Rkc AOGW - Onderzoek gemeenschapshuizen - definitieve rapportage 6 oktob....pdf

Tot deze conclusie komt ook de Landelijke Vereniging voor Kleine Kernen (brochure ’Dorpshuizen beleid op maat’, Landelijke Vereniging voor Kleine Kernen, 2013): ‘In de regel kun je stellen dat dorpshuizen gezien de doelstelling en de doelgroep niet voldoende kunnen reserveren voor grote uitgaven als verbouw, renovatie of calamiteiten. De LVKK vindt dat hier een rol voor gemeenten is weggelegd.’ De gemeente heeft in de periode 2005 – 2017 investeringssubsidies verstrekt aan (zie ook de tabel op pagina 19-20): Kulturhus Lintelo (€ 170.000 in 2008); Kulturhus Bredevoort (€ 300.000 in 2008); De Markerink, Barlo (€ 226.000 in 2009); De Ringkamp, Haart (€ 32.000 in 2009); Gemeenschapshuis De Pol -De Hofnar(€ 74.000 in 2011); Kulturhus Dinxperlo (€ 300.000 in 2012 en € 300.000 in 2016); ’t Dorpshuus, IJzerlo (fase I € 50.060 in 2014; fase II € 144.470 in 2017). Daarnaast staan nog een drietal renteloze leningen open met relatief lage bedragen (€ 22.694 De Ringkamp; € 25.030 ’t Dorpshuus IJzerlo; € 21.172 ’t Romienendal, Dale). D’n Heurnsen Tref heeft zowel geen investeringssubsidies als renteloze leningen ontvangen. Voor de meeste investeringen geldt dat ook subsidie door derden is verstrekt (provincie) en/ of eigen bijdragen uit de woonkern zijn gedaan (sponsoren en burgers).

Pagina 26

Samengevat zijn de positieve exploitatiesaldi voor een belangrijk deel te herleiden op de grote inzet van vrijwilligers (zelfwerkzaamheid) en/of financiële bijdragen van de gemeente. De financiële situatie van De Hofnar in de dorpskern van Aalten heeft een eigen historie en context. idee …………Sponsoren? Kulturhus Bredevoort noemt op de website alle sponsoren met namen en bedragen. -> Natuurlijk doe je hier de vrijwilligers die zich ‘om niet’ inzetten te kort, maar het één hoeft het ander niet uit te sluiten ………. De inschatting van veel gemeenschapshuizen is dat bij handhaving van het huidige financiële beleid de continuïteit van leefbaarheid en de gemeenschapshuizen in gevaar komt.

Gebruik en tevredenheid Onderzoeksvraag 11 Wat is het feitelijke gebruik van de gemeenschapshuizen? > Wie zijn de gebruikers? > Wat is de bezettingsgraad? > Hoe worden mogelijkheden voor meervoudig gebruik of het koppelen van functies benut?

Alle gemeenschapshuizen worden gebruikt door recreatieverenigingen in brede zin van het woord (belangenverenigingen, muziek, sport, spel, toneel). Dit past in de traditionele rol die de gemeenschapshuizen hebben. Voornamelijk Kulturhus Dinxperlo, Kulturhus Bredevoort en De Hofnar hebben ook gebruikers met ‘breder maatschappelijke accenten’ (bijvoorbeeld sociaal domein). Barlo heeft een zorgcoöperatie.

De Markerink

Omdat het gebouw De Markerink nagenoeg geheel is bezet, vinden de activiteiten van de Zorgcoöperatie Barlo elders plaats. In Dale (’t Romienendal) wordt het model van de Zorgcoöperatie Barlo verkend. Het ‘dorpsplan’ van ’t Dorpshuus IJzerlo voorziet ook in een thema ‘Zorg en Welzijn’ (met name ouderenzorg). Voor de meeste gemeenschapshuizen geldt dat de bezettingsgraad goed is met eventueel ‘nog wat ruimte’. De Hofnar heeft nog wat meer ruimte voor verhuur.

