor onderhoud en vervanging zijn vastgelegd in de Nota Kapitaalgoederen en zijn meegenomen in de meerjarenbegroting. Sinds 1 januari 2025 is de gemeente bovendien verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van 88 duikers
Gemeente Achtkarspelen
70
Begroting 2026-2029
in bebouwd gebied. Deze zijn overgedragen door Wetterskip Fryslân. De jaarlijkse lasten zijn opgenomen in de begroting. Riolering en water De raad stelde op 23 maart 2023 het Gemeentelijk Rioleringsplan 2023–2027 (GRP) vast. Hierin staat hoe de gemeente invulling geeft aan de zorgplichten voor afvalwater, regenwater en grondwater. Het plan bevat prognoses voor het moment waarop onderhoud of vervanging nodig is. De beheercyclus vullen we in met een kostendekkingsplan en de benodigde middelen worden via de begroting beschikbaar gesteld. De afgelopen tien jaar is veel geïnvesteerd in regenwaterstructuren. Hierdoor zijn de dorpen in Achtkarspelen stapsgewijs klimaatbestendiger geworden. Omdat de gevolgen van klimaatverandering ook hier steeds urgenter worden, zetten we deze lijn in de komende jaren door. Het GRP bevat aanvullende maatregelen in het kader van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. Voor deze maatregelen is een subsidie van 33% toegekend. Het baggerbeheer van de waterpartijen is al langere tijd op orde. Tweejaarlijks wordt binnen het bebouwde gebied onderzoek gedaan naar de slibdiktes. De resultaten worden ingevoerd in een beheersysteem, waarmee de jaarlijkse baggerplanning wordt bijgesteld. Voor de bekostiging van het baggerwerk is een voorziening gevormd, die deels wordt gevuld door Wetterskip Fryslân en deels door de gemeente zelf.
Groen Het onderhoud van het openbaar groen vindt plaats op basis van een groenbeheerplan. Bomen worden periodiek geïnspecteerd met de Visual Tree Assessment (VTA)-methode. Deze methode maakt onderdeel uit van de zorgplicht en helpt om risicovolle bomen te onderscheiden van veilige exemplaren. Vanuit de Nota Kapitaalgoederen is, net als bij wegen, gekozen voor onderhoudsniveau basis. Met het groenbeheerplan heeft de gemeente in zowel de plan- als de beheerfase goed inzicht in de jaarlijkse kosten. Deze kosten zijn meegenomen in de meerjarenbegroting. Openbare verlichting Achtkarspelen beheert ongeveer 5.000 lichtmasten. Voor het op peil houden van de openbare verlichting zijn investeringen nodig. Hiervoor is een investeringsplanning vastgesteld en opgenomen in de meerjarenbegroting. De technische levensduur van armaturen is gemiddeld twintig jaar en van lichtmasten veertig jaar. De oudste exemplaren worden als eerste vervangen. Bij vervanging worden armaturen standaard voorzien van led-technologie. Speelplaatsen Om kinderen veilig te laten spelen, worden speeltoestellen jaarlijks geïnspecteerd. Deze wettelijke taak wordt uitgevoerd volgens de eisen uit het Attractiebesluit. Inspecteurs houden logboeken en inspectiegegevens bij. De jaarlijkse exploitatielasten zijn verwerkt in de meerjarenbegroting.
Hiermee kunnen de speelplaatsen worden onderhouden op basis van de inspectieresultaten. Daarnaast is jaarlijks budget opgenomen voor vervanging van toestellen die het einde van hun levensduur hebben bereikt. Gebouwen Voor de gemeentelijke gebouwen zijn in 2023 nieuwe meerjarenonderhoudsplanningen (MJOP’s) opgesteld, op basis van uitgevoerde inventarisaties en inspecties. Deze overzichten bieden inzicht in de te verwachten werkzaamheden en benodigde budgetten voor de komende jaren. De kosten voor het jaarlijks onderhoud zijn verwerkt in de exploitatiebudgetten en in de meerjarenbegroting.
Gemeente Achtkarspelen
71
Begroting 2026-2029
Voor de buitensportaccommodaties wordt gewerkt aan nieuw beleid met een eigen meerjarenbegroting (zie ook Programma 5). Voor een aantal gebouwen is een voorziening gevormd voor planmatig onderhoud. Op basis van de MJOP’s zijn de kosten voor groot onderhoud opgenomen in de berekening van de voorzieningen. Jaarlijks vindt hierop een mutatie plaats
Gemeente Achtkarspelen
72
Begroting 2026-2029
2.2.4 Financiering Financiering, ook wel treasury genoemd, gaat over het beheren van de geldstromen van de gemeente. Er moeten altijd voldoende middelen beschikbaar zijn om rekeningen tijdig te betalen. Bij tekorten lenen we geld; bij overschotten beleggen we tijdelijk bij de staat. Het Rijk stelt regels voor het financieel beheer via de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido). Deze wet verplicht gemeenten een treasurystatuut vast te stellen waarin staat hoe geld mag worden geleend of uitgeleend. Treasurybeleid De wet stelt verplichtingen aan treasury, zoals de uitvoering, het risicobeheer en de inrichting van de functie. In het Treasurystatuut van Achtkarspelen, vastgesteld door de raad op 3 maart 2022, zijn deze verantwoordelijkheden vastgelegd. Schatkistbankieren Sinds december 2013 zijn gemeenten verplicht hun overtollige tegoeden aan te houden bij de Nederlandse schatkist. Dit zogenoemde schatkistbankieren verlaagt de nationale EMU-schuld. Gemeenten mogen een beperkt drempelbedrag buiten de schatkist houden. Voor Achtkarspelen bedraagt dit in 2026 € 2.179.000. Het gemiddelde tegoed per kwartaal mag niet hoger zijn dan dit bedrag. Renterisico Kasgeldlimiet Om tijdelijke tekorten op te vangen, leent de gemeente kortlopend geld. Deze leningen zijn goedkoop, maar mogen niet boven een wettelijk maximum uitkomen: de kasgeldlimiet.
