02 - Bijlage 1 - Programmabegroting 2025-2028
Tekst van het document
107 V
Invulling ombuiging gebiedsteams SD
-100 N
Herziening WMO-budgetten
458 V
Kosten dienstverleningsovereenkomsten met Caparis N.V.
212 V
Project sociale kaart
-8 N
Actualiseren kosten energie
-29 N
Gemeentefonds Kadernota 2025-2028; Uitvoering taken zorg en veiligheid door gebiedsteams
-107 N
Begroting voorgaande jaren Kostenontwikkeling Jeugdzorg
100 V
KN 2024-2027; Gebiedsteam-zorg in de school (GIS); 04.02
126 V
GF; Functionele verwerking gereserveerde taakmutaties 2024 - inzet POK-middelen
45 V
Diversen
12 V
Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen Stijging bedrijfsvoeringskosten SDF
-83 N
Actualisering kosten crisishulp jeugd
-87 N
Indexaties budgetten jeugd
-405 N
Indexaties maatwerkvoorzieningen WMO
-424 N
Prijsontwikkeling regionaal vervoer door Jobinder
67 V
Actualisering bijdrage salariskosten WM
-415 N
Bijdrage loonkosten en overhead MOA
-82 N
Diverse actualisaties
-31 N
Overige (beleids)relevante ontwikkelingen (na Kadernota) Actualisatie personeelslasten
-109 N
Actualisatie kapitaallasten
15 V
Totaal
Gemeente Achtkarspelen
-864 N
62
Begroting 2025-2028
Indicatoren Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Legenda
tableCell12 Indicator Achterstand onder jeugd - Kinderen in uitkeringsgezin
Meting
Eenheid
Referentiejaar
4,0
%
(2022)
2,0
%
(2022)
571,4
aantal
(2023)
660,0
aantal
(2023)
1,0
%
(2022)
1,1
%
(2023)
12,2
%
(2023)
0,0
%
(2023)
549,1
aantal
(2023)
72,3
%
(2023)
313,3
aantal
(2023)
Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Achterstand onder jeugd - Werkloze jongeren Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Banen Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Cliënten met een maatwerkarrangement Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Jongeren met delict voor rechter Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Jongeren met jeugdbescherming Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Jongeren met jeugdhulp Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Jongeren met jeugdreclassering Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Lopende re-integratievoorzieningen Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Netto arbeidsparticipatie Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Personen met een bijstandsuitkering Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie
Gemeente Achtkarspelen
63
Begroting 2025-2028
Verbonden partijen De Verbonden Partijen binnen dit programma zijn: Centrumregeling Sociaal Domein Fryslân Gemeenschappelijke regeling Sociale Werkvoorziening Fryslân Gemeenschappelijke regeling (licht) Mobiliteitsbureau Noordoost Fryslân Stichting / Vereniging Stichting MOA
Gemeente Achtkarspelen
64
Begroting 2025-2028
7. Volksgezondheid en milieu
Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen Volksgezondheid Begin 2022 is de nieuwe gezondheidsnota ‘Tegearre sûn fiele’ vastgesteld. Hierin staat beschreven op welke manier wij de gezondheid van inwoners de komende 6 jaar willen stimuleren. Dit willen we doen vanuit het gedachtegoed van positieve gezondheid. Samen met inwoners en organisaties dragen we bij aan bewustwording en een gezonde omgeving. We richten ons op factoren die de gezondheid beïnvloeden en gezondheidsverschillen verkleinen en bieden ruimte aan preventie en nieuwe, lokale, initiatieven. Riolering Het doel is om de gemeente op een adequate manier te ontdoen van afvalwater en wateroverlast te beperken. Dit gebeurt door uitvoering te geven aan het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP), onder andere door de aanleg van regenwaterstructuren. Achtkarspelen voldoet aan wettelijke zorgplichten zoals vastgelegd in de Wet Milieubeheer en de Waterwet. Hierbij is doelmatig beheer het streven: kwaliteit vergroten tegen zo laag mogelijke maatschappelijke kosten. Verstening van tuinen en groen bij openbare gebouwen moet worden beperkt en ontmoedigd omdat dit een negatief effect op afwatering heeft. Afval Wij blijven inzetten op een verdere verbetering van het afvalscheidingspercentage en het terugdringen van het aantal kilo’s huishoudelijk restafval.
Hiervoor wordt ingezet op communicatie en facilitering om afval op juiste wijze te scheiden en aan te bieden. Het aantal deelstromen dat op de milieustraat wordt verder uitgebreid. Milieubeheer Met de komst van de Omgevingswet, die uiteindelijk per 1 januari 2024 in werking is getreden, is er voor de milieutaken veel veranderd. Er komt ruimte om binnen een bepaalde bandbreedte af te wijken van de huidige milieuregels en er wordt ingezet op nieuwe instrumenten. Een grote uitdaging - waarbij extra inspanning moet worden geleverd - ligt bij de onderwerpen ‘’externe veiligheid’’ en ‘’geluid’’. Voor externe veiligheid wordt een switch gemaakt van risicocontouren naar aandachtsgebieden, en voor geluid worden de Basisgeluidsemissie (BGE) geïntroduceerd. Stikstof Wij verwachten dat het stikstofdossier zowel ook in 2025 en de jaren daarna een blijvende invloed zal hebben op onze werkzaamheden. De ontwikkelingen blijven we nauwlettend volgen Duurzaamheid In 2021 zijn zowel de Duurzaamheidsagenda als de Transitie Visie Warmte vastgesteld. De komende jaren zal de uitvoering hiervan een groot beroep doen op de gemeente, haar inwoners en de bedrijven en instellingen. Uitwerking Kadernota 2025-2028 In de Kadernota 2025-2028 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting aangegeven.
Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kadernota zoals die op 11 juli 2024 door uw raad opiniërend is besproken.
Gemeente Achtkarspelen
65
Begroting 2025-2028
Nieuw of gewijzigd beleid Duurzaamheid De komende jaren wordt de uitvoering van onze Duurzaamheidsagenda en de daaraan gekoppelde Transitievisie Warmte verder geïntensiveerd. Wij hebben hiertoe van het Rijk de benodigde financiële middelen toegekend gekregen, de zogenaamde CDOKEmiddelen: Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid. Deze middelen mogen uitsluitend gebruikt worden voor apparaatskosten voor de uitvoering van klimaat- en energiedoelen en zijn vooralsnog toegekend voor een periode van drie jaar (2023-2025).
[Kadernota nr. 07.01]
Problematiek glyfosaat/ roundup onder de aandacht brengen Het voeren van een campagne omtrent bewustwording van de risico's van het gebruik van glyfosaat kost de nodige inzet en geld. Het gaat namelijk om een gedragsverandering. Een campagne van 3 tot 6 maanden gericht op gedragsverandering kost ongeveer 3 maanden aan voorbereiding (analyse, strategie en ontwikkeling) en kost minimaal € 5.000.
[Kadernota nr. M O1-M1]
Overige ontwikkelingen Afvalstoffenheffing en Rioolheffing: Voor een nadere toelichting op de afvalstoffenheffing en rioolheffing verwijzen wij naar de paragraaf Lokale Heffingen. Bijdrage Veiligheidsregio Fryslân: De bijdrage aan de veiligheidsregio laat een stijging in 2025 zien ten opzichte van de primitieve begroting 2024 van € 176.000. In de raadsvergadering van januari 2024 is reeds besloten over de verhoging van de bijdrage naar aanleiding van de Kadernota. In de raadsvergadering van mei 2024 is door de raad besloten om de toename van de bijdrage aan de veiligheidsregio voor de autonome ontwikkeling behoedzaamheids bufferingen mee te nemen in de begroting 2025 en deze ten laste te brengen van de stelpost LPO . De totale bijdrage aan de VRF bedraagt € 3.579.000. Deze bijdrage heeft betrekking op de onderdelen: - Gezondheid (PR08) € 1.465.000 - Crisisbeheersing (PR01) € 168.000 - Brandweer (PR01) € 1.946.000 Bijdrage FUMO: Op basis van de begroting 2025 van de FUMO is de bijdrage aangepast. De totale bijdrage aan de FUMO bedraagt over 2025 € 617.000. Ten opzichte van de primitieve begroting 2024 betekent dit een verlaging van € 46.000. Deze daling wordt voornamelijk veroorzaakt doordat er in 2024 incidenteel een ophoging van de bijdrage was als gevolg van de implementatie van de Omgevingswet.