Pagina 27

Dit impliceert dat niet of nauwelijks sprake is van overcapaciteit. Van belang is om de dit in het bredere perspectief van het maatschappelijk vastgoedbeleid te plaatsen, om hier de juiste conclusies aan te kunnen verbinden. Dit is verder niet onderzocht in het kader van dit onderzoek. Alle gemeenschapshuizen bereiken de doelgroep ‘ouderen’. Een aantal gemeenschapshuizen zijn verbonden aan een basisschool en hebben op deze manier een logische ingang voor activiteiten. De doelgroep ‘jongeren’ is een aandachtspunt voor enkele gemeenschapshuizen. Bij enkele zijn de jongeren actief binnen de muren van het gemeenschapshuis. Bij enkele niet. En andere gemeenschapshuizen richten zich bewust niet op jongeren omdat deze elders binnen de woonkern actief zijn. Het onderwerp ‘betrokkenheid jongeren’ leent zich goed voor overleg tussen de besturen. Koppel de commerciële slagkracht aan maatschappelijke doelen…………. In Lintelo hebben de ondernemers zich verenigd in ‘Ondernemend Lintelo’ en zijn hiermee verbonden aan het Kulturhus. Dit platform onderstreept het belang van leefbaarheid en samenwerking in de kleine kernen voor de samenleving. Op deze wijze staat de ‘commerciële slagkracht’ van de lokale ondernemers dichtbij het realiseren van de maatschappelijke doelstellingen van het Kulturhus.

Van belang is om dit vanuit één gecoördineerde visie te doen, waardoor de inzet van de ondernemers optimaal rendeert. Naar wij begrepen hebben, zijn ook enkele andere gemeenschapshuizen geïnteresseerd in dit ‘Lintelose model’. Uit de enquêtes blijkt dat de gebruikers over het algemeen positief scoren op de genoemde aspecten. Dit betreft: > Technische staat > Schoonmaak/ hygiëne > Gebruikersmogelijkheden/ faciliteiten > Bereikbaarheid > Toegankelijkheid > Parkeren > Veiligheid directe omgeving > Sfeer > Kosten Het aspect ‘Bereikbaarheid’ scoort het hoogst. De gebruikers waarderen dus de lokale (‘dichtbij’) presentie. Ook de ‘Toegankelijkheid’ van de gebouwen scoort bovengemiddeld hoog. Wat de resultaten per gebouw betreft scoren de nieuwe respectievelijk recent gemoderniseerde kulturhuse Lintelo, Dinxperlo en Bredevoort bovengemiddeld hoog. Bij D’n Heurnsen Tref scoren 3 aspecten (Technische staat; Sfeer; Kosten) kosten laag; dit zijn echter nog wel voldoendes (ruim 6). Bij de resultaten van De Ringkamp (Haart) is de kanttekening van belang dat slechts twee enquêtes zijn ingevuld, waarvan één slechts deels bruikbaar. De Hofnar heeft een unieke status en functie binnen de gemeenschapshuizen en de dorpskern van Aalten. Het is uniek qua schaalgrootte. Met het streektheater ‘De Pol’ heeft het een unieke gebruiker.

Maar is het minder vanzelfsprekend dat de dorpsbewoners naar De Hofnar komen, gegeven de alternatieven. Het gebouw heeft veel achterstallig en groot onderhoud. Deze ‘erfenis uit het verleden’ speelt parten om een gezonde, structurele financiële exploitatie te realiseren. Een gebouw dus ‘met vele gezichten’ waarover veel mensen een mening hebben.

Pagina 28

Team de Hofnar

Tijdens het werkatelier werd het door één van de deelnemers als volgt verwoord: ‘Alle gebruikers van buiten Aalten zijn altijd vol lof over de ruimte in dit gebouw. De profeet wordt in eigen plaats niet gewaardeerd.’ De gemeenschapshuizen maken nog geen gebruik van elkaars ruimten. Bijvoorbeeld voor het rouleren van een grootschalig jaarlijks evenement.

Feitelijke bijdrage aan maatschappelijke opgaven Onderzoeksvraag 12 In hoeverre lukt het de gemeente en partners om met gemeenschapshuizen bij te dragen aan maatschappelijke opgaven en waaruit blijkt dit concreet?

Voor elk gemeenschapshuis geldt dat ze een belangrijke positie innemen in de lokale gemeenschap. Veel mensen ontmoeten elkaar en zien naar elkaar om. Alle gemeenschapshuizen bieden de activiteiten aan waaraan van oudsher behoefte is. De wensen van de bewoners worden gehoord en opgepakt door de gemeenschapshuizen. De concrete wijze van invulling varieert, bijvoorbeeld: > ‘We weten als bestuur wat speelt’ (Heurnsen Tref). > Het benoemen van een ‘kartrekker’ voor elk nieuw voorstel (De Ringkamp). > Instellen van een Programmaraad die zich hier expliciet mee bezig houdt (Kulturhus Bredevoort). > Op bestuurlijk niveau: elke vereniging heeft een afgevaardigde in het bestuur (’t Dorpshuus IJzerlo). Een breed scala aan verenigingen organiseert de meeste van deze activiteiten. Denk aan: muziek, zang, sport, sjoelen, bridge. Andere activiteiten hebben een minder vaste organisatiegraad. Zoals eetgroepen (voor ouderen) en avonden voor jongeren/ jeugd. Andere activiteiten worden éénmalig of jaarlijks georganiseerd (denk aan de herfstmarkt of de buurtschaps/ 'oranjefeesten’ in de zomer). Ook bieden sommige gemeenschapshuizen workshops aan over diverse onderwerpen (zoals: fotografie, line dancing).

