Update 2023 - Plan van Aanpak Duurzaamheid gemeente Aalten - 16 maart 2023.pdf

verhogen (onderstation Dale) voordat een dergelijke

en bestaat uit verschillende ‘ringen’ die op elkaar

uitbreiding van de aansluiting voor 316,8 TeraJoule

worden gezet; onderaan heeft de mast een

(88 GWh) mogelijk is. Op grotere hoogte kan worden

doorsnee van 14,5 meter en bovenin van 4,5

gerekend met meer wind, ongeveer 2500 vollasturen

meter

per jaar. 88 GWh betekent dan dat 4 vervangende

● De Enercon E-126 weegt in totaal 3625 ton

windmolens van 8,8 MW nodig zijn. Het

● Er waren ongeveer 130 vrachtwagenritten nodig

Uitnodigingskader zon en wind (Ukzw) beperkt de

om alle materialen van één turbine ter plekke te

ashoogte van windmolens tot maximaal 140 meter.

krijgen

Voorbeelden van al gerealiseerde windmolens (zie

● Een rotorblad heeft een lengte van 62 meter en

kader hiernaast) laten zien dat deze opgave voor

een spanwijdte van 127 meter

Hagenwind technisch wel realiseerbaar is. Hogere windmolens genereren hogere opbrengsten. Met vier grote windmolens zou het moeten kunnen.

6.3. Zonnige Bedrijven In 2019 is de gemeente Aalten gestart met het programma ‘Zonnige Bedrijven’ (ZBA), waarmee ondernemers met een groot bedrijfsdak werden geholpen om het dak in te zetten voor het produceren van zonne-energie. De actie liep door tot in 2022 (ZBA III), en werd uitgevoerd door Agem. Met het programma ‘Zonnige Bedrijven’ krijgen ondernemers kosteloos inzicht in de mogelijkheden van een groot zonnedak en de mogelijke subsidies die daarvoor beschikbaar zijn. In de gemeente Aalten hebben veel ondernemers al voor een groot zonnedak gekozen. Maar de opgave in de energietransitie voor onze gemeente is groot en daarom willen we versnellen met het realiseren van bedrijfszonnedaken. Zoals hiervoor al bij het ‘Uitnodigingskader zon en wind’ is aangegeven heeft Agem opdracht gekregen voor een vervolg op ‘Zonnige Daken’ in de gemeente Aalten.

Ook dit project had last van congestie op het elektriciteitsnet. Ondernemers willen wel met een grootverbruikersaansluiting zonnestroom gaan leveren op het elektriciteitsnet, en SDE++-subsidie aanvragen, maar zonder aanpassing van het net door Liander kan het niet worden gerealiseerd. 32

Update Plan van Aanpak Duurzaamheid 2023

7.

Klimaatadaptatie

Klimaatadaptatie

Doelstelling

Landelijk: (Klimaatakkoord)

Het klimaatakkoord gaat over het voorkomen van klimaatverandering, klimaatadaptatie gaat over het weerbaarder maken tegen de gevolgen van klimaatverandering 2030: 2050: (Ambitie klimaatstrategie) De gemeente is groen, koel en duurzaam. Dankzij alle inspanningen functioneert de gemeente als een spons en ondervinden de inwoners en bedrijven geen echte overlast door hitte, droogte of een teveel aan water. Samen met inwoners, bedrijven en andere instanties is gewerkt aan bewustwording, het opzetten van integrale projecten en het multifunctioneel (her)inrichten van een klimaatrobuuste en biodiversiteitrijke gemeente.

Aalten:

Tussendoelen 2023 - 2026: Acties: - Opstellen en vaststellen klimaatstrategie (2023) - Klimaatstrategie Uitvoeringsagenda 2022 - 2030 uitvoeren

De aarde warmt op en daardoor verandert het klimaat. In Nederland zullen de effecten van klimaatverandering aanzienlijk zijn en nu al zichtbaar. Tegelijkertijd is de klimaatbestendigheid van Nederland groter dan in armere landen. Nederland heeft namelijk (op korte termijn, bij matige klimaatverandering) de middelen en kennis om zich aan te passen aan de effecten zoals temperatuurstijging, hittestress,

droogte,

meer

extreme

neerslag

en

wateroverlast, smog/fijnstof. De gemeente Aalten moet zich dan ook voorbereiden op de gevolgen van het veranderende klimaat en de omgeving hierop aanpassen. Dit wordt klimaatadaptatie genoemd.

Klimaatadaptieve maatregelen zijn gericht op een zo duurzaam mogelijke manier van gebruik van de bodem, anticiperend op de verwachte veranderingen van het klimaat op de omgeving. Hittestress is een “aandoening veroorzaakt door extreme hitte, die zich uit in diverse lichamelijke klachten, waarbij mensen en dieren warmte niet kwijt kunnen.” (ANW). Extreme weersomstandigheden door klimaatverandering worden vaak geassocieerd met onweer, hagel en hoosbuien.