Dit beperkt het renterisico op korte termijn. De limiet bedraagt een percentage van het begrotingstotaal. De wet staat toe dat de kasgeldlimiet drie kwartalen achtereen wordt overschreden. Voor 2026 bedraagt de kasgeldlimiet: (x € 1.000)
Begrotingstotaal per 1 januari Het door de minister vastgestelde percentage Kasgeldlimiet
108.945 8,5% 9.260
Renterisiconorm De renterisiconorm beperkt het renterisico voor lange termijn financieringen. Jaarlijks mag het totaal van aflossingen en renteherzieningen niet meer zijn dan 20% van het begrotingstotaal. In onderstaande tabel is te zien hoe het renterisico voor 2026 en volgende jaren zich verhoudt tot deze norm. (Bedragen x € 1.000) Renterisiconorm 1 begrotingstotaal per 1 januari
Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2025
2026
2027
2028
2029
105.184
98.380
98.201
98.597
97.657
2 vastgesteld percentage (wet FIDO)
20%
20%
20%
20%
20%
3 renterisiconorm (1/ 2 x 100)
21.037
19.676
19.640
19.719
19.531
4 aflossingen
4.419
3.536
2.936
2.936
2.936
5 ruimte onder de renterisionorm (3-4)
16.618
16.140
16.704
16.784
16.596
Gemeente Achtkarspelen
73
Begroting 2026-2029
Renteschema We zijn verplicht om een renteschema op te nemen. Dit schema biedt een cijfermatig inzicht in de rentelasten en hoe we dat toerekenen. (Bedragen x € 1.000) Renteschema begrotingsjaar 2026 (bedragen x € 1.000)
Bedrag
Externe rentelasten lange financiering
150
Externe rentelasten korte financiering
125
Externe rentebaten (Woon Friesland)
-
Externe rentebaten (MOA)
-
Externe rentebaten korte financiering
76
Saldo externe rentelasten
199
Rente toe te rekenen aan de bouwgrondexploitatie
1
Rente toe te rekenen wegens projectfinanciering
-
Rentebaten van door verstrekte leningen projectfinanciering
-
Saldo door te berekenen externe rente
198
Rente eigen vermogen
-
Rente over voorzieningen (gewaardeerd tegen contante waarde)
-
Aan taakvelden (incl. taakveld overhead) toe te rekenen rente
198
Boekwaarde vaste activa per 01-01-2026
70.601
Boekwaarde leningen woningbouw per 01-01-2026
-
Boekwaarde voor berekening omslagpercentage per 01-01-2026
70.601
Omslagpercentage
0,28%
Omslagpercentage afgerond
0,50%
Werkelijk aan taakvelden (incl. taakveld overhead) toegerekende rente
353
Renteresultaat op taakveld treasury
155
Ontwikkeling rente en financieringsbehoefte De renteontwikkeling hangt samen met de inflatievooruitzichten op middellange termijn. Tekorten in de liquiditeit vullen we aan met kortlopende leningen. De Europese Centrale Bank (ECB) streeft naar prijsstabiliteit en houdt de inflatie rond 2%. Bij een te hoge inflatie verhoogt de ECB de rente. Bij financieringstekorten door investeringen, aflossingen of exploitatieresultaten vullen we dit zo veel mogelijk aan met kortlopende leningen vanwege de lage tarieven. Als de kasgeldlimiet langer dan twee kwartalen wordt overschreden of als de rente op lange leningen gunstiger wordt, zetten we kortlopende schulden om in vaste schuld.
Gemeente Achtkarspelen
74
Begroting 2026-2029
2.2.5 Bedrijfsvoering Onze bedrijfsvoering richt zich op de interne dienstverlening die nodig is voor de uitvoering van de programma’s. Voor 2026 spelen de onderstaande thema’s een nadrukkelijke rol. Opvolging Managementletter De accountant stelt jaarlijks na de interimcontrole en de jaarrekeningcontrole een managementletter op. Daarin staan de belangrijkste uitkomsten die relevant zijn voor de jaarrekening, de financiële positie en de risico’s van de gemeente. De organisatie volgt de aanbevelingen op en verwerkt deze, samen met bevindingen uit andere auditrapportages, in de Verbetermonitor. Over de opvolging wordt periodiek gerapporteerd. Bij de jaarrekening 2024 vroeg de accountant nadrukkelijk aandacht voor het versterken van de planning- en controlcyclus, inclusief de jaarafsluiting. In 2025 zijn hiermee eerste stappen gezet; in 2026 wordt dit verder uitgewerkt. Ook het ontvlechten en opbouwen van de nieuwe organisatie kreeg aandacht. De hoge werkdruk en lastendruk hebben impact gehad op het afsluitingsproces en de jaarstukken. De afgelopen jaren is geïnvesteerd in verbijzonderde interne controles. Dit draagt bij aan betere processen en meer risicobewustzijn bij medewerkers. Ook is opvolging gegeven aan aanbevelingen op het gebied van risicomanagement (GBRA). Belangrijke stappen zijn gezet in prestatielevering en subsidieproces.
De aanbevelingen rond contractmanagement pakken we in 2026 verder op en borgen we structureel in de werkprocessen. Risicomanagement en VIC In 2022 stelde de raad het rapport Managen van risico’s van de Rekenkamercommissie vast. Daarin stonden aanbevelingen die zijn verwerkt in het beleidskader risicomanagement (2023). De Gemeente Brede Risico Analyse (GBRA) vormt de basis van ons risicomanagement. Belangrijke onderdelen zijn: • • • •
opstellen en naleven van een Tax Control Framework; uitvoeren en verder ontwikkelen van verbijzonderde interne controles; opstellen van een frauderisicoanalyse en opvolging daarvan; doorontwikkeling van de Verbetermonitor.
Door werkdruk en onderbezetting is gekozen voor een groeipad van drie jaar vanaf 2023. Ondanks de ontvlechting per 2025 zijn stappen gezet, zoals het verder ontwikkelen van de Administratieve Organisatie en Interne Beheersing, het beleggen van de regie op VIC en de implementatie van het Tax Control Framework. De komende jaren ligt de focus op het versterken van de koppeling tussen processen en risicomanagement, het verbeteren van controlechecklists en de implementatie van de frauderisicoanalyse. Het beleidskader risicomanagement wordt geëvalueerd en opnieuw vastgesteld voor 2027–2030. Doel is risicomanagement structureel onderdeel te maken van processen, zodat aanbevelingen sneller zichtbaar worden in de Verbetermonitor en de organisatie beter kan sturen en risico’s kan beperken.
Gemeente Achtkarspelen
75
Begroting 2026-2029
Cybersecurity, informatiebeveiliging en privacy Cybersecurity en informatieveiligheid Door digitalisering nemen kwetsbaarheden en dreigingen toe. Betrouwbare en veilige informatievoorziening is cruciaal voor een gemeente. Achtkarspelen neemt maatregelen, zoals implementatie van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) en uitvoering van de Europese NIS2-richtlijn via de Cyberbeveiligingswet. Jaarlijks voeren we verplichte audits uit (ENSIA, DigiD) en volgen we de aanbevelingen op. In 2026 werken we verder volgens de meerjarenplanning om de digitale basis te versterken. Privacy Sinds de AVG (2018) zijn extra stappen gezet. We borgen ons Informatiebeveiliging- en Privacybeleidsplan, voeren risicoanalyses uit en volgen de maatregelen op. We blijven alert op incidenten en datalekken en passen zo nodig technische en organisatorische maatregelen aan. Ook ontwikkelingen zoals AI-vragen om beleid en bewustwording. De Functionaris voor Gegevensbescherming (FG) en de Chief Information Security Officer (CISO) rapporteren jaarlijks afzonderlijk over de stand van zaken. Informatiemanagement en automatisering Digitalisering, AI en robotisering vragen om efficiënte informatievoorziening. In 2026 stellen we een integrale strategie en een informatieplan op. Hiermee sturen we op beter databeheer, verbeterde informatiestromen en een veilige, wendbare digitale infrastructuur.
Voorkomen van fraude en onregelmatigheden Het college is zich bewust van frauderisico’s. Met een frauderisicoanalyse brengen we risicogebieden in beeld en vergroten we de bewustwording. Medewerkers leggen een ambtseed of -belofte af, overleggen een VOG en houden zich aan gedragscodes. Misstanden kunnen vertrouwelijk worden gemeld bij een vertrouwenspersoon of via een meldpunt. Financiële processen zijn ingericht met functiescheidingen zodat niemand alleen transacties kan uitvoeren. Restrisico’s blijven mogelijk, maar transparante besluitvorming, audits en een open aanspreekcultuur verkleinen deze risico’s. Plaats- en tijdonafhankelijk werken We werken hybride: deels thuis, deels op kantoor of locatie. Thuiswerken is geschikt voor concentratiewerk, administratie en online overleg. Het kantoor is de plek voor ontmoeting en samenwerking. Als werkgever faciliteren we dit en willen we medewerkers stimuleren om meer verantwoordelijkheid te nemen voor de organisatie van hun werk. Dit bevordert planmatig werken, outputgericht sturen en een betere balans tussen werk en privé. Het draagt bovendien bij aan de duurzaamheidsdoelen van de gemeente.
