02 - Bijlage 1 - Programmabegroting 2026-2029
Tekst van het document
De wetwijziging wordt nu verwacht in 1 jan 2028. Caparis en MOA Wsw Vanaf 2015 is geen instroom in de Wsw meer mogelijk. Hiervoor is Beschut Werk (Participatiewet) in de plaats gekomen. De Wsw populatie neemt ieder jaar met 5-6% af door natuurlijk verloop. Voor 3 Wsw-plekken komt 1 Beschut werk plek terug.Deze afname heeft mogelijk gevolgen voor de continuïteit van de bedrijfsvoering van Caparis (ongeveer 100 Wsw-ers) en de MOA (38 Wsw-ers) die voor de gemeente de Wsw uitvoeren. Met Caparis is overeengekomen dat de gemeente vanaf 2025 de berekende Rijksbijdrage Wsw 1 op 1 beschikbaar stelt voor de uitvoering van de Wsw. Voor de MOA is nog de bestaande afspraak van kracht dat de gemeente een bijdrage verstrekt voor de dekking van de loonkosten en de overhead van MOA. Prijsontwikkeling regionaal vervoer door Jobinder In de raadsvergadering van 12 juni 2025 heeft de raad besloten om de prijsontwikkeling van het regionaal vervoer door Jobinder te verwerken in de begroting voor 2026. De bijdrage van onze gemeente aan de gemeenschappelijke regeling zal in 2026 ten opzichte van 2025 toenemen met € 56.432,-- exclusief btw. Verder is hierbij verondersteld dat de vervoersvolumes van de diverse vormen van doelgroepenvervoer stabiel blijven. Mocht dit toch anders blijken te zijn, dan heeft dat financiële gevolgen. Het huidige contract voor het Wmo- en leerlingenvervoer loopt eind 2026 af.
De aanbesteding voor het nieuwe contract loopt en zal naar verwachting begin 2026 leiden tot de gunning. Het Mobiliteitsbureau heeft aangegeven dat de krapte in voertuigen en chauffeurs en de verduurzaming van het wagenpark kunnen zorgen voor hogere kosten van het nieuwe contract. Project Huisvesting Statushouders Herbranda Het voormalig zorgpand Herbranda in Buitenpost wordt ingezet voor tijdelijke huisvesting van statushouders, in afwachting van doorstroom naar een sociale huurwoning. De raad heeft in 2023 besloten de exploitatie structureel in de begroting op te nemen. Zowel 2024 als 2025 sloten positief af. Voor 2026 wordt, ondanks onzekerheid over rijksregelingen, eveneens een positief saldo verwacht.
Gemeente Achtkarspelen
34
Begroting 2026-2029
Wat mag het kosten (Bedragen x € 1.000) Begroting
Meerjarenperspectief
2025
2026
verschil
2027
2028
2029
Lasten
48.661
50.594
-1.933
50.123
50.084
50.014
Baten
12.055
13.146
1.091
12.866
12.866
12.866
Saldo
-36.606
-37.448
-842
-37.257
-37.218
-37.149
Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2025 en 2026 betreffen: (V=Voordeel, N=Nadeel. Bedragen x € 1.000) Verklaring verschillen Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota Vroegsignalering
58 N
Schuld en armoede
72 N
Leerlingenvervoer
55 N
Tekorten Jeugdzorg
1.544 N
Taakstelling WMO
300 V
Eerstelijnsvoorzieningen
108 V
Begeleiding vluchtelingen
50 V
WMO preventie met als dekking eerstelijnsvoorzieningen
4N
Urgentieverordening
20 N
Motie 2% subsidies
22 N
WSW (ombuiging)
200 V
Overige actualisaties Stijging bedrijfsvoeringskosten SDF
28 N
Verhoging bijdrage WSW (na meicirculaire)
206 N
Indexaties maatwerkvoorzieningen WMO
543 N
Prijsontwikkeling regionaal vervoer door Jobinder
18 N
Bijdrage loonkosten en overhead MOA
86 N
Actualisering BUIG-budgetten
288 V
Actualisering budget GR Mobiliteitsbureau NO Fryslân
105 V
Begroting Herbranda Buitenpost
126 V
Actualisatie personeelslasten
533 V
Actualisatie kapitaallasten
4V
Overige mutaties per saldo
100 V
Totaal
842 N
Gemeente Achtkarspelen
35
Begroting 2026-2029
Indicatoren Beleidsindicatoren geven inzicht in de beoogde effecten van het gemeentelijk beleid. Ze zijn geen doel op zichzelf. Belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat verhaal helpt sturen op maatschappelijke effecten. Legenda
tableCell12 Indicator Achterstand onder jeugd - Kinderen in uitkeringsgezin
Meting
Eenheid
Referentiejaar
4,0
%
(2023)
2,0
%
(2023)
571,4
aantal
(2023)
710,0
aantal
(2024)
1,0
%
(2023)
1,3
%
(2024)
13,2
%
(2024)
0,2
%
(2024)
490,6
aantal
(2024)
72,0
%
(2024)
306,6
aantal
(2024)
Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Achterstand onder jeugd - Werkloze jongeren Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Banen Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Cliënten met een maatwerkarrangement Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Jongeren met delict voor rechter Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Jongeren met jeugdbescherming Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Jongeren met jeugdhulp Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Jongeren met jeugdreclassering Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Lopende re-integratievoorzieningen Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Netto arbeidsparticipatie Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Personen met een bijstandsuitkering Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting
Verbonden partijen De Verbonden Partijen binnen dit programma zijn: • • • •
Centrumregeling o Sociaal Domein Fryslân Gemeenschappelijke regeling o Sociale Werkvoorziening Fryslân Gemeenschappelijke regeling (licht) o Mobiliteitsbureau Noordoost Fryslân Stichting/ Vereniging o Stichting MOA
Gemeente Achtkarspelen
36
Begroting 2026-2029
7. Volksgezondheid en milieu Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen In de gezondheidsnota Tegearre sûn fiele staat hoe we de gezondheid van inwoners de komende jaren willen stimuleren. We doen dit vanuit het gedachtegoed van positieve gezondheid. Samen met inwoners en organisaties werken we aan bewustwording en een gezonde leefomgeving. We richten ons op factoren die de gezondheid beïnvloeden, op het verkleinen van gezondheidsverschillen en op het versterken van preventie. Ook bieden we ruimte aan lokale initiatieven die bijdragen aan een gezonde samenleving. Nieuw is de Wet integrale suïcidepreventie, die per 1 januari 2026 in werking treedt. Deze verplicht gemeenten om suïcidepreventie op te nemen in de gezondheidsnota en beleid te ontwikkelen voor het voorkomen van suïcides en pogingen daartoe. Wat mag het kosten (Bedragen x € 1.000) Begroting
Meerjarenperspectief
2025
2026
verschil
2027
2028
2029
Lasten
9.868
11.460
-1.592
9.621
9.676
9.786
Baten
8.724
10.167
1.442
8.169
8.209
8.202
Saldo
-1.143
-1.293
-150
-1.452
-1.466
-1.584
Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2025 en 2026 betreffen: (V=Voordeel, N=Nadeel. Bedragen x € 1.000) Verklaring verschillen Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota Overige actualisaties Actualisatie taakveld afval
269 V
Actualisatie riolering
166 V
Bijdrage VRF
35 N
Bijdrage FUMO
15 N
Actualisatie personeelslasten
514 N
Kapitaallasten
3N
Overige mutaties per saldo
18 N
Totaal
Gemeente Achtkarspelen
150 N
37
Begroting 2026-2029
Indicatoren Beleidsindicatoren geven inzicht in de beoogde effecten van het gemeentelijk beleid. Ze zijn geen doel op zichzelf. Belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat verhaal helpt sturen op maatschappelijke effecten. Legenda
tableCell12 Indicator Hernieuwbare elektriciteit
Meting
Eenheid
Referentiejaar
29,0
%
(2022)
204,0
kg
(2023)
Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Omvang huishoudelijk restafval Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting
Verbonden partijen De Verbonden Partijen binnen dit programma zijn: • •
Gemeenschappelijke regeling o FUMO (Fryske Utfieringsorganisaasje Miljeu en Omjouwing) Vennootschap / Coöperatie o Afvalsturing Friesland N.V. (handelsnaam Omrin) o N.V. Fryslân Miljeu (handelsnaam Omrin)
Gemeente Achtkarspelen
38
Begroting 2026-2029
8. Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen De inwerkingtreding van de Omgevingswet is een feit. De regels voor de omgeving waar we wonen, werken en recreëren zijn in deze wet samengevoegd en vereenvoudigd. De wet biedt meer ruimte voor maatwerk en moet tot betere besluitvorming leiden. Ook in 2026 werken we verder aan de implementatie van de Omgevingswet in onze organisatie. Nieuw of gewijzigd beleid • Omgevingswet De implementatie van de beleidscyclus Omgevingswet is in volle gang. In 2026 verwachten we de eerste omgevingsprogramma’s en wijzigingen van het omgevingsplan. Na vaststelling van het transitieplan – waarin staat hoe we toewerken naar één gebiedsdekkend omgevingsplan – werken we verder aan dit plan. Ook starten we met de Verordening Fysieke Leefomgeving. Daarnaast onderzoeken we welke rollen en capaciteit nog nodig zijn voor de implementatie. • Wonen Rijksbeleid en wettelijke verplichtingen brengen in 2026 nieuw beleid voor wonen en volkshuisvesting met zich mee. o Wet versterking regie op de volkshuisvesting (Wvrv) In 2026 werken we aan de consequenties van de Wvrv. De urgentieverordening en urgentieorganisatie worden eerst in provinciaal verband opgesteld en daarna gemeentelijk vastgesteld. Tegelijk werken we vanuit projecten en initiatieven aan de woningbouw in de dorpen, zoals vastgelegd in de Woondeal.