Pagina 29

Programmering is ook een vak …. Meerdere gemeenschapshuizen geven aan dat ze het lastig vinden om een volwaardig programma te bieden en de mensen over de vloer te krijgen. ->In De Hofnar is een pachter/ horeca-exploitant met veel ondernemerschap. Gebruik die expertise voor de programmering in andere gemeenschapshuizen. Een aantal gemeenschapshuizen geeft in meer of mindere mate invulling aan de actuele en bredere maatschappelijke ontwikkelingen (‘gemeenschapshuis 2.0’) dan wel zijn ze hiermee bezig. Vanuit de bijeenkomst met de besturen van de gemeenschapshuizen 12 juni 2017: Veel bestuurders voelden zich aangesproken op de constatering dat geen of slechts beperkt activiteiten binnen het sociaal domein plaats zouden vinden. Ook Figulus Welzijn sloot zich hierbij aan. Spontaan werden voorbeelden genoemd om dit verder in te kleuren, onder andere: ouderensoos, PC cursus ouderen, ‘um de meddagpot’, jeugdclub/ zondagschool. ->Deze voorbeelden passen inderdaad binnen de Wet Maatschappelijke Ondersteuning. Strekking van de Wmo is echter breder en voorbeelden voor de Participatiewet en Jeugdwet zijn veel minder voorhanden.

In het ‘dorpsplan’ van IJzerlo wordt de brede ambitie op leefbaarheid en ‘kwaliteit van leven’ ingedeeld volgens 7 thema’s: (1) Noaberschap en Sociale Samenhang. Daaronder ook Voorzieningen, Onderwijs, Sport en Ontspanning; (2) Verkeersveiligheid; (3) Wonen en bouwen; (4) Economische bedrijvigheid; (5) Landschap en Recreatie; (6) Zorg en Welzijn; (7) Overig. Naar wij begrepen hebben van het bestuur is in de afgelopen jaren vrijwel het gehele plan uitgevoerd en functioneert dit goed. Bij ’t Romienendal is het ‘dorpsplan’ nog niet openbaar. De ‘dorpsplannen’ zijn opgesteld op initiatief van de besturen van de twee gemeenschapshuizen. De gemeente heeft hiervoor, op verzoek, een beperkte financiële vergoeding gegeven. Wij vinden het opvallend dat de andere gemeenschapshuizen niet zijn geattendeerd op deze plannen en op de mogelijkheden van inhoudelijke en financiële ondersteuning. Hetzij door de gemeente hetzij vanuit het overleg met de gemeenschappelijke besturen. Binnen het Kulturhus Dinxperlo vinden meerdere activiteiten plaats die aansluiten op de ontwikkelingen in het sociaal domein. Voorbeelden hiervan zijn: kookgroepen van mensen met een verstandelijke beperking (via zorgaanbieder Estinea); zorgaanbieder Zorg Actief voor dagbesteding/ begeleiding van mensen en kantoorfunctie.

Pagina 30

Vanuit de enquête Kulturhus Dinxperlo over de kookgroep:

Kulturhus Dinxperlo

‘Kom een keer kijken en dan kan u zien dat mensen met een beperking op een eenvoudige manier mee kunnen doen in de samenleving.’ Bij het Kulturhus Bredevoort is de integrale visie voor Bredevoort op leefbaarheid en vitaliteit onderhanden. Hierbinnen is de positionering van het sociaal domein expliciet benoemd als onderdeel dat in de 3 pijlers (Leefbaarheid, Historisch karakter en Toerisme) moet worden uitgewerkt. Andere gemeenschapshuizen geven aan dat zij voor het uitvoeren van de ‘bredere activiteiten’ ondersteuning verwachten. Hoe pak je het aan? Wie voert het uit? Figulus Welzijn is de organisatie die namens de gemeente hiervoor staat opgesteld. Figulus welzijn is bezig om achterstand in te lopen bij de ondersteuning van de gemeenschapshuizen bij vertalen en implementeren sociaal domein. Voor De Markerink geldt dat zij hier bewust geen bemoeienis mee heeft omdat de huidige huisvesting (beschikbare zaalruimte) dit niet toelaat en dit binnen de buurtschap Barlo is opgepakt door de ‘Zorgcoöperatie Barlo’. ’t Romienendal (Dale) zoekt hierbij aansluiting. Deze vereniging heeft zich als doel gesteld dat: ‘(kwetsbare) mensen zo lang mogelijk zelfstandig in de buurtschap kunnen blijven wonen door het organiseren van hulpdiensten’. Voorbeelden van hulpdiensten: boodschappendienst, klussendienst, vervoersdienst, formulieren brigade.