Gemeente Achtkarspelen
66
Begroting 2025-2028
Financieel begroting (x € 1.000)
2024
2025
meerjarenperspectief verschil
2026
2027
2028
Lasten
8.027
9.868
- 1.841
9.480
8.813
8.869
Baten
7.065
8.724
1.659
8.332
7.601
7.601
Saldo
- 961
- 1.143
- 182
- 1.149
- 1.212
- 1.267
Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2024 en 2025 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota 2025-2028 Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen Actualisatie afval
18 V
Actualisatie riolering
46 V
Bijdrage VRF
-176 N
Bijdrage FUMO
43 V
Overige (beleids)relevante ontwikkelingen (na Kadernota) Actualisatie personeelslasten
-60 N
Actualisatie kapitaallasten
-46 N
Diversen
-7 N
Totaal
Gemeente Achtkarspelen
-182 N
67
Begroting 2025-2028
Indicatoren Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Legenda
tableCell12 Indicator Hernieuwbare elektriciteit
Meting
Eenheid
Referentiejaar
30,4
%
(2022)
206,0
kg
(2022)
Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Omvang huishoudelijk restafval Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie
Verbonden partijen De Verbonden Partijen binnen dit programma zijn: Gemeenschappelijke regeling FUMO (Fryske Utfieringsorganisaasje Miljeu en Omjouwing) Vennootschap / Coöperatie Afvalsturing Friesland N.V. (handelsnaam Omrin) N.V. Fryslân Miljeu (handelsnaam Omrin)
Gemeente Achtkarspelen
68
Begroting 2025-2028
8. Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing
Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen De inwerkingtreding van de Omgevingswet is een feit. De regels voor de omgeving waar we wonen, werken en recreëren zijn in deze wet samengevoegd en vereenvoudigd. Het biedt meer ruimte voor maatwerk en initiatief en moet tot betere en snellere besluitvorming leiden. Ook in 2025 werken we verder aan de implementatie van de Omgevingswet in onze ontvlochten organisatie. Uitwerking Kadernota 2025-2028 In de Kadernota 2025-2028 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kadernota zoals die op 11 juli 2024 door uw raad opiniërend is besproken.
Nieuw of gewijzigd beleid Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. De Omgevingswet bracht en brengt een omvangrijke transitieopgave met zich mee. Deze complexe implementatie loopt nog door tot 2032. Voor 1 januari 2032 dient namelijk het tijdelijk deel van het omgevingsplan en andere regels over de fysieke leefomgeving omgezet te zijn in één nieuw omgevingsplan. We ontwikkelen een transitieplan waarin we de benodigde stappen en onderwerpen benoemen, die belangrijk zijn om tot dit integrale omgevingsplan te komen. Ook richten we ons op het inbedden van de beleidscyclus van de Omgevingswet. Verder staan de komende jaren in het teken van doorontwikkeling en het opdoen van kennis en ervaring in de praktijk. Daarbij werken we continu aan het optimaliseren van onze systemen, informatievoorzieningen, werkprocessen en dienstverlening. [Kadernota nr. 08.01]
Wonen Vanuit het Rijk wordt er onder meer, via de Nationale Woon- en Bouwagenda, de komende jaren extra ingezet om het aantal nieuwe woningen te vergroten met het oog op de vraag vanuit de samenleving. De minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke ordening, voorheen ondergebracht bij Binnenlandse zaken, benadrukt in de Nationale Woon- en Bouwagenda met name de bouw van betaalbare woningen welke een substantieel bestandsdeel vormen van deze agenda. Speciale aandacht hierbij is er voor het toegankelijk houden voor de woningmarkt voor met name starters op de woningmarkt. In april 2023 hebben we tezamen met de andere ANNO-gemeenten met het rijk en de provincie een regionale Woondeal afgesloten. Deze wordt eind 2024/begin 2025 herijkt door onder andere een hogere behoefte aan woningen. Onze Woonvisie loopt hiermee nog goed in de pas. Op dit moment zitten er voldoende plannen in de pijplijn. Concreet zijn er plannen voor Acht oan de Diken en het AVEK terrein. We handhaven de lijn om oog te houden voor toevoeging van betaalbare huur- en koopwoningen en voor het stimuleren van doorstroming. Hierbij is aandacht voor spreiding over de gemeente om de leefbaarheid van de dorpen te verhogen. In 2023 is gestart met de voorbereidingen op een woon-zorgvisie, die richtinggevend wordt voor het programma voor specifieke doelgroepen.
In 2024 wordt deze vastgesteld, waarna er een uitvoeringsagenda opgesteld gaat worden. Dat willen we parallel laten lopen met het opstellen van een Volkshuisvestingsprogramma, dat als opvolger gaat gelden van de Woonvisie en voor 1 januari 2026 vastgesteld moet zijn. Op deze wijze wordt er een gecoördineerd programma opgesteld voor alle doelgroepen.
[Kadernota nr. 08.02]
Gemeente Achtkarspelen
69
Begroting 2025-2028
Overige ontwikkelingen Ontwikkeling personeelslasten: De personeelslasten in de begroting 2025 zijn met € 111.000 gestegen ten opzichte van het voorgaande jaar. Deze stijging wordt veroorzaakt door de nieuwe CAO van de gemeenten die een negatief financieel effect heeft op de begroting. Het negatieve effect wordt enigszins gedempt doordat bepaalde personeelskosten als onderdeel van de GREX geactiveerd kunnen worden. In de begroting 2025 is hier cijfermatig geen rekening mee gehouden. Voor een verdere toelichting wordt verwezen naar de paragraaf grondbeleid.
Financieel begroting (x € 1.000)
2024
2025
meerjarenperspectief verschil
2026
2027
2028
Lasten
2.693
2.791
- 99
2.719
2.719
2.719
Baten
782
782
-
782
782
782
Saldo
- 1.911
- 2.010
- 99
- 1.937
- 1.937
- 1.937
Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2024 en 2025 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Overige (beleids)relevante ontwikkelingen (na Kadernota) Actualisatie personeelslasten
-111 N
Actualisatie bijdrage Werkmaatschappij
3V
Diversen
9V
Totaal
Gemeente Achtkarspelen
-99 N
70
Begroting 2025-2028
Indicatoren Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Legenda
tableCell12 Indicator Demografische druk
Meting
Eenheid
Referentiejaar
80,3
%
(2024)
886,0
euro
(2024)
991,0
euro
(2024)
271,0
euro
(2024)
6,3
aantal
(2023)
Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuishouden Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Gemiddelde WOZ-waarde Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Nieuw gebouwde woningen Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie
Verbonden partijen De Verbonden Partijen binnen dit programma zijn: Gemeenschappelijke regeling Welstandscommissie Hûs en Hiem
Gemeente Achtkarspelen
71
Begroting 2025-2028
Overhead
Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen We willen een zo efficiënt en effectief mogelijke bedrijfsvoering, die past bij tegenwoordige ontwikkelingen. Met een focus gericht op de (middel)lange termijn, waardoor de programma’s kunnen worden uitgevoerd en de maatschappelijke doelstellingen daarbinnen kunnen worden gerealiseerd. En een, binnen de beschikbaar gestelde middelen, zo optimaal mogelijke dienstverlening aan de burgers met een zo efficiënt mogelijke ondersteuning van het bestuur. Uitwerking Kadernota 2025-2028 In de Kadernota 2025-2028 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kadernota zoals die op 11 juli 2024 door uw raad opiniërend is besproken.
Nieuw of gewijzigd beleid Opbouw Achtkarspelen De gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel zijn tot 1 januari 2025 ambtelijk georganiseerd in de gemeenschappelijke Werkmaatschappij 8KTD. Op 22 juni 2023 hebben de gemeenteraden van Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel het besluit genomen deze samenwerking te beëindigen en zelfstandig verder te gaan. Het gevolg van dit besluit is dat de Werkmaatschappij 8KTD waarin beide gemeenten een groot deel van hun taken, inclusief mensen en middelen, hebben ondergebracht en die bekostigd wordt door beide gemeenten, moet worden ontvlochten en de gemeenten elk voor zich de ambtelijke organisatie opnieuw moeten opbouwen. Met uitzondering van de ICT. Daarin blijven Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel nog maximaal drie jaar samenwerken in een Bedrijfsvoeringsorganisatie (BVO) onder de naam Werkmaatschappij 8KTD
Overige ontwikkelingen Meerkosten BVO-ICT De keuze voor ontvlechting brengt met zich mee, dat we voor meerkosten van ICT komen te staan. Bij de calculatie van de gevolgen van de ontvlechting voor de ICTbudgetten is op basis van het advies van Lysias al globaal gecalculeerd dat we rekening moeten houden met een structurele uitzetting van anderhalf keer het huidige budget (per gemeente). De werkzaamheden rondom de ontvlechting van de ICT-omgeving zijn nog in volle gang, maar nog niet afgerond. In de begroting is het laatst bekende effect op de bijdrage aan de BVO-ICT verwerkt. Deze reeks komt neer op de volgend reeks bedragen 2025 t/m 2028; € 505.773 € 601.300, € 650.000 en € 637.537.
