CConstaterende datAchtkarspelen
Koppel je AI →
Document · PDF

02 - Bijlage 1 - Programmabegroting 2025-2028

Informatiecarrousel 24 oktober 2024, gemeente AchtkarspelenBij agendapunt: Programmabegroting 2025-202828.548 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

107 V

Invulling ombuiging gebiedsteams SD

-100 N

Herziening WMO-budgetten

458 V

Kosten dienstverleningsovereenkomsten met Caparis N.V.

212 V

Project sociale kaart

-8 N

Actualiseren kosten energie

-29 N

Gemeentefonds Kadernota 2025-2028; Uitvoering taken zorg en veiligheid door gebiedsteams

-107 N

Begroting voorgaande jaren Kostenontwikkeling Jeugdzorg

100 V

KN 2024-2027; Gebiedsteam-zorg in de school (GIS); 04.02

126 V

GF; Functionele verwerking gereserveerde taakmutaties 2024 - inzet POK-middelen

45 V

Diversen

12 V

Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen Stijging bedrijfsvoeringskosten SDF

-83 N

Actualisering kosten crisishulp jeugd

-87 N

Indexaties budgetten jeugd

-405 N

Indexaties maatwerkvoorzieningen WMO

-424 N

Prijsontwikkeling regionaal vervoer door Jobinder

67 V

Actualisering bijdrage salariskosten WM

-415 N

Bijdrage loonkosten en overhead MOA

-82 N

Diverse actualisaties

-31 N

Overige (beleids)relevante ontwikkelingen (na Kadernota) Actualisatie personeelslasten

-109 N

Actualisatie kapitaallasten

15 V

Totaal

Gemeente Achtkarspelen

-864 N

62

Begroting 2025-2028

Indicatoren Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Legenda

tableCell12 Indicator Achterstand onder jeugd - Kinderen in uitkeringsgezin

Meting

Eenheid

Referentiejaar

4,0

%

(2022)

2,0

%

(2022)

571,4

aantal

(2023)

660,0

aantal

(2023)

1,0

%

(2022)

1,1

%

(2023)

12,2

%

(2023)

0,0

%

(2023)

549,1

aantal

(2023)

72,3

%

(2023)

313,3

aantal

(2023)

Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Achterstand onder jeugd - Werkloze jongeren Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Banen Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Cliënten met een maatwerkarrangement Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Jongeren met delict voor rechter Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Jongeren met jeugdbescherming Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Jongeren met jeugdhulp Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Jongeren met jeugdreclassering Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Lopende re-integratievoorzieningen Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Netto arbeidsparticipatie Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Personen met een bijstandsuitkering Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie

Gemeente Achtkarspelen

63

Begroting 2025-2028

Verbonden partijen De Verbonden Partijen binnen dit programma zijn: Centrumregeling Sociaal Domein Fryslân Gemeenschappelijke regeling Sociale Werkvoorziening Fryslân Gemeenschappelijke regeling (licht) Mobiliteitsbureau Noordoost Fryslân Stichting / Vereniging Stichting MOA

Gemeente Achtkarspelen

64

Begroting 2025-2028

7. Volksgezondheid en milieu

Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen Volksgezondheid Begin 2022 is de nieuwe gezondheidsnota ‘Tegearre sûn fiele’ vastgesteld. Hierin staat beschreven op welke manier wij de gezondheid van inwoners de komende 6 jaar willen stimuleren. Dit willen we doen vanuit het gedachtegoed van positieve gezondheid. Samen met inwoners en organisaties dragen we bij aan bewustwording en een gezonde omgeving. We richten ons op factoren die de gezondheid beïnvloeden en gezondheidsverschillen verkleinen en bieden ruimte aan preventie en nieuwe, lokale, initiatieven. Riolering Het doel is om de gemeente op een adequate manier te ontdoen van afvalwater en wateroverlast te beperken. Dit gebeurt door uitvoering te geven aan het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP), onder andere door de aanleg van regenwaterstructuren. Achtkarspelen voldoet aan wettelijke zorgplichten zoals vastgelegd in de Wet Milieubeheer en de Waterwet. Hierbij is doelmatig beheer het streven: kwaliteit vergroten tegen zo laag mogelijke maatschappelijke kosten. Verstening van tuinen en groen bij openbare gebouwen moet worden beperkt en ontmoedigd omdat dit een negatief effect op afwatering heeft. Afval Wij blijven inzetten op een verdere verbetering van het afvalscheidingspercentage en het terugdringen van het aantal kilo’s huishoudelijk restafval.

Hiervoor wordt ingezet op communicatie en facilitering om afval op juiste wijze te scheiden en aan te bieden. Het aantal deelstromen dat op de milieustraat wordt verder uitgebreid. Milieubeheer Met de komst van de Omgevingswet, die uiteindelijk per 1 januari 2024 in werking is getreden, is er voor de milieutaken veel veranderd. Er komt ruimte om binnen een bepaalde bandbreedte af te wijken van de huidige milieuregels en er wordt ingezet op nieuwe instrumenten. Een grote uitdaging - waarbij extra inspanning moet worden geleverd - ligt bij de onderwerpen ‘’externe veiligheid’’ en ‘’geluid’’. Voor externe veiligheid wordt een switch gemaakt van risicocontouren naar aandachtsgebieden, en voor geluid worden de Basisgeluidsemissie (BGE) geïntroduceerd. Stikstof Wij verwachten dat het stikstofdossier zowel ook in 2025 en de jaren daarna een blijvende invloed zal hebben op onze werkzaamheden. De ontwikkelingen blijven we nauwlettend volgen Duurzaamheid In 2021 zijn zowel de Duurzaamheidsagenda als de Transitie Visie Warmte vastgesteld. De komende jaren zal de uitvoering hiervan een groot beroep doen op de gemeente, haar inwoners en de bedrijven en instellingen. Uitwerking Kadernota 2025-2028 In de Kadernota 2025-2028 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting aangegeven.

Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kadernota zoals die op 11 juli 2024 door uw raad opiniërend is besproken.

Gemeente Achtkarspelen

65

Begroting 2025-2028

Nieuw of gewijzigd beleid Duurzaamheid De komende jaren wordt de uitvoering van onze Duurzaamheidsagenda en de daaraan gekoppelde Transitievisie Warmte verder geïntensiveerd. Wij hebben hiertoe van het Rijk de benodigde financiële middelen toegekend gekregen, de zogenaamde CDOKEmiddelen: Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid. Deze middelen mogen uitsluitend gebruikt worden voor apparaatskosten voor de uitvoering van klimaat- en energiedoelen en zijn vooralsnog toegekend voor een periode van drie jaar (2023-2025).

[Kadernota nr. 07.01]

Problematiek glyfosaat/ roundup onder de aandacht brengen Het voeren van een campagne omtrent bewustwording van de risico's van het gebruik van glyfosaat kost de nodige inzet en geld. Het gaat namelijk om een gedragsverandering. Een campagne van 3 tot 6 maanden gericht op gedragsverandering kost ongeveer 3 maanden aan voorbereiding (analyse, strategie en ontwikkeling) en kost minimaal € 5.000.

[Kadernota nr. M O1-M1]

Overige ontwikkelingen Afvalstoffenheffing en Rioolheffing: Voor een nadere toelichting op de afvalstoffenheffing en rioolheffing verwijzen wij naar de paragraaf Lokale Heffingen. Bijdrage Veiligheidsregio Fryslân: De bijdrage aan de veiligheidsregio laat een stijging in 2025 zien ten opzichte van de primitieve begroting 2024 van € 176.000. In de raadsvergadering van januari 2024 is reeds besloten over de verhoging van de bijdrage naar aanleiding van de Kadernota. In de raadsvergadering van mei 2024 is door de raad besloten om de toename van de bijdrage aan de veiligheidsregio voor de autonome ontwikkeling behoedzaamheids bufferingen mee te nemen in de begroting 2025 en deze ten laste te brengen van de stelpost LPO . De totale bijdrage aan de VRF bedraagt € 3.579.000. Deze bijdrage heeft betrekking op de onderdelen: - Gezondheid (PR08) € 1.465.000 - Crisisbeheersing (PR01) € 168.000 - Brandweer (PR01) € 1.946.000 Bijdrage FUMO: Op basis van de begroting 2025 van de FUMO is de bijdrage aangepast. De totale bijdrage aan de FUMO bedraagt over 2025 € 617.000. Ten opzichte van de primitieve begroting 2024 betekent dit een verlaging van € 46.000. Deze daling wordt voornamelijk veroorzaakt doordat er in 2024 incidenteel een ophoging van de bijdrage was als gevolg van de implementatie van de Omgevingswet.