In de dorpskern Aalten zijn er plannen om de buitenterreinen van de Hofnar en de naastgelegen boerderij (waarin o.a. Figulus Welzijn is gehuisvest) meer met elkaar te verbinden en daarbij met meer organisaties te gaan samenwerken. ‘Belevingsplein de Ahof’ is een initiatief van de Aaltense samenleving, aangejaagd door Figulus Welzijn in samenwerking met Estinea (zorg), de samenwerkende partners in de Nassau (zorg), de gemeente Aalten en de Aaltense Uitdaging (verbinding ondernemers met maatschappelijke doelen). Bij het benaderen van ‘iedereen’ spelen ook praktische overwegingen en dilemma’s parten. Bij het ontplooien van bredere activiteiten worden gemeenschapshuizen soms geconfronteerd met onverwachte belemmeringen. Bij Kulturhus Bredevoort had een huisarts een inloopspreekuur. In verband met extra eisen aan o.a. de beveiliging van het patiëntendossier, bleek dit te kostbaar en is het gestopt.

Pagina 31

Uit het voorbeeld van een mantelzorgcafé in een commerciële horecagelegenheid, blijkt dat het niet vanzelfsprekend is dat activiteiten in het sociaal domein onder het dak van een gemeenschapshuis plaatsvinden. Er is geen sprake van gedwongen winkelnering. Wel is relevant voor de gemeenschapshuizen na te gaan waarom deze activiteiten niet op hun pad zijn gekomen. Soms lijkt de ‘oplossing’ om een activiteit dichtbij te organiseren toch niet alleen voordelen te hebben. Het idee werd genoemd dat het voor ouderen en de bewoners die minder mobiel zijn, goed zou zijn om ‘bloed te kunnen prikken’ dichtbij in het gemeenschapshuis. Een raadslid opperde toen dat hierdoor zijn schoonmoeder het wekelijkse uitje naar het dorp zou mislopen….. Meerdere gemeenschapshuizen vinden het lastig om nieuwe doelgroepen te benaderen. In één van de werkateliers werd het als volgt verwoord: ‘Het bereiken van moeizame groepen : wie zijn dit, hoe bereik je ze, persoonlijke en professionele benadering?’ Een aantal gemeenschapshuizen zijn bewust en pro actief bezig met het bedienen van alle doelgroepen. Andere vinden dit lastig en wachten op ondersteuning om dit te operationaliseren. Enkele gemeenschapshuizen besteden nog te weinig aandacht aan potentiële nieuwe doelgroepen en stellen niet expliciet de vraag: ‘doet iedereen bij ons mee gegeven de maatschappelijke context (‘gemeenschapshuis 2.0)?’

Pagina 32

Bijlage 1: Vraagstelling Doelen en motieven 1

Welk beleid heeft de gemeente geformuleerd ten aanzien van gemeenschapshuizen? > Welke doelen wil de gemeente bereiken met de gemeenschapshuizen? Is het helder wat de maatschappelijke opgaven zijn waar de gemeenschapshuizen als middel aan moeten bijdragen?

2

Welke bredere maatschappelijke ontwikkelingen zijn relevant voor de opgave aan de gemeenschapshuizen?

3

Wat is de visie van de gemeenschapshuizen zelf op de te bereiken maatschappelijke opgave?

4

Wat zijn motieven van de gebruikers van de gemeenschapshuizen?

5

Wat is afgesproken over de rolverdeling tussen de gemeente en gemeenschapshuizen bij het beheer en de exploitatie van de gemeenschapshuizen? In hoeverre zijn de betrokken partijen op de hoogte van deze rolverdeling en ondersteunen zij deze?

Uitvoering en samenwerking 6

Hoe is de kwaliteit van het samenspel tussen de gemeente en de gemeenschapshuizen? > In welke mate wordt de afgesproken rolverdeling in de praktijk gebracht? > In welke mate stimuleert of hindert de gemeente maatschappelijk initiatief en zelforganisatie bij het realiseren van maatschappelijke doelen en de exploitatie van gemeenschapshuizen? > Welke financiële bijdrage levert de gemeente aan de gemeenschapshuizen en via welke instrumenten (subsidie, aangepaste huurprijzen, investeringsbijdrage, et cetera)?