Ook onderzoeken we de mogelijkheden om vergunningsvrij te bouwen op eigen erf. Dit sluit aan bij de motie Tydlike wenfoarsjenning op eigen hiem (ID 507) en bij de Wvrv. Landelijke weten regelgeving kan hierbij leidend zijn. o
Visie In 2026 werken we aan het uitvoeringsprogramma bij de woonzorgvisie. Daarnaast stellen we een woonvisie op als voorloper van het volkshuisvestingsprogramma.
Wat mag het kosten (Bedragen x € 1.000) Begroting
Meerjarenperspectief
2025
2026
verschil
2027
2028
2029
Lasten
2.791
2.981
-190
2.956
2.956
2.956
Baten
782
950
168
950
950
950
Saldo
-2.010
-2.032
-22
-2.007
-2.007
-2.007
Gemeente Achtkarspelen
39
Begroting 2026-2029
Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2025 en 2026 betreffen: (V=Voordeel, N=Nadeel. Bedragen x € 1.000) Verklaring verschillen Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota Opstellen volkshuisvestingsprogramma
25 N
Overige actualisaties Actualisatie huuropbrengsten gronden en landerijen
51 V
Actualisatie doorbelaste uren grondexploitaties
100 V
Actualisatie Personeelslasten
146 N
Actualisatie Kapitaallasten
4V
Overige mutaties per saldo
6N
Totaal
22 N
Indicatoren Beleidsindicatoren geven inzicht in de beoogde effecten van het gemeentelijk beleid. Ze zijn geen doel op zichzelf. Belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat verhaal helpt sturen op maatschappelijke effecten. Legenda
tableCell12 Indicator Demografische druk
Meting
Eenheid
Referentiejaar
80,8
%
(2025)
905,0
euro
(2025)
1.007,0
euro
(2025)
294,0
euro
(2025)
4,8
aantal
(2024)
Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuishouden Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Gemiddelde WOZ-waarde Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Nieuwgebouwde woningen Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting
Gemeente Achtkarspelen
40
Begroting 2026-2029
Verbonden partijen De Verbonden Partijen binnen dit programma zijn: •
Gemeenschappelijke regeling o Welstandscommissie Hûs & Hiem
Gemeente Achtkarspelen
41
Begroting 2026-2029
Overhead Overhead gaat over de kosten van het aansturen en ondersteunen van onze organisatie. Het gaat niet om de uitvoering van beleid zelf, maar om de functies die dat beleid en de dienstverlening mogelijk maken. Denk aan personeelszaken, financiën, ICT, communicatie en huisvesting. Deze activiteiten zijn onmisbaar om de primaire processen goed te laten verlopen. Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen We streven naar een zo efficiënt en effectief mogelijke bedrijfsvoering, die aansluit bij de ontwikkelingen van deze tijd. De focus ligt op de middellange en lange termijn, zodat de programma’s uitgevoerd kunnen worden en de maatschappelijke doelstellingen gehaald worden. Binnen de beschikbare middelen willen we optimale dienstverlening bieden aan inwoners en tegelijkertijd het bestuur zo efficiënt mogelijk ondersteunen. Wat mag het kosten (Bedragen x € 1.000) Begroting
Meerjarenperspectief
2025
2026
verschil
2027
2028
2029
Lasten
13.140
14.555
-1.415
14.543
14.587
14.566
Baten
175
197
22
197
197
197
Saldo
-12.966
-14.359
-1.393
-14.346
-14.390
-14.370
Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2025 en 2026 betreffen: (V=Voordeel, N=Nadeel. Bedragen x € 1.000) Verklaring verschillen Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota Kosten ondernemingsraad
108 V
Overige actualisaties HR Arbo activiteiten (PMO in 2026)
50 N
Diverse kosten (waaronder organisatie-ontwikkeling)
180 N
Vorming en opleiding
160 V
Salarislasten
1.349 N
Overige mutaties per saldo
82 N
Totaal
Gemeente Achtkarspelen
1.393 N
42
Begroting 2026-2029
Indicatoren Beleidsindicatoren geven inzicht in de beoogde effecten van het gemeentelijk beleid. Ze zijn geen doel op zichzelf. Belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat verhaal helpt sturen op maatschappelijke effecten. Legenda
tableCell12 Indicator
Meting
Eenheid
Referentiejaar
Overhead
12,6
%
(2024)
Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting
Gemeente Achtkarspelen
43
Begroting 2026-2029
2.2 Paragrafen 2.2.1 Lokale heffingen Inleiding Deze paragraaf geeft een overzicht van de lokale heffingen en belastingen. Daarmee ontstaat inzicht in de lokale lastendruk. Dat inzicht is belangrijk om een goede afweging te maken tussen het beleid aan de ene kant en de inkomsten aan de andere kant. Ook laten we zien welk beleid de gemeente in 2026 voert rond de lokale heffingen en de kwijtschelding. Lokale heffingen zijn een belangrijke inkomstenbron voor de gemeente en worden grotendeels door de inwoners opgebracht. Algemeen De Gemeentewet bepaalt welke belastingen gemeenten mogen heffen. Het gaat om een gesloten systeem: gemeenten mogen alleen belastingen invoeren die in de wet staan. Er zijn drie soorten belastingen: • • •
Algemene belastingen, zoals de onroerendezaakbelasting (OZB) en toeristenbelasting. De opbrengst hiervan komt terecht in de algemene middelen. Bestemmingsheffingen, zoals afvalstoffenheffing en rioolheffing. Deze zijn bedoeld voor een specifiek doel. De baten mogen niet hoger zijn dan de lasten. Rechten, zoals leges en marktgelden. Deze betaal je als je gebruikmaakt van een dienst of voorziening van de gemeente. Ook hier geldt dat de baten niet hoger mogen zijn dan de lasten.
Door tarieven en heffingen eenduidig op te nemen in de jaarstukken en inzicht te geven in de mate van kostendekkendheid, kan de raad bewuste keuzes maken over de hoogte van tarieven. Uitgangspunten van beleid voor deze begroting Bij de samenstelling van de begroting 2026 en de meerjarenraming is uitgegaan van bestaand beleid, de Kadernota’s 2025–2027 en 2026–2028 en door de raad aangenomen moties. Omdat de ontvlechting nog doorwerkt, is voor 2026 gekozen om beleidsarm te begroten. De belangrijkste uitgangspunten zijn: • • • • • •
Tarieven worden geïndexeerd met 2,6% (septembercirculaire 2024). Voor kostendekkende heffingen wordt gestreefd naar 100% kostendekkendheid. De OZB-opbrengst stijgt met 2,6% (trendmatig), 2,5% (uit de Begroting 2025– 2026) en 5% (motie paragraaf 1.4 M2). De afvalstoffenheffing stijgt met 15,39% (meerpersoonshuishoudens) en 15,34% (eenpersoonshuishoudens). De rioolheffing stijgt met 1,99%, conform de uitgangspunten van het GRP. Leges, marktgelden en lijkbezorgingsrechten worden zoveel mogelijk afgerond op € 0,05.