Om de effecten van het veranderende klimaat in beeld te brengen zijn klimaatstresstesten uitgevoerd. In 2019 hebben we in het samenwerkingsverband WintLicht+ (gemeente Aalten, Oost Gelre, Winterswijk en Waterschap Rijn en IJssel) een plan van aanpak opgesteld. De werkzaamheden voor de stresstesten zijn uitgevoerd door het bureau RHDHV. De gemeenteraad Aalten is in december 2020 geïnformeerd over de klimaatstresstest van Wintlicht+.

33

Update Plan van Aanpak Duurzaamheid 2023

Op www.klimaateffectatlas.nl is de laatste versie van de Klimaateffectatlas beschikbaar gesteld. De Klimaateffectatlas gaat voor de klimaateffecten uit van de indeling in vier thema’s: overstromingen, wateroverlast, droogte en hitte. De atlas geeft niet alleen een eerste indruk van de effecten die klimaatverandering nu en in de toekomst kan hebben. Er staan ook kaarten in die context geven, zoals bodemkaarten en kaarten die een indruk geven waar kansen liggen.

Begin 2021 is gestart met de duiding van de resultaten van de klimaatstresstest en is een startnotitie opgesteld over het vervolgproces zijnde de risicodialogen en hoe wij hier verder invulling aan willen geven. In 2022 zijn er interne sessies gehouden over hoe in de gemeente Aalten om te gaan met het veranderende klimaat. Hieruit is de klimaatadaptatiestrategie voor de gemeente Aalten voortgekomen. Deze strategie wordt in maart 2023 voorgelegd aan de gemeenteraad.

34

Update Plan van Aanpak Duurzaamheid 2023

8.

De duurzame gemeente Aalten

Duurzame gemeente Landelijk: (Klimaatakkoord) Aalten:

Doelstelling 2030: 55% reductie broeikasgassen 2050: 95% reductie broeikasgassen 2030: AvG3.0: maximaal inzetten op energieneutraal. 2050: AvG3.0: energieneutraal Tussendoelen 2023 - 2026: Acties: - Organisatiebrede invoering Global Goals - Blijven inzetten op verduurzaming eigen gebouwen - Aansluiten bij het Programma verduurzaming maatschappelijk vastgoed van de Provincie Gelderland - Vervanging en aanschaf wagenpark en machines waar mogelijk elektrisch, emissieloos. - Biodiversiteitsplan vaststellen en uitvoeren (2023) - Communicatie over duurzaamheid in de gemeente Aalten (Aalten Actueel en andere media-uitingen.

8.1 Global goals

De gemeente Aalten committeert zich aan de Sustainable Development Goals (SDG`s). De SDG`s zijn 17 doelen van de Verenigde Naties welke ervoor moeten zorgen dat wij van de wereld voor iedereen een betere plek maken. Voorbeelden van deze duurzame doelen zijn; betaalbare en duurzame energie, verantwoorde consumptie en productie en duurzame gemeenschappen.

De gemeente Aalten heeft de titel meest verbindende Global Goals Gemeente 2022 gewonnen tijdens het congres van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). De prijs is gewonnen voor de renovatie van de Admiraal de Ruyterstraat. In dit project werden de Sustainable Development Goals (SDG’s) als startpunt voor het ontwerp genomen. Alle gemeenten die aangesloten zijn bij de Global Goals Gemeenten konden meedoen aan de wedstrijd. In lijn met deze SDG-doelen heeft de gemeente Aalten de prijs gewonnen voor het onderdeel verbinder. Volgens de jury 35

Update Plan van Aanpak Duurzaamheid 2023

heeft de gemeente Aalten op een impactvolle en innovatieve manier inwoners, ondernemers, het onderwijs en lokale leveranciers betrokken bij het uitvoeren van deze doelen.

Intern is het project van groot belang geweest voor het uiteindelijke besluit om door te gaan met de Global Goals en ons aan te melden als Global Goals Gemeente. Niet alleen is het resultaat een groot succes, ook de manier van werken gaf ons een positief gevoel om er mee door te gaan. Daarin zien we een absolute meerwaarde in het werken vanuit de Global Goals en verbeteren van integraliteit in allerlei vraagstukken. Het heeft ons laten zien dat het ‘gewoon doen’ kan zorgen voor een mooi (dynamisch) proces waarbij diverse stakeholders op verschillende manieren met elkaar werken aan het bereiken van dezelfde doelen. Het bracht ons een prettige manier van werken en veel energie om hiermee door te gaan. De bestuurlijke commitment is nu geregeld in het raadsprogramma dat vervolgens ook in het uitvoeringsprogramma van het college is vastgelegd. De Global Goals fungeren als rode draad voor beide programma’s. Intern worden nu dan ook stappen gezet om de gehele organisatie mee te nemen in deze werkwijze om zo de beleidsmakers enthousiast te maken en vervolgens zelf ook aan de slag te gaan met de Global Goals. Zo zijn er verschillende sessies georganiseerd waarbij ingezet is op enthousiasmeren, bewustwording en vervolgens uitwerken. De input van deze sessie wordt gebruikt voor een concreet implementatieplan om te werken naar de organisatiebrede invoering van Global Goals. 8.2.