Gemeente Achtkarspelen
76
Begroting 2026-2029
Rechtmatigheidsverantwoording Vanaf de jaarrekening 2023 legt het college verantwoording af over naleving van financiële regels. Het gaat om regels rond subsidies, Europese aanbestedingen en uitgaven die niet vooraf begroot waren. De verantwoording richt zich op drie criteria: • • •
begrotingscriterium: uitgaven moeten binnen de budgetten blijven; voorwaardencriterium: er moet aan gestelde voorwaarden zijn voldaan; misbruik en oneigenlijk gebruik: middelen moeten rechtmatig en doelmatig worden besteed.
Personeel en organisatie In 2025 stond de opbouw van de organisatie centraal. Nieuwe en bestaande medewerkers zijn inmiddels grotendeels ingewerkt, maar door de ontvlechting en beperkte ervaring van nieuwe medewerkers duurde dit langer dan verwacht. In de eerste helft van 2026 blijft inhuur nodig om kennis en capaciteit te borgen en om vacatures tijdelijk te vullen. In 2026 staat de verdere doorontwikkeling naar een professionele organisatie centraal. Dit doen we door een strategische personeelsplanning, een opleidingsplan, een medewerkerstevredenheidsonderzoek en een brede organisatieevaluatie.
Gemeente Achtkarspelen
77
Begroting 2026-2029
2.2.6 Verbonden partijen De gemeente Achtkarspelen heeft ervoor gekozen om bepaalde processen onder te brengen bij gespecialiseerde organisaties. De gemeente blijft daarbij altijd verantwoordelijk. De beleidsvoornemens per verbonden partij zijn terug te vinden in de betreffende programma’s. Wat zijn verbonden partijen? Volgens het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) is sprake van een verbonden partij als de gemeente daarin een bestuurlijk én een financieel belang heeft. •
•
Bestuurlijk belang betekent dat de gemeente zeggenschap heeft via vertegenwoordiging in het bestuur of via stemrecht namens de gemeente. Er is geen bestuurlijk belang als er alleen sprake is van een adviserend lidmaatschap of een benoemings- of voordrachtsrecht. Financieel belang betekent dat de gemeente middelen ter beschikking heeft gesteld die niet verhaalbaar zijn bij faillissement, of waarvoor de gemeente aansprakelijk is als de partij haar verplichtingen niet nakomt.
Indeling verbonden partijen De verbonden partijen van Achtkarspelen zijn onderverdeeld in: • gemeenschappelijke regelingen • vennootschappen en coöperaties • stichtingen en verenigingen Beleidskader en uitgangspunten De raad heeft de beleidsnotitie Grip op verbonden partijen 8KTD vastgesteld. Dit vormt het kader voor samenwerking met verbonden partijen. Bij het oprichten van of deelnemen aan een nieuwe verbonden partij gelden de volgende uitgangspunten: • • •
Het college betrekt de raad vroegtijdig bij het proces. Dit start zodra de vraag speelt of deelname gewenst is. Bij oprichting van een gemeenschappelijke regeling kan een adviescommissie van raadsleden worden ingesteld. Het college neemt een besluit op basis van een afwegingskader. Dit kader beschrijft de risico’s (bestuurlijk, financieel, professioneel, rolvermenging) en aspecten zoals governance, integriteit en publiek belang. In de raadsvoorstellen wordt toegelicht hoe sturing, beheersing, verantwoording en toezicht zijn ingericht.
Daarnaast hanteert het college de volgende uitgangspunten: • • • • •
Achtkarspelen neemt alleen deel in verbonden partijen die een publieke taak uitvoeren. De gemeente kiest in principe voor een publiekrechtelijke rechtsvorm. Alleen als dat niet mogelijk is, wordt deelgenomen in een privaatrechtelijke vorm. Er wordt gestreefd naar analyse en rapportage over doelmatigheid en doeltreffendheid van de activiteiten, ten behoeve van de raad. Het college rapporteert jaarlijks aan de raad over de financiële resultaten van de verbonden partijen en de risico’s voor de gemeente. Gemeentelijke vertegenwoordigers krijgen frequent de gelegenheid om in de raad informatie te geven over ontwikkelingen bij verbonden partijen.
Gemeente Achtkarspelen
78
Begroting 2026-2029
Gemeenschappelijke regeling Naam
Sociale Werkvoorziening Fryslân
alle bedragen x € 1.000
(zie ook programma Sociaal domein)
vestigingsplaats
Drachten
openbaar belang
n.v.t.
visie op de verbonden partij
n.v.t.
beleidsvoornemens
n.v.t.
actuele ontwikkelingen
De enige verbondenheid van de gemeenten is de vergoeding die wordt betaald voor de ambtelijke ondersteuning van de G.R. De gemeente is geen aandeelhouder meer van Caparis N.V. en neemt diensten af op basis van dienstverleningsovereenkomsten. 2024 2025 2026
financieel belang gemeente
€4
€4
€4
deelneming in %
0,0
0,0
0,0
bestuurlijk belang
1 lid in het Algemeen Bestuur
risicoprofiel
[Laag]
Kerncijfers
2024
2025
2026
Eigen vermogen begin
€0
€0
€0
einde
€0
€0
€0
begin
€0
€0
€0
einde
€0
€0
€0
begroot
€0
€0
€0
werkelijk
€0
€0
€0
Vreemd vermogen
Verwacht resultaat
Bron
Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren
Toelichting 2026
Aan de GR is een bijdrage verschuldigd in de kosten van ambtelijke ondersteuning.
Gemeente Achtkarspelen
79
Begroting 2026-2029
Naam
Veiligheidsregio Fryslân
alle bedragen x € 1.000
(zie ook programma Veiligheid)
vestigingsplaats
Leeuwarden
openbaar belang
De Veiligheidsregio Fryslân - bestaande uit de GGD, Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen (GHOR) en de Brandweer Fryslân - is een gemeenschappelijke regeling van alle Friese gemeenten en verzorgt de wettelijke taken op het gebied van veiligheid en gezondheid voor alle inwoners van Fryslân.
visie op de verbonden partij
De gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Fryslân is een organisatie die een bijdrage levert aan de veiligheid en de gezondheid van de inwoners van Fryslân. Het betreft de uitvoering van wettelijke taken, zoals bepaald in de Wet Publieke gezondheid (WPG) en de wet Veiligheidsregio's.
beleidsvoornemens
In de begroting en de meerjarenkoers 2023-2026 van de Veiligheidsregio Fryslân met daarin opgenomen de beleidsvoornemens, wordt onderscheid gemaakt in drie programma’s: • gezondheid, • crisisbeheersing • brandweer De governance van de regeling bestaande uit twee bestuurscommissies (gezondheid en veiligheid), sluit hierop aan. De huidige economische omstandigheden (hoge inflatie, tekorten aan materiaal en de krappe arbeidsmarkt) hebben ook zijn weerslag op de bedrijfsvoering binnen de Veiligheidsregio. De gemeenschappelijke regeling is aangepast n.a.v. wettelijke wijzigingen. 2024 2025 2026
actuele ontwikkelingen
financieel belang gemeente deelneming in % bestuurlijk belang
risicoprofiel Kerncijfers
€ 3.055
€ 3.579
€ 3.629
3,9
4,0
4,0
Elke gemeente in Friesland heeft 1 stem (stemverhouding: 1/18) in het Algemeen Bestuur. De burgemeester van de gemeente Leeuwarden is voorzitter van het Algemeen Bestuur van de regeling en van de bestuurscommissie Veiligheid. [Hoog] 2024
2025
2026
Eigen vermogen begin
€ 8.868
€ 6.410
€ 4.702
einde
€ 10.662
€ 5.930
€ 3.305
begin
€ 82.448
€ 93.559
€ 101.237
einde
€ 87.343
€ 102.023
€ 113.059
begroot
€0
€0
€0
werkelijk
€ -3.643
Vreemd vermogen
Verwacht resultaat
Bron
Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren
Toelichting 2026
Bron: Programmabegroting 2026
Gemeente Achtkarspelen
80
Begroting 2026-2029
Naam
Welstandscommissie Hûs en Hiem
alle bedragen x € 1.000
(zie ook programma Volkshuisvesting, RO en stedelijke vern)
vestigingsplaats
Leeuwarden
openbaar belang
Welstandsadvisering Hûs en Hiem brengt welstandsadvies uit aan de gemeente. De kosten worden doorberekend in de leges. Het objectief en onafhankelijk laten toetsen van bouwvoornemens.