Financieel begroting (x € 1.000)
2024
2025
Lasten
12.085
13.140
Baten
167
Saldo
- 11.918
meerjarenperspectief 2026
2027
2028
- 1.056
13.491
13.521
13.571
175
8
175
175
175
- 12.966
- 1.048
- 13.316
- 13.346
- 13.396
Gemeente Achtkarspelen
verschil
72
Begroting 2025-2028
Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2024 en 2025 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota 2025-2028 Nieuw beleid Koersvertaling Verhoging aantal fte's en indexaties t.o.v. koersvertaling
524 N
Meerkosten BVO-ICT
506 N
Bestaand beleid
Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen Indexaties
49 N
Overige (beleids)relevante ontwikkelingen (na Kadernota) Diversen
67 V
Totaal
Gemeente Achtkarspelen
1.048 N
73
Begroting 2025-2028
3.2 Paragrafen
Gemeente Achtkarspelen
74
Begroting 2025-2028
3.2.1 Lokale heffingen
Inleiding Deze paragraaf geeft een overzicht van de diverse lokale heffingen en belastingen op hoofdlijnen. Hiermee ontstaat inzicht in de lokale lastendruk. Dit is van belang voor de integrale afweging tussen aan de ene kant beleid en aan de andere kant de inkomsten. Ook laten we zien welk beleid de gemeente in het begrotingsjaar zal voeren ten aanzien van de lokale heffingen en de kwijtschelding hiervan. De lokale heffingen vormen een belangrijke inkomstenbron voor de gemeente. De heffingen worden voor het grootste deel opgebracht door burgers.
Algemeen De uitgangspunten van ons legesbeleid worden expliciet opgenomen in deze paragraaf. Door het eenduidig opnemen van informatie over tarieven en heffingen in de verschillende jaarstukken en het daarbij verstrekken van inzicht in de mate van kostendekkendheid op hoofdlijnen krijgt de raad sturingsmogelijkheden aangereikt. Zo kan de raad op een verantwoorde wijze keuzes maken ten aanzien van de gewenste en benodigde hoogte van tarieven c.a.
Basis van het beleid Per 1 januari 1994 zijn de (huidige) Gemeentewet en de wet Materiële belastingbepalingen van kracht geworden. De huidige legesverordening kent nog steeds zijn basis vanuit deze wetswijziging. Bij de jaarlijkse vaststelling van deze verordening is telkens vanuit deze kaders verder gewerkt.
Uitgangspunten van beleid voor deze begroting Bij het samenstellen van de begroting 2025 en de meerjarenraming is op grond van de kaderbrief van december 2023, de Kadernota 2026 - 2028 (voorjaar 2024) en de nadere kaderstelling voor de begroting 2025 en verder rekening gehouden met de volgende uitgangspunten: • Verhoging van de totale OZB-opbrengst met een nominale verhoging van 2% voor 2025 ten opzichte van 2024. • De afvalstoffenheffing daalt voor zowel de meerpersoonshuishouden als voor de eenpersoonshuishoudens met respectievelijk 2,77% en 2,74%. Voor de rioolheffing stellen wij voor om de tarieven conform de uitgangspunten van het vastgestelde vGRP vast te stellen zodat een kostendekkend tarief gehanteerd wordt. De rioolheffing stijgt hierdoor met 6,98%. • Verhoging overige tarieven daar waar mogelijk met een beperkte inflatiecorrectie van 2%.
Gemeente Achtkarspelen
75
Begroting 2025-2028
Belasting, heffingen en leges In het hiernavolgende overzicht worden de opbrengsten van de gemeentelijke belasting, heffingen en leges voor 2025 weergegeven. Ook is er een vergelijking met de begroting van 2024 gemaakt. Begroting Begroting (x € 1.000)
2025
Verschil
2024
Afvalstoffenheffing
7.3
Afval
3.670
3.760
- 90
507
242
266
4
4
-
Burgerzaken
0.2
Burgerzaken
Forensenbelasting
3.4
Economische promotie
Omgevingsvergunningen
8.1
Ruimtelijke ordening
90
90
-
8.3
Wonen en bouwen
394
394
-
Overige
1.2
Openbare orde en veiligheid
74
62
12
2.1
Verkeer en vervoer
31
31
-
3.3
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
6
6
-
5.7
Openb. groen en (openlucht)recreatie
7
7
-
6.1
Samenkracht en burgerparticipatie
15
15
-
0.61 OZB woningen
4.351
4.158
193
0.62 OZB niet-woningen
2.338
2.236
102
45
45
-
2.857
2.670
186
20
20
-
14.408
13.739
670
OZB
Reclamebelasting
0.64 Belastingen overig Rioolheffing
7.2
Riolering
Toeristenbelasting
3.4
Economische promotie
TOTAAL
Gemeente Achtkarspelen
76
Begroting 2025-2028
Toelichtingen Onroerendezaakbelasting De onroerendezaakbelastingen zijn belastingen die worden geheven over binnen de gemeentegrenzen gelegen onroerende zaken. De WOZ-waarde vormt de heffingsmaatstaf voor de OZB. De tarieven worden jaarlijks gecorrigeerd voor de waardeontwikkeling van de onroerende zaken. In deze begroting is gerekend met een jaarlijkse extra stijging (dus bovenop de reguliere inflatiecorrectie van 2,5% over de jaren 2025 t/m 2028 Overige belastingen Reclamebelasting De opbrengsten van de reclamebelasting (Surhuisterveen) worden gebruikt om een ondernemersfonds te voeden. Het doel van dit fonds is om het de ondernemers mogelijk te maken in het centrum promotionele activiteiten te organiseren en in te spelen op de ontwikkelingen van het Nieuwe Winkelen en de leegstandsproblematiek. Het betreft een vast bedrag van € 467,90 per pand. Forensenbelasting De belastingsoort wordt opgelegd aan personen die meer dan 90 dagen per jaar een gemeubileerde woning tot hun beschikking hebben voor zichzelf of voor hun gezin, zonder dat ze hun hoofdverblijf in de gemeente hebben. De aanslag wordt opgelegd aan degene die de gemeubileerde woning tot zijn beschikking heeft. De insteek van deze belasting is om de voordelen, die door de redelijk structurele aanwezigheid worden genoten van de gemeentelijke voorzieningen, financieel worden gecompenseerd.
Het betreft een belasting die aan een gering aantal eigenaren wordt opgelegd. Toeristenbelasting Vanaf 2022 heft de gemeente Achtkarspelen toeristenbelasting. Toeristenbelasting is een algemene belasting die een gemeente kan heffen. Hiermee kan de gemeente bijvoorbeeld het gebruik van voorzieningen door toeristen financieren. De eigenaar van een verblijfslocatie neemt het tarief voor de toeristenbelasting op in zijn eigen tarief en ‘sluist’ deze specifieke belastinggelden volledig door aan de gemeente. De eigenaar van de verblijfslocatie ontvangt daarvoor een belastingaanslag die gebaseerd is op het aantal geregistreerde overnachtingen, het aantal verblijven of de overnachtingsprijs. Voor 2022 bedraagt het tarief € 1,50 per persoon per nacht. Alleen de verblijfslocaties waarover momenteel nog geen woonforensenbelasting wordt geheven komen in aanmerking voor het heffen van toeristenbelasting. Kostendekkende tarieven Onder het streven naar de kostendekkende tarieven kunnen vallen de Afvalstoffenheffing, Rioolheffing en overige leges en rechten (algemeen). De kostenopbouw heeft te maken met directe- en indirecte kosten. Onder de directe kosten vallen de kosten op de taakvelden welke betrekking hebben op de heffing. Onder indirecte kosten vallen overhead, minimabeleid en btw.