De energieneutrale gemeente Alle gemeentelijke gebouwen, met meer dan 250 m² vloeroppervlak , zijn voorzien van een energielabel. Onze kantoorgebouwen hebben minimaal het vereiste label C of hoger. Grotere locaties, zoals de sportaccommodaties en de brandweerkazernes hebben een energielabel A of hoger (A+ of A++ ). Deze labeltoewijzing is onder meer bereikt door het plaatsen van zonnepanelen, vervangen van verlichting door LED en het na-isoleren van daken.

Bij de gemeentewerf zijn 768 zonnepanelen en twee warmtepompen in werking. Hierdoor is de gemeentewerf energieneutraal voor wat betreft het gebruik van het gebouw. Voor een deel is overgeschakeld op elektrische auto’s en milieuvriendelijker GTL-diesel voor de zwaardere voertuigen. Er zijn zonnepanelen geplaatst op sporthallen en enkele gemeentelijke gebouwen. Daarvoor zijn sterkteberekeningen uitgevoerd. Deze berekeningen laten zien dat het

36

Update Plan van Aanpak Duurzaamheid 2023

constructief niet altijd mogelijk is om een standaard zonnepaneleninstallatie te plaatsen. Het eigen gewicht van de zonnepanelen en de benodigde ballast om wegwaaien te voorkomen is te hoog. Door minder panelen te plaatsen is het mogelijk gebleken om aan de constructie-eisen te voldoen én de daken te voorzien van een behoorlijk aantal zonnepanelen. De gemeentelijke locaties die vallen onder het de EED-auditplicht (Europese Energie-efficiency Richtlijn) en het Activiteitenbesluit (milieuregels) moeten voldoen aan de Erkende Maatregelen Lijsten (EML). Op deze lijsten staan branchegewijs energiemaatregelen met een terugverdientijd van 5 jaar of minder. Deze gemeentelijke locaties zijn in 2022 bezocht door de ODA in het kader van het milieutoezicht. Naar aanleiding van dit toezicht bleken nog enkele nadere maatregelen nodig. Deze maatregelen waren het nalopen en herstellen van beschadigde isolatie en het isoleren van appendages en leidingen om warmteverlies te voorkomen.

In 2023 sluiten we aan bij het Ontzorgingsprogramma verduurzaming maatschappelijk vastgoed van de Provincie Gelderland. Ook staat een visie op verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed op de agenda. Aan de hand van deze visie zullen duurzame meerjarenuitvoeringsprogramma’s (MJOP’s) worden opgesteld.

In het Investeringsfonds Huisvesting Onderwijs (IHP) is de verduurzaming van schoolgebouwen een aandachtspunt. Het IHP wordt medio zomer 2023 in de raad behandeld.

In de samenwerking met AGE BV (Agem) wordt er 100% groene elektriciteit ingekocht dat verkregen wordt uit wind, zon en biomassa. Het ingekochte aardgas wordt door Greenchoice 100% bosgecompenseerd. Door de gezamenlijke aankoop van de Achterhoekse gemeenten in Achterhoeks Groene Energie verband (AGE BV) van het zonneveld Braamt wordt ongeveer 7 % van het gemeentelijk energieverbruik duurzaam opgewekt en ingekocht tegen productieprijs.

Zonneveld Braamt

37

Update Plan van Aanpak Duurzaamheid 2023

8.3. Biodiversiteitsplan.

akkerrandenproject

Van de provincie Gelderland is subsidie ontvangen voor het opstellen van een biodiversiteitsplan en voor de beoordeling en kartering basiskwaliteit natuur en landschap in de gemeente Aalten (€ 17.347). De looptijd van het project is van 9 augustus 2021 tot 9 februari 2024. In 2022 is de startnotitie voor het biodiversiteitsplan vastgesteld door de raad. Medio 2023 wordt het biodiversiteitsplan aan de raad aangeboden.

8.4. Communicatie Duurzaamheid Ongeveer ieder kwartaal staan er in Aalten Actueel een aantal duurzaamheidspagina’s. Op deze pagina’s wordt breed aandacht gegeven aan duurzaamheid: alle onderwerpen uit dit Plan van Aanpak Duurzaamheid komen voorbij. Maar er is ook aandacht voor de acties en werkzaamheden van het Energieloket, afkoppelen regenwaterpijpen, energiebespaartips, biodiversiteit. Met steeds een oproep aan inwoners om hun goede voorbeelden en ideeën met ons te delen. Deze info wordt ook verspreid via de ‘sociale media’-kanalen. Daarnaast is op de website van de gemeente Aalten informatie over duurzaamheid te vinden.

38

Update Plan van Aanpak Duurzaamheid 2023

9.

Duurzaamheid: Hoe staan we er nu voor in concrete cijfers?