visie op de verbonden partij
Het voorzien van de gemeente in de welstandsadvisering als bedoeld in de Woningwet en advisering over toepassing van de Monumentenwet en de Monumentenverordening.
beleidsvoornemens
· Het voorzien van de gemeenten in de welstandsadvisering als bedoeld in de Woningwet; · Het geven van adviezen over algemene welstandsvraagstukken aan gemeenten, andere openbare lichamen en aan particulieren, de laatsten voor zover het een tweede onafhankelijke beoordeling betreft van bouwplannen gelegen buiten de aan de Gemeenschappelijke Regeling deelnemende gemeenten; · Het voorzien van de gemeenten in de advisering over de toepassing van de Monumentenwet en de Monumentenverordening.
actuele ontwikkelingen
Verrekening resultaat naar rato inwoneraantal. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet kan ook de welstandsadvisering een andere vorm krijgen. 2024 2025 2026
financieel belang gemeente
€ 63
€0
€0
deelneming in %
4,2
0,0
0,0
bestuurlijk belang
risicoprofiel
Een wethouder van de gemeente is lid van het Algemeen Bestuur van Hûs en Hiem. Elke gemeente in Friesland heeft 1 stem (stemverhouding: 1/18) [Laag]
Kerncijfers
2024
2025
2026
Eigen vermogen begin
€ 257
€ 383
€ 383
einde
€ 383
€ 383
€ 383
begin
€ 453
€ 425
€ 386
einde
€ 425
€ 386
€ 364
begroot
€0
€0
€0
werkelijk
€ 123
Vreemd vermogen
Verwacht resultaat
Bron
Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren
Toelichting 2026
-
Gemeente Achtkarspelen
81
Begroting 2026-2029
Naam
FUMO (Fryske Utfieringsorganisaasje Miljeu en Omjouwing)
alle bedragen x € 1.000
(zie ook programma Volksgezondheid en milieu)
vestigingsplaats
Grou
openbaar belang
Bijdrage leveren aan een schone, gezonde, veilige en duurzame leefomgeving. Dit door het toezichthouden en vergunningverlenen op het gebied van milieu.
visie op de verbonden partij
De Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) is een gemeenschappelijke regeling van provincie, gemeenten en waterschap in Friesland. De gemeente heeft een deel van haar milieutaken op het gebied van vergunningverlening en toezicht houden verplicht aan deze organisatie uitbesteed. Het betreft de uitvoering van wettelijke taken.
beleidsvoornemens
In de begroting 2026 en Uitvoerings-en Handhavingsstrategie 2025-2028 wordt uiteengezet wat de beleidsvoornemens zijn voor 2026. Per 01-01-2024 treedt de Omgevingswet in werking. Hierdoor is het takenpakket van de FUMO uitgebreid, dit betekent dat zij meer taken gaan uitvoeren voor de gemeente. Door deze uitbreiding van taken is de deelnemersbijdrage in de afgelopen jaren verhoogd. Uitvoeringsopgave voortvloeiend uit de Rapportage van de commissie van Aartsen. 2024 2025 2026
actuele ontwikkelingen
financieel belang gemeente deelneming in %
€ 480
€ 617
€ 633
2,4
2,8
2,7
bestuurlijk belang
1 lid in het algemeen bestuur
risicoprofiel
[Middel]
Kerncijfers
2024
2025
2026
Eigen vermogen begin
€ 1.279
€ 1.200
€ 800
einde
€ 840
€ 1.200
€ 800
begin
€ 200
€ 3.000
€ 4.755
einde
€ 200
€ 3.000
€ 4.755
begroot
€0
€0
€0
werkelijk
€ 362
Vreemd vermogen
Verwacht resultaat
Bron
Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren
Toelichting 2026
Het financieel belang is bepaald op basis van de begrote deelnemersbijdrage van de gemeente te delen op de totale deelnemersbijdragen. Bovenstaande cijfers zijn gebaseerd op de conceptbegroting 2026 van de FUMO. De verwachting is dat deze in december 2025 wordt vastgesteld door het Algemeen Bestuur incl. zienswijzen.
Gemeente Achtkarspelen
82
Begroting 2026-2029
Naam
Recreatieschap Marrekrite
alle bedragen x € 1.000
(zie ook programma Sport, cultuur en recreatie)
vestigingsplaats
Grou
openbaar belang
Beheer van de toeristische voorzieningen op water en land in de provincie. Aanleg en onderhoud aanlegvoorzieningen watersport, onderhoud fietsknooppunten.
visie op de verbonden partij
Recreatieschap Marrekrite is er om de toeristische basisinfrastructuur op water en land in Fryslân in stand te houden en verder te ontwikkelen. De ontsluiting van toeristische routes is van cruciaal belang voor het faciliteren van recreanten en gasten.
beleidsvoornemens
Recreatieschap Marrekrite is er om de toeristische basisinfrastructuur op water en land in Fryslân in stand te houden en verder te ontwikkelen. De ontsluiting van toeristische routes is van cruciaal belang voor het faciliteren van recreanten en gasten.
actuele ontwikkelingen
Marrekrite zal in overleg met de provincie voor de komende jaren een baggerplan opstellen. Het is moeilijk om de waterdiepte op alle aanlegplaatsen in beeld te brengen in verband met de grote hoeveelheid slibverplaatsing. In eerste instantie zijn de drukbezochte vaarroutes eerst in kaart worden gebracht. 2024 2025 2026
financieel belang gemeente
€ 17
€0
€0
deelneming in %
1,1
0,0
0,0
bestuurlijk belang risicoprofiel
Vertegenwoordiging in het algemeen bestuur door de wethouder (stemverhouding: 1/18). [Middel]
Kerncijfers
2024
2025
2026
Eigen vermogen begin
€ 4.328
€ 4.256
€ 3.709
einde
€ 4.256
€ 3.709
€ 3.683
begin
€ 4.894
€ 6.861
€ 7.850
einde
€ 6.861
€ 7.850
€ 9.383
begroot
€ 10
€ -4
€ 24
werkelijk
€ 128
Vreemd vermogen
Verwacht resultaat
Bron
Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren
Toelichting 2026
-
Gemeente Achtkarspelen
83
Begroting 2026-2029
Naam
Werkmaatschappij Achtkarspelen-Tytsjerksteradiel
alle bedragen x € 1.000
(zie ook programma Bestuur en ondersteuning)
vestigingsplaats
Buitenpost/Burgum
openbaar belang
De Werkmaatschappij 8KTD is per 1 januari 2025 ontbonden. Het betrof een samenwerkingsverband op basis van een gemeenschappelijke regeling tussen de gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel, waarbij gezamenlijk taken op het terrein van dienstverlening en bedrijfsvoering worden uitgevoerd, die leiden tot een behoud van de kwaliteit van de dienstverlening aan onze inwoners. De samenwerking in deze vorm is beëindigd. De bestaande gemeenschappelijke regeling Werkmaatschappij 8KTD is omgezet naar een bedrijfsvoering organisatie voor ICTdienstverlening, genaamd BVO-ICT.