De overhead moet extracomptabel worden toegerekend en wordt berekend aan de hand van een methode waarbij een opslagpercentage over de directe lasten wordt gehanteerd voor de dekking van de overheadkosten. Dit percentage is berekend door de omvang van alle lasten van alle taakvelden (gecorrigeerd met de overheadkosten en het saldo) te delen door de omvang van de overheadkosten.
Gemeente Achtkarspelen
77
Begroting 2025-2028
Afvalstoffenheffing (ASH) De gemeente Achtkarspelen heft afvalstoffenheffing. Met de opbrengsten hiervan kunnen wij het inzamelen en verwerken van het huishoudelijk afval betalen. De volgende uitgangspunten voor de bepaling van het tarief zijn gehanteerd: • Bij de totstandkoming van de afvalstoffenheffing geldt het uitgangspunt dat het 100% kostendekkend plaatsvindt. • Als de heffingsopbrengst de werkelijke kosten voor inzameling en verwerking overtreffen, wordt het saldo gestort in de voorziening reiniging. Het saldo van de voorziening kan in de daarop volgende jaren worden benut voor het verlenen tariefskorting (tariefsegalisatie). • Voor gebruikers een differentiatie in tarief tussen eenpersoons- en meerpersoonshuishoudens in de verhouding 70:100. • Daling van de afvalstoffenheffing voor meerpersoonshuishoudens met € 9,72 en voor eenpersoonshuishoudens met € 6,72. De afvalstoffenheffing laat voor 2025 een daling zien van bijna 3%. De belangrijkste oorzaken van deze daling worden hierna vermeld. In de periode 2021-23 zijn de werkelijke kosten voor inzameling en verwerking van afval lager uitgevallen dan begroot. Hierdoor is het saldo van de voorziening reiniging per 3112-2023 gestegen tot € 1.147.000.
De introductie van een poorttarief bij de milieustraat in 2022 heeft naast directe extra inkomsten er voor gezorgd dat de bouw gelieerde afvalstromen nog verder zijn gedaald dan vooraf begroot. Daarnaast profiteert de gemeente van de goede grondstofprijzen, in het bijzonder van oud ijzer. Dit zijn de voornaamste oorzaken voor de lagere kosten voor afvalverwerking in onze gemeente. Zoals bij de jaarrekening 2023 aangekondigd zal het saldo van de voorziening de komende jaren worden benut voor tariefskorting. Uitgangspunt is om dit over meerdere jaren toe te rekenen om grote schommelingen in de afvalstoffenheffing te voorkomen. Het effect van de tariefskorting in 2025 voor meerpersoonshuishoudens is € 35,28; daarvan is € 25,56 benodigd om de inflatie in 2025 op te vangen. De netto daling van het tarief t.o.v. 2024 is € 9,72. De structurele kostenontwikkeling in 2025 is ongunstig. Zonder de korting vanuit de opgebouwde voorziening zou er sprake zijn van een hogere afvalstoffenheffing. Oorzaak hiervan is met name de prijsontwikkeling veroorzaakt door inflatie. De verwerkingstarieven bij Afvalsturing Friesland NV stijgen in 2025 gemiddeld 6%. Daarnaast nemen in 2025 ook de tarieven voor de huis aan huis inzameling en exploitatie van de milieustraat via Omrin (Fryslân Miljeu) toe met gemiddeld 7,5%.
Gemeente Achtkarspelen
78
Begroting 2025-2028
Tarieven afvalstoffenheffing
Begroting Begroting 2024
Verschil
Verschil %
2025
Meerpersoonshuishouden
350,40
340,68
-9,72
-2,77%
Eenpersoonshuishouden
245,28
238,56
-6,72
-2,74%
In onderstaande tabel is de kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing weergegeven, zoals deze meerjarig is verwerkt in de begroting. De baten bestaan uit: afvalstoffenheffing, reinigingsrechten, inkomsten oud papier, metaal, textiel en glas. Taakveld 7.3 Afval
(x € 1.000)
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2024
2025
2026
2027
2028
lasten taakvelden incl. omslagrente
3.336
3.497
3.497
3.497
3.487
inkomsten taakvelden excl. heffingen
379
484
484
484
484
2.957
3.013
3.013
3.013
3.003
overhead incl. omslagrente
479
479
479
479
478
BCF-BTW
546
556
556
556
554
3.982
4.048
4.048
4.048
4.035
141
143
143
143
143
opbrengst heffingen
3.760
3.666
3.665
3.665
4.034
dekking
94%
91%
91%
91%
100%
netto lasten taakveld toe te rekenen lasten
totale lasten - kosten per inwoner in hele euro's
Rioolheffingen (RH) De gemeente heeft zelf een grote mate van beleidsvrijheid om de heffingsmaatstaf en belastingplichtige voor de rioolheffing te bepalen. Bij de invoering van rioolheffing in 2006 zijn de volgende uitgangspunten voor het tariefbeleid geformuleerd: ·Bij de totstandkoming van de rioolheffing geldt het uitgangspunt dat het 100% kostendekkend plaatsvindt. Er kan een korting worden gegeven door middel van een onttrekking uit de voorziening riolering om fluctuaties in tarieven te egaliseren. ·Heffing op basis van vaste tarieven bij gebruiker en eigenaar. In het nieuwe Gemeentelijk rioleringsplan (GRP) 2023-2027 zijn een aantal maatregelen vastgesteld die noodzakelijk zijn om het rioleringsstelsel klimaatrobuust te maken. Een belangrijk speerpunt is het investeren in regenwaterstructuren waarmee de afvoer van regenwater los wordt gekoppeld van het reguliere rioleringsstelsel. Hiermee kunnen extreme regenbuien die steeds regelmatiger voorkomen beter worden opgevangen. Om al deze maatregelen te kunnen financieren naast de reguliere vervanging van het riool is een verhoging van de rioolheffing noodzakelijk. De volledig noodzakelijke verhoging van de rioolheffing wordt echter niet doorgerekend aan de inwoners. Er wordt uit de egalisatievoorziening riolering een onttrekking gedaan om de stijging af te vlakken.
Gemeente Achtkarspelen
79
Begroting 2025-2028
·Er wordt een korting gegeven op de rioolheffing van € 9,84 voor zowel rioolaansluiting als IBA's. ·Verhoging van de rioolheffing met € 15,36 voor zowel rioolaansluitingen als IBA's Bij het vaststellen van de tarieven is rekening gehouden met een onttrekking uit de voorziening van € 119.000. Op deze wijze kunnen fluctuaties in tarieven worden geëgaliseerd.