Gemeente Achtkarspelen

66

Begroting 2025-2028

Financieel begroting (x € 1.000)

2024

2025

meerjarenperspectief verschil

2026

2027

2028

Lasten

8.027

9.868

- 1.841

9.480

8.813

8.869

Baten

7.065

8.724

1.659

8.332

7.601

7.601

Saldo

- 961

- 1.143

- 182

- 1.149

- 1.212

- 1.267

Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2024 en 2025 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota 2025-2028 Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen Actualisatie afval

18 V

Actualisatie riolering

46 V

Bijdrage VRF

-176 N

Bijdrage FUMO

43 V

Overige (beleids)relevante ontwikkelingen (na Kadernota) Actualisatie personeelslasten

-60 N

Actualisatie kapitaallasten

-46 N

Diversen

-7 N

Totaal

Gemeente Achtkarspelen

-182 N

67

Begroting 2025-2028

Indicatoren Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Legenda

tableCell12 Indicator Hernieuwbare elektriciteit

Meting

Eenheid

Referentiejaar

30,4

%

(2022)

206,0

kg

(2022)

Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Omvang huishoudelijk restafval Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie

Verbonden partijen De Verbonden Partijen binnen dit programma zijn: Gemeenschappelijke regeling FUMO (Fryske Utfieringsorganisaasje Miljeu en Omjouwing) Vennootschap / Coöperatie Afvalsturing Friesland N.V. (handelsnaam Omrin) N.V. Fryslân Miljeu (handelsnaam Omrin)

Gemeente Achtkarspelen

68

Begroting 2025-2028

8. Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing

Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen De inwerkingtreding van de Omgevingswet is een feit. De regels voor de omgeving waar we wonen, werken en recreëren zijn in deze wet samengevoegd en vereenvoudigd. Het biedt meer ruimte voor maatwerk en initiatief en moet tot betere en snellere besluitvorming leiden. Ook in 2025 werken we verder aan de implementatie van de Omgevingswet in onze ontvlochten organisatie. Uitwerking Kadernota 2025-2028 In de Kadernota 2025-2028 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kadernota zoals die op 11 juli 2024 door uw raad opiniërend is besproken.

Nieuw of gewijzigd beleid Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. De Omgevingswet bracht en brengt een omvangrijke transitieopgave met zich mee. Deze complexe implementatie loopt nog door tot 2032. Voor 1 januari 2032 dient namelijk het tijdelijk deel van het omgevingsplan en andere regels over de fysieke leefomgeving omgezet te zijn in één nieuw omgevingsplan. We ontwikkelen een transitieplan waarin we de benodigde stappen en onderwerpen benoemen, die belangrijk zijn om tot dit integrale omgevingsplan te komen. Ook richten we ons op het inbedden van de beleidscyclus van de Omgevingswet. Verder staan de komende jaren in het teken van doorontwikkeling en het opdoen van kennis en ervaring in de praktijk. Daarbij werken we continu aan het optimaliseren van onze systemen, informatievoorzieningen, werkprocessen en dienstverlening. [Kadernota nr. 08.01]

Wonen Vanuit het Rijk wordt er onder meer, via de Nationale Woon- en Bouwagenda, de komende jaren extra ingezet om het aantal nieuwe woningen te vergroten met het oog op de vraag vanuit de samenleving. De minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke ordening, voorheen ondergebracht bij Binnenlandse zaken, benadrukt in de Nationale Woon- en Bouwagenda met name de bouw van betaalbare woningen welke een substantieel bestandsdeel vormen van deze agenda. Speciale aandacht hierbij is er voor het toegankelijk houden voor de woningmarkt voor met name starters op de woningmarkt. In april 2023 hebben we tezamen met de andere ANNO-gemeenten met het rijk en de provincie een regionale Woondeal afgesloten. Deze wordt eind 2024/begin 2025 herijkt door onder andere een hogere behoefte aan woningen. Onze Woonvisie loopt hiermee nog goed in de pas. Op dit moment zitten er voldoende plannen in de pijplijn. Concreet zijn er plannen voor Acht oan de Diken en het AVEK terrein. We handhaven de lijn om oog te houden voor toevoeging van betaalbare huur- en koopwoningen en voor het stimuleren van doorstroming. Hierbij is aandacht voor spreiding over de gemeente om de leefbaarheid van de dorpen te verhogen. In 2023 is gestart met de voorbereidingen op een woon-zorgvisie, die richtinggevend wordt voor het programma voor specifieke doelgroepen.

In 2024 wordt deze vastgesteld, waarna er een uitvoeringsagenda opgesteld gaat worden. Dat willen we parallel laten lopen met het opstellen van een Volkshuisvestingsprogramma, dat als opvolger gaat gelden van de Woonvisie en voor 1 januari 2026 vastgesteld moet zijn. Op deze wijze wordt er een gecoördineerd programma opgesteld voor alle doelgroepen.

[Kadernota nr. 08.02]

Gemeente Achtkarspelen

69

Begroting 2025-2028

Overige ontwikkelingen Ontwikkeling personeelslasten: De personeelslasten in de begroting 2025 zijn met € 111.000 gestegen ten opzichte van het voorgaande jaar. Deze stijging wordt veroorzaakt door de nieuwe CAO van de gemeenten die een negatief financieel effect heeft op de begroting. Het negatieve effect wordt enigszins gedempt doordat bepaalde personeelskosten als onderdeel van de GREX geactiveerd kunnen worden. In de begroting 2025 is hier cijfermatig geen rekening mee gehouden. Voor een verdere toelichting wordt verwezen naar de paragraaf grondbeleid.

Financieel begroting (x € 1.000)

2024

2025

meerjarenperspectief verschil

2026

2027

2028

Lasten

2.693

2.791

- 99

2.719

2.719

2.719

Baten

782

782

-

782

782

782

Saldo

- 1.911

- 2.010

- 99

- 1.937

- 1.937

- 1.937

Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2024 en 2025 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Overige (beleids)relevante ontwikkelingen (na Kadernota) Actualisatie personeelslasten

-111 N

Actualisatie bijdrage Werkmaatschappij

3V

Diversen

9V

Totaal

Gemeente Achtkarspelen

-99 N

70

Begroting 2025-2028

Indicatoren Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Legenda

tableCell12 Indicator Demografische druk

Meting

Eenheid

Referentiejaar

80,3

%

(2024)

886,0

euro

(2024)

991,0

euro

(2024)

271,0

euro

(2024)

6,3

aantal

(2023)

Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuishouden Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Gemiddelde WOZ-waarde Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Nieuw gebouwde woningen Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie

Verbonden partijen De Verbonden Partijen binnen dit programma zijn: Gemeenschappelijke regeling Welstandscommissie Hûs en Hiem

Gemeente Achtkarspelen

71

Begroting 2025-2028

Overhead

Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen We willen een zo efficiënt en effectief mogelijke bedrijfsvoering, die past bij tegenwoordige ontwikkelingen. Met een focus gericht op de (middel)lange termijn, waardoor de programma’s kunnen worden uitgevoerd en de maatschappelijke doelstellingen daarbinnen kunnen worden gerealiseerd. En een, binnen de beschikbaar gestelde middelen, zo optimaal mogelijke dienstverlening aan de burgers met een zo efficiënt mogelijke ondersteuning van het bestuur. Uitwerking Kadernota 2025-2028 In de Kadernota 2025-2028 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kadernota zoals die op 11 juli 2024 door uw raad opiniërend is besproken.

Nieuw of gewijzigd beleid Opbouw Achtkarspelen De gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel zijn tot 1 januari 2025 ambtelijk georganiseerd in de gemeenschappelijke Werkmaatschappij 8KTD. Op 22 juni 2023 hebben de gemeenteraden van Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel het besluit genomen deze samenwerking te beëindigen en zelfstandig verder te gaan. Het gevolg van dit besluit is dat de Werkmaatschappij 8KTD waarin beide gemeenten een groot deel van hun taken, inclusief mensen en middelen, hebben ondergebracht en die bekostigd wordt door beide gemeenten, moet worden ontvlochten en de gemeenten elk voor zich de ambtelijke organisatie opnieuw moeten opbouwen. Met uitzondering van de ICT. Daarin blijven Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel nog maximaal drie jaar samenwerken in een Bedrijfsvoeringsorganisatie (BVO) onder de naam Werkmaatschappij 8KTD

Overige ontwikkelingen Meerkosten BVO-ICT De keuze voor ontvlechting brengt met zich mee, dat we voor meerkosten van ICT komen te staan. Bij de calculatie van de gevolgen van de ontvlechting voor de ICTbudgetten is op basis van het advies van Lysias al globaal gecalculeerd dat we rekening moeten houden met een structurele uitzetting van anderhalf keer het huidige budget (per gemeente). De werkzaamheden rondom de ontvlechting van de ICT-omgeving zijn nog in volle gang, maar nog niet afgerond. In de begroting is het laatst bekende effect op de bijdrage aan de BVO-ICT verwerkt. Deze reeks komt neer op de volgend reeks bedragen 2025 t/m 2028; € 505.773 € 601.300, € 650.000 en € 637.537.