visie op de verbonden partij
N.v.t.
beleidsvoornemens
Hiervoor wordt verwezen naar de begroting 2026-2029 van de Werkmaatschappij 8KTD
actuele ontwikkelingen
Beide deelnemende gemeenten hebben besloten genomen de samenwerking in de Werkmaatschappij te beëindigen. Dit wordt met ingang van 2025 geëffectueerd met uitzondering van ICT. De samenwerking op dat onderdeel gaat (voor maximaal drie jaar) door in de BVO-ICT. 2024 2025 2026
financieel belang gemeente
€ 21.165
€ 23.830
€ 2.713
49,8
49,4
49,8
deelneming in % bestuurlijk belang
risicoprofiel Kerncijfers
Aan een bedrijfsvoeringsorganisatie kunnen uitsluitend colleges deelnemen zodat sprake is van een zogenaamde collegeregeling. De bestuursstructuur van de bedrijfsvoeringsorganisatie is een enkelvoudig bestuur. De rol van eigenaar wordt ingevuld door het bestuur. De invulling van dit bestuur wordt bepaald door de deelnemende gemeente. Uitgegaan wordt van één collegelid (en één vervanger) per gemeente. [Laag] 2024
2025
2026
Eigen vermogen begin
€ 6.323
einde
€ 2.568
Vreemd vermogen begin
€ 1.052
einde
€ 1.530
Verwacht resultaat begroot
€0
werkelijk
€0
Bron
Gemeente Achtkarspelen
Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren
84
Begroting 2026-2029
Toelichting 2026
De begroting van 2026 sluit uiteindelijk met een saldo van € 0, doordat de gemeente Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel volledig bijdragen in de kosten in de WM8KTD. Het totaal van bijdragen van beide gemeenten bedraagt € 5.450.000. De verdeling in bijdrage voor beide gemeenten is als volgt: ● Achtkarspelen 2.713.000 ● Tytsjerksteradiel 2.736.000
Gemeente Achtkarspelen
85
Begroting 2026-2029
Gemeenschappelijke regeling (licht) Naam
Mobiliteitsbureau Noordoost Fryslân
alle bedragen x € 1.000
(zie ook programma Sociaal domein)
vestigingsplaats
Dokkum
openbaar belang
Via het mobiliteitsbureau wordt uitvoering gegeven aan gemeentelijke vervoerstaken; WMO-vervoer, leerlingen-, gymvervoer (via "JoBinder") Achterliggende visie voor oprichting van deze lichte GR is het door samenwerking efficiënt en kostenbesparend regionaal organiseren van vervoerstromen uit WMO-, leerlingen- en gymvervoer.
visie op de verbonden partij
beleidsvoornemens
Het mobiliteitsbureau werkt met een regiemodel. Gemeenten en provincie zijn verantwoordelijk voor het beleid. Het mobiliteitsbureau is verantwoordelijk voor contractmanagement, doorontwikkeling systeem en planning van de ritten. De uitvoering daarvan ligt bij de vervoerders. De bijdrage betreft zowel de feitelijke vervoerskosten als ook een gemeentelijk aandeel in systeemkosten, beheer, kostenbeheersing en rapportage.
actuele ontwikkelingen
In verband met het aflopen van het contract vervoer (per 1-12027) zal de aanbesteding in 2026 naar verwachting worden afgerond. 2024 2025 2026
financieel belang gemeente deelneming in % bestuurlijk belang risicoprofiel Kerncijfers
€ 1.450
€ 1.537
€ 1.599
21,9
21,5
21,5
Het bestuur van de GR wordt gevormd door een vertegenwoordiger uit de deelnemende partijen. [Middel] 2024
2025
2026
Eigen vermogen begin
€0
€0
€0
einde
€0
€0
€0
begin
€ 1.015
€ 768
einde
€ 768
Vreemd vermogen
Verwacht resultaat begroot
€0
€0
€0
werkelijk
€0
€0
€0
Bron
Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren
Toelichting 2026
Het mobiliteitsbureau kent geen eigen vermogen. De mee- en tegenvallers worden direct verrekend met de deelnemende partijen.
Gemeente Achtkarspelen
86
Begroting 2026-2029
Stichting/ Vereniging Naam
Stichting Sportcentrum 8kspelen
alle bedragen x € 1.000
(zie ook programma Sport, cultuur en recreatie)
vestigingsplaats
Gemeente Achtkarspelen
openbaar belang visie op de verbonden partij beleidsvoornemens actuele ontwikkelingen
De overgang van de exploitatie van het zwembad van de stichting naar de gemeente is uitgewerkt, het zwembad is onderdeel van de gemeentelijke begroting geworden. De stichting moet nog opgeheven worden. 2024 2025 2026
financieel belang gemeente
€0
deelneming in %
100,0
bestuurlijk belang
college vormt bestuur
risicoprofiel
[Laag]
Kerncijfers
2024
2025
2026
Eigen vermogen begin
€ 198
einde Vreemd vermogen begin
€0
einde
€0
Verwacht resultaat begroot werkelijk Bron
Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren
Toelichting 2026
-
Gemeente Achtkarspelen
87
Begroting 2026-2029
Naam
Stichting MOA
alle bedragen x € 1.000
(zie ook programma Sociaal domein)
vestigingsplaats
Surhuisterveen
openbaar belang
De gemeente heeft de wettelijke taak om inwoners te laten participeren naar vermogen. Dit op grond van de Wet sociale werkvoorziening, de Participatiewet en de Wet maatschappelijke ondersteuning.
visie op de verbonden partij
De gemeente Achtkarspelen beschikt over een lokaal participatiebedrijf waarin inwoners activiteiten kunnen ontwikkelen die ze dichter bij de arbeidsmarkt brengen of lokaal van waarde laten zijn. Per 1 januari 2017 is de MOA van start gegaan. De MOA bestaat uit twee bedrijfsonderdelen. De afdeling MOAi Wurk geeft vorm aan (arbeids)participatie en arbeidsmatige dagbesteding op grond van de Wmo. De afdeling MOAi Grien verricht groenwerkzaamheden voor de gemeente Achtkarspelen. Hiervoor worden SW-medewerkers ingezet die zijn overgenomen van de GR SW Fryslân.
beleidsvoornemens
actuele ontwikkelingen
Op het moment van schrijven wordt gewerkt aan het vormgeven van een nieuw governance structuur 2024 2025 2026
financieel belang gemeente deelneming in % bestuurlijk belang risicoprofiel Kerncijfers
€ 1.645
€ 1.727
€ 1.814
100,0
100,0
100,0
Het bestuur van MOA wordt gevormd door het college B&W van de gemeente Achtkarspelen. [Middel] 2024
2025
2026
Eigen vermogen begin
€ 449
einde
€ 341
€ 341
€ 341
Vreemd vermogen begin
€ 829
einde
€ 936
€ 1.034
€ 1.034
Verwacht resultaat begroot
€0
€0
€0
werkelijk Bron
Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren
Toelichting 2026
De cijfers zijn conceptcijfers. De definitieve jaarrekening is nog niet beschikbaar.