Tarieven rioolheffing
Begroting Begroting 2024
Aangesloten op riool of IBA
220,08
Verschil € Verschil %
2025 235,44
15,36
6,98%
In onderstaande tabel wordt de kostendekkendheid van riolering weergegeven, zoals deze meerjarig is verwerkt in de begroting. Onder de lasten worden alle lasten voor de rioolheffing verwerkt. Het taakveld riolering is het centrale taakveld. De kosten van dit taakveld zijn ongeveer 90% van de lasten die in de heffing zijn betrokken. Daarnaast worden kosten doorberekend van taakveld belastingen overig, dat zijn de kosten voor de heffing en invordering. Daarnaast kosten van taakveld wegen en vervoer, dat zijn met name kosten van transportmiddelen, kosten van taakveld afvalinzameling, dat gaat om de kosten van straatreiniging. Tot slot worden kosten van taakveld inkomensregelingen meegenomen, dat gaat om de kosten kwijtschelding rioolheffing. Over alle deze kosten wordt een opslag voor overhead berekend. Tot slot wordt de compensabele BTW toegerekend aan de heffing. Het totaal van alle kosten wordt omgeslagen over het aantal heffingsplichtingen, dat zijn de percelen met een rioolaansluitingen en percelen met een IBA. Taakveld 7.2 Riolering
Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting
(x € 1.000)
2024
2025
2026
2027
2028
lasten taakvelden incl. omslagrente
2.408
2.404
2.459
2.543
2.555
inkomsten taakvelden excl. heffingen
111
25
25
25
25
2.297
2.379
2.434
2.518
2.530
overhead incl. omslagrente
345
329
337
348
350
BCF-BTW
271
268
273
289
289
2.913
2.976
3.044
3.155
3.169
103
105
108
112
112
opbrengst heffingen
2.670
2.857
3.044
3.155
3.169
dekking
92%
96%
100%
100%
100%
netto lasten taakveld toe te rekenen lasten
totale lasten - kosten per inwoner in hele euro's
Gemeente Achtkarspelen
80
Begroting 2025-2028
Leges Burgerzaken Wij gaan in de begroting voor de leges Burgerzaken uit van de veelal wettelijk vastgestelde tarieven. De kostendekkendheid voor 2025 wordt weergegeven in onderstaande tabel. Taakveld 0.2 Burgerzaken
(x € 1.000)
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2024
2025
2026
2027
2028
Lasten
354
354
354
354
354
waarvan directe kosten waarvan indirecte (perceptie)kosten
185
185
185
185
185
169
169
169
169
169
Baten
242
242
242
242
242
-112
-112
-112
-112
-112
13
13
13
13
13
68,29%
68,29%
68,29%
68,29%
68,29%
Saldo - kosten per inwoner in hele euro's
Kostendekkendheid
Leges Omgevingsvergunningen De kostendekkendheid van de omgevingsvergunningen voor 2025 wordt weergegeven in onderstaande tabel. De directe kosten bestaan voornamelijk uit de loonkosten van het Vergunningenteam, dat rechtstreeks werkt aan het product Omgevingsvergunning. Daarnaast worden de overige directe kosten, zoals specifieke zaaksystemen, uitbesteed werk en advieskosten, toegewezen aan het Vergunningenteam. De indirecte kosten omvatten een opslag voor overheadkosten. Deze kosten worden naar verhouding van de totale kosten van alle afdelingen toegewezen aan de directe kosten van dit product. De leges omgevingsvergunningen worden geheven conform de vastgestelde legesverordening. Het jaar 2024 is het eerste jaar waarin de Omgevingswet en de desbetreffende leges van toepassing zijn. Op basis van de ervaringscijfers en ook in vergelijking met de hoogte van de leges in omliggende gemeenten zullen de leges de komende jaren in de legesverordeningen worden opgenomen. Het streven naar zoveel mogelijk kostendekkende tarieven wordt aangehouden. Voor 2025 en volgende jaren wordt nu eerst voortgeborduurd op de cijfers van 2024.
Gemeente Achtkarspelen
81
Begroting 2025-2028
Taakveld 8.3 Wonen en Bouwen
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2024
2025
2026
2027
2028
(x € 1.000) Lasten
407
407
407
407
407
waarvan directe kosten waarvan indirecte (perceptie)kosten
38
38
38
38
38
369
369
369
369
369
Baten
394
394
394
394
394
Saldo - kosten per inwoner in hele euro's
-13
-13
-13
-13
-13
14
14
14
14
14
96,70%
96,70%
96,70%
96,70%
96,70%
Kostendekkendheid
Effecten voor de huishoudens Wij hebben de veranderingen in de tarieven voor OZB, Afvalstoffenheffing en Rioolheffing voor onze burgers in de onderstaande tabellen in beeld gebracht. Lastenplaatje voor 4 voorbeeldhuishoudens Tarieven gemeentelijke belastingen OZB eigenaren woningen (= kengetal)
2024
2025
Verschil € Verschil %
0,00
0,00
0,00
0,00%
Rioolheffing gebruikers EPH*
220,08
235,44
15,36
6,98%
Rioolheffing gebruikers MPH**
220,08
235,44
15,36
6,98%
Rioolheffing eigenaren/bewoners
0,00
0,00
0,00
0,00%
Afvalstoffenheffing EPH
245,28
238,56
-6,72
-2,74%
Afvalstoffenheffing MPH
350,40
340,68
-9,72
-2,77%
Rijtjeshuis - Huurder - EPH
2024
2025
Verschil € Verschil %
OZB eigenaren woningen
0,00
0,00
0,00
0,00%
Rioolheffing gebruikers
220,08
235,44
15,36
6,98%
-6,72
-2,74%
Afvalstoffenheffing Rijtjeshuis - Huurder - MPH
245,28 2024
238,56 2025
Verschil € Verschil %
OZB eigenaren woningen
0,00
0,00
0,00
0,00%
Rioolheffing gebruikers
220,08
235,44
15,36
6,98%
Afvalstoffenheffing
350,40
340,68
-9,72
-2,77%
Twee onder één kap - eigenaar /bewoner MPH
2024
2025
Verschil € Verschil %
OZB eigenaren woningen
0,00
0,00
0,00
Rioolheffing gebruikers
220,08
235,44
15,36
6,98%
Afvalstoffenheffing
350,40
340,68
-9,72
-2,77%
Vrijstaand - eigenaar/bewoner - MPH
2024
2025
0,00%
Verschil € Verschil %
OZB eigenaren woningen
0,00
0,00
0,00
0,00%
Rioolheffing gebruikers
220,08
235,44
15,36
6,98%
Afvalstoffenheffing
350,40
340,68
-9,72
-2,77%
* EPH = eenpersoonshuishouden ** MPH = meerpersoonshuishouden
Gemeente Achtkarspelen
82
Begroting 2025-2028
Kwijtschelding Voor mensen met de laagste inkomens bestaat de mogelijkheid van een gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van belasting. Dit is het geval als aan de voorwaarden voor kwijtschelding van de Invorderingswet is voldaan. Tot nu toe is in onze gemeente maximaal gebruik gemaakt van de mogelijkheden voor kwijtschelding. Zo is bij ons ook kwijtschelding voor het eigenarendeel van de OZB mogelijk als regulier onderdeel van ons minimabeleid. In een deel van de gevallen (langdurige bijstandscliënten, ouderen met een laag inkomen) wordt automatische kwijtschelding verleend. Kwijtschelding
Voorlopig 2023
2024
2025
Automatische kwijtschelding
410
302
320
Toekenning op aanvraag (volledig)
157
217
195
Toekenning op aanvraag (gedeeltelijk)
25
17
25
Totaal aantal kwijtscheldingen
592
536
540
Aantal afgewezen aanvragen
150
161
170
Kwijtschelding in bedrag
293.625
262.091
295.000
Gemeente Achtkarspelen
83
Begroting 2025-2028
3.2.2 Weerstandsvermogen c.a.
Inleiding Het weerstandsvermogen maakt duidelijk in hoeverre de gemeente financieel in staat is om onvoorziene gebeurtenissen op te vangen. Weerstandsvermogen onderscheiden we in twee delen • weerstandscapaciteit • risicobeheersing Met weerstandscapaciteit bedoelen we alle middelen en mogelijkheden waarmee de gemeente onvoorziene kosten op kan vangen. Dat geldt bijvoorbeeld voor alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en maar die gevolgen kunnen hebben op de financiële positie van de gemeente. Deze paragraaf geeft een beeld van de weerstandscapaciteit en de risico's en het beleid dat daarbij hoort. Ook presenteren we een aantal verplichte kengetallen. Deze vertellen iets over de financiële positie van onze gemeente. Beleidskader
Structurele weerstandscapaciteit Met de structurele weerstandscapaciteit worden de middelen bedoeld die permanent ingezet kunnen worden om tegenvallers in de lopende exploitatie op te vangen, zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van bestaande taken. Bij ons gaat het om de optelsom van het begrotingsoverschot en de onbenutte belastingcapaciteit. De onbenutte belastingcapaciteit is bijvoorbeeld de mogelijkheid om de OZB-tarieven te verhogen. Wij hebben geen mogelijkheid om de Afvalstoffenheffing en de Rioolheffing te verhogen. Het kostendekkingspercentage is hier al (ongeveer) 100%. bedragen x € 1.000
2025
Begrotingsoverschot / tekort
2026
2027
2028
129
3.277-
4.978-
4.258-
Onbenutte belastingcapaciteit OZB
-
-
-
-
Onbenutte belastingcapaciteit ASH
-
-
-
-
Onbenutte belastingcapaciteit Rioolrecht
-
-
-
-
129
3.277-
4.978-
4.258-
TOTAAL
Incidentele weerstandscapaciteit De incidentele weerstandscapaciteit is het vermogen dat ingezet kan worden om eenmalige tegenvallers op te vangen. In beginsel betreft dit de optelsom van het vrij aanwendbare deel van de reserves en de stille reserves. • Het vrij aanwendbare deel van de reserves is dat deel van de reserves waarvoor nog geen bestemming is vastgelegd. Bij ons is dit de Algemene Reserve. • De stille reserves hebben betrekking op activa die op de balans lager zijn gewaardeerd dan de marktwaarde en die op korte termijn verkoopbaar zijn. Voor zover op dit moment bekend, hebben wij geen stille reserves. Het onderscheid tussen incidentele en structurele weerstandscapaciteit geeft inzicht in de duurzaamheid/bestendigheid waarmee incidentele en structurele financiële tegenvallers binnen de begroting kunnen worden opgevangen. De omvang van de benodigde weerstandscapaciteit staat in direct verband met de kwantificering van de risico’s, die de organisatie loopt bij het uitvoeren van de
Gemeente Achtkarspelen
84
Begroting 2025-2028
beleidsdoelstellingen. Het vermogen om financiële tegenvallers op te kunnen vangen zonder afbreuk te doen aan beleidsdoelstellingen en dat de financiële positie in gevaar komt. Het bestaat uit de verhouding tussen de financiële weerstandscapaciteiten de berekende ongedekte financiële risico’s. Het weerstandsvermogen is groter naarmate risico’s beter kunnen worden afgedekt en opgevangen. Deze beheersmaatregel is het sluitstuk van risicomanagement om de risicokosten op te vangen
Ratio weerstandsvermogen De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt de ratio van het weerstandsvermogen. Beschikbare weerstandscapaciteit Ratio weerstandsvermogen = ________________________________ Benodigde weerstandsvermogen De gemeente streeft naar een minimaal voldoende weerstandsvermogen met een waarderingscijfer voor de ratio tussen 1,0 – 1,4 (klasse C).