Financieel begroting (x € 1.000)

2024

2025

Lasten

12.085

13.140

Baten

167

Saldo

- 11.918

meerjarenperspectief 2026

2027

2028

- 1.056

13.491

13.521

13.571

175

8

175

175

175

- 12.966

- 1.048

- 13.316

- 13.346

- 13.396

Gemeente Achtkarspelen

verschil

72

Begroting 2025-2028

Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2024 en 2025 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota 2025-2028 Nieuw beleid Koersvertaling Verhoging aantal fte's en indexaties t.o.v. koersvertaling

524 N

Meerkosten BVO-ICT

506 N

Bestaand beleid

Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen Indexaties

49 N

Overige (beleids)relevante ontwikkelingen (na Kadernota) Diversen

67 V

Totaal

Gemeente Achtkarspelen

1.048 N

73

Begroting 2025-2028

3.2 Paragrafen

Gemeente Achtkarspelen

74

Begroting 2025-2028

3.2.1 Lokale heffingen

Inleiding Deze paragraaf geeft een overzicht van de diverse lokale heffingen en belastingen op hoofdlijnen. Hiermee ontstaat inzicht in de lokale lastendruk. Dit is van belang voor de integrale afweging tussen aan de ene kant beleid en aan de andere kant de inkomsten. Ook laten we zien welk beleid de gemeente in het begrotingsjaar zal voeren ten aanzien van de lokale heffingen en de kwijtschelding hiervan. De lokale heffingen vormen een belangrijke inkomstenbron voor de gemeente. De heffingen worden voor het grootste deel opgebracht door burgers.

Algemeen De uitgangspunten van ons legesbeleid worden expliciet opgenomen in deze paragraaf. Door het eenduidig opnemen van informatie over tarieven en heffingen in de verschillende jaarstukken en het daarbij verstrekken van inzicht in de mate van kostendekkendheid op hoofdlijnen krijgt de raad sturingsmogelijkheden aangereikt. Zo kan de raad op een verantwoorde wijze keuzes maken ten aanzien van de gewenste en benodigde hoogte van tarieven c.a.

Basis van het beleid Per 1 januari 1994 zijn de (huidige) Gemeentewet en de wet Materiële belastingbepalingen van kracht geworden. De huidige legesverordening kent nog steeds zijn basis vanuit deze wetswijziging. Bij de jaarlijkse vaststelling van deze verordening is telkens vanuit deze kaders verder gewerkt.

Uitgangspunten van beleid voor deze begroting Bij het samenstellen van de begroting 2025 en de meerjarenraming is op grond van de kaderbrief van december 2023, de Kadernota 2026 - 2028 (voorjaar 2024) en de nadere kaderstelling voor de begroting 2025 en verder rekening gehouden met de volgende uitgangspunten: • Verhoging van de totale OZB-opbrengst met een nominale verhoging van 2% voor 2025 ten opzichte van 2024. • De afvalstoffenheffing daalt voor zowel de meerpersoonshuishouden als voor de eenpersoonshuishoudens met respectievelijk 2,77% en 2,74%. Voor de rioolheffing stellen wij voor om de tarieven conform de uitgangspunten van het vastgestelde vGRP vast te stellen zodat een kostendekkend tarief gehanteerd wordt. De rioolheffing stijgt hierdoor met 6,98%. • Verhoging overige tarieven daar waar mogelijk met een beperkte inflatiecorrectie van 2%.

Gemeente Achtkarspelen

75

Begroting 2025-2028

Belasting, heffingen en leges In het hiernavolgende overzicht worden de opbrengsten van de gemeentelijke belasting, heffingen en leges voor 2025 weergegeven. Ook is er een vergelijking met de begroting van 2024 gemaakt. Begroting Begroting (x € 1.000)

2025

Verschil

2024

Afvalstoffenheffing

7.3

Afval

3.670

3.760

- 90

507

242

266

4

4

-

Burgerzaken

0.2

Burgerzaken

Forensenbelasting

3.4

Economische promotie

Omgevingsvergunningen

8.1

Ruimtelijke ordening

90

90

-

8.3

Wonen en bouwen

394

394

-

Overige

1.2

Openbare orde en veiligheid

74

62

12

2.1

Verkeer en vervoer

31

31

-

3.3

Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

6

6

-

5.7

Openb. groen en (openlucht)recreatie

7

7

-

6.1

Samenkracht en burgerparticipatie

15

15

-

0.61 OZB woningen

4.351

4.158

193

0.62 OZB niet-woningen

2.338

2.236

102

45

45

-

2.857

2.670

186

20

20

-

14.408

13.739

670

OZB

Reclamebelasting

0.64 Belastingen overig Rioolheffing

7.2

Riolering

Toeristenbelasting

3.4

Economische promotie

TOTAAL

Gemeente Achtkarspelen

76

Begroting 2025-2028

Toelichtingen Onroerendezaakbelasting De onroerendezaakbelastingen zijn belastingen die worden geheven over binnen de gemeentegrenzen gelegen onroerende zaken. De WOZ-waarde vormt de heffingsmaatstaf voor de OZB. De tarieven worden jaarlijks gecorrigeerd voor de waardeontwikkeling van de onroerende zaken. In deze begroting is gerekend met een jaarlijkse extra stijging (dus bovenop de reguliere inflatiecorrectie van 2,5% over de jaren 2025 t/m 2028 Overige belastingen Reclamebelasting De opbrengsten van de reclamebelasting (Surhuisterveen) worden gebruikt om een ondernemersfonds te voeden. Het doel van dit fonds is om het de ondernemers mogelijk te maken in het centrum promotionele activiteiten te organiseren en in te spelen op de ontwikkelingen van het Nieuwe Winkelen en de leegstandsproblematiek. Het betreft een vast bedrag van € 467,90 per pand. Forensenbelasting De belastingsoort wordt opgelegd aan personen die meer dan 90 dagen per jaar een gemeubileerde woning tot hun beschikking hebben voor zichzelf of voor hun gezin, zonder dat ze hun hoofdverblijf in de gemeente hebben. De aanslag wordt opgelegd aan degene die de gemeubileerde woning tot zijn beschikking heeft. De insteek van deze belasting is om de voordelen, die door de redelijk structurele aanwezigheid worden genoten van de gemeentelijke voorzieningen, financieel worden gecompenseerd.

Het betreft een belasting die aan een gering aantal eigenaren wordt opgelegd. Toeristenbelasting Vanaf 2022 heft de gemeente Achtkarspelen toeristenbelasting. Toeristenbelasting is een algemene belasting die een gemeente kan heffen. Hiermee kan de gemeente bijvoorbeeld het gebruik van voorzieningen door toeristen financieren. De eigenaar van een verblijfslocatie neemt het tarief voor de toeristenbelasting op in zijn eigen tarief en ‘sluist’ deze specifieke belastinggelden volledig door aan de gemeente. De eigenaar van de verblijfslocatie ontvangt daarvoor een belastingaanslag die gebaseerd is op het aantal geregistreerde overnachtingen, het aantal verblijven of de overnachtingsprijs. Voor 2022 bedraagt het tarief € 1,50 per persoon per nacht. Alleen de verblijfslocaties waarover momenteel nog geen woonforensenbelasting wordt geheven komen in aanmerking voor het heffen van toeristenbelasting. Kostendekkende tarieven Onder het streven naar de kostendekkende tarieven kunnen vallen de Afvalstoffenheffing, Rioolheffing en overige leges en rechten (algemeen). De kostenopbouw heeft te maken met directe- en indirecte kosten. Onder de directe kosten vallen de kosten op de taakvelden welke betrekking hebben op de heffing. Onder indirecte kosten vallen overhead, minimabeleid en btw.

De overhead moet extracomptabel worden toegerekend en wordt berekend aan de hand van een methode waarbij een opslagpercentage over de directe lasten wordt gehanteerd voor de dekking van de overheadkosten. Dit percentage is berekend door de omvang van alle lasten van alle taakvelden (gecorrigeerd met de overheadkosten en het saldo) te delen door de omvang van de overheadkosten.