Het voorgaande in deze Update PvAD23 geeft informatie over de uitvoering van het Plan van Aanpak Duurzaamheid van de gemeente Aalten. Het geeft inzicht in de behaalde resultaten. Maar resultaten en doelen zijn ook te presenteren in eenduidige en concrete cijfers. Hoeveel ton CO2 is er uitgestoten in de gemeente en hoeveel minder is dat ten opzichte van vorige jaren en het vertrekpunt uit het Klimaatakkoord 1990. Hoeveel fossiele energie wordt er nog verbruikt, hoeveel is er bespaard en hoeveel duurzame hernieuwbare energie is er opgewekt? Deze resultaten en cijfers zijn voor het grootste deel afkomstig uit de Klimaatmonitor. Het overzicht van het daadwerkelijke energieverbruik in de gemeente Aalten en de gerealiseerde opwek van hernieuwbare energie vormt een cijfermatige monitor van het duurzaamheidsbeleid van de gemeente. Bijna alle beleid, subsidieregelingen, nota’s, laadvisies, communicatie, duurzaamheidsleningen etc. op het gebied van duurzaamheid zijn gericht op minder energie te verbruiken en/of meer duurzame energie op te wekken. Of nog meer terug naar de basis van het Klimaatakkoord: gericht op de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen. Met andere woorden: het jaarlijkse energieverbruik en de jaarlijkse opwek van duurzame energie in de gemeente geeft de feitelijke stand van zaken weer van het gevoerde duurzaamheidsbeleid.

9.1.

Broeikasgassen in de gemeente Aalten

De Klimaatmonitor, statline (CBS), Klimaatatlas, RIVM Klimaatmonitor

Emissieregistratie en andere informatiebronnen laten

De Klimaatmonitor van Rijkswaterstaat, Ministerie

goed en voldoende betrouwbaar de duurzame

van Infrastructuur en Waterstaat, geeft informatie en

ontwikkelingen cijfermatig zien, maar zijn niet optimaal

concrete cijfers over de duurzame ontwikkelingen in

actueel. We willen zien wat er eind 2022 is bereikt,

Nederland. De Klimaatmonitor geeft de informatie

maar de meeste info gaat maar tot en met 2021. Deze

op verschillende niveaus, voor Nederland maar ook

cijfers zijn van belang om te kunnen beoordelen of het

per gemeente, RES-regio of provincie. Weblink:

duurzaamheidsbeleid, zoals het Plan van Aanpak

https://klimaatmonitor.databank.nl

Duurzaamheid, in de gemeente Aalten is aangeslagen en hoeveel minder uitstoot van broeikasgassen dat

Verbruiksbenadering

heeft opgeleverd. De cijfers voor wat betreft het

De klimaatmonitor hanteert de verbruiksbenadering.

energieverbruik in de jaren 2020, 2021 en 2022 zijn

De CO2-uitstoot wordt in de verbruiksbenadering

afwijkend. Coronapandemie, de oorlog in de Oekraïne

toegerekend aan de plaats waar de energie wordt

en de enorme stijging van de energieprijzen heeft ons

verbruikt. Op deze wijze is beter te zien hoe bijv.

energieverbruiksgedrag veranderd. We zijn meer gaan

een gemeente haar klimaatdoelstellingen behaalt.

thuiswerken, minder auto gaan rijden, zuiniger en

Deze doelen zijn immers veelal gericht op

anders gaan stoken, en ook de verre vliegvakanties

energiebesparing in de gebouwde omgeving.

zijn (even?) minder populair geworden

39

Update Plan van Aanpak Duurzaamheid 2023

De extra uitstoot van broeikasgassen door menselijk handelen leidt tot de opwarming de aarde en daardoor klimaatverandering. Met het akkoord van Parijs willen we de opwarming van de aarde beperken tot 2 graden maar beter nog tot maximaal 1,5 graad. Het nationale Klimaatakkoord is gericht op de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen met 49% in 2030 ten opzichte van het jaar 1990. Inmiddels is deze doelstelling voor Nederland door het kabinet beleidsmatig opgehoogd naar 55% in 2030. Voor het jaar 2050 is 95% reductie van de broeikasgassen als doel aangegeven. CO2 (kooldioxide) is een broeikasgas en komt vrij bij het verbranden van fossiele brandstoffen zoals aardgas, steenkool, en aardolie. Daarom is een groot deel van het duurzaamheidsbeleid gericht op het besparen en vervangen van (fossiel) energieverbruik door hernieuwbare, duurzame, energie: de energietransitie.