25.257.000 Ratio weerstandsvermogen = ________________________________ = 7,5 3.350.000
De ratio voor weerstandsvermogen bedraagt voor 2025 7,5. Dat betekent dat wij ruim voldoende weerstandscapaciteit hebben om de gekwantificeerde risico's op te vangen.
Risico's Vaststellen omvang en impact risico's Risicoklasse De risico’s worden ingedeeld in risicoklassen. Dit gebeurt aan de hand van onderstaande tabel. De risicoklasse loopt van 1-20 punten. De hoogte van de risicoklasse bepaalt of de organisatie het risico opneemt voor de bepaling van het weerstandsvermogen of een voorziening vormt. Om de risicoklasse te beoordelen spelen de kans van optreden en de omvang van het netto risico een rol. Dit is geen ‘wetenschappelijke exercitie’. ‘Professional judgement’/ kunnen beargumenteren is hierbij van belang. Risicoklasse
Kans 1
Kans 2
Kans 3
Kans 4
Kans 5
Bruto omvang * kans
<10%
10%-30%
30%-60%
60%-80%
80%
score 5: > € 2.500.000
5
10
15
20
score 4: € 1.250.000 - € 2.500.000
4
8
12
16
score 3: € 500.000 - € 1.250.000
3
6
9
12
score 2: € 100.000 - € 500.000
2
4
6
8
score 1: < € 100.000
1
2
3
4
Gemeente Achtkarspelen
voorziening vormen
85
Begroting 2025-2028
Financiële vertaling risico's Risico's worden geprioriteerd met behulp van een risicoscore. De risicoscore wordt bepaald door de waarde van de kansklasse (zie hierboven) en de waarde van de gevolgklasse (omvang) te vermenigvuldigen. Er ontstaat dan een matrix. Als de kans 30-60% is dan is de waarde kans 3. Als de omvang € 1.000.000 is dan is dit score 3. De risicoklasse is dan 3 x 3= 9 Groene klasse: Risico's in de groene vlakken worden als laagste ingeschaald. Deze zijn wel in beeld maar vragen geen extra aandacht. Ze worden in de jaarlijkse risico sessie met de organisatie steeds opnieuw besproken en in de begroting beperkt toegelicht. Gele klasse: Risico’s in de gele vlakken worden opgenomen bij de bepaling van het weerstandsvermogen met een toelichting in de begroting en de jaarrekening. Rode klasse: Deze risico's worden als hoog ingeschaald en vragen extra aandacht en sturing. Ook deze risico's worden meegenomen in de bepaling van het weerstandsvermogen met een specifieke toelichting in de begroting en jaarrekening. Ook komen deze risico's in de periodieke overleggen (kwartaalgesprekken) tussen directie en management aan de orde. Voorziening: Wanneer een risico zich bevindt in risicoklasse 5 wordt altijd een voorziening gevormd. Bepaling weerstandsvermogen De gele en rode risico’s zijn bepalend voor het weerstandsvermogen van de gemeente.
Op deze risico’s worden beheersmaatregelen genomen. Door de te nemen beheersmaatregel kan het bruto risico, of de kans van optreden dalen. Hierdoor ontstaat een netto risico wat opgenomen wordt in de paragraaf weerstandsvermogen. Tijdens de periodieke risico sessie en/of de interne controles wordt opzet, bestaan en werking van de beheersmaatregel geëvalueerd. • Opzet: is de beheersmaatregel beschreven in de AO en werkinstructies? • Bestaan: wordt beheersmaatregelen in de praktijk uitgevoerd? • Werking: Is er sprake van adequate werking? Dekt de beheersmaatregelen inderdaad juist, tijdig en volledig de risico’s af? Gemeente Brede Risico Analyse Traditioneel worden veel risico’s nog altijd financieel beoordeeld. Dit komt ook terug in de methodiek die gemeenten hebben met de paragraaf weerstandsvermogen. Als gemeente vinden we het belangrijk om deze integrale benadering als basis te hebben. Daarom streven wij naar een Gemeente Brede Risico Analyse (GBRA), die bovenstaande terreinen dekt. Door risico-inventarisatie plaats te laten vinden door een GBRA is er goed zicht op het totaal aan risico’s. Het beleidskader is vooral opgesteld vanuit de GBRA-gedachte. In deze paragraaf besteden we zowel aandacht aan de risico's met impact op de weerstandscapaciteit en overige risico's. Deze risico’s komen uit de GBRA naar voren en zijn beoordeeld als impactvol.
Verzekering van risico's Een deel van de operationele risico’s kan worden afgedekt door het afsluiten van verzekeringen. We maken daarbij een afweging tussen de kans op schade en de kosten
Gemeente Achtkarspelen
86
Begroting 2025-2028
daarvan enerzijds en de verzekeringspremie anderzijds. Het bestaande beleid wordt periodiek beoordeeld en indien nodig bijgesteld. Wat betreft het eigen risico is gekozen voor het standaard eigen risico per gebeurtenis.
Specificatie van risico's Onderwerp
Sociaal Domein - Jeugdzorg en Wmo Sociaal Domein - Jeugdzorg en Wmo
Risico
De maatwerkvoorzieningen binnen de Jeugdzorg de Wmo (inclusief Beschermd Wonen)zijn open-einde regelingen. In de afgelopen jaren hebben we steeds meer data en kennis verkregen om de kosten in de Jeugdzorg en de Wmo te voorspellen en te volgen. Deze prognose is opgenomen in de meerjarige begroting. Ondanks dat blijft het risico bestaan dat de groei van het aantal cliënten hoger is dan verwacht. Zeker voor de cliënten die hoogspecialistische zorg ontvangen kan een stijging (of een daling) leiden tot een forse financiële bijstelling. In de begroting houden we namelijk rekening met een gemiddeld aantal cliënten die hoogspecialistische zorg ontvangen.
Strategie
Maandelijks worden er prognoses gemaakt van de Jeugd en Wmo maatwerkvoorzieningen. Hierbij wordt de ontwikkeling van het aantal cliënten en de kosten daarvan gemonitord. Indien noodzakelijk zal de raad via de planning en control documenten worden geïnformeerd over de afwijkingen ten opzichte van de begroting.
Financieel gevolg
€ 800.000
Kans van optreden
50%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 400.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Gewijzigd
Onderwerp
Algemene uitkering - herijking gemeentefonds
Risico
Voor het meerjarenperspectief wordt in de circulaires van het Rijk onvoldoende aangegeven waar de gemeenten rekening mee kunnen houden. In die zin blijft de algemene uitkering als belangrijkste inkomstenbron voor de gemeente een risico.