Gemeente Achtkarspelen

77

Begroting 2025-2028

Afvalstoffenheffing (ASH) De gemeente Achtkarspelen heft afvalstoffenheffing. Met de opbrengsten hiervan kunnen wij het inzamelen en verwerken van het huishoudelijk afval betalen. De volgende uitgangspunten voor de bepaling van het tarief zijn gehanteerd: • Bij de totstandkoming van de afvalstoffenheffing geldt het uitgangspunt dat het 100% kostendekkend plaatsvindt. • Als de heffingsopbrengst de werkelijke kosten voor inzameling en verwerking overtreffen, wordt het saldo gestort in de voorziening reiniging. Het saldo van de voorziening kan in de daarop volgende jaren worden benut voor het verlenen tariefskorting (tariefsegalisatie). • Voor gebruikers een differentiatie in tarief tussen eenpersoons- en meerpersoonshuishoudens in de verhouding 70:100. • Daling van de afvalstoffenheffing voor meerpersoonshuishoudens met € 9,72 en voor eenpersoonshuishoudens met € 6,72. De afvalstoffenheffing laat voor 2025 een daling zien van bijna 3%. De belangrijkste oorzaken van deze daling worden hierna vermeld. In de periode 2021-23 zijn de werkelijke kosten voor inzameling en verwerking van afval lager uitgevallen dan begroot. Hierdoor is het saldo van de voorziening reiniging per 3112-2023 gestegen tot € 1.147.000.

De introductie van een poorttarief bij de milieustraat in 2022 heeft naast directe extra inkomsten er voor gezorgd dat de bouw gelieerde afvalstromen nog verder zijn gedaald dan vooraf begroot. Daarnaast profiteert de gemeente van de goede grondstofprijzen, in het bijzonder van oud ijzer. Dit zijn de voornaamste oorzaken voor de lagere kosten voor afvalverwerking in onze gemeente. Zoals bij de jaarrekening 2023 aangekondigd zal het saldo van de voorziening de komende jaren worden benut voor tariefskorting. Uitgangspunt is om dit over meerdere jaren toe te rekenen om grote schommelingen in de afvalstoffenheffing te voorkomen. Het effect van de tariefskorting in 2025 voor meerpersoonshuishoudens is € 35,28; daarvan is € 25,56 benodigd om de inflatie in 2025 op te vangen. De netto daling van het tarief t.o.v. 2024 is € 9,72. De structurele kostenontwikkeling in 2025 is ongunstig. Zonder de korting vanuit de opgebouwde voorziening zou er sprake zijn van een hogere afvalstoffenheffing. Oorzaak hiervan is met name de prijsontwikkeling veroorzaakt door inflatie. De verwerkingstarieven bij Afvalsturing Friesland NV stijgen in 2025 gemiddeld 6%. Daarnaast nemen in 2025 ook de tarieven voor de huis aan huis inzameling en exploitatie van de milieustraat via Omrin (Fryslân Miljeu) toe met gemiddeld 7,5%.

Gemeente Achtkarspelen

78

Begroting 2025-2028

Tarieven afvalstoffenheffing

Begroting Begroting 2024

Verschil

Verschil %

2025

Meerpersoonshuishouden

350,40

340,68

-9,72

-2,77%

Eenpersoonshuishouden

245,28

238,56

-6,72

-2,74%

In onderstaande tabel is de kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing weergegeven, zoals deze meerjarig is verwerkt in de begroting. De baten bestaan uit: afvalstoffenheffing, reinigingsrechten, inkomsten oud papier, metaal, textiel en glas. Taakveld 7.3 Afval

(x € 1.000)

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

2024

2025

2026

2027

2028

lasten taakvelden incl. omslagrente

3.336

3.497

3.497

3.497

3.487

inkomsten taakvelden excl. heffingen

379

484

484

484

484

2.957

3.013

3.013

3.013

3.003

overhead incl. omslagrente

479

479

479

479

478

BCF-BTW

546

556

556

556

554

3.982

4.048

4.048

4.048

4.035

141

143

143

143

143

opbrengst heffingen

3.760

3.666

3.665

3.665

4.034

dekking

94%

91%

91%

91%

100%

netto lasten taakveld toe te rekenen lasten

totale lasten - kosten per inwoner in hele euro's

Rioolheffingen (RH) De gemeente heeft zelf een grote mate van beleidsvrijheid om de heffingsmaatstaf en belastingplichtige voor de rioolheffing te bepalen. Bij de invoering van rioolheffing in 2006 zijn de volgende uitgangspunten voor het tariefbeleid geformuleerd: ·Bij de totstandkoming van de rioolheffing geldt het uitgangspunt dat het 100% kostendekkend plaatsvindt. Er kan een korting worden gegeven door middel van een onttrekking uit de voorziening riolering om fluctuaties in tarieven te egaliseren. ·Heffing op basis van vaste tarieven bij gebruiker en eigenaar. In het nieuwe Gemeentelijk rioleringsplan (GRP) 2023-2027 zijn een aantal maatregelen vastgesteld die noodzakelijk zijn om het rioleringsstelsel klimaatrobuust te maken. Een belangrijk speerpunt is het investeren in regenwaterstructuren waarmee de afvoer van regenwater los wordt gekoppeld van het reguliere rioleringsstelsel. Hiermee kunnen extreme regenbuien die steeds regelmatiger voorkomen beter worden opgevangen. Om al deze maatregelen te kunnen financieren naast de reguliere vervanging van het riool is een verhoging van de rioolheffing noodzakelijk. De volledig noodzakelijke verhoging van de rioolheffing wordt echter niet doorgerekend aan de inwoners. Er wordt uit de egalisatievoorziening riolering een onttrekking gedaan om de stijging af te vlakken.

Gemeente Achtkarspelen

79

Begroting 2025-2028

·Er wordt een korting gegeven op de rioolheffing van € 9,84 voor zowel rioolaansluiting als IBA's. ·Verhoging van de rioolheffing met € 15,36 voor zowel rioolaansluitingen als IBA's Bij het vaststellen van de tarieven is rekening gehouden met een onttrekking uit de voorziening van € 119.000. Op deze wijze kunnen fluctuaties in tarieven worden geëgaliseerd.

Tarieven rioolheffing

Begroting Begroting 2024

Aangesloten op riool of IBA

220,08

Verschil € Verschil %

2025 235,44

15,36

6,98%

In onderstaande tabel wordt de kostendekkendheid van riolering weergegeven, zoals deze meerjarig is verwerkt in de begroting. Onder de lasten worden alle lasten voor de rioolheffing verwerkt. Het taakveld riolering is het centrale taakveld. De kosten van dit taakveld zijn ongeveer 90% van de lasten die in de heffing zijn betrokken. Daarnaast worden kosten doorberekend van taakveld belastingen overig, dat zijn de kosten voor de heffing en invordering. Daarnaast kosten van taakveld wegen en vervoer, dat zijn met name kosten van transportmiddelen, kosten van taakveld afvalinzameling, dat gaat om de kosten van straatreiniging. Tot slot worden kosten van taakveld inkomensregelingen meegenomen, dat gaat om de kosten kwijtschelding rioolheffing. Over alle deze kosten wordt een opslag voor overhead berekend. Tot slot wordt de compensabele BTW toegerekend aan de heffing. Het totaal van alle kosten wordt omgeslagen over het aantal heffingsplichtingen, dat zijn de percelen met een rioolaansluitingen en percelen met een IBA. Taakveld 7.2 Riolering

Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting

(x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

2028

lasten taakvelden incl. omslagrente

2.408

2.404

2.459

2.543

2.555

inkomsten taakvelden excl. heffingen

111

25

25

25

25

2.297

2.379

2.434

2.518

2.530

overhead incl. omslagrente

345

329

337

348

350

BCF-BTW

271

268

273

289

289

2.913

2.976

3.044

3.155

3.169

103

105

108

112

112

opbrengst heffingen

2.670

2.857

3.044

3.155

3.169

dekking

92%

96%

100%

100%

100%

netto lasten taakveld toe te rekenen lasten

totale lasten - kosten per inwoner in hele euro's

Gemeente Achtkarspelen

80

Begroting 2025-2028

Leges Burgerzaken Wij gaan in de begroting voor de leges Burgerzaken uit van de veelal wettelijk vastgestelde tarieven. De kostendekkendheid voor 2025 wordt weergegeven in onderstaande tabel. Taakveld 0.2 Burgerzaken