Energie-eenheden Energie kan in verschillende eenheden worden uitgedrukt: Joule en Wattuur zijn de bekendste. Omdat de duurzaamheidsambitie in het Akkoord van Groenlo en het Klimaatakkoord vooral over het beperken van de opwarming van de aarde gaat (het broeikaseffect), en de uitstoot van CO2 als belangrijkste veroorzaker daarvan wordt gezien, kan het best worden gemonitord op de vermindering van de uitstoot in kilogram CO2. Het verbranden van een m3 aardgas of het produceren van een kiloWattuur elektriciteit heeft een min of meer ‘vaste’ hoeveelheid CO2uitstoot in kilogrammen. Voor het beeld van de voortgang ten aanzien van besparing en opwekking van energie in de bebouwde omgeving is het duidelijker om

De klimaatmonitor geeft een goed en betrouwbaar beeld van de broeikasgasemissie, het energieverbruik en de opwek van hernieuwbare energie in de gemeente Aalten

Grafiek 8

dezelfde (energie)eenheden te gebruiken. In deze Update PvAD23 wordt energie zoveel mogelijk uitgedrukt in Joules.

Verloop emissie broeikasgassen Nederland Bron: Emissieregistratie 40

Update Plan van Aanpak Duurzaamheid 2023

Met de registratie van de uitstoot van broeikasgassen in Nederland kan het effect van de uitvoering van het Klimaatakkoord in beeld worden gebracht. Het resultaat van de genomen maatregelen om de uitstoot van broeikasgassen terug te brengen is te zien in de vermindering van de jaaremissie van broeikasgassen. De voortgang van de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen is afgezet tegen de doelstelling van 49% reductie in 2030, de verhoging door het kabinet naar 55% en de gewenste 60%. En ten opzichte van de doelstelling van 95% reductie in 2050. Bovenstaande grafiek laat zien dat Nederland de klimaatdoelstelling voor 2030 in het huidige tempo niet gaat halen.

De klimaatmonitor geeft ook een grafiek over de ontwikkeling van de broeikasemissies in de gemeente Aalten. De reductiedoelstellingen uit het Klimaatakkoord gelden voor Nederland, en gelden niet voor een individuele gemeente. De gemeente Aalten wil uiteraard wel haar bijdrage leveren aan het voldoen aan de doelstellingen van het Klimaatakkoord. In de onderstaande grafiek is het verloop van de vermindering van de broeikasgasuitstoot in de gemeente Aalten weergegeven.

Grafiek 9: Emissies broeikasgassen gemeente Aalten (kton) De afname van de uitstoot van CO2 in de gemeente Aalten ligt wel ongeveer op de koers van het Klimaatakkoord. 49 of 55% afname in 2030 ten opzichte van 1990. Dat zegt uiteraard niets over het wel of niet halen van de klimaatdoelstellingen voor 2030 en 2050.

Opvallend in deze grafiek is de hoge uitstoot van overige broeikasgassen in CO 2-equivalenten in de gemeente Aalten. Dat is o.a. de emissie van methaan (75 á 80 % hiervan) dat voornamelijk in de landbouw ontstaat. Ook opvallend de scherpe daling van de CO2-uitstoot in 2020. Dit is te verklaren uit de gevolgen van de coronapandemie. In die periode was er vooral minder mobiliteit. 41

Update Plan van Aanpak Duurzaamheid 2023

9.2. Energietransitie: Besparen op energieverbruik en meer opwek van hernieuwbare energie Het overzicht van het daadwerkelijke energieverbruik in de gemeente Aalten en de gerealiseerde opwek van hernieuwbare energie is een goede monitor van het duurzaamheidsbeleid van de gemeente. Alle duurzaamheidsbeleid, subsidieregelingen, nota’s, laadvisies, communicatie, duurzaamheidsleningen, duurzaamheidsvoorlichting etc. zijn er op gericht op minder energie te verbruiken en/of meer duurzame energie op te wekken.

Grafiek 10

Aardgasverbruik van de gebouwde omgeving in de gemeente Aalten (in TeraJoule)

42

Update Plan van Aanpak Duurzaamheid 2023

Grafiek 11

Elektriciteitsverbruik in de gebouwde omgeving van de gemeente Aalten (in TeraJoule)

De grafieken laten zien dat het aardgasverbruik in de gebouwde omgeving van de gemeente Aalten de laatste jaren niet afneemt. Dat duidt erop dat het met het uitvoeren van warmte-isolatiemaatregelen niet erg hard gaat. Alle verleende subsidies en duurzaamheidsleningen ten spijt. Het elektriciteitsverbruik neemt vanaf 2018 zelfs weer wat toe. Dat is een bekend fenomeen, er wordt steeds meer elektrische apparatuur gebruikt. Het aantal zonnepanelen op daken van woningen is de afgelopen jaren fors toegenomen. Circa 30% van de opgewekte zonne-energie wordt direct verbruikt in de woning, 70% wordt terug geleverd aan het net. Door de salderingsregeling is dit niet terug te zien in het elektriciteitsverbruik. De grafieken laten zien dat het energieverbruik voor verwarming (aardgas) tot wel 3 keer hoger is dan het elektriciteitsverbruik. Daarmee wordt het belang van de warmtetransitie duidelijk; dat gaat over 75% van het energieverbruik en de daardoor ontstane CO2-uitstoot. Welk deel van het energieverbruik bestaat uit in de gemeente Aalten opgewekte duurzame, hernieuwbare energie is te zien in onderstaande grafieken. Het betreft elektriciteit opgewekt met wind (Hagenwind), zon op dak bij bedrijven, energiecoöperatie en particulieren, zon op land (Dinxperlo), maar ook warmte-energie door het gebruik van houtkachels.