Gemeente Achtkarspelen
88
Begroting 2026-2029
Vennootschap/ Coöperatie Naam
Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân, OVEF
alle bedragen x € 1.000
(zie ook programma Verkeer, vervoer en waterstaat)
vestigingsplaats
Leeuwarden
openbaar belang
Het collectief inkopen van energie (gas en elektriciteit) en laadinfrastructuur tegen gunstige voorwaarden.
visie op de verbonden partij
n.v.t.
beleidsvoornemens
Het opzetten van een zelfleveringsmodel voor elektriciteit, waarbij het mogelijk wordt om direct van de lokale/regionale energieproducenten aan te kopen en niet meer middels een Europese aanbesteding.
actuele ontwikkelingen
Het zelfleveringsmodel waarbij OVEF zelf wil optreden als energieleverancier kent hele andere operationele risico's als een collectieve inkoop bij een bestaande energieleverancier. Over dit onderwerp is de OVEF met de verschillende deelnemende leden volop in gesprek. 2024 2025 2026
financieel belang gemeente
€0
€0
€0
deelneming in %
4,2
4,2
4,2
bestuurlijk belang risicoprofiel
Gemeente heeft 2 stemmen in de algemene ledenvergadering van de coöperatie (totaal 48 stemmen). [Hoog]
Kerncijfers
2024
2025
2026
Eigen vermogen begin
€ 129
€ 129
€ 129
€ 2.575
€ 2.575
€ 2.575
€0
€0
€0
einde Vreemd vermogen begin einde Verwacht resultaat begroot werkelijk Bron
Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren
Toelichting 2026
-
Gemeente Achtkarspelen
89
Begroting 2026-2029
Naam
Stedin NV
alle bedragen x € 1.000
(zie ook programma Bestuur en ondersteuning)
vestigingsplaats
Rotterdam
openbaar belang
Energietransport
visie op de verbonden partij
Dit betreft een historisch aandeelhouderschap vanuit het gemeentelijke gasbedrijf. De dividenduitkering wordt gebruikt als algemeen dekkingsmiddel. De visie van Stedin is het mogelijk maken van de energietransitie door voldoende transportcapaciteit voor elektriciteit en gas te bieden. En daarnaast door nieuwe energiediensten te faciliteren, voor te bereiden op alternatieve warmtevoorziening en zelf te verduurzamen, terwijl Stedin de kwaliteit van dienstverlening verder verbetert en de leveringszekerheid hooghoudt.
beleidsvoornemens
Gemeente Achtkarspelen
Stedin beheert en onderhoudt de energienetten in een groot deel van Utrecht, Zeeland en Zuid-Holland. Binnen ons verzorgingsgebied zorgen we ervoor dat ruim 2,3 miljoen huishoudens en zakelijke klanten over energie beschikken om te wonen, werken en ondernemen. Het verzorgingsgebied omvat drie van de vier grootste steden van Nederland, de Rotterdamse en Zeeuwse havens en grote industrie en glastuinbouw. Ook hoort een deel van Noord-Holland en Friesland bij ons verzorgingsgebied.
90
Begroting 2026-2029
actuele ontwikkelingen
In de afgelopen periode zijn veel acties geweest om ervoor te zorgen dat Stedin over voldoende kapitaal beschikt voor de noodzakelijke investeringen in betrouwbare netten en de energietransitie. In 2021 hebben de aandeelhouders (waaronder Achtkarspelen) gezamenlijk € 200 miljoen gestort. In 2023 is de Staat als medeaandeelhouder toegetreden, met een kapitaalinjectie van € 500 miljoen. In 2024 zijn ook de provincies Utrecht en Zeeland aandeelhouder geworden, en nog 7 Utrechtse en 12 Zeeuwse gemeenten. Door de toetreding van andere partijen is ons relatieve aandelenbelang iets gedaald. Dit past in het streven naar een evenwichtig aandeelhouderschap. De verduurzaming en elektrificatie van Nederland gaan razendsnel; heel veel sneller dan gedacht. Zo is in het Rotterdamse havengebied de groei die was voorzien tussen 2020 en 2030 al in 2022 bereikt. De snelle elektrificatie heeft als gevolg dat de klimaatdoelen voor het eerst binnen bereik zijn. Dat is fantastisch, maar die enorme versnelling van verduurzamingsplannen brengt ook uitdagingen met zich mee. In dit investeringsplan is ook de aanscherping van 49% naar 55% CO2-reductie voor het eerst meegenomen. Logischerwijs stijgt ons werkpakket daarom aanzienlijk. We investeren momenteel bijna 800 miljoen euro per jaar in onze gas- en elektriciteitsnetten; een stijging van 20% ten opzichte van twee jaar geleden.
Toch kunnen we de versnelling nu niet bijbenen. Er is een verschil zichtbaar in ons Investeringsplan tussen wat we moeten realiseren om aan de vraag te voldoen en wat we kunnen doen. Oorzaken zijn lange doorlooptijden van vergunningen en een tekort aan (technisch) personeel en ruimte om te bouwen. Desondanks richten we ons in dit Investeringsplan 2024 op een ambitieuze opschaling nDe verduurzaming en elektrificatie van Nederland gaan razendsnel; heel veel sneller dan gedacht. Zo is in het Rotterdamse havengebied de groei die was voorzien tussen 2020 en 2030 al in 2022 bereikt. De snelle elektrificatie heeft als gevolg dat de klimaatdoelen voor het eerst binnen bereik zijn. Dat is fantastisch, maar die enorme versnelling van verduurzamingsplannen brengt ook uitdagingen met zich mee. In dit investeringsplan is ook de aanscherping van 49% naar 55% CO2-reductie voor het eerst meegenomen. Logischerwijs stijgt ons werkpakket daarom aanzienlijk. We investeren momenteel bijna 800 miljoen euro per jaar in onze gas- en elektriciteitsnetten; een stijging van 20% ten opzichte van twee jaar geleden. Toch kunnen we de versnelling nu niet bijbenen. Er is een verschil zichtbaar in ons Investeringsplan tussen wat we moeten realiseren om aan de vraag te voldoen en wat we kunnen doen.
Oorzaken zijn lange doorlooptijden van vergunningen en een tekort aan (technisch) personeel en ruimte om te bouwen. Desondanks richten we ons in dit Investeringsplan 2024 op een ambitieuze opschaling naar ongeveer 1,2 miljard euro in 2026. Dit is financieel nu mogelijk door het toetreden van Rijksoverheid als aandeelhouder. 2024 2025 2026
financieel belang gemeente
€ 947
€ 947
€ 947
deelneming in %
0,19
0,17
0,17
bestuurlijk belang
Deelname aandelenkapitaal
risicoprofiel
[Middel]
Gemeente Achtkarspelen
91
Begroting 2026-2029
Kerncijfers
2024
2025
begin
€ 3.221.000
€ 3.370.000
einde
€ 3.370.000
2026
Eigen vermogen
Vreemd vermogen begin
€ 5.063.000
einde
€ 5.704.000
€ 5.704.000
Verwacht resultaat begroot werkelijk Bron
Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren
Toelichting 2026
In Friesland verzorgt Stedin het gasnet in 6 gemeenten, waarvan 4 gemeenten ook aandelen bezitten. Alliander verzorgt het elektriciteitsnet. Stedin investeert veel in de verzwaring van de elektriciteitsnetten elders, in Zuid-Holland, Utrecht en Zeeland. Samen met de Noord-Hollandse aandeelhouders (waar Stedin ook alleen gas verzorgt) worden meerdere wegen verkend om het aandelenbezit in Stedin beter in balans te brengen met het openbaar belang van energievoorziening dat Stedin in onze gemeente verzorgt.