Gemeente Achtkarspelen
44
Begroting 2026-2029
Belasting, heffingen en leges In het hiernavolgende overzicht worden de opbrengsten van de gemeentelijke belasting, heffingen en leges voor 2026 weergegeven. Ook is er een vergelijking met de begroting van 2025 gemaakt. (Bedragen x € 1.000)
Begroting
Begroting
Verschil
2026
2025
4.260
3.670
590
541
507
34
4
4
-
Afvalstoffenheffing
7.3
Afval
Burgerzaken
0.2
Burgerzaken
Forensenbelasting
3.4
Economische promotie
Omgevingsvergunningen
8.1
Ruimtelijke ordening
8.3
Wonen en bouwen
-
90
-90
501
394
107
Overige
1.2
Openbare orde en veiligheid
15
74
-59
2.1
Verkeer en vervoer
31
31
-
3.3
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
6
6
-
5.7
Openb. groen en (openlucht)recreatie
7
7
-
6.1
Samenkracht en burgerparticipatie
15
15
-
OZB
0.61
OZB woningen
4.791
4.351
440
0.62
OZB niet-woningen
2.687
2.338
349
45
45
-
2.928
2.857
71
31
20
11
15.862
14.408
1.453
Reclamebelasting
0.64
Belastingen overig
Rioolheffing
7.2
Riolering
Toeristenbelasting
3.4
Economische promotie
TOTAAL
Toelichtingen op de belangrijkste belastingen Onroerendezaakbelasting (OZB) De OZB wordt geheven over onroerende zaken binnen de gemeente. De WOZ-waarde is de heffingsmaatstaf. Het vast te stellen tarief wordt gecorrigeerd voor de waardeontwikkeling van de onroerende zaken. We onderscheiden drie tarieven: • • •
Onroerendezaakbelasting voor eigenaren van woningen; Onroerendezaakbelasting voor eigenaren van niet-woningen; Onroerendezaakbelasting voor gebruikers van niet-woningen.
De waardeontwikkeling tussen 1 januari 2024 en 1 januari 2025 (waardepeildatum voor de WOZ-waarden 2026) baseren we op de gemeentelijke marktanalyse.
Gemeente Achtkarspelen
45
Begroting 2026-2029
OZB voor woningen • Opbrengstontwikkeling: voor 2026 verhogen we de begrote opbrengst 2025 met totaal 10,10% (2,6% index, +2,5% uit Begroting 2025–2026, +5% uit motie Par. 1.4-M2). Inclusief areaaluitbreiding leidt dit tot een OZB-opbrengst van € 4.791.000 voor woningen. • WOZ-ontwikkeling: we gaan uit van +8,8% waardeontwikkeling woningen (op basis van de eerste marktanalyse). o We houden rekening met 0,2% gegronde bezwaren. ▪ Dit resulteert in een totale WOZ-waarde per 1 januari 2026 van € 3.822.140.000. • Uitbreidingsareaal: niet meegenomen in de berekening van het tarief. • Kwijtschelding: voor het eigenarendeel van de OZB is kwijtschelding mogelijk; dit is niet in de tariefstelling verwerkt. Rekening houdend met de waardeontwikkeling van de woningen en een stijging van de opbrengst van 10,1% leidt dit tot een voorgestelde stijging van het OZB-tarief met 2,29%. Op basis van deze uitgangspunten, leidt dit bij een ongewijzigde vaststelling van de begroting tot het volgende tarief voor de Onroerendezaakbelasting voor woningen. Wij merken daarbij op dat het tarief definitief wordt vastgesteld bij de vaststelling van de Belastingenverordeningen 2026.: Voorgesteld tarief (definitieve vaststelling bij de Belastingenverordeningen 2026): OZB-woningen
2026
2025
Eigendom
0,1253%
0,1225%
Niet-woningen • Voor de begroting 2026 wordt de opbrengst OZB verhoogd met in totaal 10,10%. Zijnde het indexpercentage van 2,6%, vermeerderd met 2,5% (uitgangspunten Begroting 2025-2027) en 5% (op basis van de aangenomen motie Par 1.4-M2). Dit leidt tot een OZB-opbrengst van € 2.687.000 (voor zowel OZB voor eigenaren niet-woningen als gebruikers niet-woningen). • Voor de waardeontwikkeling van de niet-woningen wordt uitgegaan van 2,00%. Dit leidt tot een WOZ-waarde per 1 januari 2026 van € € 470.056.000. Dit percentage is gebaseerd op de waardeontwikkeling tussen 1 januari 2024 en 1 januari 2025 voor niet-woningen op basis van de meicirculaire. • Bij de berekening van de opbrengst OZB niet- woningen en het tarief is het uitbreidingsareaal niet meegenomen. • Het is niet mogelijk om kwijtschelding te verkrijgen voor de te betalen OZB. Rekening houdend met de waardeontwikkeling van de niet-woningen en een stijging van de opbrengst van 10,1% leidt dit tot een voorgestelde stijging van het OZB-tarief met 3,97% voor eigenaren niet-woningen en 0,32% voor gebruikers niet-woningen. Op basis van deze uitgangspunten, leidt dit tot het volgende tarief voor de Onroerendezaakbelasting niet-woningen. Wij merken daarbij op dat het tarief definitief wordt vastgesteld bij de vaststelling van de Belastingenverordeningen 2026.: OZB niet-woningen
2026
2025
Eigendom
0,3245%
0,3121%
Gebruik
0,2479%
0,2471%
Gemeente Achtkarspelen
46
Begroting 2026-2029
Overige belastingen Forensenbelasting De forensenbelasting wordt opgelegd aan personen die meer dan 90 dagen per jaar een gemeubileerde woning tot hun beschikking hebben voor zichzelf of hun gezin, zonder dat dit hun hoofdverblijf is binnen de gemeente. De aanslag wordt opgelegd aan degene die de woning daadwerkelijk tot zijn beschikking heeft. De heffingsmaatstaf is een vast bedrag per gemeubileerde woning. De belasting is bedoeld als financiële compensatie voor het gebruik van gemeentelijke voorzieningen door deze groep. Het betreft een beperkt aantal eigenaren. Voor 2026 wordt de opbrengst van de forensenbelasting geïndexeerd met 2,6%. Het tarief wordt daarbij naar beneden afgerond op hele euro’s. Op basis hiervan bedraagt het voorgestelde tarief voor 2026 € 537,60 per woning (2025: € 524,00). Het tarief wordt definitief vastgesteld bij de vaststelling van de Belastingenverordeningen 2026: Forensenbelasting
2026
2025
Per woning
€ 537,60
€ 524,00
Toeristenbelasting Sinds 2022 heft de gemeente Achtkarspelen toeristenbelasting. Deze algemene belasting kan worden ingezet om het gebruik van gemeentelijke voorzieningen door toeristen te financieren. De eigenaar van een verblijfslocatie berekent de belasting door in de verblijfskosten en draagt deze vervolgens volledig af aan de gemeente. De aanslag wordt gebaseerd op het aantal geregistreerde overnachtingen of verblijven, vermenigvuldigd met de overnachtingsprijs. Voor 2026 wordt de opbrengst van de toeristenbelasting geïndexeerd met 2,6%. Dit leidt tot een verhoging van het tarief met hetzelfde percentage. Alleen verblijfslocaties waarvoor geen forensenbelasting wordt geheven, vallen onder de toeristenbelasting. Het voorgestelde tarief voor 2026 bedraagt € 1,53 per persoon per overnachting (2025: € 1,50). Het tarief wordt definitief vastgesteld bij de vaststelling van de Belastingenverordeningen 2026: Toeristenbelasting
2026
2025
Per persoon per nacht
€ 1,53
€ 1,50
Kostendekkende tarieven Onder het streven naar de kostendekkende tarieven kunnen vallen de Afvalstoffenheffing, Rioolheffing en overige leges en rechten (algemeen). De kostenopbouw heeft te maken met directe- en indirecte kosten. Onder de directe kosten vallen de kosten op de taakvelden welke betrekking hebben op de heffing. Onder indirecte kosten vallen overhead, minimabeleid en (te compenseren of vrijgestelde) btw. De overhead moet extracomptabel worden toegerekend en wordt berekend aan de hand van een methode waarbij een opslagpercentage over de directe lasten wordt gehanteerd voor de dekking van de overheadkosten. Dit percentage is berekend door de omvang van alle lasten van alle taakvelden (gecorrigeerd met de overheadkosten en het saldo) te delen door de omvang van de overheadkosten. Dit percentage bedraagt 13,41%.
Gemeente Achtkarspelen
47
Begroting 2026-2029
Afvalstoffenheffing (ASH) De gemeente Achtkarspelen heft afvalstoffenheffing. Met de opbrengsten hiervan worden de kosten voor het inzamelen en verwerken van huishoudelijk afval betaald. Voor de bepaling van het tarief zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: • •
•
Bij de totstandkoming van de afvalstoffenheffing is uitgegaan van 100% kostendekkendheid. Als de gerealiseerde opbrengsten hoger zijn dan de gemaakte kosten voor inzameling en verwerking, wordt het saldo gestort in de voorziening reiniging. Deze voorziening kan in latere jaren worden gebruikt voor tariefkorting (tarief egalisatie). Er is een differentiatie in tarief tussen eenpersoonshuishoudens en meerpersoonshuishoudens in de verhouding 70:100.