De warmte-energie die met warmtepompen uit de buitenlucht of de bodem wordt ‘gewonnen’ is niet in beeld gebracht. Daar zijn ook geen gegevens van beschikbaar.

43

Update Plan van Aanpak Duurzaamheid 2023

Grafiek 12:

Hernieuwbare energie in de gemeente

Grafiek 13

Hernieuwbare energie (warmte)

44

Update Plan van Aanpak Duurzaamheid 2023

Grafiek 14

Opwek hernieuwbare energie (elektriciteit) in de gemeente Aalten (in TeraJoule)

Opvallend is de stijging van de opwek van zonnestroom in de gemeente Aalten. Van 4 TJ in 2013 naar 87 TJ in 2021.

45

Update Plan van Aanpak Duurzaamheid 2023

Energieverbruik gebouwde omgeving (2021)

Opgewekte hernieuwbare energie (2021)

Aardgas: Elektriciteit:

● Houtkachels: 55 TJ warmte-energie ● Windmolens: 107 TJ ● Zon: 87 TJ -------------------------------------------------- + Totaal 2021: 249 TJ

675 TJ 227 TJ

------------------------------- + Totaal: 902 TJ

Energieverbruik in gemeente Aalten totaal

● Gebouwde omgeving: 904 TJ ● Industrie, energie, afval, water: 168 TJ ● Verkeer en vervoer (2020): 474 TJ ● Landbouw: 64 TJ ● Zonnestroom achter de meter niet woningen: 23 TJ ------------------------------------------------------------------------- + 1656 TJ Grafiek 15 en 16:

● Zonnestroom achter de meter niet woningen: 23 TJ --------------------------------------------------------------------- + 272 TJ

Energieverbruik en opwek hernieuwbare energie in de gemeente Aalten

9.3. Het Akkoord van Groenlo De gemeente Aalten heeft samen met de andere Achterhoekse gemeenten in 2013 het Akkoord van Groenlo ondertekend. Het belangrijkste doel in het akkoord was het bereiken van een energieneutrale Achterhoek in 2030. In de Uitvoeringsagenda 2016 (UA2016) is deze ‘energieneutraliteit in 2030’ vertaald naar een opgave voor energiebesparing en -vervanging door opwek van duurzame energie. De Achterhoek moet volgens de uitvoeringsagenda in 2030 realiseren: a. 80 % vervanging van (fossiele) elektriciteit: 1376 GWh elektriciteit duurzaam opwekken; b. 45 % vervanging van aardgas: 124 miljoen m3 aardgas vervangen door duurzaam opgewekte warmte; c. 20 % besparing op het verbruik van elektriciteit: 306 GWh (20%) besparen op het elektriciteitsverbruik; d. 55 % besparen op het verbruik van aardgas: 257 miljoen m3 besparen op het gasverbruik;

46

Update Plan van Aanpak Duurzaamheid 2023

Deze doelstellingen kunnen worden omgerekend naar het besparen en vervangen van ongeveer 12.312 TeraJoule (TJ) energie in de Achterhoek. Dit is het energieverbruik van de Achterhoekse gebouwde omgeving in 2013. Voor de gemeente Aalten is dat ca 1.032 TJ.

Dat het Akkoord van Groenlo alleen naar het energieverbruik van de gebouwde omgeving kijkt is een destijds gemaakte beleidskeuze. De gemeenten hebben de meeste invloed op de gebouwde omgeving, was de gedachtegang hierbij. In een gemeente wordt uiteraard meer energie verbruikt dan alleen door en in de gebouwde omgeving. Industrie, landbouw, verkeer en vervoer verbruiken ook veel energie. Het totale energieverbruik in de gemeente is volgens de klimaatmonitor in 2021:1635 TJ en in 2013: 1917 TJ. Uit de tabel over hernieuwbare energie in de gemeente blijkt dat er in 2021 in de gemeente Aalten 272 TJ hernieuwbare energie is geproduceerd. Dat is 16,4% van het totale energieverbruik. Om een indruk te krijgen van de omvang van de productie van hernieuwbare energie in de gemeente: het windmolenpark Hagenwind leverde zo’n 107 TJ elektrische energie in het jaar 2021. De toename van zonnestroom in de gemeente Aalten komt door de aanzienlijk toegenomen hoeveelheden zonnepanelen op bedrijfsdaken. Ook de ruim 20% van de daken van woningen die voorzien zijn van ‘geregistreerde’ zonnepanelen draagt hieraan bij. Energieverbruik 2013 (TJ)

Fossiel energieverbruik 2013

Energieverbruik 2021 (TJ)

Fossiel energieverbruik 2021 (TJ)

Energiebesparing 2013-2021 (TJ)