7

Wordt uitvoering gegeven aan het beleid ten aanzien van gemeenschapshuizen? > Worden de afgesproken acties uitgevoerd? > Worden de gereserveerde middelen daadwerkelijk ingezet en is dit voldoende transparant?

8

Lukt het de gemeente en gemeenschapshuizen om in te spelen op maatschappelijke trends en ontwikkelingen? Denk aan de decentralisaties in het sociaal domein, veranderende behoeften, vergrijzing, etc.

9

Hoe is de kwaliteit van het samenspel tussen de gemeenschapshuizen? > In welke mate stimuleren of hinderen de gemeenschapshuizen elkaar bij de onderlinge samenwerking?

Resultaten 10

In hoeverre is sprake van een gezonde exploitatie van de gemeenschapshuizen? > Kapitaallasten, overige lasten, opbrengsten,

11

Wat is het feitelijke gebruik van de gemeenschapshuizen? > Wie zijn de gebruikers? > Wat is de bezettingsgraad? > Hoe worden mogelijkheden voor meervoudig gebruik of het koppelen van functies benut?

Pagina 33

12

In hoeverre lukt het de gemeente en partners om met gemeenschapshuizen bij te dragen aan maatschappelijke opgaven en waaruit blijkt dit concreet?

Aanbevelingen 13

Hoe kunnen de gemeente en maatschappelijke partners samen zorg dragen voor kwalitatief hoogwaardige maatschappelijke gemeenschapshuizen en een duurzaam gezonde exploitatie?

Pagina 34

Bijlage 2: Bronnen Gesprekspartners Dhr/ Mevr Voorletters

Naam

Functie

Organisatie

Diersen Van Dijk Fiering Hoezen Kok Letteboer Nijland Pennings Rijks Veldhuizen Wikkerink Wiltink

Raadslid Controller Griffier Raadslid Wethouder Beleidsmedewerker Wethouder Raadslid Wethouder Raadslid Raadslid Wethouder

Gemeente Aalten Gemeente Aalten Gemeente Aalten Gemeente Aalten Gemeente Aalten Gemeente Aalten Gemeente Aalten Gemeente Aalten Gemeente Aalten Gemeente Aalten Gemeente Aalten Gemeente Aalten

Gemeente Aalten Dhr F. Dhr W. Dhr M. Dhr F. Dhr. T. Dhr R. Dhr G. Dhr J. Dhr H. Dhr M. Dhr J. Dhr H.

Werkatelier Kulturhus Lintelo, 18 januari 2017 Mevr J. Dhr A. Dhr A. Dhr J. Mevr T. Mevr N. Dhr J. Dhr R. Dhr J. Dhr H. Dhr A. Dhr J.

Albers Heersink Hengeveld Ter Haar Herder Jongste Kremer Lammers Meinen Navis Ormel Ormel

Bestuurslid Bestuurslid Bestuurslid Bestuurslid Bestuurslid Bestuurslid Bestuurslid Bestuurslid Bestuurslid Bestuurslid Bestuurslid Bestuurslid

Dhr J. Dhr J. Dhr R.

Riemersma Wikkerink Wossink

Bestuurslid Raadslid Raadslid

St. Kulturhus Lintelo Lintelo’s Belang Schietvereniging Ondernemend Lintelo Advendo muziek Bibliotheek Sursum Corda zang Vereniging Gebouw St. Kulturhus Lintelo Sursum Corda zang SSS Irene gymnastiek St. Kulturhus Lintelo/ Vereniging Gebouw St. Kulturhus Lintelo Gemeente Aalten Gemeente Aalten

Bestuurslid Raadslid Bestuurslid Medewerker Directeur-bestuurder Raadslid Raadslid

Kulturhus Dinxperlo Gemeente Aalten Kulturhus Dinxperlo Sensire Figulus Welzijn Gemeente Aalten Gemeente Aalten

Werkatelier Kulturhus Dinxperlo, 25 januari 2017 Dhr H. Dhr F. Dhr H. Mevr R. Dhr E. Dhr J. Dhr R.