Voor 2026 stijgt de afvalstoffenheffing met 15,39% voor meerpersoonshuishoudens en 15,34% voor eenpersoonshuishoudens. De stijging heeft vooral te maken met hogere kosten die door Afvalsturing Friesland N.V. zijn aangekondigd. • • • •
De gehanteerde tarieven stijgen per 1 januari 2026 met 6%, waarbij het tarief voor GFT-afval zelfs met 16% stijgt. De nieuwe cao leidt tot hogere loonkosten en toeslagen voor zaterdagwerk. Vanaf 2026 worden ook kosten gemaakt voor huur, schoonmaak en onderhoud van ondergrondse containers. Daarnaast is het saldo van de voorziening reiniging benut voor tariefskorting, gespreid over drie jaar. Hierdoor wordt de voorziening afgebouwd tot 5% van de begrote baten in 2027. Voor 2026 wordt een onttrekking uit de voorziening gedaan van € 293.000. Het effect van deze tariefkorting in 2026 is € 27,00 voor meerpersoonshuishoudens. De netto stijging van het tarief ten opzichte van 2025 komt daarmee uit op € 52,44.
Als de begroting ongewijzigd wordt vastgesteld, leidt dit tot de volgende tarieven: Tarieven afvalstoffenheffing
Begroting Begroting
Verschil in € Verschil %
2025
2026
Meerpersoonshuishouden
340,68
393,12
52,44
15,39%
Eenpersoonshuishouden
238,56
275,16
36,60
15,34%
In onderstaande tabel is de kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing weergegeven, zoals deze meerjarig is verwerkt in de begroting. De baten bestaan uit: afvalstoffenheffing, reinigingsrechten, inkomsten oud papier, metaal, textiel en glas. Onder de lasten worden alle lasten voor de afvalstoffenheffing verwerkt. Het taakveld afval is het centrale taakveld. De kosten van dit taakveld zijn nagenoeg geheel van de lasten die in de heffing zijn betrokken. Daarnaast worden kosten doorberekend van taakveld belastingen overig, dat zijn de kosten voor de heffing en invordering. Daarnaast kosten van taakveld wegen en vervoer, dat zijn met name kosten van transportmiddelen. Tot slot worden kosten van taakveld inkomensregelingen meegenomen, dat gaat om de kosten kwijtschelding rioolheffing. Over alle deze kosten wordt een opslag voor overhead berekend. Tot slot wordt de eventuele compensabele BTW toegerekend aan de heffing.
Gemeente Achtkarspelen
48
Begroting 2026-2029
Als de begroting ongewijzigd wordt vastgesteld, leidt dit tot de volgende tarieven (Bedragen x € 1.000) Taakveld 7.3 Afval
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2025
2026
2027
2028
2029
Lasten taakvelden incl. omslagrente
3.497
3.918
3.918
3.907
3.905
Inkomsten taakvelden excl. heffingen
484
523
523
523
523
3.013
3.395
3.395
3.385
3.382
Overhead incl. omslagrente
479
525
525
524
524
BCF-BTW
556
632
632
630
629
4.048
4.553
4.552
4.539
4.535
380
293
292
-
-
Opbrengst heffingen
3.666
4.260
4.260
4.539
4.535
Dekking voor mutatie voorziening
91%
94%
94%
100%
100%
Dekking na mutatie voorziening
100%
100%
100%
100%
100%
Netto lasten taakveld Toe te rekenen lasten
Totale lasten Onttrekking uit voorziening
Rioolheffingen (RH) De gemeente heeft veel beleidsvrijheid bij het bepalen van de heffingsmaatstaf en de belastingplichtige voor de rioolheffing. Bij de invoering in 2006 zijn de volgende uitgangspunten voor het tariefbeleid vastgesteld: • •
De rioolheffing is 100% kostendekkend. Om grote schommelingen in de tarieven te voorkomen, kan een korting worden verleend door een onttrekking uit de voorziening riolering. De heffing wordt opgelegd via vaste tarieven per gebruiker.
In het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2023-2027 zijn diverse maatregelen opgenomen die nodig zijn om het rioolstelsel klimaatrobuust te maken. Een belangrijk speerpunt is de aanleg van regenwaterstructuren, waarmee regenwater wordt afgekoppeld van het reguliere riool. Hierdoor kunnen extreme regenbuien, die steeds vaker voorkomen, beter worden opgevangen. Om deze maatregelen en de reguliere vervangingsopgaven te financieren, is een verhoging van de rioolheffing noodzakelijk. Deze verhoging wordt echter niet volledig doorberekend aan inwoners. Uit de egalisatievoorziening riolering wordt een onttrekking gedaan om de stijging te dempen. •
In 2026 wordt een korting van € 14,88 toegepast op de rioolheffing voor zowel rioolaansluitingen als IBA’s. Dit gebeurt door een onttrekking van € 181.417 uit de egalisatievoorziening riolering. De verwachte stand van de voorziening per 31 december 2026 bedraagt € 1.613.930. • Het voorgestelde tarief voor de rioolheffing stijgt met € 4,68 voor zowel rioolaansluitingen als IBA’s. Als de begroting ongewijzigd wordt vastgesteld, leidt dit tot de volgende tarieven: Tarieven rioolheffing Aangesloten op riool of IBA
Begroting Begroting 2025
2026
235,44
240,12
Verschil in € Verschil % 4,68
1,99%
In onderstaande tabel wordt de kostendekkendheid van riolering weergegeven, zoals deze meerjarig is verwerkt in de begroting. Onder de lasten vallen alle kosten van het taakveld riolering; dit taakveld beslaat circa 90% van de totale lasten. Daarnaast worden kosten toegerekend uit andere taakvelden:
Gemeente Achtkarspelen
49
Begroting 2026-2029
belastingen overig (heffing en invordering), wegen en vervoer (transportmiddelen), afvalinzameling (straatreiniging) en inkomensregelingen (kwijtschelding). Over deze kosten wordt een opslag voor overhead berekend en ook de compensabele btw wordt toegerekend aan de heffing. Het totaal van alle lasten wordt omgeslagen over het aantal heffingsplichtige percelen met een rioolaansluiting of IBA. (Bedragen x € 1.000) Taakveld 7.2 Riolering
Lasten taakvelden incl. omslagrente
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2025
2026
2027
2028
2029
2.404
2.498
2.619
2.598
2.621
25
-
-
-
-
2.379
2.498
2.619
2.598
2.621
Overhead incl. omslagrente
329
335
351
348
352
BCF-BTW
268
276
297
289
307
2.976
3.110
3.267
3.236
3.279
119
181
-
-
-
Opbrengst heffingen
2.857
2.928
3.267
3.236
3.279
Dekking voor mutatie voorziening
96%
94%
100%
100%
100%
Dekking na mutatie voorziening
100%
100%
100%
100%
100%
Inkomsten taakvelden excl. heffingen Netto lasten taakveld Toe te rekenen lasten
Totale lasten Onttrekking uit voorziening
Leges Burgerzaken Wij gaan in de begroting voor de leges Burgerzaken uit van de veelal wettelijk vastgestelde tarieven. De kostendekkendheid voor 2026 wordt weergegeven in onderstaande tabel. (Bedragen x € 1.000) Taakveld 0.2 Burgerzaken
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2025
2026
2027
2028
2029
Lasten
354
541
574
518
518
Waarvan directe kosten
185
348
361
333
333
Waarvan indirecte (Perceptie)kosten
169
193
213
185
185
Baten
242
541
574
518
518
Saldo
-112
-
-
-
-
68,29%
100%
100%
100%
100%
Kostendekkendheid
Gemeente Achtkarspelen
50
Begroting 2026-2029
Leges Omgevingsvergunningen Voor de omgevingsvergunningen geldt dat in 2026 eveneens 100% kostendekkendheid wordt bereikt. De directe kosten bestaan hoofdzakelijk uit de loonkosten van het Vergunningenteam, dat zich rechtstreeks bezighoudt met de behandeling van omgevingsvergunningen. Daarnaast worden ook overige directe kosten, zoals specifieke zaaksystemen, uitbesteed werk en advieskosten, toegerekend aan dit team. De indirecte kosten omvatten een opslag voor overhead en eventueel te compenseren btw. Deze worden naar rato toegerekend aan de directe kosten van dit product. De leges omgevingsvergunningen worden geheven volgens de vastgestelde legesverordening. Omdat 2024 het eerste jaar was waarin de Omgevingswet en de bijbehorende leges van kracht waren, wordt voor 2026 voortgebouwd op de ervaringscijfers van dat jaar. Daarbij worden de tarieven vergeleken met omliggende gemeenten en blijft het streven om zoveel mogelijk kostendekkende tarieven te hanteren. (Bedragen x € 1.000) Taakveld 8.3 Wonen en Bouwen
Lasten
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2025
2026
2027
2028
2029
407
501
501
501
501
Waarvan directe kosten
38
38
38
38
38
Waarvan indirecte (perceptie)kosten
369
463
463
463
463
Baten
394
501
501
501
501
Saldo
-13
-
-
-
-
96,70%
100%
100%
100%
100%
Kostendekkendheid
Gemeente Achtkarspelen
51
Begroting 2026-2029
Effecten voor de huishoudens Wij hebben de veranderingen in de tarieven voor de OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing voor onze inwoners overzichtelijk in tabellen weergegeven. De gemiddelde woningwaarde in de gemeente Achtkarspelen bedroeg in 2025 € 294.000 (bron: Waarderingskamer.nl). Rekening houdend met een verwachte stijging van 8,8% komt de gemiddelde woningwaarde in 2026 uit op € 319.000.