Doelstelling AvG 2.0 (2013) fossiel 2030 (TJ)

1032

874

904

652

128 12,4%

0 0%

Hernieuwbare energie 2013 (TJ)

Hernieuwbare energie 2021(TJ)

Toename hernieuwbare energie 20132021(TJ)

Hernieuwbare energie 2030(TJ)

158

319

145

486 ‘Aaltens RES-bod’

15 %

31 %

Tabel 5:

Aalten, energieverbruik en opwek gebouwde omgeving

Tabel 4 laat zien dat het energieverbruik in de gebouwde omgeving van de gemeente Aalten in 2021 (904 TJ) met 12,4% is afgenomen ten opzichte van het niveau 2013 (1032 TJ). Dat is een besparing op het energieverbruik van 128 TJ. Hoeveel (fossiel) energieverbruik is vervangen komt tot uitdrukking in de opgewekte hoeveelheden hernieuwbare warmte en elektriciteit (319 TJ). Deze tabel geeft aan dat het om ‘bekende’ hernieuwbare energie gaat. Er vindt waarschijnlijk wel meer opwek van hernieuwbare energie plaats dan ‘officieel’ is gemeld. Dat zal in de gemeente Aalten vooral het gebruik van zonnepanelen, hout- en pelletkachels e.d. zijn. Wanneer we de bekende hernieuwbare energie vergelijken met het energieverbruik van de gebouwde omgeving, bedraagt de vervanging van (fossiele) energie in 2021 31% (319 TJ). 9.4. Conclusie: Een conclusie die hieruit kan worden getrokken is dat

voor 43,4 % zijn gevorderd op de weg naar

de gemeente Aalten in 2022 ‘cijfermatig’ vrijwel op

energieneutraliteit in de gebouwde omgeving in 2030

koers loopt in het halen van energieneutraliteit in de

ten opzichte van het jaar 2013. Wanneer vanaf 2013

gebouwde omgeving in 2030. Voor de gebouwde

een lineaire doelstelling wordt aangehouden (ieder jaar

omgeving in de gemeente Aalten geldt dat we in 2021

even veel besparing en opwek erbij) zou in 2021 een 47

Update Plan van Aanpak Duurzaamheid 2023

percentage van 47% energieneutraliteit moeten zijn bereikt.

De hoeveelheid hernieuwbare energie was in de gemeente Aalten in 2013 al vrij groot. Dat is vrijwel geheel toe te schrijven aan de energieopbrengst van het windmolenpark Hagenwind. Bij aanhoudend gelijk tempo van besparen en toename van de opwek hernieuwbare energie komen we in 2030 uit op een fossiel energieverbruik van 566 TJ. Oftewel 45% afgelegd van de weg naar een energieneutrale gebouwde omgeving overeenkomstig het Akkoord van Energietransitie: percentage energieneutraal Akkoord van Groenlo

Groenlo energieverbruik gebouwde omgeving 2013 (TJ)

fossiel energieverbruik 2013

energieverbruik gebouwde omgeving 2021 (TJ)

fossiel 2021 energieverbruik (TJ)

energiebesparing gebouwde omgeving 2013-2021 (TJ)

doelstelling AvG fossiel 2030 (TJ)

12.312

11.632

11.077

7.996

1.235

0 100%

Opwek hernieuwbare energie 2013 (TJ)

Opwek hernieuwbare energie 2021(TJ)

toename opwek hernieuwbare energie 2013-2021(TJ)

Opwek hernieuwbare energie 2030(TJ)

680

3.081*

2.401

4.860 (RESbod Achterhoek)

14%

28%

Tabel 6 Ontwikkeling uitvoering Akkoord van Groenlo voor de Achterhoek, gebouwde omgeving. *Voor de Achterhoek wordt in de klimaatmonitor veel verbranding van biomassa als hernieuwbare warmte opgevoerd.

Eenzelfde tempo van besparen op het energieverbruik en toename gebruik hernieuwbare energie zal in 2030 leiden tot een nog fossiel energieverbruik van 350 TJ. De in het akkoord van Groenlo gewenste energieneutraliteit in de gebouwde omgeving wordt niet bereikt. Het probleem ligt vooral in het niet voldoende besparen op en het vervangen van het verbruik van warmte-energie (aardgas) energieverbruik 2013

fossiel energieverbruik 2013

energieverbruik 2021

fossiel energieverbruik 2021

energiebesparing 2013-2021

fossiel energieverbruik 2030

1917

1743

1635

1356

282 14,7 %

0 0%

hernieuwbare energie 2013

hernieuwbare energie 2021

toename hernieuwbare energie 20132021

174 9,1 %

319 16,7 %

145

Tabel 7

Aalten totaal energieverbruik (verbruiksbenadering).