(x € 1.000)

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

2024

2025

2026

2027

2028

Lasten

354

354

354

354

354

waarvan directe kosten waarvan indirecte (perceptie)kosten

185

185

185

185

185

169

169

169

169

169

Baten

242

242

242

242

242

-112

-112

-112

-112

-112

13

13

13

13

13

68,29%

68,29%

68,29%

68,29%

68,29%

Saldo - kosten per inwoner in hele euro's

Kostendekkendheid

Leges Omgevingsvergunningen De kostendekkendheid van de omgevingsvergunningen voor 2025 wordt weergegeven in onderstaande tabel. De directe kosten bestaan voornamelijk uit de loonkosten van het Vergunningenteam, dat rechtstreeks werkt aan het product Omgevingsvergunning. Daarnaast worden de overige directe kosten, zoals specifieke zaaksystemen, uitbesteed werk en advieskosten, toegewezen aan het Vergunningenteam. De indirecte kosten omvatten een opslag voor overheadkosten. Deze kosten worden naar verhouding van de totale kosten van alle afdelingen toegewezen aan de directe kosten van dit product. De leges omgevingsvergunningen worden geheven conform de vastgestelde legesverordening. Het jaar 2024 is het eerste jaar waarin de Omgevingswet en de desbetreffende leges van toepassing zijn. Op basis van de ervaringscijfers en ook in vergelijking met de hoogte van de leges in omliggende gemeenten zullen de leges de komende jaren in de legesverordeningen worden opgenomen. Het streven naar zoveel mogelijk kostendekkende tarieven wordt aangehouden. Voor 2025 en volgende jaren wordt nu eerst voortgeborduurd op de cijfers van 2024.

Gemeente Achtkarspelen

81

Begroting 2025-2028

Taakveld 8.3 Wonen en Bouwen

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

2024

2025

2026

2027

2028

(x € 1.000) Lasten

407

407

407

407

407

waarvan directe kosten waarvan indirecte (perceptie)kosten

38

38

38

38

38

369

369

369

369

369

Baten

394

394

394

394

394

Saldo - kosten per inwoner in hele euro's

-13

-13

-13

-13

-13

14

14

14

14

14

96,70%

96,70%

96,70%

96,70%

96,70%

Kostendekkendheid

Effecten voor de huishoudens Wij hebben de veranderingen in de tarieven voor OZB, Afvalstoffenheffing en Rioolheffing voor onze burgers in de onderstaande tabellen in beeld gebracht. Lastenplaatje voor 4 voorbeeldhuishoudens Tarieven gemeentelijke belastingen OZB eigenaren woningen (= kengetal)

2024

2025

Verschil € Verschil %

0,00

0,00

0,00

0,00%

Rioolheffing gebruikers EPH*

220,08

235,44

15,36

6,98%

Rioolheffing gebruikers MPH**

220,08

235,44

15,36

6,98%

Rioolheffing eigenaren/bewoners

0,00

0,00

0,00

0,00%

Afvalstoffenheffing EPH

245,28

238,56

-6,72

-2,74%

Afvalstoffenheffing MPH

350,40

340,68

-9,72

-2,77%

Rijtjeshuis - Huurder - EPH

2024

2025

Verschil € Verschil %

OZB eigenaren woningen

0,00

0,00

0,00

0,00%

Rioolheffing gebruikers

220,08

235,44

15,36

6,98%

-6,72

-2,74%

Afvalstoffenheffing Rijtjeshuis - Huurder - MPH

245,28 2024

238,56 2025

Verschil € Verschil %

OZB eigenaren woningen

0,00

0,00

0,00

0,00%

Rioolheffing gebruikers

220,08

235,44

15,36

6,98%

Afvalstoffenheffing

350,40

340,68

-9,72

-2,77%

Twee onder één kap - eigenaar /bewoner MPH

2024

2025

Verschil € Verschil %

OZB eigenaren woningen

0,00

0,00

0,00

Rioolheffing gebruikers

220,08

235,44

15,36

6,98%

Afvalstoffenheffing

350,40

340,68

-9,72

-2,77%

Vrijstaand - eigenaar/bewoner - MPH

2024

2025

0,00%

Verschil € Verschil %

OZB eigenaren woningen

0,00

0,00

0,00

0,00%

Rioolheffing gebruikers

220,08

235,44

15,36

6,98%

Afvalstoffenheffing

350,40

340,68

-9,72

-2,77%

* EPH = eenpersoonshuishouden ** MPH = meerpersoonshuishouden

Gemeente Achtkarspelen

82

Begroting 2025-2028

Kwijtschelding Voor mensen met de laagste inkomens bestaat de mogelijkheid van een gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van belasting. Dit is het geval als aan de voorwaarden voor kwijtschelding van de Invorderingswet is voldaan. Tot nu toe is in onze gemeente maximaal gebruik gemaakt van de mogelijkheden voor kwijtschelding. Zo is bij ons ook kwijtschelding voor het eigenarendeel van de OZB mogelijk als regulier onderdeel van ons minimabeleid. In een deel van de gevallen (langdurige bijstandscliënten, ouderen met een laag inkomen) wordt automatische kwijtschelding verleend. Kwijtschelding

Voorlopig 2023

2024

2025

Automatische kwijtschelding

410

302

320

Toekenning op aanvraag (volledig)

157

217

195

Toekenning op aanvraag (gedeeltelijk)

25

17

25

Totaal aantal kwijtscheldingen

592

536

540

Aantal afgewezen aanvragen

150

161

170

Kwijtschelding in bedrag

293.625

262.091

295.000

Gemeente Achtkarspelen

83

Begroting 2025-2028

3.2.2 Weerstandsvermogen c.a.

Inleiding Het weerstandsvermogen maakt duidelijk in hoeverre de gemeente financieel in staat is om onvoorziene gebeurtenissen op te vangen. Weerstandsvermogen onderscheiden we in twee delen • weerstandscapaciteit • risicobeheersing Met weerstandscapaciteit bedoelen we alle middelen en mogelijkheden waarmee de gemeente onvoorziene kosten op kan vangen. Dat geldt bijvoorbeeld voor alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en maar die gevolgen kunnen hebben op de financiële positie van de gemeente. Deze paragraaf geeft een beeld van de weerstandscapaciteit en de risico's en het beleid dat daarbij hoort. Ook presenteren we een aantal verplichte kengetallen. Deze vertellen iets over de financiële positie van onze gemeente. Beleidskader

Structurele weerstandscapaciteit Met de structurele weerstandscapaciteit worden de middelen bedoeld die permanent ingezet kunnen worden om tegenvallers in de lopende exploitatie op te vangen, zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van bestaande taken. Bij ons gaat het om de optelsom van het begrotingsoverschot en de onbenutte belastingcapaciteit. De onbenutte belastingcapaciteit is bijvoorbeeld de mogelijkheid om de OZB-tarieven te verhogen. Wij hebben geen mogelijkheid om de Afvalstoffenheffing en de Rioolheffing te verhogen. Het kostendekkingspercentage is hier al (ongeveer) 100%. bedragen x € 1.000

2025

Begrotingsoverschot / tekort

2026

2027

2028

129

3.277-

4.978-

4.258-

Onbenutte belastingcapaciteit OZB

-

-

-

-

Onbenutte belastingcapaciteit ASH

-

-

-

-

Onbenutte belastingcapaciteit Rioolrecht

-

-

-

-

129

3.277-

4.978-

4.258-

TOTAAL

Incidentele weerstandscapaciteit De incidentele weerstandscapaciteit is het vermogen dat ingezet kan worden om eenmalige tegenvallers op te vangen. In beginsel betreft dit de optelsom van het vrij aanwendbare deel van de reserves en de stille reserves. • Het vrij aanwendbare deel van de reserves is dat deel van de reserves waarvoor nog geen bestemming is vastgelegd. Bij ons is dit de Algemene Reserve. • De stille reserves hebben betrekking op activa die op de balans lager zijn gewaardeerd dan de marktwaarde en die op korte termijn verkoopbaar zijn. Voor zover op dit moment bekend, hebben wij geen stille reserves. Het onderscheid tussen incidentele en structurele weerstandscapaciteit geeft inzicht in de duurzaamheid/bestendigheid waarmee incidentele en structurele financiële tegenvallers binnen de begroting kunnen worden opgevangen. De omvang van de benodigde weerstandscapaciteit staat in direct verband met de kwantificering van de risico’s, die de organisatie loopt bij het uitvoeren van de

Gemeente Achtkarspelen

84

Begroting 2025-2028

beleidsdoelstellingen. Het vermogen om financiële tegenvallers op te kunnen vangen zonder afbreuk te doen aan beleidsdoelstellingen en dat de financiële positie in gevaar komt. Het bestaat uit de verhouding tussen de financiële weerstandscapaciteiten de berekende ongedekte financiële risico’s. Het weerstandsvermogen is groter naarmate risico’s beter kunnen worden afgedekt en opgevangen. Deze beheersmaatregel is het sluitstuk van risicomanagement om de risicokosten op te vangen

Ratio weerstandsvermogen De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt de ratio van het weerstandsvermogen. Beschikbare weerstandscapaciteit Ratio weerstandsvermogen = ________________________________ Benodigde weerstandsvermogen De gemeente streeft naar een minimaal voldoende weerstandsvermogen met een waarderingscijfer voor de ratio tussen 1,0 – 1,4 (klasse C).