Gemeente Achtkarspelen
87
Begroting 2025-2028
Berichtgeving betreffende ontwikkelingen algemene uitkering uit het gemeentefonds nauwlettend volgen. Zodra meer zekerheid wordt geboden zullen wij een nieuwe berekening confronteren met de berekende algemene uitkering in de begroting. Eventuele verschillen inbrengen via reguliere planning- en controlcyclus en daar waar nodig de raad vooraf informeren. Op dit moment ervaren wij de negatieve uitwerking van de herijking. Uit een evaluatie moet blijken hoe dit in volgende jaren wordt gecorrigeerd. Hiervoor is een lobby gestart die in 2025 onverminderd wordt voortgezet Strategie
Berichtgeving betreffende ontwikkelingen algemene uitkering uit het gemeentefonds nauwlettend volgen. Zodra meer zekerheid wordt geboden zullen wij een nieuwe berekening confronteren met de berekende algemene uitkering in de begroting. Eventuele verschillen inbrengen via reguliere planning- en controlcyclus en daar waar nodig de raad informeren
Financieel gevolg
€ 1.200.000
Kans van optreden
50%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 600.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Gewijzigd t.o.v. vorig jaar
Onderwerp
Ontvlechting Werkmaatschappij / Opbouw 8K
Risico
Op 22 juni 2023 hebben beide gemeenteraden besloten tot het stoppen met de samenwerking in de werkmaatschappij en als zelfstandig gemeente verder te gaan. De samenwerking op het gebied van ICT gaat nog maximaal drie jaar door. De opbouw van de nieuwe organisatie is volop in beweging. Dit gehele proces brengt meerkosten met zich mee, waarvan wat nu bekend is, is afgedekt in de begroting. Mogelijk is nog niet alles in beeld.
Strategie
Proces van ontvlechting van de werkmaatschappij 8KTD en de opbouw van de BVO-ICT en de gemeentelijke organisatie zo goed mogelijk in kaart brengen en monitoren via de reguliere P&C cyclus
Financieel gevolg
€ 1.500.000
Gemeente Achtkarspelen
88
Begroting 2025-2028
Kans van optreden
50%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 750.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Gewijzigd t.o.v. vorig jaar
Onderwerp
Kosten personeel n.a.v. koersvertaling
Risico
De financiële effecten van het formatieplan zijn vastgesteld op 20 juni 2024. De effecten zijn berekend op basis van gemiddelde loonsom en als zodanig verwerkt in de Kadernota. Voor de Begroting 2025-2028 is dit ons uitgangspunt voor de personeelsbegroting. Zolang het plaatsingsproces nog niet is afgerond en een actuele en nauwkeurige berekening van de personeelslasten voor de nieuwe gemeente nog niet mogelijke is, lopen we het risico dat de lasten hoger uitvallen dan er aan stelpost is opgenomen.
Strategie
Na afronding van het plaatsingsproces (Q4 2024) kan de personeelsbegroting meer specifiek doorgerekend worden naar de daadwerkelijke bezetting van de nieuwe organisatie. Het streven is om deze aanpassing in de begrotingswijziging van juni 2025 voor te leggen aan de Raad.
Financieel gevolg
€ 1.000.000
Kans van optreden
25%
Benodigd weerstandsvermogen
n.v.t.
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Nieuw
Gemeente Achtkarspelen
89
Begroting 2025-2028
Onderwerp
Integraal huisvestingsplan IHP
Risico
Ook in de toekomst staat de gemeente voor de nodige investeringen op onderwijsgebied in diverse dorpen. Afhankelijk van keuzes die gemaakt zullen worden op het gebied van multifunctionaliteit kan dit een substantieel beslag gaan leggen op beschikbare middelen in de exploitatie
Strategie
Bij de totstandkoming en uitvoering van de investeringen de ontwikkelingen hierin monitoren zodat in voorkomende gevallen van afwijkingen hierop tijdig geacteerd kan worden in de P&C cyclus
Financieel gevolg
€ 2.000.000
Kans van optreden
40%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 800.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Ongewijzigd
Onderwerp
Overige onvoorziene risico's
Risico
Een risicoanalyse blijft een verwachting van wat we denken dat zou kunnen gaan gebeuren op basis van de huidige beschikbare informatie. De kans is dan ook reëel dat zich in een jaar bepaalde gebeurtenissen voordoen, die vooraf niet waren in te schatten.
Strategie
Financieel gevolg
We stellen voor om dergelijke risico’s ten laste te brengen van het weerstandsvermogen. Het betreft dan risico’s die beperkt door ons beïnvloedbaar zijn en waarvan het financiële gevolg groter is dan € 50.000. € 2.000.000
Kans van optreden
40%
Benodigd weerstandsvermogen
€ 800.000
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Ongewijzigd
Gemeente Achtkarspelen
90
Begroting 2025-2028
Onderwerp
Kosten personeel (algemeen)
Risico
De gemeente wordt regelmatig geconfronteerd met onverwachte kosten inzake personeel. Voorbeelden hiervan zijn kosten voor ziektevervanging en niet begrote en niet gecompenseerde CAO verhogingen.
Strategie
Aan de hand van periodieke rapportages en analyses worden tijdig overschrijdingen gesignaleerd en gerapporteerd, zodat er eventueel nog ingegrepen kan worden. Toch blijft altijd een risico op overschrijding bestaan.
Financieel gevolg
€ 1.000.000
Kans van optreden
10%
Benodigd weerstandsvermogen
n.v.t.
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Ongewijzigd
Onderwerp
Gegarandeerde geldleningen
Risico
Gemeenten in Nederland hebben de hoogste rating voor kredietwaardigheid. Zij kunnen daardoor goedkoper geld lenen bij de banken dan private ondernemingen. Omdat woningbouwcorporaties een bijdrage leveren aan de publieke taak hebben wij in het verleden een aantal leningen aangetrokken en deze direct doorgeleend aan de woningbouwcorporatie. Daarmee konden zij meeprofiteren deze gunstige leencondities. Later hebben we een andere constructie gehanteerd, waarbij we niet leningen doorlenen, maar waarbij we direct garant staan. Gevolg is wel dat wij hierdoor het risico lopen dat als de derde partij failliet gaat, de gemeente de betalingsverplichting op zich moet nemen. De risico's zijn klein, aangezien garanties alleen verstrekt worden wanneer zij niet bij derden kunnen worden ondergebracht en bij garantieverlening aan verenigingen c.a. aangetoond is dat zij de betalingsverplichtingen kunnen nakomen. Wanneer het risico zich voordoet, kunnen de gevolgen echter aanzienlijk zijn. Wanneer dit risico zich voordoet, kunnen we met de gereserveerde gelden de gevolgen in het eerste jaar afdekken. De structurele gevolgen zullen vervolgens via de eerstvolgende kadernota of door een begrotingswijziging worden meegenomen
Gemeente Achtkarspelen
91
Begroting 2025-2028
Strategie
De leningen die door de gemeente in het verleden zijn verstrekt worden volgens schema afgelost. Het risico op deze post neemt daardoor jaarlijks af. Via toetsing van het jaarverslag beoordelen we of de risico's stabiel blijven. Ook het risico op in het verleden verstrekte garanties neemt elk jaar af, omdat ook op deze leningen de geldgever volgens schema aflost. Bij garanties in het kader van de woningbouw heeft de gemeente zekerheidsrechten, waardoor dit risico zeer klein is. Via het jaarverslag heeft de gemeente inzicht in de financiële positie van de geldnemer. Bij garanties t.b.v. verenigingen vindt overleg plaats als de bank een achterstandsmelding doet. In die gevallen passen we maatwerk toe om escalatie te voorkomen. Op basis van het verleden is het risico op deze post relatief gering.
Financieel gevolg
€ 18.000.000
Kans van optreden
1%
Benodigd weerstandsvermogen
n.v.t.
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Ongewijzigd
Onderwerp
Bouwgrondexploitatie
Risico
Het hebben van een bouwgrondexploitatie brengt financiële risico’s met zich mee. In de paragraaf Grondbeleid worden de financiële risico’s van de bouwgrondexploitatie toegelicht.
Strategie
Door het jaarlijks opstellen van geactualiseerde berekeningen op basis van de meest recente ontwikkelingen kunnen wij de raad tijdig informeren via de reguliere P&C-cyclus.
Financieel gevolg
€ 500.000
Kans van optreden
20%
Benodigd weerstandsvermogen
n.v.t.