Gemeente Achtkarspelen
92
Begroting 2026-2029
Naam
Afvalsturing Friesland N.V. (handelsnaam Omrin)
alle bedragen x € 1.000
(zie ook programma Volksgezondheid en milieu)
vestigingsplaats
Leeuwarden
openbaar belang
Afvalsturing Friesland NV houdt zich binnen het Omrin concern bezig met de verwerking van afval. Belangrijke locaties zijn Ecopark De Wierde nabij Oudehaske waar via nascheiding de afvalstromen zoveel mogelijk worden gescheiden en via vergisting energie wordt opgewekt. De Reststoffen Energie Centrale (REC) te Harlingen is een andere belangrijke locatie waar het overgebleven afval na scheiding wordt verbrand. Hierbij wordt gelijktijdig energie opgewekt.
visie op de verbonden partij
OMRIN is een toonaangevende publieke partij actief in de gehele afvalketen van inzameling tot en met verwerking, inclusief advisering en afzet van deelstromen en het beheer van de openbare ruimte. Hierbij zijn duurzaamheid en zo laag mogelijke maatschappelijke kosten leidende principes. OMRIN is van en voor de overheid; commerciële activiteiten dienen ter ondersteuning van publieke taken.
beleidsvoornemens
Hiervoor wordt verwezen naar het strategiedocument Omrin 20252029.
actuele ontwikkelingen 2024
2025
2026
financieel belang gemeente
€ 54
€ 54
€ 54
deelneming in %
2,8
2,8
2,8
bestuurlijk belang
risicoprofiel Kerncijfers
De gemeente heeft een belang van 2,76% in Afvalsturing Friesland NV. Daarmee heeft de gemeente naar rato zeggenschap in de Algemene vergadering van Aandeelhouders van Afvalsturing Friesland NV. Het gehele aandelenkapitaal van Afvalsturing Friesland NV is in publieke handen bij Nederlandse gemeenten. Alle Friese gemeenten zijn ook aandeelhouder en tevens oprichter van de NV. [Laag] 2024
2025
2026
Eigen vermogen begin
€ 78.528
einde
€ 83.562
Vreemd vermogen begin
€ 106.366
einde
€ 131.694
Verwacht resultaat begroot
€ 4.047
werkelijk
€ 7.130
€ 2.805
€ 4.883
Bron
Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren
Toelichting 2026
De begroting van Afvalsturing Friesland NV bevat alleen een exploitatieprognose en geen meerjarenbalans.
Gemeente Achtkarspelen
93
Begroting 2026-2029
Naam
N.V. Fryslân Miljeu (handelsnaam Omrin)
alle bedragen x € 1.000
(zie ook programma Volksgezondheid en milieu)
vestigingsplaats
Leeuwarden
openbaar belang
NV Fryslân Miljeu is de entiteit binnen Omrin die zich bezighoudt met de inzameling van afval.
visie op de verbonden partij
OMRIN is een toonaangevende publieke partij actief in de gehele afvalketen van inzameling tot en met verwerking, inclusief advisering en afzet van deelstromen en het beheer van de openbare ruimte. NV Fryslân Miljeu is de entiteit waarin de afvalinzameling binnen Omrin plaatsvindt.
beleidsvoornemens actuele ontwikkelingen
Hiervoor wordt verwezen naar het strategiedocument Omrin 20252029. Afvalsturing Friesland richt zich op de nascheiding van herbruikbare materialen uit huishoudelijk afval. Daarvoor ontvangt zij afvalstromen van onder meer de gemeente Achtkarspelen. De gemeente heeft een verantwoordelijkheid als het gaat om het verwerken van huishoudelijk afval op een efficiënte en milieuvriendelijke manier. Tevens is de doelstelling van de gemeente om met een goede afvalscheiding (ook bij de bron) de verwerkingskosten laag te houden. Om deze doelstellingen te bereiken wordt de uitvoering door Afvalsturing Friesland NV uitgevoerd. De Reststoffen Energiecentrale (REC) die door Afvalsturing in 2011 is gestart, beschikt over een grote capaciteit die – naast de scheiding van afvalstromen – zorgt voor acceptabele verwerkingskosten. Dit gewenste effect wordt teruggezien in de lokale heffingen.
2024
2025
2026
financieel belang gemeente
€ 50
€ 50
€ 50
deelneming in %
2,7
2,7
2,7
bestuurlijk belang
risicoprofiel Kerncijfers
De gemeente is voor 2,7% aandeelhouder in het totaal eigen vermogen van NV Fryslan Miljeu op basis van letteraandelen B en heeft naar rato zeggenschap in de vennootschap in de Algemene vergadering van Aandeelhouders (AvA). Deze letteraandelen B zijn gekoppeld aan de BV Fryslân Miljeu Noordoost waar het oorspronkelijk gemeentelijke reinigingsbedrijf van Achtkarspelen is ingebracht. [Laag] 2024
2025
2026
Eigen vermogen begin
€ 11.572
einde
€ 13.030
Vreemd vermogen begin
€ 23.731
einde
€ 24.773
Verwacht resultaat begroot
Gemeente Achtkarspelen
94
Begroting 2026-2029
werkelijk
€ 1.621
Bron
Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren
Toelichting 2026
N.V. Fryslân Milieu verstrekt geen begroting. Via een brief heeft Fryslân Miljeu wel aangekondigd dat hun tarieven in 2026 met minimaal 6% gaan stijgen. Hiermee is ook rekening gehouden bij de bepaling van de afvalstoffenheffing 2026.
Gemeente Achtkarspelen
95
Begroting 2026-2029
Naam
BNG Bank NV
alle bedragen x € 1.000
(zie ook programma Bestuur en ondersteuning)
vestigingsplaats
Den Haag
openbaar belang
De BNG draagt duurzaam bij aan het laag houden van de kosten van maatschappelijke voorzieningen voor de burger. Het eigenaarschap van gemeenten, provincies en de Staat, en ook het door de statuten beperkte werkterrein van de bank, bieden financiers het vertrouwen dat het risico van kredietverlening aan dit instituut zeer beperkt is. De BNG bundelt de uiteenlopende vraag van klanten tot een beroep op de financiële markten dat aansluit op de behoefte van beleggers wat betreft volume, liquiditeit en looptijd. Door de combinatie van beide elementen heeft de bank een uitstekende toegang tot financieringsmiddelen tegen zeer scherpe prijzen, die weer worden doorgegeven aan decentrale overheden en aan instellingen voor het maatschappelijk belang. Dat leidt voor de burger uiteindelijk tot lagere kosten van voorzieningen. De BNG is een bank van en voor overheden en instellingen voor het maatschappelijk belang en is een betrouwbare en solide dienstverlener. De deelname in het aandelenkapitaal zien wij als een duurzame belegging.
visie op de verbonden partij
beleidsvoornemens
De gemeente neemt deel in het aandelenkapitaal en is bij de bank aangesloten voor het betalingsverkeer. Er zijn geen voornemens dit te veranderen.
actuele ontwikkelingen
De hoogte van de nettowinst is met onzekerheden omgeven, omdat de bank geen voorspelling kan doen over de ontwikkeling van de ongerealiseerde marktwaardeveranderingen. Een betrouwbare schatting van de nettowinst voor 2026 kan de bank daarom niet maken. 2024 2025 2026
financieel belang gemeente deelneming in %
€ 220
€ 220
€ 220
0,2
0,2
0,2
bestuurlijk belang
Deelname in het aandelenkapitaal
risicoprofiel
[Laag]
Kerncijfers
2024
2025
begin
€ 4.721.000
€ 4.777.000
einde
€ 4.777.000
2026
Eigen vermogen
Vreemd vermogen begin
€ 110.819.000
einde
€ 123.614.000
€ 123.614.000
Verwacht resultaat begroot werkelijk Bron
Gemeente Achtkarspelen
€ 294.000 Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren
96
Begroting 2026-2029
Toelichting 2026
De hoogte van de nettowinst is met onzekerheden omgeven, omdat de bank geen voorspelling kan doen over de ontwikkeling van de ongerealiseerde marktwaardeveranderingen. Een betrouwbare schatting van de nettowinst voor 2026 kan de bank daarom niet maken.