25.257.000 Ratio weerstandsvermogen = ________________________________ = 7,5 3.350.000

De ratio voor weerstandsvermogen bedraagt voor 2025 7,5. Dat betekent dat wij ruim voldoende weerstandscapaciteit hebben om de gekwantificeerde risico's op te vangen.

Risico's Vaststellen omvang en impact risico's Risicoklasse De risico’s worden ingedeeld in risicoklassen. Dit gebeurt aan de hand van onderstaande tabel. De risicoklasse loopt van 1-20 punten. De hoogte van de risicoklasse bepaalt of de organisatie het risico opneemt voor de bepaling van het weerstandsvermogen of een voorziening vormt. Om de risicoklasse te beoordelen spelen de kans van optreden en de omvang van het netto risico een rol. Dit is geen ‘wetenschappelijke exercitie’. ‘Professional judgement’/ kunnen beargumenteren is hierbij van belang. Risicoklasse

Kans 1

Kans 2

Kans 3

Kans 4

Kans 5

Bruto omvang * kans

<10%

10%-30%

30%-60%

60%-80%

80%

score 5: > € 2.500.000

5

10

15

20

score 4: € 1.250.000 - € 2.500.000

4

8

12

16

score 3: € 500.000 - € 1.250.000

3

6

9

12

score 2: € 100.000 - € 500.000

2

4

6

8

score 1: < € 100.000

1

2

3

4

Gemeente Achtkarspelen

voorziening vormen

85

Begroting 2025-2028

Financiële vertaling risico's Risico's worden geprioriteerd met behulp van een risicoscore. De risicoscore wordt bepaald door de waarde van de kansklasse (zie hierboven) en de waarde van de gevolgklasse (omvang) te vermenigvuldigen. Er ontstaat dan een matrix. Als de kans 30-60% is dan is de waarde kans 3. Als de omvang € 1.000.000 is dan is dit score 3. De risicoklasse is dan 3 x 3= 9 Groene klasse: Risico's in de groene vlakken worden als laagste ingeschaald. Deze zijn wel in beeld maar vragen geen extra aandacht. Ze worden in de jaarlijkse risico sessie met de organisatie steeds opnieuw besproken en in de begroting beperkt toegelicht. Gele klasse: Risico’s in de gele vlakken worden opgenomen bij de bepaling van het weerstandsvermogen met een toelichting in de begroting en de jaarrekening. Rode klasse: Deze risico's worden als hoog ingeschaald en vragen extra aandacht en sturing. Ook deze risico's worden meegenomen in de bepaling van het weerstandsvermogen met een specifieke toelichting in de begroting en jaarrekening. Ook komen deze risico's in de periodieke overleggen (kwartaalgesprekken) tussen directie en management aan de orde. Voorziening: Wanneer een risico zich bevindt in risicoklasse 5 wordt altijd een voorziening gevormd. Bepaling weerstandsvermogen De gele en rode risico’s zijn bepalend voor het weerstandsvermogen van de gemeente.

Op deze risico’s worden beheersmaatregelen genomen. Door de te nemen beheersmaatregel kan het bruto risico, of de kans van optreden dalen. Hierdoor ontstaat een netto risico wat opgenomen wordt in de paragraaf weerstandsvermogen. Tijdens de periodieke risico sessie en/of de interne controles wordt opzet, bestaan en werking van de beheersmaatregel geëvalueerd. • Opzet: is de beheersmaatregel beschreven in de AO en werkinstructies? • Bestaan: wordt beheersmaatregelen in de praktijk uitgevoerd? • Werking: Is er sprake van adequate werking? Dekt de beheersmaatregelen inderdaad juist, tijdig en volledig de risico’s af? Gemeente Brede Risico Analyse Traditioneel worden veel risico’s nog altijd financieel beoordeeld. Dit komt ook terug in de methodiek die gemeenten hebben met de paragraaf weerstandsvermogen. Als gemeente vinden we het belangrijk om deze integrale benadering als basis te hebben. Daarom streven wij naar een Gemeente Brede Risico Analyse (GBRA), die bovenstaande terreinen dekt. Door risico-inventarisatie plaats te laten vinden door een GBRA is er goed zicht op het totaal aan risico’s. Het beleidskader is vooral opgesteld vanuit de GBRA-gedachte. In deze paragraaf besteden we zowel aandacht aan de risico's met impact op de weerstandscapaciteit en overige risico's. Deze risico’s komen uit de GBRA naar voren en zijn beoordeeld als impactvol.

Verzekering van risico's Een deel van de operationele risico’s kan worden afgedekt door het afsluiten van verzekeringen. We maken daarbij een afweging tussen de kans op schade en de kosten

Gemeente Achtkarspelen

86

Begroting 2025-2028

daarvan enerzijds en de verzekeringspremie anderzijds. Het bestaande beleid wordt periodiek beoordeeld en indien nodig bijgesteld. Wat betreft het eigen risico is gekozen voor het standaard eigen risico per gebeurtenis.

Specificatie van risico's Onderwerp

Sociaal Domein - Jeugdzorg en Wmo Sociaal Domein - Jeugdzorg en Wmo

Risico

De maatwerkvoorzieningen binnen de Jeugdzorg de Wmo (inclusief Beschermd Wonen)zijn open-einde regelingen. In de afgelopen jaren hebben we steeds meer data en kennis verkregen om de kosten in de Jeugdzorg en de Wmo te voorspellen en te volgen. Deze prognose is opgenomen in de meerjarige begroting. Ondanks dat blijft het risico bestaan dat de groei van het aantal cliënten hoger is dan verwacht. Zeker voor de cliënten die hoogspecialistische zorg ontvangen kan een stijging (of een daling) leiden tot een forse financiële bijstelling. In de begroting houden we namelijk rekening met een gemiddeld aantal cliënten die hoogspecialistische zorg ontvangen.

Strategie

Maandelijks worden er prognoses gemaakt van de Jeugd en Wmo maatwerkvoorzieningen. Hierbij wordt de ontwikkeling van het aantal cliënten en de kosten daarvan gemonitord. Indien noodzakelijk zal de raad via de planning en control documenten worden geïnformeerd over de afwijkingen ten opzichte van de begroting.

Financieel gevolg

€ 800.000

Kans van optreden

50%

Benodigd weerstandsvermogen

€ 400.000

Incidenteel/Structureel

Structureel

Status

Gewijzigd

Onderwerp

Algemene uitkering - herijking gemeentefonds

Risico

Voor het meerjarenperspectief wordt in de circulaires van het Rijk onvoldoende aangegeven waar de gemeenten rekening mee kunnen houden. In die zin blijft de algemene uitkering als belangrijkste inkomstenbron voor de gemeente een risico.

