Te betrekken bij - raadsmededeling 62-2026 Ontwikkeling naar een Sterk Lokaal Team

19 Er is gesproken met vertegenwoordigers van MIND, Ieder(in), NJR, SBJ, BGZJ, VGN, JGZ, Ned. GGZ, gemeenten o.m. in West Brabant en VWS.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

16

eerder in de omstandigheden dan in (het gedrag van) de jeugdige en diens gezin liggen. Het gaat om de dingen in hun context begrijpen, in plaats van als geïsoleerd vraagstuk. Breed handelen betekent dat een professional over de grenzen van het jeugdhulpdomein heen en/ of in samenspraak met samenwerkingspartners, ook uit andere domeinen, een jeugdige en diens gezin ondersteunt. Niet om alles zelf te doen, maar om de passende ondersteuning in een goede samenhang vorm te geven, moet je samenwerken over de grenzen van het eigen domein heen. Op deze manier kan worden gedaan wat het juiste is. Dat kun je niet bij één partij beleggen, maar is een verantwoordelijkheid van iedereen. Uit de gesprekken is naar voren gekomen dat de urgentie die in de Hva t.a.v. dit onderwerp is beschreven, ook in de praktijk wordt gevoeld. 2.2 Gedeelde uitgangspunten van breed kijken, breed handelen Tijdens de gesprekken met de vijfhoekpartners en AW kwam een aantal gedeelde uitgangspunten naar voren over breed kijken en handelen. • Breed kijken en handelen vraagt volgens de partners om oprechte nieuwsgierigheid en nabijheid door de professional. • Daarnaast vraag het tijd, omdat er eerst een relatie moet worden opgebouwd en omdat het een cyclisch proces is waarbij samen met het gezin telkens nieuwe informatie en ervaringen opgenomen worden.

• Breed kijken en handelen gebeurt dus gedurende het hele ondersteuningsproces. De relatie met het gezin wordt opgebouwd, uitgebouwd en verdiept. Het kan best spannend zijn voor gezinnen als een professional door breed kijken en handelen dichtbij komt. Bovendien kan het in sommige gevallen al voldoende zijn als een situatie wordt gehoord en begrepen en is een ‘vervolgtraject’ niet nodig. • Breed kijken is een verantwoordelijkheid van alle betrokken professionals: van huisarts tot sociaal werker en van jeugdhulpverlener tot aan school. Lokale teams worden in vrijwel alle gesprekken gezien als een logische partner in het breed kijken en handelen (spilfunctie). • Bij breed kijken en breed handelen gaat het niet om één visie of overeenstemming, want juist als er breed gekeken wordt, worden verschillende perspectieven, belangen en kwetsbaarheden gezien (zowel persoonlijk en binnen het gezin als in relatie tot de maatschappelijke context). Daarbij komen dus ook spanningen en strijdigheden naar voren. Het gaat dan om stap voor stap werken aan wat er wèl mogelijk is, gegeven de strijdigheden en onzekerheden.

• Breed kijken en handelen gaat om verder kijken en handelen dan de ‘oplossingen’ die de jeugdhulp kan bieden 2.3 Organisatorische randvoorwaarden Om breed te kunnen kijken en breed te kunnen handelen hebben professionals ook organisatorische steun nodig, zoals het OZJ heeft toegelicht20. Denk hierbij aan professionele autonomie, continuïteit van bemensing, de opdracht (en dus tijd en duur) om samen te werken en intervisie/ supervisie. Dit vraagt faciliterend beleid van overheden. 2.4 Samenhang met de Verklarende Analyse Er bestaan verschillende methodieken en werkwijzen, die een concrete vorm geven aan (onderdelen van)21 breed kijken en handelen. Denk aan, Gezamenlijke Inschatting Zorgbehoefte (GIZ), één gezin één plan (1G1P), de zelfredzaamheidsmatrix (ZRM), de sociale netwerkstrategie (SNS), het web van positieve gezondheid, en de Verklarende Analyse, waar de laatste tijd veel aandacht voor is. Daarin worden nog andere elementen benoemd, bijvoorbeeld: naast de klachten ook de krachten en wensen expliciteren, naast persoonskenmerken ook de context in kaart brengen en het samen met gezin/ jeugdige/betrokkene doen om zo samen te komen tot een voor de hulpvrager herkenbaar beeld. In de kwaliteitscriteria voor de Verklarende Analyse wordt onderscheid gemaakt tussen de vraagverheldering (de eerste stap in het proces), een probleemanalyse en een Verklarende Analyse.

20 OZJ (2025). De menselijke maat – Hoe breng je meer menselijkheid in de jeugdhulp, in een tijd waarin tijd ontbreekt 21 Luteijn en collega’s, “Kwaliteitscriteria voor de Verklarende Analyse in de Jeugdzorg” (2025)