Lastenplaatje voor huishoudens Tarieven gemeentelijke belastingen
2025
2026
Verschil in €
Verschil in %
OZB-eigenaren woningen (= kengetal)
360,15
399,71
40,65
10,10%
Rioolheffing gebruikers EPH*
235,44
240,12
4,68
1,99%
Rioolheffing gebruikers MPH**
235,44
240,12
4,68
1,99%
Afvalstoffenheffing EPH
238,56
275,16
36,60
15,34%
Afvalstoffenheffing MPH
340,68
393,12
52,44
15,39% Verschil in %
Eigenaar - EPH
2025
2026
Verschil in €
OZB eigenaren woning
360,15
399,71
40,65
10,10%
afval EPH
238,56
275,16
36,60
15,34%
rioolheffing EPH
235,44
240,12
4,68
1,99%
Totaal Eigenaar - EPH
834,15
914,99
80,84
8,84%
Huurder - EPH
2025
2026
Verschil in €
Verschil in %
OZB-eigenaren woningen
0
0,00
0,00
0,00%
Rioolheffing gebruikers
235,44
240,12
4,68
1,99%
Afvalstoffenheffing
238,56
275,16
36,60
15,34%
Totaal huurder EPH
474,00
515,28
41,28
8,01% Verschil in %
Eigenaar - MPH
2025
2026
Verschil in €
OZB eigenaren woning
360,15
399,71
40,65
10,10%
afval MPH
340,68
393,12
42,44
15,39%
rioolheffing EPH
235,44
240,12
4,68
1,99%
Totaal eigenaar - MPH
936,27
1032,92
96,65
9,36%
2025
2026
Verschil in €
Verschil in %
OZB-eigenaren woningen
0
0,00
0,00
0,00%
Rioolheffing gebruikers
235,44
240,12
4,68
1,99%
Afvalstoffenheffing
340,68
393,12
52,44
15,39%
Totaal huurder MPH
576,12
633,21
57,09
9,02%
Huurder - MPH
* EPH = eenpersoonshuishouden ** MPH = meerpersoonshuishouden
Gemeente Achtkarspelen
52
Begroting 2026-2029
Kwijtschelding Inwoners met de laagste inkomens kunnen in aanmerking komen voor volledige of gedeeltelijke kwijtschelding van gemeentelijke belastingen. Dit geldt wanneer zij voldoen aan de voorwaarden die in de Invorderingswet zijn vastgelegd. Onze gemeente maakt al jarenlang maximaal gebruik van deze mogelijkheden. Zo kan ook voor het eigenarendeel van de OZB-kwijtschelding worden verleend, als vast onderdeel van ons minimabeleid. In sommige situaties, zoals bij langdurige bijstandsontvangers of ouderen met een laag inkomen, wordt deze kwijtschelding automatisch toegepast. Kwijtschelding
Voorlopig 2024
2025
2026
Automatische kwijtschelding
302
376
320
Toekenning op aanvraag (volledig)
217
243
195
Toekenning op aanvraag (gedeeltelijk)
17
21
25
Totaal aantal kwijtscheldingen
536
640
540
Aantal afgewezen aanvragen
161
208
170
Kwijtschelding in bedrag
€ 262.091
€ 253.421
€ 295.000
Gemeente Achtkarspelen
53
Begroting 2026-2029
2.2.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding We zijn verplicht om in een paragraaf het weerstandsvermogen en de risicobeheersing op te nemen. Het weerstandsvermogen maakt duidelijk in hoeverre de gemeente financieel in staat is om onvoorziene gebeurtenissen op te vangen. Weerstandsvermogen onderscheiden we in twee delen • weerstandscapaciteit • risicobeheersing Met weerstandscapaciteit bedoelen we alle middelen en mogelijkheden waarmee de gemeente onvoorziene kosten op kan vangen. Dat geldt bijvoorbeeld voor alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen maar die gevolgen kunnen hebben op de financiële positie van de gemeente. Deze paragraaf geeft een beeld van de weerstandscapaciteit en de risico's en het beleid dat daarbij hoort. Ook presenteren we een aantal verplichte kengetallen. Deze vertellen iets over de financiële positie van onze gemeente. Verloop reserves en voorzieningen in begrotingsperiode Het saldo van de jaarrekening beschouwen we als incidentele weerstandscapaciteit. De reserves zien we als structurele weerstandscapaciteit. De raad beslist over de inzet van de Algemene Reserve. De bestemmingsreserves zijn nadrukkelijk bestemd voor specifieke doelen. Onderstaand overzicht toont de ontwikkeling van de reserves. Een gedetailleerde uitwerking staat in paragraaf 3.3 van deze begroting. (Bedragen x € 1.000) Stand Onttr per 31 ekk. dec.
Stand per 1 jan.
Stort ing
Onttr ekk.
Stand per 31 dec.
Stort ing
Onttr ekk.
Stand per 31 dec.
Stort ing
Onttre kk.
Stand per 31 dec.
Stort ing
2026
2026
2026
2026
2027
2027
2027
2028
2028
2028
2029
2029
2029
Algemene reserve Reserve overlopende posten Reserve dekking kapitaallasten zwembad Buitenpost Bestemmingsreserve opbouw personeel
22.408
-
736
21.672
-
120
21.552
-
-
21.552
-
-
21.552
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
6.054
-
310
5.743
-
310
5.433
-
310
5.122
-
310
4.812
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Bestemmingsreserves
6.054
-
310
5.743
-
310
5.433
-
310
5.122
-
310
4.812
TOTAAL RESERVES
28.462
-
1.046
27.416
-
430
26.985
-
310
26.675
-
310
26.364
Omschrijving reserve
Bestemmingsreserves en stille reserves Bestemmingsreserves Dit zijn reserves waaraan de raad een specifieke bestemming heeft gegeven. Ze mogen alleen worden besteed aan de doelen die de raad heeft vastgesteld. De raad kan de bestemming later ook wijzigen. Uitgangspunt in Achtkarspelen is om het aantal bestemmingsreserves zoveel mogelijk te beperken. Op dit moment kennen we een bestemmingsreserve voor de kapitaallasten van zwembad De Kûpe en vanaf 2025 een reserve voor tijdelijke inhuur bij de opbouw van de organisatie.
Gemeente Achtkarspelen
54
Begroting 2026-2029
Stille reserves Stille reserves zijn niet zichtbaar op de balans. Ze vertegenwoordigen het verschil tussen de marktwaarde van bezittingen en de lagere waarde die volgens de verslaggevingsvoorschriften op de balans staat. Activa mogen niet op actuele marktwaarde worden herwaardeerd. Stille reserves komen pas vrij bij verkoop van de betreffende bezittingen. In het BBV is bepaald dat bij wijziging van de bestemming van activa de actuele waarde moet worden toegelicht in de balans. Op dat moment wordt de stille reserve zichtbaar. Incidentele weerstandscapaciteit De incidentele weerstandscapaciteit laat zien hoe de gemeente eenmalige tegenvallers kan opvangen. Dit is de optelsom van het vrij te gebruiken deel van de reserves en de stille reserves. • •
Het vrij te gebruiken deel betreft de Algemene Reserve. Stille reserves zijn bezittingen die lager dan de marktwaarde op de balans staan en op korte termijn verkoopbaar zijn. Voor zover bekend heeft onze gemeente geen stille reserves.