Bruggink Diersen Eppink Molenbroek Wichgers Wikkerink Wossink

Pagina 35

Dhr/ Mevr Voorletters

Naam

Functie

Organisatie Gemeente Aalten ‘Ons Aller Belang’ Aktief gymnastiek Gemeente Aalten ‘Ons Aller Belang’ Oudervereniging ‘Ons Aller Belang’ en St. Vrienden 't Dorpshuus ‘Ons Aller Belang’ ‘Ons Aller Belang’ ‘t Dorpshuus

Werkatelier ’t Dorpshuus IJzerlo, 1 februari 2017 Dhr F. Dhr H. Mevr N. Dhr F. Dhr E. Mevr R. Dhr A.

Diersen Heusinkveld Hinkamp Hoezen Kämink Kämink Tolkamp

Raadslid Bestuurslid Lid Raadslid Bestuurslid Bestuurslid Bestuurslid

Mevr W. Dhr J. Dhr K.

Winkelhorst Westerveld Wiggers

Bestuurslid Bestuurslid Beheerder

Werkatelier De Markerink, Barlo, 2 februari 2017 Mevr M.

Te Brake

Eigenaar

Mevr D. Dhr G. Dhr F. Dhr G.

Te Brinke Ter Haar Hoezen Houwers

Beheerder Bestuurslid Raadslid Bestuurslid

Dhr A. Dhr H. Dhr L. Mevr M. Mevr E. Dhr W. Dhr M. Mevr A.

Koskamp Koskamp Lageschaar Ligterink Luiten Mateman Veldhuizen Te Winkel

Bestuurslid Bestuurslid Bestuurslid Bestuurslid Bestuurslid Bestuurslid Raadslid Bestuurslid/ lid

Juut&Co Kinderopvang De Markerink De Markerink Gemeente Aalten Muziekvereniging Excelsior De Markerink De Markerink De Markerink De Markerink De Markerink Barlo’s Belang Gemeente Aalten De Markerink Activiteitencommissie

Werkatelier De Hofnar, Aalten, 14 februari 2017 Dhr L. Dhr A.

Blom Brethouwer

Bestuurslid Bestuurslid

Dhr H.

Breuker

Bestuurslid

Dhr F. Dhr B. Dhr. G. Dhr M.

Diersen Hamers Ter Horst Van der Horst

Raadslid Bestuurslid Bestuurslid Bestuurslid

Dhr W.

Kraayenbrink

Bestuurslid

Dhr H.

Lammers

Bestuurslid

Dhr T.

Lammers

Bestuurslid

Toneelvereniging Thalia Gezamenlijke Ouderenbonden Bridgeclub Woensdagmiddag Gemeente Aalten Kleur en Fleur Repair Café Bridgeclub Donderdagvond Gezamenlijke Ouderenbonden Accordeonvereniging Con Forza Stichting Gemeenschapshuis Aalten

Pagina 36

Dhr/ Mevr Voorletters Mevr M. Dhr J. Dhr G. Mevr I. Dhr H.

Naam Van Lochem Mateman Navis Nijman Onstenk

Functie Bestuurslid Bestuurslid Raadslid Bestuurslid Bestuurslid

Dhr. A. Dhr G.

Roelofs Rutgers

Manager Bestuurslid

Mevr. H. Dhr M. Dhr D. Dhr S. Dhr F.

Rutgers Stronks Veerbeek Verboon Wensink

Mevr G. Dhr D. Dhr E.

Wenting Wikkerink Wikkerink

Bestuurslid Medewerker Bestuurslid Bestuurslid Beheerder Bestuurslid Bestuurslid Bestuurslid Bestuurslid

Organisatie Toneelvereniging Thalia Boogie Woogie Gemeente Aalten Multiple Voice Accordeonvereniging Con Forza Estinea Stichting Gemeenschapshuis Aalten Multiple Voice Figulus Welzijn Toneelvereniging Thalia Repair Café De Hofnar Dart Streektheater De Pol Mannenkoor Mannenkoor

Werkatelier Kulturhus Bredevoort, 8 maart 2017 Dhr H. Dhr J.

Bekkers Berkelmans

Bestuurslid Lid

Mevr J. Dhr M.

Ebbers-Graven Geurink

Lid Bestuurslid / lid

Dhr G. Dhr R. Mevr B.

Gijsbers Te Kulve Luiten

Bestuurslid Pachter/ beheerder Bestuurslid/ lid

Dhr R. Dhr H. Mevr E. Dhr B. Dhr B.

Ter Maat Meerdink Van Minnen Navis Oonk

Raadslid Raadslid Medewerker Lid Bestuurslid/ lid

Dhr B.

Stronks

Bestuurslid

Dhr A. Mevr I. Mevr I.

Twigt Verwaaijen Weerkamp

Lid Lid Oud-(bestuurs)lid

Dhr J. Dhr A.