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

17

Breed kijken en handelen wordt gezien als de eerste stap van Verklarend Analyseren. Een belangrijk verschil tussen breed kijken en handelen én Verklarend Analyseren, is dat de eerste wordt gezien als een visie op houding en gedrag die altijd van belang is en de tweede als een methode die als processtap ingezet kan worden indien de problematiek daarom vraagt. 2.5 Onderbouwing in documenten en kaders De uitgangspunten voor breed kijken en breed handelen staan reeds beschreven in diverse documenten en kwaliteitsstandaarden. Onder andere: • Kwaliteit in wijkteams • Beroepscode sociaal werk • Richtlijn ‘Samen beslissen over passende hulp’ van NVO/NIP/BPSW • Kennisdossiers NJi • Instrumenten zoals Gezamenlijk Inschatten van Zorgbehoeften (GIZ-methodiek) | Nederlands Jeugdinstituut, Keuzehulp jeugd en gezin | Nederlands Jeugdinstituut (en tientallen anderen!) • Werkpakketten Stevige Lokale teams • Kwaliteitscriteria Verklarend Analyseren • Richtinggevend Kader Toegang, Lokale Teams en Integrale Dienstverlener • Convenant Stevige lokale teams (in ontwikkeling) 2.6 In beweging Er zijn diverse leer- en kwaliteitstrajecten gaande, waar het breed kijken en handelen onderdeel van uitmaakt.

Onder andere: • Ondersteuningsteam Zorg voor Jeugd (OZJ) Ondersteuningsaanbod stevige lokale teams Stevige lokale teams | Thema’s | voor Jeugd & Gezin • Actualisatie competentieprofiel Jeugd- en Gezinswerker (i.s.m. BPSW) • Traject ‘Naar een gedragen fundament voor kwaliteit in de jeugdhulp’ • Leerlijn Versterken Grondhouding • OZJ Aanpak Wachttijden “De Menselijke Maat” • Doorbraakmethode IPW • Leernetwerk Vakmanschap Wijkteams • Diverse leertrajecten omtrent Verklarend Analyseren • De Big5-methode/Toekomstgericht werken • Leertrajecten gezinsgerichte zorg • Leertrajecten volwassenenzorg • 0 tot 100 teams waar WMO, Jeugdwet en Participatiewet onderdelen van de opdracht zijn (soms uitgebreid met opbouwwerk, jeugd- en jongerenwerk en jeugdgezondheidszorg). • Presentiebenadering waarin de relatie cliënt-hulpverlener centraal staat • Perspectiefplan bij overgang 18-/18+ Kortom, er is al veel in beweging. Een brede blik op de leefwereld van kinderen, jongeren en gezinnen krijgt hier een plek, evenals het breed handelen door oplossingen te zoeken op andere plekken dan de jeugdhulp.

3. Advies Zoals hiervoor (hoofdstuk 2) benoemd, is er consensus bij partners van de vijfhoek en de Associatie Wijkteams over het belang van breed kijken en breed handelen en over een aantal uitgangspunten daarbij. Wat het is en hoe je het doet staat al in verschillende documenten beschreven. Daarnaast is breed kijken en handelen al volop onderdeel van het werken en leren in dit werkveld. We komen tot drie adviezen, als reactie op de vraag om een Kwaliteitskader Brede Analyse. I. Ontwikkel op dit moment nog geen nieuw kader Uit de gesprekken blijkt dat het ontwikkelen van een nieuw Kwaliteitskader Brede Analyse geen evidente meerwaarde biedt voor de praktijk van de professionals en daarmee zeer beperkt draagvlak heeft. Het kost veel tijd en energie en onze inschatting is dat de impact van een nieuw kader negatief is; het zou alleen maar verder bijdragen aan de veelheid aan kwaliteitsdocumenten

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

18

die het werkveld al heeft. Veel energie zou verloren gaan in taal vinden voor wat we er nu precies onder verstaan en wie dan wat moet doen. II. Faciliteer ruimte voor leren en toepassen van breed kijken en handelen We zien een opgave in het faciliteren van toepassing van het gedachtegoed van breed kijken en breed handelen. Passend bij de transformatie van de jeugdhulp en de Hervormingsagenda. Het is van belang die toepassing, het doen, te blijven faciliteren en te leren van de belemmeringen die daarbij ervaren worden. Vanuit KBL zien we mogelijkheden dit te concretiseren in Leerlijnen omtrent Grondhouding, Verklarend Analyseren en in het traject omtrent een gedragen fundament voor kwaliteit in de jeugdhulp. In navolging van het ontwikkelen en ondertekenen van het Convenant Stevige Lokale teams is ook ruimte voor leren en toepassen nodig. Wij adviseren bovenstaande notitie als addendum bij dit convenant te voegen, zodat de ondertekenende partijen (op termijn ook breder dan de vijfhoekpartners) zich committeren aan de beschreven randvoorwaarden. III. Pas bestaande kaders aan De grondhouding van breed kijken en breed handelen wordt onderschreven én is nog volop in ontwikkeling. Bestaande kwaliteitskaders zijn wellicht voor verbetering vatbaar waar het gaat om breed kijken en breed handelen.

Zoek de oplossing niet in wéér een nieuw kader, maar vertrek vanuit het bestaande en ontwikkel dóór. Denk bijvoorbeeld aan de Richtlijn Samen beslissen over passende hulp. Concreet betekent dit dat de partners uit de vijfhoek henzelf als opdracht stellen binnen een nader overeen te komen periode de veldnormen waar zij eigenaar van zijn aan te scherpen n.a.v. de punten uit deze notitie.

Deze adviezen zijn voorgelegd aan en overgenomen door de stuurgroep Hervormingsagenda in de vergadering van 12 december 2025.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

19

Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 2514 JS Den Haag +31 70 373 83 93 info@vng.nl maart 2026