Gemeente Achtkarspelen

87

Begroting 2025-2028

Berichtgeving betreffende ontwikkelingen algemene uitkering uit het gemeentefonds nauwlettend volgen. Zodra meer zekerheid wordt geboden zullen wij een nieuwe berekening confronteren met de berekende algemene uitkering in de begroting. Eventuele verschillen inbrengen via reguliere planning- en controlcyclus en daar waar nodig de raad vooraf informeren. Op dit moment ervaren wij de negatieve uitwerking van de herijking. Uit een evaluatie moet blijken hoe dit in volgende jaren wordt gecorrigeerd. Hiervoor is een lobby gestart die in 2025 onverminderd wordt voortgezet Strategie

Berichtgeving betreffende ontwikkelingen algemene uitkering uit het gemeentefonds nauwlettend volgen. Zodra meer zekerheid wordt geboden zullen wij een nieuwe berekening confronteren met de berekende algemene uitkering in de begroting. Eventuele verschillen inbrengen via reguliere planning- en controlcyclus en daar waar nodig de raad informeren

Financieel gevolg

€ 1.200.000

Kans van optreden

50%

Benodigd weerstandsvermogen

€ 600.000

Incidenteel/Structureel

Structureel

Status

Gewijzigd t.o.v. vorig jaar

Onderwerp

Ontvlechting Werkmaatschappij / Opbouw 8K

Risico

Op 22 juni 2023 hebben beide gemeenteraden besloten tot het stoppen met de samenwerking in de werkmaatschappij en als zelfstandig gemeente verder te gaan. De samenwerking op het gebied van ICT gaat nog maximaal drie jaar door. De opbouw van de nieuwe organisatie is volop in beweging. Dit gehele proces brengt meerkosten met zich mee, waarvan wat nu bekend is, is afgedekt in de begroting. Mogelijk is nog niet alles in beeld.

Strategie

Proces van ontvlechting van de werkmaatschappij 8KTD en de opbouw van de BVO-ICT en de gemeentelijke organisatie zo goed mogelijk in kaart brengen en monitoren via de reguliere P&C cyclus

Financieel gevolg

€ 1.500.000

Gemeente Achtkarspelen

88

Begroting 2025-2028

Kans van optreden

50%

Benodigd weerstandsvermogen

€ 750.000

Incidenteel/Structureel

Structureel

Status

Gewijzigd t.o.v. vorig jaar

Onderwerp

Kosten personeel n.a.v. koersvertaling

Risico

De financiële effecten van het formatieplan zijn vastgesteld op 20 juni 2024. De effecten zijn berekend op basis van gemiddelde loonsom en als zodanig verwerkt in de Kadernota. Voor de Begroting 2025-2028 is dit ons uitgangspunt voor de personeelsbegroting. Zolang het plaatsingsproces nog niet is afgerond en een actuele en nauwkeurige berekening van de personeelslasten voor de nieuwe gemeente nog niet mogelijke is, lopen we het risico dat de lasten hoger uitvallen dan er aan stelpost is opgenomen.

Strategie

Na afronding van het plaatsingsproces (Q4 2024) kan de personeelsbegroting meer specifiek doorgerekend worden naar de daadwerkelijke bezetting van de nieuwe organisatie. Het streven is om deze aanpassing in de begrotingswijziging van juni 2025 voor te leggen aan de Raad.

Financieel gevolg

€ 1.000.000

Kans van optreden

25%

Benodigd weerstandsvermogen

n.v.t.

Incidenteel/Structureel

Structureel

Status

Nieuw

Gemeente Achtkarspelen

89

Begroting 2025-2028

Onderwerp

Integraal huisvestingsplan IHP

Risico

Ook in de toekomst staat de gemeente voor de nodige investeringen op onderwijsgebied in diverse dorpen. Afhankelijk van keuzes die gemaakt zullen worden op het gebied van multifunctionaliteit kan dit een substantieel beslag gaan leggen op beschikbare middelen in de exploitatie

Strategie

Bij de totstandkoming en uitvoering van de investeringen de ontwikkelingen hierin monitoren zodat in voorkomende gevallen van afwijkingen hierop tijdig geacteerd kan worden in de P&C cyclus

Financieel gevolg

€ 2.000.000

Kans van optreden

40%

Benodigd weerstandsvermogen

€ 800.000

Incidenteel/Structureel

Structureel

Status

Ongewijzigd

Onderwerp

Overige onvoorziene risico's

Risico

Een risicoanalyse blijft een verwachting van wat we denken dat zou kunnen gaan gebeuren op basis van de huidige beschikbare informatie. De kans is dan ook reëel dat zich in een jaar bepaalde gebeurtenissen voordoen, die vooraf niet waren in te schatten.

Strategie

Financieel gevolg

We stellen voor om dergelijke risico’s ten laste te brengen van het weerstandsvermogen. Het betreft dan risico’s die beperkt door ons beïnvloedbaar zijn en waarvan het financiële gevolg groter is dan € 50.000. € 2.000.000

Kans van optreden

40%

Benodigd weerstandsvermogen

€ 800.000

Incidenteel/Structureel

Structureel

Status

Ongewijzigd

Gemeente Achtkarspelen

90

Begroting 2025-2028

Onderwerp

Kosten personeel (algemeen)

Risico

De gemeente wordt regelmatig geconfronteerd met onverwachte kosten inzake personeel. Voorbeelden hiervan zijn kosten voor ziektevervanging en niet begrote en niet gecompenseerde CAO verhogingen.

Strategie

Aan de hand van periodieke rapportages en analyses worden tijdig overschrijdingen gesignaleerd en gerapporteerd, zodat er eventueel nog ingegrepen kan worden. Toch blijft altijd een risico op overschrijding bestaan.

Financieel gevolg

€ 1.000.000

Kans van optreden

10%

Benodigd weerstandsvermogen

n.v.t.

Incidenteel/Structureel

Structureel

Status

Ongewijzigd

Onderwerp

Gegarandeerde geldleningen

Risico

Gemeenten in Nederland hebben de hoogste rating voor kredietwaardigheid. Zij kunnen daardoor goedkoper geld lenen bij de banken dan private ondernemingen. Omdat woningbouwcorporaties een bijdrage leveren aan de publieke taak hebben wij in het verleden een aantal leningen aangetrokken en deze direct doorgeleend aan de woningbouwcorporatie. Daarmee konden zij meeprofiteren deze gunstige leencondities. Later hebben we een andere constructie gehanteerd, waarbij we niet leningen doorlenen, maar waarbij we direct garant staan. Gevolg is wel dat wij hierdoor het risico lopen dat als de derde partij failliet gaat, de gemeente de betalingsverplichting op zich moet nemen. De risico's zijn klein, aangezien garanties alleen verstrekt worden wanneer zij niet bij derden kunnen worden ondergebracht en bij garantieverlening aan verenigingen c.a. aangetoond is dat zij de betalingsverplichtingen kunnen nakomen. Wanneer het risico zich voordoet, kunnen de gevolgen echter aanzienlijk zijn. Wanneer dit risico zich voordoet, kunnen we met de gereserveerde gelden de gevolgen in het eerste jaar afdekken. De structurele gevolgen zullen vervolgens via de eerstvolgende kadernota of door een begrotingswijziging worden meegenomen

Gemeente Achtkarspelen

91

Begroting 2025-2028

Strategie

De leningen die door de gemeente in het verleden zijn verstrekt worden volgens schema afgelost. Het risico op deze post neemt daardoor jaarlijks af. Via toetsing van het jaarverslag beoordelen we of de risico's stabiel blijven. Ook het risico op in het verleden verstrekte garanties neemt elk jaar af, omdat ook op deze leningen de geldgever volgens schema aflost. Bij garanties in het kader van de woningbouw heeft de gemeente zekerheidsrechten, waardoor dit risico zeer klein is. Via het jaarverslag heeft de gemeente inzicht in de financiële positie van de geldnemer. Bij garanties t.b.v. verenigingen vindt overleg plaats als de bank een achterstandsmelding doet. In die gevallen passen we maatwerk toe om escalatie te voorkomen. Op basis van het verleden is het risico op deze post relatief gering.

Financieel gevolg

€ 18.000.000

Kans van optreden

1%

Benodigd weerstandsvermogen

n.v.t.

Incidenteel/Structureel

Structureel

Status

Ongewijzigd

Onderwerp

Bouwgrondexploitatie

Risico

Het hebben van een bouwgrondexploitatie brengt financiële risico’s met zich mee. In de paragraaf Grondbeleid worden de financiële risico’s van de bouwgrondexploitatie toegelicht.

Strategie

Door het jaarlijks opstellen van geactualiseerde berekeningen op basis van de meest recente ontwikkelingen kunnen wij de raad tijdig informeren via de reguliere P&C-cyclus.

Financieel gevolg

€ 500.000

Kans van optreden

20%

Benodigd weerstandsvermogen

n.v.t.

Incidenteel/Structureel

Structureel

Status

Ongewijzigd

Gemeente Achtkarspelen

92

Begroting 2025-2028

Onderwerp

Duurzaamheid

Risico

In de gemeentelijke Duurzaamheidsagenda is een aantal keuzes opgenomen die in meer of mindere mate van invloed kunnen zijn op het weerstandsvermogen. Met name de energietransitie op basis van het klimaatakkoord zal veel extra inzet, en dus kosten, met zich meebrengen. Uit een eerste ruwe uitkomst van het onderzoek van de Raad voor het openbaar bestuur blijkt dat aangaande de benodigde inzet om invulling te kunnen geven aan het klimaatakkoord in de periode 2022-2030 fors is. Het is nog niet duidelijk of hier ook structureel Rijksmiddelen tegenover staan.