Wessels Te Winkel

Raadslid Bestuurslid/ lid

Kulturhus Bredevoort Werkgroep Bredevoort Vitaal Programmaraad Bredevoorts Belang Werkgroep Bredevoort Vitaal Kulturhus Bredevoort Kulturhus Bredevoort Bredevoorts Belang en Kulturhus Bredevoort Werkgroep Bredevoort Vitaal Gemeente Aalten Gemeente Aalten Figulus Welzijn Programmaraad Kulturhus Bredevoort Programmaraad Sub-werkgroep Bredevoort Vitaal Programmaraad Programmaraad Kulturhus Bredevoort, Wmo-raad en Programmaraad Gemeente Aalten Kulturhus Bredevoort

Pagina 37

Dhr/ Mevr Voorletters

Naam

Functie

Organisatie Werkgroep Bredevoort Vitaal

Werkatelier D’n Heurnsen Tref, Heurne, 9 maart 2017 Dhr J. Dhr D. Dhr G. Mevr J. Mevr G. Dhr R. Dhr W. Dhr G.

Bulsink Van Eerden Van Eerden Hoftijzer Hogenkamp Wellink Wisselink Wonnink

Raadslid Bestuurslid Bestuurslid Bestuurslid Bestuurslid Bestuurslid Bestuurslid Beheerder

Gemeente Aalten D’n Heurnsen Tref D’n Heurnsen Tref D’n Heurnsen Tref D’n Heurnsen Tref D’n Heurnsen Tref D’n Heurnsen Tref D’n Heurnsen Tref

Vereniging voor algemene Daalse belangen Vereniging voor algemene Daalse belangen Vereniging voor algemene Daalse belangen Vereniging voor algemene Daalse belangen Gemeente Aalten Vereniging voor algemene Daalse belangen

Werkatelier ’t Romienendal, Dale, 13 maart 2017 Dhr H.

Fukkink

Bestuurslid

Mevr J.

Ter Haar

Bestuurslid

Mevr P.

Kastein

Bestuurslid

Mevr I.

Somsen

Bestuurslid

Dhr M. Dhr T.

Veldhuizen Woeltjes

Raadslid Bestuurslid

Werkatelier De Ringkamp, Haart, 22 maart 2017 Dhr R. Mevr H. Dhr G. Dhr B. Mevr M. Dhr J. Dhr R. Mevr J.

Assink Harmsen Te Hennepe Mateman Rensink Wikkerink Wikkerink Te Winkel

Bestuurslid Bestuurslid Bestuurslid Vrijwilliger Raadslid Raadslid Bestuurslid Bestuurslid

De Ringkamp De Ringkamp Haarts Belang De Ringkamp Gemeente Aalten Gemeente Aalten De Ringkamp De Ringkamp

Pagina 38

Schriftelijke bronnen Datum 5 okt 2010

Titelomschrijving Beleidskader buurt- en dorpshuizen, gemeente Aalten

2013

‘Dorpshuizen beleid op maat, Een handreiking voor gemeenten, 2013, Landelijke Vereniging voor Kleine Kernen ‘Demografisch ontwikkelingen 2010-2040: ruimtelijke effecten en regionale diversiteit’, 2013, Planbureau voor de Leefomgeving Algemene Subsidieverordening, gemeente Aalten Dagblad ‘De Gelderlander november 2016, thema ‘Week van de leefbaarheid’ ‘Workshop Van dorpshuis naar Huis van het dorp, 2017, Landelijke Vereniging voor Kleine Kernen (www.lvkk.nl) Emailwisselingen over overleggen besturen gemeenschapshuizen.

2013 2015 Nov 2016 2017 Meerdere jaren Voorjaar 2017

Diverse websites van de gemeenschapshuizen, inclusief diverse jaarrekeningen, jaarverslagen, beleidsdocumenten en begrotingen.

Pagina 39

Bijlage 3: Uitkomsten enquêtes en werkateliers In deze bijlage zijn de uitkomsten van de enquêtes en werkateliers opgenomen voor zover deze in het rapport expliciet staan vermeld respectievelijk van belang zijn voor de onderbouwing van bevindingen. Voor dit onderzoek is van belang om enig inzicht te hebben in de financiële situatie (exploitatie) van de gemeenschapshuizen: in hoeverre is sprake van een gezonde exploitatie. Niet van alle gemeenschapshuizen zijn financiële cijfers ontvangen. Vandaar dat wordt volstaan met een ‘kwalitatieve duiding’ van de situatie, zoals verkregen in het kader van de werkateliers. Barlo Heurne Haart IJzerlo Dale Lintelo Dinxperlo Bredevoort Aalten