48

Update Plan van Aanpak Duurzaamheid 2023

Eenzelfde beschouwing kan ook worden opgezet voor het totale energieverbruik in de gemeente Aalten (gebouwde omgeving, mobiliteit, industrie, landbouw). Voor het totale energieverbruik in de gemeente Aalten geldt dat we in 2021 31,4 % zijn gevorderd op de weg naar energieneutraliteit in 2030 ten opzichte van het jaar 2013. Wanneer vanaf 2013 een lineaire koers wordt aangehouden (ieder jaar even veel besparing en opwek erbij) naar energieneutraal zou in 2021 een percentage van 47% moeten zijn behaald.

49

Update Plan van Aanpak Duurzaamheid 2023

Bijlage 1: Duurzaamheidsbeleid van de wereld, Nederland en de Provincie Gelderland Het duurzaamheidsbeleid van de gemeente Aalten staat niet los van de rest van de wereld. Sterker nog: het beleid van de gemeente is een uitwerking, een lokale verbijzondering van het beleid van de ‘hogere’ overheden. Om deze relatie te verduidelijken, dwarsverbanden in beeld te brengen, is hier het duurzaamheidsbeleid van de ‘Wereld’, Nederland en provincie weergegeven.

WERELD: Het Akkoord van Parijs In het Akkoord van Parijs werd de bovengrens van 2 graden opwarming ten opzichte van het pre-industriële tijdperk voor het eerst in een juridisch instrument vastgelegd. Bovendien wordt het streven vastgelegd om de opwarming beperkt te houden tot 1,5 graad. Verder moet er nu snel een eind komen aan het gebruik van fossiele brandstoffen, aangezien dit een belangrijke oorzaak is van de overmatige CO2-uitstoot. Het verdrag eiste van lidstaten dat zij nationale klimaatplannen (nationaal vastgestelde bijdragen) op zouden stellen die ambitieus waren en waarvan het ambitieniveau bij ieder nieuw plan moet stijgen. Bovendien werd opgenomen dat van de rijke landen wordt verwacht dat zij ontwikkelingslanden financieel zullen steunen bij het terugbrengen van hun eigen uitstoot. Het Akkoord betrof de periode na 2020 en zou pas in werking treden na ratificatie door 55 landen, die gezamenlijk meer dan 55% van de broeikasgassen uitstoten. Het Akkoord trad op 4 november 2016 in werking.

Landelijk Klimaatakkoord Beginnen bij het begin: het klimaatakkoord. In het Nederlandse klimaatakkoord is afgesproken om gezamenlijk de uitstoot van broeikasgassen (vooral CO2) in Nederland in 2030 ongeveer te halveren (vergeleken met 1990). Om dat te bereiken, zijn de volgende doelen gesteld: 1. Gebouwde omgeving: in 2050 moeten 7 miljoen woningen en 1 miljoen gebouwen van het aardgas af. 2. Mobiliteit (verkeer en vervoer) in 2050 is emissieloos en van hoge kwaliteit. 3. Industrie: in 2050 is de industrie circulair en stoot vrijwel geen broeikasgas meer uit. 4. Landbouw en landgebruik: in 2050 moet de landbouw en het landgebruik klimaatneutraal zijn. 5. Elektriciteit: in 2030 komt 70 procent van alle elektriciteit uit hernieuwbare bronnen. 50

Update Plan van Aanpak Duurzaamheid 2023

51

Update Plan van Aanpak Duurzaamheid 2023

Provinciaal: Gelders Klimaatplan

In de Omgevingsvisie Gaaf Gelderland en het Gelderse coalitieakkoord geven aan dat er in 2030 in Gelderland 55% minder broeikasgassen moeten worden uitgestoten dan in 1990. Met de klimaatmaatregelen in dit Gelders Klimaatplan wil Gelderland dat doel samen met alle mede–overheden, partners, bedrijven, organisaties én inwoners bereiken. Met volle kracht en volle vaart op weg naar een klimaatneutraal Gelderland in 2050.

Broeikasgasuitstoot vermindert onder andere door minder fossiele energie te gebruiken, duurzame energie op te wekken en CO₂ vast te leggen. Minder fossiele energie gebruiken, levert daadwerkelijk minder uitstoot in Gelderland op. 52

Update Plan van Aanpak Duurzaamheid 2023

Meer duurzame elektriciteit opwekken, betekent dat we minder kolen- en gascentrales nodig hebben. Dit vermindert de uitstoot in Gelderland niet, omdat de centrales ergen anders in Nederland staan. Wel levert Gelderland daarmee haar bijdrage aan de duurzame energieopgave. Daarnaast is meer opslag van CO₂ in bodem en bomen goed om de klimaatverandering te helpen verminderen. Ook zetten we met onze partners in op een vermindering van de uitstoot van andere broeikasgassen. De klimaatmaatregelen om de 55%-reductie te halen, moeten een basis vormen om in 2050 als Gelderland klimaatneutraal te kunnen zijn. Dat betekent voor Gelderland dat de uitstoot van 23,6 Megaton CO2-eq in 1990 in eerste instantie moet dalen naar maximaal 10,6 Megaton CO2-eq in 2030. De reductieopgave bedraagt dus 13 Megaton CO2-eq in die periode.

53