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Ongewijzigd
Gemeente Achtkarspelen
92
Begroting 2025-2028
Onderwerp
Duurzaamheid
Risico
In de gemeentelijke Duurzaamheidsagenda is een aantal keuzes opgenomen die in meer of mindere mate van invloed kunnen zijn op het weerstandsvermogen. Met name de energietransitie op basis van het klimaatakkoord zal veel extra inzet, en dus kosten, met zich meebrengen. Uit een eerste ruwe uitkomst van het onderzoek van de Raad voor het openbaar bestuur blijkt dat aangaande de benodigde inzet om invulling te kunnen geven aan het klimaatakkoord in de periode 2022-2030 fors is. Het is nog niet duidelijk of hier ook structureel Rijksmiddelen tegenover staan.
Strategie
De duurzaamheidsagenda wordt betaald uit extra rijksmiddelen.
Financieel gevolg
niet bekend
Kans van optreden Benodigd weerstandsvermogen
p.m.
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Ongewijzigd
Onderwerp
Stikstofdossier
Risico
De depositie van stikstof (ammoniak en stikstofoxiden) is schadelijk voor de natuur. Al jaren is sprake van een overschot aan stikstof in Natura2000-gebieden. Het Rijk en de Provincie hebben de taak er voor te zorgen dat de stikstofdepositie wordt teruggedrongen en de natuur herstelt. Op 10 juni 2022 is de Startnotitie Nationaal Programma Landelijk Gebied aangeboden aan de Tweede Kamer. In deze Startnotitie zijn richtinggevende emissiereductiedoelen voor stikstof opgenomen. Aan de provincies de taak om deze richtinggevende doelen in 2023 nader uit te werken in gebiedsplannen. In welke vorm dit zal zijn, is nog onzeker. Daarnaast dient de Raad van State nog in een verscheidenheid aan zaken rond het thema stikstof een uitspraak te doen. Deze uitspraken kunnen van grote invloed zijn op de huidige regelgeving. Stikstof blijft een issue en kan belemmerend zijn voor nieuwe plannen van zowel derden als van de
Gemeente Achtkarspelen
93
Begroting 2025-2028
gemeente zelf. Het is daarnaast uiterst onzeker in hoeverre de huidige stikstofregels standhouden. Strategie Financieel gevolg
€ 200.000
Kans van optreden
10%
Benodigd weerstandsvermogen
n.v.t.
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Ongewijzigd
Onderwerp
Gemeenschappelijke regelingen
Risico
De gemeente participeert in een aantal gemeenschappelijke regelingen. Deze regelingen worden beschreven in de paragraaf Verbonden Partijen. De grotere regelingen betreffen de Veiligheidsregio, Jobinder en de FUMO. De uitvoering van gezamenlijke beleidsterreinen binnen dergelijke regelingen brengt risico's met zich mee, waarvoor gezamenlijk voor dekking moet worden gezorgd.
Strategie
Om er voor te zorgen dat de gemeente zelf de regie blijft voeren wordt er strak toezicht gehouden. Het standpunt van de gemeente wordt zowel ambtelijk (in overlegorganen) als bestuurlijk (in ABvergaderingen) uitgedragen.
Financieel gevolg
€ 300.000
Kans van optreden
20%
Benodigd weerstandsvermogen
n.v.t.
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Ongewijzigd
Gemeente Achtkarspelen
94
Begroting 2025-2028
Onderwerp
Gesubsidieerde instellingen
Risico
De gemeente heeft te maken met een variatie aan gesubsidieerde instellingen, zoals: zwembaden, cultuurcentrum, bibliotheek, maatschappelijk werk, etc. Het risico bestaat dat claims van deze instellingen financieel nadeel voor de gemeente kan betekenen. Organisaties kunnen failliet gaan en de gemeente kan het product in de lucht willen houden, en dat brengt mogelijk (frictie)kosten met zich mee.
Strategie
De gemeente sluit overeenkomsten met instellingen die subsidies e.d. van de gemeente ontvangen, waarin productafspraken zijn opgenomen. Tijdens het lopende jaar is regelmatig overleg over de (financiële) voortgang. Het risico dat daardoor financieel gezien iets misgaat wordt daarmee geminimaliseerd.
Financieel gevolg
€ 500.000
Kans van optreden
20%
Benodigd weerstandsvermogen
n.v.t.
Incidenteel/Structureel
Structureel
Status
Ongewijzigd
Gemeente Achtkarspelen
95
Begroting 2025-2028
Voor de risico’s in deze begroting is op basis van bovenstaande classificatie een te verwachten beslag op de weerstandscapaciteit berekend. De conclusie is, dat de financiële impact van de risico’s kan worden opgevangen binnen de weerstandscapaciteit van onze begroting. Benodigd weerstandsvermogen bedragen in €
Omvang van het risico
Fin. klasse
Kans van optreden
Risico klasse
Benodigd weerstandsvermogen
Risico's met effect op weerstandsvermogen Sociaal Domein - Jeugdzorg en Wmo
800.000
3
3
30%-60%
9
400.000
Algemene uitkering (herijking gemeentefonds)
1.200.000
3
3
30%-60%
9
600.000
Ontvlechting Werkmaatschappij 8KTD
1.500.000
4
3
30%-60%
12
750.000
Integraal huisvestingsplan (IHP)
2.000.000
4
3
30%-60%
12
800.000
Onvoorziene risico's
2.000.000
4
3
30%-60%
12
800.000
Risico's zonder effect op weerstandsvermogen Kosten personeel
1.000.000
3
1
0%-10%
3
-
Kosten personeel n.a.v. opbouw
1.000.000
3
2
10%-30%
6
-
Borgstelling geldlening aan woningcorporaties
18.000.000
5
1
0%-10%
5
-
500.000
3
1
0%-10%
3
-
Bouwgrond exploitatie Duurzaamheid
-
1
1
0%-10%
1
-
Stikstof
200.000
2
1
0%-10%
2
-
Gemeenschappelijke regelingen
300.000
2
1
0%-10%
2
-
Gesubsidieerde instellingen
500.000
3
1
0%-10%
3
-
Totaal
29.000.000
3.350.000
Reserves Inleiding We schatten risico's zo goed mogelijk in. Maar we moeten ook nagaan wat er werkelijk aan weerstandsvermogen beschikbaar is. Bij weerstandsvermogen gaan we uit van incidentele dekking. Als een risico optreedt en een structureel karakter hebben dan vangen we de gevolgen eerst eenmalig op via het incidentele weerstandsvermogen. Vervolgens zoeken via de eerstvolgende Kadernota een structurele oplossing. Het weerstandsvermogen bestaat uit de Algemene Reserve. De raad beslist over de inzet van de Algemene Reserve. Bestemmingsreserves zijn nadrukkelijk voor specifieke doelen bestemd.
Gemeente Achtkarspelen
96
Begroting 2025-2028
Huidige stand De stand van de algemene reserve bedraagt einde 2025 € 25.257 Ontwikkeling reserve
realisatie
verwacht
Raming
Raming
Raming
Raming
ultimo 2023
2024
2025
2026
2027
2028
Saldo stortingen
3.279
4.321
1.608
-
-
-
Saldo onttrekkingen
6.910
6.157
3.361
604
430
310
Vrije Algemene Reserve (AR)
16.017
14.491
14.879
14.456
11.059
6.391
(x € 1.000)
Algemene reserve weerstandsvermogen
3.080
3.350
3.350
3.350
3.350
3.350
19.097
17.841
18.229
17.806
14.409
9.741
7.011
6.709
6.399
6.089
5.779
5.469
744
500
500
500
500
500
Subtotaal
7.755
7.209
6.899
6.589
6.279
5.969
Onverdeeld rekeningsaldo
4.321
1.831
129
3.277-
4.978-
4.258-
31.173
26.881
25.257
21.118
15.710
11.452
Subtotaal Bestemmingsreserves Reserve dekking kapitaallasten De Kûpe Reserve overlopende posten
Totaal
Afspraken De omvang van de reserves houdt direct verband met het weerstandsvermogen van de gemeente. We vergelijken de financiële risico’s die de gemeente loopt met de weerstandscapaciteit. Daaraan kunnen we toetsen in hoeverre de risico’s opgevangen kunnen worden. De risico's worden beschreven en we vertellen hoe we het risico denken te beheersen. Hiervoor gebruiken we een (risico)matrix. Daarbij wordt op basis van een aantal factoren voor elk risico een inschatting gemaakt van omvang en kans van optreden.
Gemeente Achtkarspelen
97
Begroting 2025-2028
Kengetallen Inleiding Kengetallen zijn verplicht, ze vertellen iets over de financiële gezondheid van de gemeente. Hieronder worden ze weergeven vanaf 2021. Kengetal
rekening
(weergave in %)