Daarnaast bevat de exploitatie enkele stelposten voor onvoorziene eenmalige uitgaven. Structurele weerstandscapaciteit Structurele weerstandscapaciteit zijn middelen die permanent beschikbaar zijn om tegenvallers op te vangen zonder dat dit ten koste gaat van bestaande taken. Voor Achtkarspelen gaat het om het begrotingsoverschot en de onbenutte belastingcapaciteit. Die laatste geeft aan in hoeverre we de OZB-tarieven kunnen verhogen. Ratio weerstandsvermogen De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt de ratio van het weerstandsvermogen. Ratio weerstandsvermogen = Beschikbare weerstandscapaciteit/ Benodigde weerstandsvermogen. Oftewel; € 28.462.000/ € 3.080.000 = 9,2. De gemeente streeft naar een minimaal voldoende weerstandsvermogen (waarderingscijfer 1,0–1,4; klasse C). Met een ratio van 9,2 voor 2026 heeft de gemeente ruim voldoende capaciteit om de gekwantificeerde risico’s op te vangen.
Gemeente Achtkarspelen
55
Begroting 2026-2029
Vaststellen omvang en impact risico Risicoklassen Risico’s worden ingedeeld in klassen op basis van kans van optreden en omvang. De score loopt van 1 tot 20 punten. Dit bepaalt of een risico meetelt voor het weerstandsvermogen of dat een voorziening nodig is. De beoordeling vraagt altijd om ‘professional judgement’. Risicoklasse
Kans 1
Kans 2
Kans3
Kans 4
Kans 5
Bruto omvang * kans
<10%
10%30%
30%60%
60%80%
80%
score 5: > € 2.500.000
5
10
15
20
score 4: € 1.250.000 - € 2.500.000
4
8
12
16
score 3: € 500.000 - € 1.250.000
3
6
9
12
score 2: € 100.000 - € 500.000
2
4
6
8
score 1: < € 100.000
1
2
3
4
voorziening vormen
Financiële vertaling risico's Risico's worden geprioriteerd met behulp van een risicoscore. De risicoscore wordt bepaald door de waarde van de kansklasse (zie hierboven) en de waarde van de gevolgklasse (omvang) te vermenigvuldigen. Er ontstaat dan een matrix. Als de kans 30-60% is dan is de waarde kans 3. Als de omvang € 1.000.000 is dan is dit score 3. De risicoklasse is dan 3 x 3= 9. Groene klasse Risico's in de groene vlakken worden als laagste ingeschaald. Deze zijn wel in beeld maar vragen geen extra aandacht. Ze worden in de jaarlijkse risico sessie met de organisatie steeds opnieuw besproken en in de begroting beperkt toegelicht. Gele klasse Risico’s in de gele vlakken worden opgenomen bij de bepaling van het weerstandsvermogen met een toelichting in de begroting en de jaarrekening. Rode klasse Deze risico's worden als hoog ingeschaald en vragen extra aandacht en sturing. Ook deze risico's worden meegenomen in de bepaling van het weerstandsvermogen met een specifieke toelichting in de begroting en jaarrekening. Ook komen deze risico's in de periodieke overleggen (kwartaalgesprekken) tussen directie en management aan de orde. Voorziening Wanneer een risico zich bevindt in risicoklasse 5 wordt altijd een voorziening gevormd. Kansklasse
Kanspercentage Actie
1. Onwaarschijnlijk
<10%
Geen risicobedrag opnemen
2. Mogelijk
10-30%
20% van risico opnemen
3. Aannemelijk
30-60%
40% van risico opnemen
4. Waarschijnlijk
60-80%
70% van risico opnemen
5. Bijna zeker
>80%
100% van het bedrag: een voorziening treffen
Gemeente Achtkarspelen
56
Begroting 2026-2029
Bepaling weerstandsvermogen De gele en rode risico’s bepalen het weerstandsvermogen. Voor elk risico nemen we beheersmaatregelen waardoor het brutorisico of de kans daalt. Zo ontstaat een netto risico dat we opnemen in deze paragraaf. Tijdens periodieke risicosessies en interne controles toetsen we: 1. Opzet: is de beheersmaatregel beschreven in de AO en werkinstructies? 2. Bestaan: wordt beheersmaatregelen in de praktijk uitgevoerd? 3. Werking: Is er sprake van adequate werking? Dekken de beheersmaatregelen inderdaad juist, tijdig en volledig de risico’s af? Gemeente Brede Risico Analyse (GBRA) Traditioneel worden veel risico’s nog altijd financieel beoordeeld. Dit komt ook terug in de methodiek die gemeenten hebben met de paragraaf weerstandsvermogen. Als gemeente vinden we het belangrijk om deze integrale benadering als basis te hebben. Daarom streven wij naar een Gemeente Brede Risico Analyse (GBRA), die bovenstaande terreinen dekt. Door risico-inventarisatie plaats te laten vinden door een GBRA is er goed zicht op het totaal aan risico’s. Het beleidskader is vooral opgesteld vanuit de GBRA-gedachte. In deze paragraaf besteden we zowel aandacht aan de risico's met impact op de weerstandscapaciteit en overige risico's. Deze risico’s komen uit de GBRA naar voren en zijn beoordeeld als impactvol.
Verzekering van risico's Een deel van de operationele risico’s dekken we af met verzekeringen. Daarbij maken we steeds de afweging tussen de kans en omvang van schade en de kosten van verzekeringspremies. Het beleid wordt periodiek beoordeeld en zo nodig aangepast. Voor het eigen risico geldt het standaardbedrag per gebeurtenis.
Gemeente Achtkarspelen
57
Begroting 2026-2029
Specificatie van risico's Benodigd weerstandsvermogen
Benodigd Risicoklasse weerstandsvermogen
Omvang van het risico
Fin. klasse
Kans van optreden
Sociaal Domein - Jeugdzorg en Wmo
800.000
3
3 30%-60%
9
320.000
Algemene uitkering (herijking gemeentefonds)
1.200.000
3
3 30%-60%
9
480.000
Ontwikkeling kosten ICT
400.000
2
3 30%-60%
6
80.000
Integraal huisvestingsplan (IHP)
2.000.000
4
3 30%-60%
12
800.000
Onvoorziene risico's
1.000.000
3
3 30%-60%
9
400.000
Kosten personeel algemeen
1.300.000
4
2 10%-30%
8
260.000
Bouwgrond exploitatie
500.000
3
2 10%-30%
6
100.000
Gemeenschappelijke regeling
300.000
2
2 10%-30%
4
60.000
Bekostiging Jeugdzorg (JHF)
700.000
3
3 30%-60%
9
280.000
Gesubsidieerde instellingen
500.000
3
2 10%-30%
6
100.000
Kosten personeel n.a.v. koersvertaling
1.000.000
3
2 10%-30%
6
200.000
Borgstelling geldlening aan woningcorporaties
21.000.000
5
1
0%-10%
5
-
Uitbesteding Belastingen
200.000
2
30%-60%
6
-
bedragen in € Risico's met effect op weerstandsvermogen
Risico's zonder effect op weerstandsvermogen
Totaal
Gemeente Achtkarspelen
30.900.000
3.080.000
58
Begroting 2026-2029
Onderwerp
Sociaal Domein - Jeugdzorg en Wmo
Risico
De maatwerkvoorzieningen binnen de Jeugdzorg de
Wmo (inclusief Beschermd Wonen)zijn open-einde regelingen. In de afgelopen jaren hebben we steeds meer data en kennis verkregen om de kosten in de Jeugdzorg en de Wmo te voorspellen en te volgen. Deze prognose is opgenomen in de meerjarige begroting. Ondanks dat blijft het risico bestaan dat de groei van het aantal cliënten hoger is dan verwacht. Zeker voor de cliënten die hoogspecialistische zorg ontvangen kan een stijging (of een daling) leiden tot een forse financiële bijstelling. In de begroting houden we namelijk rekening met een gemiddeld aantal cliënten die hoogspecialistische zorg ontvangen. Strategie
Maandelijks worden er prognoses gemaakt van de Jeugd en Wmo maatwerkvoorzieningen. Hierbij wordt de ontwikkeling van het aantal cliënten en de kosten daarvan gemonitord. Indien noodzakelijk zal de raad via de planning en control documenten worden geïnformeerd over de afwijkingen ten opzichte van de begroting.
Financieel gevolg
€ 800.000
Kans van optreden
50%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 320.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Ongewijzigd
Gemeente Achtkarspelen
59
Begroting 2026-2029
Onderwerp
Jeugdzorg -Jeugdhulp Friesland
Risico
De gemeente Achtkarspelen is aan verschillende partijen verbonden (Verbonden Partijen). Afhankelijk van de partij heeft de gemeente hier meer of minder financieel aandeel in. In het algemeen geldt dat er een risico is dat wanneer een van de Verbonden Partijen fuseert of failliet gaat, hier financiële gevolgen voor de gemeente aan verbonden zijn. Specifiek voor Jeugdhulp Fryslân (JHF) geldt dat er een financieel risico is dat de voorschotfinanciering van € 2.5 miljoen door de 18 Friese gemeenten, niet terugbetaald kan worden. Het aandeel van Achtkarspelen is om en nabij 4,26%. Dat maakt dat er een risico van € 100.000 ontstaat. Daarnaast bestaat het risico van het wegvallen van deze zorg bij JHF waardoor zorgtrajecten moeten worden ondergebracht bij andere zorgaanbieders.