Overige samenwerkingsvormen Daarnaast kennen we nog overige samenwerkingsvormen, zoals de centrumregeling. Deze vorm kent geen eigen rechtspersoonlijkheid en is formeel gezien geen gemeenschappelijke regeling. En dus geen verbonden partij. Maar gelet op het belang van samenwerkingsverbanden kiezen we ervoor om deze, voor zover van toepassing, wel te presenteren. Centrumregeling Naam
Sociaal Domein Fryslân
alle bedragen x € 1.000
(zie ook programma Sociaal domein)
vestigingsplaats
Leeuwarden
openbaar belang
In het samenwerkingsverband gaat het om de uitvoering van de wettelijke taken op het gebied van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, Jeugdwet en Participatiewet. Door voor samenwerking te kiezen wordt getracht om de (zorgvragende) inwoners van de provincie op de meest klantvriendelijke en efficiënte wijze te helpen. Beleidsvoorbereiding ten behoeve van de wettelijke taken op terrein van jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning en participatie en de inkoop ten behoeve van wettelijke taken op het terrein van jeugdzorg en maatschappelijke ontwikkeling doelmatig en kwalitatief hoogwaardig te organiseren met de gezamenlijke Friese gemeenten.
visie op de verbonden partij
Friese gemeenten werken binnen het platform dat Sociaal Domein Fryslân (SDF) biedt, samen aan provinciaal beleid voor een krachtig sociaal domein Fryslân. Door de samenwerking is het mogelijk om één uniforme beleidslijn, werkwijze en centrale inkoop te organiseren in het sociaal domein. De gemeente Leeuwarden is centrumgemeente en voert voor alle 18 Friese gemeenten de inkoop, de daarmee samenhangende beleidsvoorbereiding en het financieel beheer uit.
beleidsvoornemens
In de begroting zijn geen beleidsvoornemens geformuleerd, omdat gemeenten afgesproken hebben om de scope en de governance te herijken.
actuele ontwikkelingen
De financiële huishouding van SDF is integraal opgenomen in de financiële huishouding van de gemeente Leeuwarden. De kosten voor uitvoering van de taken van de centrumgemeente worden verdeeld onder alle Friese gemeenten, deels op basis van inwonersaantal en deels op basis van het percentuele aandeel cliënten Jeugdwet. 2024
financieel belang gemeente deelneming in %
Gemeente Achtkarspelen
2025
2026
€ 160
€ 167
€ 269
4,0
4,0
4,3
97
Begroting 2026-2029
bestuurlijk belang
risicoprofiel Kerncijfers
Het college van de gemeente Leeuwarden heeft mandaat, volmacht en machtiging verkregen om alle besluiten te nemen ter uitvoering van de taken die in deze regeling zijn opgedragen aan de gemeente Leeuwarden. [Hoog] 2024
2025
2026
Eigen vermogen begin
€0
einde
€0
Vreemd vermogen begin
€0
einde
€0
Verwacht resultaat begroot
€0
werkelijk
€0
Bron
Jaarverslagen c.q. begrotingen van de betreffende jaren
Toelichting 2026
n de regeling is opgenomen dat voor- of nadelige resultaten worden verrekend met de deelnemers.
Gemeente Achtkarspelen
98
Begroting 2026-2029
2.2.7 Grondbeleid Grond is schaars en ruimte beperkt. Het gebruik van ruimte door de één heeft direct gevolgen voor de ander. Omdat grond en ruimte schaars zijn, heeft de overheid een belangrijke taak in het zorgvuldig inzetten en aanwenden ervan. Visie op grondbeleid De gemeente heeft haar ruimtelijke ambities voor de lange termijn vastgelegd in structuurvisies, zowel voor het hele grondgebied als voor specifieke delen. Het grondbeleid ondersteunt deze ambities en is een middel om maatschappelijke doelen te realiseren, zoals wonen, werken, natuur, sport, cultuur, recreatie, zorg en onderwijs. Sinds de vaststelling van de Nota Grondbeleid 2025–2028 handelen we volgens de daarin benoemde uitgangspunten. Daarbij is rekening gehouden met de afspraken uit het bestuursakkoord 2022–2026. Prognose Actualisering grondexploitaties Om inzicht te houden in de financiële stand van zaken actualiseren we de grondexploitaties jaarlijks. Deze actualisatie is opgenomen in de Meerjarenprognose Grondexploitatie (MPG). Geraamde bedragen worden vervangen door gerealiseerde bedragen, waardoor we zicht krijgen op de actuele boekwaarde. Zo ontstaat een onderbouwde prognose van de te verwachten resultaten. Indien nodig treffen of herzien we voorzieningen voor verliesgevende grondexploitaties.
Zowel het Besluit begroting en verantwoording (BBV) als de Nota Grondbeleid 2025– 2028 verplichten tot minimaal één actualisering per jaar. De raad stelt deze actualisaties impliciet vast via de begroting en de jaarrekening. Financiën van de grondexploitaties Een grondexploitatie is de financiële vertaling van een ruimtelijk plan. Het bevat een overzicht van kosten en opbrengsten van de productie van bouw- en woonrijpe grond, verdeeld over de tijd en rekening houdend met kostenstijgingen, opbrengsten en rentetoerekening. De functie van de grondexploitatie verschilt per fase: • Planvoorbereiding: instrument voor het berekenen van financiële gevolgen en het beoordelen van de haalbaarheid (beoordelen, kiezen, besluiten). • Planuitvoering: instrument voor het bewaken van de uitvoering (budgetteren, volgen, analyseren en afrekenen).
Boekwaarde 31-12-24
Nog te realiseren kosten
Nog te realiseren opbrengsten
Nog te verwachten winsten
304 Surhuisterveen - Lauwerskwartier fase 2
128.647
267.441
393.050
254.256
305 Harkema - Quakkenburg fase 3
-54.016
1.092.888
1.224.263
77.359
Totaal Bedrijventerreinen
74.631
1.360.329
1.617.313
331.615
57 Twijzel - Sportpark
-9.340
82.245
220.000
128.415
Totaal Woningbouw
-9.340
82.245
220.000
128.415
Totaal Grondexploitaties
65.291
1.442.574
1.837.313
460.030
Complex Project
Gemeente Achtkarspelen
99
Begroting 2026-2029
Grondprijzen Op basis van Europese regelgeving moet de gemeente marktconforme grondprijzen hanteren, ter voorkoming van ongeoorloofde staatssteun. Het beleid met betrekking tot grondprijzen is vastgelegd in de grondprijzenbrief, zoals ook naar verwezen vanuit de Nota Grondbeleid. In de grondprijzenbrief staat beschreven met welke werkwijze de marktconforme grondprijs gegarandeerd wordt bij verschillende situaties. Deze grondprijzenbrief wordt in 2026 geactualiseerd.
Gemeente Achtkarspelen
100