Strategie

De duurzaamheidsagenda wordt betaald uit extra rijksmiddelen.

Financieel gevolg

niet bekend

Kans van optreden Benodigd weerstandsvermogen

p.m.

Incidenteel/Structureel

Structureel

Status

Ongewijzigd

Onderwerp

Stikstofdossier

Risico

De depositie van stikstof (ammoniak en stikstofoxiden) is schadelijk voor de natuur. Al jaren is sprake van een overschot aan stikstof in Natura2000-gebieden. Het Rijk en de Provincie hebben de taak er voor te zorgen dat de stikstofdepositie wordt teruggedrongen en de natuur herstelt. Op 10 juni 2022 is de Startnotitie Nationaal Programma Landelijk Gebied aangeboden aan de Tweede Kamer. In deze Startnotitie zijn richtinggevende emissiereductiedoelen voor stikstof opgenomen. Aan de provincies de taak om deze richtinggevende doelen in 2023 nader uit te werken in gebiedsplannen. In welke vorm dit zal zijn, is nog onzeker. Daarnaast dient de Raad van State nog in een verscheidenheid aan zaken rond het thema stikstof een uitspraak te doen. Deze uitspraken kunnen van grote invloed zijn op de huidige regelgeving. Stikstof blijft een issue en kan belemmerend zijn voor nieuwe plannen van zowel derden als van de

Gemeente Achtkarspelen

93

Begroting 2025-2028

gemeente zelf. Het is daarnaast uiterst onzeker in hoeverre de huidige stikstofregels standhouden. Strategie Financieel gevolg

€ 200.000

Kans van optreden

10%

Benodigd weerstandsvermogen

n.v.t.

Incidenteel/Structureel

Structureel

Status

Ongewijzigd

Onderwerp

Gemeenschappelijke regelingen

Risico

De gemeente participeert in een aantal gemeenschappelijke regelingen. Deze regelingen worden beschreven in de paragraaf Verbonden Partijen. De grotere regelingen betreffen de Veiligheidsregio, Jobinder en de FUMO. De uitvoering van gezamenlijke beleidsterreinen binnen dergelijke regelingen brengt risico's met zich mee, waarvoor gezamenlijk voor dekking moet worden gezorgd.

Strategie

Om er voor te zorgen dat de gemeente zelf de regie blijft voeren wordt er strak toezicht gehouden. Het standpunt van de gemeente wordt zowel ambtelijk (in overlegorganen) als bestuurlijk (in ABvergaderingen) uitgedragen.

Financieel gevolg

€ 300.000

Kans van optreden

20%

Benodigd weerstandsvermogen

n.v.t.

Incidenteel/Structureel

Structureel

Status

Ongewijzigd

Gemeente Achtkarspelen

94

Begroting 2025-2028

Onderwerp

Gesubsidieerde instellingen

Risico

De gemeente heeft te maken met een variatie aan gesubsidieerde instellingen, zoals: zwembaden, cultuurcentrum, bibliotheek, maatschappelijk werk, etc. Het risico bestaat dat claims van deze instellingen financieel nadeel voor de gemeente kan betekenen. Organisaties kunnen failliet gaan en de gemeente kan het product in de lucht willen houden, en dat brengt mogelijk (frictie)kosten met zich mee.

Strategie

De gemeente sluit overeenkomsten met instellingen die subsidies e.d. van de gemeente ontvangen, waarin productafspraken zijn opgenomen. Tijdens het lopende jaar is regelmatig overleg over de (financiële) voortgang. Het risico dat daardoor financieel gezien iets misgaat wordt daarmee geminimaliseerd.

Financieel gevolg

€ 500.000

Kans van optreden

20%

Benodigd weerstandsvermogen

n.v.t.

Incidenteel/Structureel

Structureel

Status

Ongewijzigd

Gemeente Achtkarspelen

95

Begroting 2025-2028

Voor de risico’s in deze begroting is op basis van bovenstaande classificatie een te verwachten beslag op de weerstandscapaciteit berekend. De conclusie is, dat de financiële impact van de risico’s kan worden opgevangen binnen de weerstandscapaciteit van onze begroting. Benodigd weerstandsvermogen bedragen in €

Omvang van het risico

Fin. klasse

Kans van optreden

Risico klasse

Benodigd weerstandsvermogen

Risico's met effect op weerstandsvermogen Sociaal Domein - Jeugdzorg en Wmo

800.000

3

3

30%-60%

9

400.000

Algemene uitkering (herijking gemeentefonds)

1.200.000

3

3

30%-60%

9

600.000

Ontvlechting Werkmaatschappij 8KTD

1.500.000

4

3

30%-60%

12

750.000

Integraal huisvestingsplan (IHP)

2.000.000

4

3

30%-60%

12

800.000

Onvoorziene risico's

2.000.000

4

3

30%-60%

12

800.000

Risico's zonder effect op weerstandsvermogen Kosten personeel

1.000.000

3

1

0%-10%

3

-

Kosten personeel n.a.v. opbouw

1.000.000

3

2

10%-30%

6

-

Borgstelling geldlening aan woningcorporaties

18.000.000

5

1

0%-10%

5

-

500.000

3

1

0%-10%

3

-

Bouwgrond exploitatie Duurzaamheid

-

1

1

0%-10%

1

-

Stikstof

200.000

2

1

0%-10%

2

-

Gemeenschappelijke regelingen

300.000

2

1

0%-10%

2

-

Gesubsidieerde instellingen

500.000

3

1

0%-10%

3

-

Totaal

29.000.000

3.350.000

Reserves Inleiding We schatten risico's zo goed mogelijk in. Maar we moeten ook nagaan wat er werkelijk aan weerstandsvermogen beschikbaar is. Bij weerstandsvermogen gaan we uit van incidentele dekking. Als een risico optreedt en een structureel karakter hebben dan vangen we de gevolgen eerst eenmalig op via het incidentele weerstandsvermogen. Vervolgens zoeken via de eerstvolgende Kadernota een structurele oplossing. Het weerstandsvermogen bestaat uit de Algemene Reserve. De raad beslist over de inzet van de Algemene Reserve. Bestemmingsreserves zijn nadrukkelijk voor specifieke doelen bestemd.

Gemeente Achtkarspelen

96

Begroting 2025-2028

Huidige stand De stand van de algemene reserve bedraagt einde 2025 € 25.257 Ontwikkeling reserve

realisatie

verwacht

Raming

Raming

Raming

Raming

ultimo 2023

2024

2025

2026

2027

2028

Saldo stortingen

3.279

4.321

1.608

-

-

-

Saldo onttrekkingen

6.910

6.157

3.361

604

430

310

Vrije Algemene Reserve (AR)

16.017

14.491

14.879

14.456

11.059

6.391

(x € 1.000)

Algemene reserve weerstandsvermogen

3.080

3.350

3.350

3.350

3.350

3.350

19.097

17.841

18.229

17.806

14.409

9.741

7.011

6.709

6.399

6.089

5.779

5.469

744

500

500

500

500

500

Subtotaal

7.755

7.209

6.899

6.589

6.279

5.969

Onverdeeld rekeningsaldo

4.321

1.831

129

3.277-

4.978-

4.258-

31.173

26.881

25.257

21.118

15.710

11.452

Subtotaal Bestemmingsreserves Reserve dekking kapitaallasten De Kûpe Reserve overlopende posten

Totaal

Afspraken De omvang van de reserves houdt direct verband met het weerstandsvermogen van de gemeente. We vergelijken de financiële risico’s die de gemeente loopt met de weerstandscapaciteit. Daaraan kunnen we toetsen in hoeverre de risico’s opgevangen kunnen worden. De risico's worden beschreven en we vertellen hoe we het risico denken te beheersen. Hiervoor gebruiken we een (risico)matrix. Daarbij wordt op basis van een aantal factoren voor elk risico een inschatting gemaakt van omvang en kans van optreden.

Gemeente Achtkarspelen

97

Begroting 2025-2028

Kengetallen Inleiding Kengetallen zijn verplicht, ze vertellen iets over de financiële gezondheid van de gemeente. Hieronder worden ze weergeven vanaf 2021. Kengetal

rekening

(weergave in %)

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Achtkarspelen&id=38695ec9-1784-4da9-8787-a6be7354436f