Strategie
Maandelijks worden er prognoses gemaakt van de Jeugd en Wmo maatwerkvoorzieningen. Hierbij wordt de ontwikkeling van het aantal cliënten en de kosten daarvan gemonitord. Indien noodzakelijk zal de raad via de planning en control documenten worden geïnformeerd over de afwijkingen ten opzichte van de begroting.
Financieel gevolg
€ 700.000
Kans van optreden
50%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 280.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Gewijzigd
Gemeente Achtkarspelen
60
Begroting 2026-2029
Onderwerp Risico
Algemene uitkering uit het gemeentefonds herijking Voor het meerjarenperspectief wordt in de circulaires van het Rijk onvoldoende aangegeven waar de gemeenten rekening mee kunnen houden. In die zin blijft de algemene uitkering als belangrijkste inkomstenbron voor de gemeente een risico. Zo is er op dit moment nog steeds onzekerheid over de bekostiging van de Jeugdzorg en de WMO op de langer termijn en is onbekend hoe het verder gaat met de korting op de Specifieke uitkeringen (SPUKS) Ook ervaren wij nog steeds de negatieve uitwerking van de herijking. Uit een evaluatie moet blijken hoe dit in volgende jaren wordt gecorrigeerd. Hiervoor is een lobby gestart die onverminderd wordt doorgezet.
Strategie
Berichtgeving over ontwikkelingen algemene uitkering uit het gemeentefonds nauwlettend volgen. Zodra meer zekerheid wordt geboden zullen wij een nieuwe berekening confronteren met de berekende algemene uitkering in de begroting. Eventuele verschillen inbrengen via reguliere planning- en controlcyclus en daar waar nodig de raad informeren.
Financieel gevolg
€ 1.200.000
Kans van optreden
50%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 480.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Gewijzigd
Gemeente Achtkarspelen
61
Begroting 2026-2029
Onderwerp
Integraal huisvestingsplan IHP
Risico
Ook in de toekomst staat de gemeente voor de nodige investeringen op onderwijsgebied in diverse dorpen. Afhankelijk van keuzes die gemaakt zullen worden op het gebied van multifunctionaliteit kan dit een substantieel beslag gaan leggen op beschikbare middelen in de exploitatie.
Strategie
Bij de totstandkoming en uitvoering van de investeringen de ontwikkelingen hierin monitoren zodat in voorkomende gevallen van afwijkingen hierop tijdig geacteerd kan worden in de P&C-cyclus
Financieel gevolg
€ 2.000.000
Kans van optreden
40%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 800.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Ongewijzigd
Onderwerp
Kosten personeel n.a.v. koersvertaling
Risico
De financiële effecten van het formatieplan zijn vastgesteld op 20 juni 2024. De effecten zijn berekend op basis van gemiddelde loonsom en als zodanig verwerkt in de Kadernota. Voor de Begroting 2025-2028 is dit ons uitgangspunt voor de personeelsbegroting. Zolang het plaatsingsproces nog niet is afgerond en een actuele en nauwkeurige berekening van de personeelslasten voor de nieuwe gemeente nog niet mogelijke is, lopen we het risico dat de lasten hoger uitvallen dan er aan stelpost is opgenomen.
Strategie
Financieel gevolg
Na afronding van het plaatsingsproces (Q4 2024) kan de personeelsbegroting meer specifiek doorgerekend worden naar de daadwerkelijke bezetting van de nieuwe organisatie. Het streven is om deze aanpassing in de begrotingswijziging van december 2025 voor te leggen aan de Raad. € 1.000.000
Kans van optreden
30%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 200.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Gewijzigd
Gemeente Achtkarspelen
62
Begroting 2026-2029
Onderwerp
Ontwikkeling kosten ICT
Risico
Op 22 juni 2023 hebben beide gemeenteraden besloten tot het stoppen met de samenwerking in de werkmaatschappij en als zelfstandig gemeente verder te gaan. De samenwerking op het gebied van ICT gaat nog maximaal drie jaar door. De opbouw van de nieuwe organisatie is volop in beweging. Dit gehele proces brengt meerkosten met zich mee, waarvan wat nu bekend is, is afgedekt in de begroting. Mogelijk is nog niet alles in beeld.
Strategie
Financieel gevolg
Proces van ontvlechting van de werkmaatschappij 8KTD en de opbouw van de BVO-ICT en de gemeentelijke organisatie zo goed mogelijk in kaart brengen en monitoren via de reguliere P&C cyclus. Inmiddels is er meer inzicht en zijn de tot nu bekende effecten verwerkt in de begrotingen van de beide gemeentes. € 400.000
Kans van optreden
20%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 80.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Gewijzigd
Onderwerp
Bouwgrondexploitatie
Risico
Het hebben van een bouwgrondexploitatie brengt financiële risico’s met zich mee. In de paragraaf Grondbeleid worden de financiële risico’s van de bouwgrondexploitatie toegelicht.
Strategie
Door het jaarlijks opstellen van geactualiseerde berekeningen op basis van de meest recente ontwikkelingen kunnen wij de raad tijdig informeren via de reguliere P&C-cyclus.
Financieel gevolg
€ 500.000
Kans van optreden
20%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 100.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Gewijzigd
Gemeente Achtkarspelen
63
Begroting 2026-2029
Onderwerp
Onvoorziene risico's
Risico
Naast alle benoemde en enigszins in te schatten risico's, kunnen er altijd omstandigheden ontstaan die niet te voorzien zijn. Daarom nemen we ook een risicopost op voor niet te voorzien risico. Dit doen we tegen een gemiddeld risicobedrag en tegen een gemiddeld risico (40%)
Strategie
Een gemiddelde van alle risico's opnemen
Financieel gevolg
€ 1.000.000
Kans van optreden
50%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 400.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Gewijzigd
Gemeente Achtkarspelen
64
Begroting 2026-2029
Onderwerp
Gegarandeerde geldleningen
Risico
Gemeenten in Nederland hebben de hoogste rating voor kredietwaardigheid. Zij kunnen daardoor goedkoper geld lenen bij de banken dan private ondernemingen. Omdat woningbouwcorporaties een bijdrage leveren aan de publieke taak hebben wij in het verleden een aantal leningen aangetrokken en deze direct doorgeleend aan de woningbouwcorporatie. Daarmee konden zij meeprofiteren deze gunstige leencondities. Later hebben we is er een andere constructie toegepast, waarbij we niet leningen doorlenen, maar waarbij we direct garant staan. Gevolg is wel dat wij hierdoor het risico lopen dat als de derde partij failliet gaat, de gemeente de betalingsverplichting op zich moet nemen. Dit risico is echter klein, aangezien garanties alleen verstrekt worden wanneer zij niet bij derden kunnen worden ondergebracht en bij garantieverlening aan verenigingen c.a. aangetoond is dat zij de betalingsverplichtingen kunnen nakomen. Wanneer dit risico zich voordoet, kunnen we met de gereserveerde gelden de gevolgen in het eerste jaar afdekken. De structurele gevolgen zullen vervolgens via de eerstvolgende kadernota of door een begrotingswijziging worden meegenomen
Strategie
De leningen die door de gemeente in het verleden zijn verstrekt worden volgens schema afgelost. Het risico op deze post neemt daardoor jaarlijks af. Via toetsing van het jaarverslag beoordelen we of de risico's stabiel blijven. Ook het risico op in het verleden verstrekte garanties neemt elk jaar af, omdat ook op deze leningen de geldgever volgens schema aflost. Bij garanties in het kader van de woningbouw heeft de gemeente zekerheidsrechten, waardoor dit risico zeer klein is. Via het jaarverslag heeft de gemeente inzicht in de financiële positie van de geldnemer. Bij garanties t.b.v. verenigingen vindt overleg plaats als de bank een achterstandsmelding doet. In die gevallen passen we maatwerk toe om escalatie te voorkomen. Op basis van het verleden is het risico op deze post relatief gering.
Financieel gevolg
€ 21.000.000
Kans van optreden
1%
Benodigd weerstandsvermogen
n.v.t.
Incidenteel/Structureel
Incidenteel
Status
Gewijzigd
Gemeente Achtkarspelen
65
Begroting 2026-2029
Onderwerp
Gemeenschappelijke regelingen
Risico
De gemeente participeert in een aantal gemeenschappelijke regelingen. Deze regelingen worden beschreven in de paragraaf Verbonden Partijen. De grotere regelingen betreffen de Veiligheidsregio, Jobinder en de FUMO. De uitvoering van gezamenlijke beleidsterreinen binnen dergelijke regelingen brengt risico's met zich mee, waarvoor gezamenlijk voor dekking moet worden gezorgd. Om ervoor te zorgen dat de gemeente zelf de regie blijft voeren wordt er strak toezicht gehouden. Het standpunt van de gemeente wordt zowel ambtelijk (in overlegorganen) als bestuurlijk (in ABvergaderingen) uitgedragen.
Strategie
Financieel gevolg
€ 300.000
Kans van optreden
25%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 60.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Gewijzigd
Onderwerp
Uitbestedingen belastingen
Risico
In de loop van 2026 wordt het opleggen en innen van de belastingaanslagen uitbesteed. Dit om de kwetsbaarheid ervan weg te nemen. Er is een businesscase opgesteld waarbij de lopende begroting en de bij de opbouw ingeschatte formatie, als basis heeft gediend. In deze businesscase is een voordeel van ca. 200.000 ingeschat. De uitvoering in de praktijk zal moeten uitwijzen in hoeverre dit ook wordt gerealiseerd.
Strategie
Financieel gevolg
Aan de hand van periodieke rapportages en analyses worden tijdig overschrijdingen gesignaleerd en gerapporteerd. € 200.000
Kans van optreden
50%
Benodigd weerstandsvermogen
-
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Nieuw
Gemeente Achtkarspelen
66
Begroting 2026-2029
Onderwerp
Gesubsidieerde instellingen
Risico
De gemeente heeft te maken met een variatie aan gesubsidieerde instellingen, zoals: Cultuurcentrum, bibliotheek, maatschappelijk werk, etc. Het risico bestaat dat claims van deze instellingen financieel nadeel voor de gemeente kan betekenen. Organisaties kunnen failliet gaan en de gemeente kan het product in de lucht willen houden, en dat brengt mogelijk (frictie)kosten met zich mee.
Strategie
De gemeente sluit overeenkomsten met instellingen die subsidies e.d. van de gemeente ontvangen, waarin productafspraken zijn opgenomen. Tijdens het lopende jaar is regelmatig overleg over de (financiële) voortgang. Het risico dat daardoor financieel gezien iets misgaat wordt daarmee geminimaliseerd.
Financieel gevolg
€ 500.000
Kans van optreden
20%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 100.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Gewijzigd
Onderwerp
Kosten personeel (algemeen)
Risico
De gemeente wordt regelmatig geconfronteerd met onverwachte kosten inzake personeel. Voorbeelden hiervan zijn kosten voor ziektevervanging en niet begrote en niet gecompenseerde cao-verhogingen.
Strategie
Aan de hand van periodieke rapportages en analyses worden tijdig overschrijdingen gesignaleerd en gerapporteerd, zodat er eventueel nog ingegrepen kan worden. Toch blijft altijd een risico op overschrijding bestaan.
Financieel gevolg
€ 1.000.000
Kans van optreden
20%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 200.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Gewijzigd
Voor de risico’s in deze begroting is op basis van bovenstaande classificatie een te verwachten beslag op de weerstandscapaciteit berekend. De conclusie is, dat de financiële impact van de risico’s kan worden opgevangen binnen de weerstandscapaciteit van onze rekening en begroting.
Gemeente Achtkarspelen
67
Begroting 2026-2029
Kengetallen Kengetallen zijn verplicht en ze vertellen iets over de financiële gezondheid van de gemeente. Hieronder worden ze weergeven vanaf 2021. Legenda T.o.v. vorige meting
Kengetal
rekening
begroting
(weergave in %)
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
Belastingcapaciteit
112,0
94,0
95,0
99,8
102,3
104,9
104,9
104,9
0,2
0,2
40,2
38,8
39,3
37,8
26,2
27,0
-1,5
-0,6
- t.o.v. vorige meting
ongunstig
- prognose o.b.v. historie
ongunstig
Grondexploitatie
0,0
-0,4
0,0
0,0
0,2
0,2
- t.o.v. vorige meting
neutraal
- prognose o.b.v. historie
neutraal
Netto schuldquote
30,9
31,1
28,0
40,8
32,9
36,2
- t.o.v. vorige meting
neutraal
- prognose o.b.v. historie
neutraal
Netto schuldquote, gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
41,2
31,1
36,2
40,8
32,0
- t.o.v. vorige meting
35,2 neutraal
- prognose o.b.v. historie
neutraal
Solvabiliteitsratio
36,1
33,4
35,7
28,0
30,3
28,9
- t.o.v. vorige meting
neutraal
- prognose o.b.v. historie
ongunstig
Structurele exploitatieruimte
6,0
-1,9
3,1
-1,7
0,4
0,3
- t.o.v. vorige meting
gunstig
- prognose o.b.v. historie
ongunstig
Toelichting Belastingcapaciteit
Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin bij het voordoen van een financiële tegenvaller dit in het volgende begrotingsjaar kan worden opgevangen dan wel of er ruimte is voor nieuw beleid. Daarbij wordt ervan uitgegaan dat de ruimte die de gemeente heeft om de belastingen te verhogen is gerelateerd aan de totale woonlasten. En die ruimte wordt dan bepaald door de vergelijking met de gemiddelde woonlasten in Nederland (in het vorige jaar).
Grondexploitatie
Dit kengetal geeft aan hoe de waarde van de grond in exploitatie zich verhoudt ten opzichte van de totale baten, exclusief reservemutaties, in het begrotingsjaar. Op grond van de notitie grondexploitatie van de commissie BBV zijn de ruwe gronden per 1-1-2016 gerubriceerd onder de materiële vaste activa. Hierdoor is het kengetal met een flinke sprong gedaald.
Netto schuldquote
De netto schuldquote geeft het niveau weer van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Verbeteren van de schuldquote kan door de schulden te verlagen, de bezittingen te vergroten en/of de inkomsten te verhogen.
Gemeente Achtkarspelen
68
Begroting 2026-2029
Netto schuldquote, gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
De netto schuldquote geeft het niveau weer van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Verbeteren van de schuldquote kan door de schulden te verlagen, de bezittingen te vergroten en/of de inkomsten te verhogen. Om inzicht te krijgen in hoeverre sprake is van doorlenen, wordt de netto schuldquote ook exclusief doorgeleende gelden weergegeven. Verbeteren van de schuldquote kan door de schulden te verlagen, de bezittingen te vergroten en/of de inkomsten te verhogen.
Solvabiliteitsratio
Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is om aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger het getal, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. De uitkomst is afhankelijk van de wijze waarop bezittingen in de gemeente worden gewaardeerd. Dat verschilt nogal per gemeente. Verbeteren van de solvabiliteit kan door het eigen vermogen te vergroten (bijvoorbeeld door het verkopen van de aandelen) en door het vreemd vermogen te verkleinen (bijvoorbeeld door minder te lenen).
Structurele exploitatieruimte
Dit kengetal kijkt naar de structurele baten en de structurele lasten ten opzichte van de totale baten. Een positief getal geeft aan dat de structurele baten voldoende zijn om de structurele lasten te dekken. Dit cijfer kan verbeteren door meer structurele baten of minder structurele lasten op te voeren.
Financiële positie samengevat: Alle kengetallen beschouwend moeten we concluderen dat de financiële situatie van de gemeente aan de beterende hand is maar vooral in de jaren na 2027 nog steeds een negatief beeld geeft. Structureel beleid toevoegen aan de begroting is een hele uitdaging en dat zal zo blijven zolang er onzekerheid bestaat over de bestendigheid van de uitkering uit het gemeentefonds. Een lichtpuntje is de reservepositie van de gemeente. Deze blijft behoorlijk op peil waardoor we is staat zijn incidentele tegenvallers op te kunnen vangen.
Gemeente Achtkarspelen
69
Begroting 2026-2029
2.2.3 Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding Achtkarspelen beheert een flink aantal vierkante kilometers aan openbare ruimte. Daarin wordt gewoond, gewerkt en gerecreëerd. Hiervoor zijn kapitaalgoederen nodig zoals wegen, riolering, verlichting en gebouwen. De kwaliteit en het onderhoud van deze kapitaalgoederen bepalen het voorzieningenniveau én de jaarlijkse lasten. Kapitaalgoederen vragen investeringen én regelmatig onderhoud. Goed onderhoud is nodig voor de huidige gebruikers én voor toekomstige generaties. Het financieel belang is groot: een substantieel deel van de begroting gaat naar onderhoud. Beleidskader De raad stelde op 3 maart 2022 de Nota Kapitaalgoederen 2022–2026 vast. Daarbij is gekozen voor: • •