= Verenigingsgebouw De Markerink = Buurthuis D’n Heurnsen Tref = Verenigingsgebouw De Ringkamp = Gemeenschapscentrum ’t Dorpshuus = Buurtschapshuis ’t Romienendal *) = Kulturhus = Kulturhus = Kulturhus ’t Grachthuys = De Hofnar/ Activiteitencentrum De Pol, Aalten

*) Voor ’t Romienendal, Dale is, in overleg met de voorzitter van de ‘Vereniging voor algemene Daalse belangen’ en de Begeleidingscommissie, een andere benadering gekozen. Binnen ’t Romienendal werd aan een ‘buurtschapplan’ gewerkt. Tijdens het werkatelier hebben het toekomstplan en ‘het reilen en zeilen’ centraal gestaan. Om deze reden is ’t Romienendal niet opgenomen in de hierna volgende vergelijkingstabel. Onderdeel Gebruikers Motieven voor gebruik? Gebruikskosten of huur Locatie (ligging) Functionaliteit ruimte Sfeer Ontmoeting buurtbewoners Samenwerking met andere gebruikers/ huurders

Barlo

Heurne

Haart

IJzerlo

Lintelo

Dinxperlo

Bredevoort

Aalten

7 ingevuld belangrijk belangrijk belangrijk belangrijk neutraal neutraal

10 ingevuld belangrijk belangrijk belangrijk belangrijk belangrijk belangrijk

2 ingevuld 1) neutraal belangrijk belangrijk zeer bel zeer bel neutraal

7 ingevuld belangrijk zeer bel belangrijk belangrijk (zeer) bel belangrijk

8 ingevuld belangrijk zeer bel belangrijk belangrijk belangrijk belangrijk

23 ingevuld belangrijk zeer bel belangrijk belangrijk (zeer) bel belangrijk

13 ingevuld belangrijk belangrijk zeer bel belangrijk belangrijk belangrijk

21 ingevuld belangrijk belangrijk zeer bel belangrijk belangrijk niet bel

Pagina 40

Onderdeel

Barlo

Heurne

Haart

IJzerlo

Lintelo

Dinxperlo

Bredevoort

Aalten

X X

X

X

X X X

X X X

X

X X

X

X

X

nog ruimte

Wie zijn de gebruikers? Recreatieverenigingen School Jongeren Sociaal domein Ondernemers

‘(2)

X X

X

Bezettingsgraad Overdag

bezet

Avond

Tevredenheid gebruikers Technische staat Schoonmaak/ hygiëne Gebruikersmogelijkheden/ faciliteiten Bereikbaarheid Toegankelijkheid Parkeren Veiligheid directe omgeving Sfeer Kosten

bezet

nog wat ruimte bezet

nog wat ruimte bezet

nog wat ruimte bezet

nog wat ruimte grotendeels bezet

bezet nog wat ruimte

nog wat ruimte grotendeels bezet

7 ingevuld 8,3 8,1 7,9

7 ingevuld 6,4 7,3 6,7

1 ingevuld 1) 9 9 9

6 ingevuld 6,3 6,8 7,2

6 ingevuld 8,1 8,6 8,2

17 ingevuld 7,8 7,6 7,8

11 ingevuld 8,8 8,7 8,2

18 ingevuld 6,8 6,8 7.6

7,7 7,7 7,4 7,7 7,1 7,4

7,7 7,3 7,6 6,9 6,3 6,1

9 9 9 10 10 9

8,7 8,3 7,8 7,7 7,5 7,0

8,3 8,0 8,5 8,0 8,3 7,8

8,3 8,3 7,2 7,6 7,3 7,1

8,8 8,5 7,7 8,0 8,4 7,6

8,5 8,2 8,4 8,2 6,7 7,2

Goed Splitsen grote zaal

Goed Op onderdelen gedateerd

Goed

Goed Modernisering grote zaal

Goed

Goed

Goed

Veel achterstallig (groot) onderhoud

nog ruimte

Beheer Technische staat van het gebouw

Pagina 41

Onderdeel Financiële exploitatie

Barlo

Heurne

Haart

IJzerlo

Lintelo

Dinxperlo

Bredevoort

Aalten

Sluitend ‘van jaar tot jaar’

Sluitend ‘van jaar tot jaar’?

Sluitend ‘van jaar tot jaar’

Sluitend meerjaren

Nog negatief, positieve trend

Nog negatief, positieve trend

Sluitend ‘van jaar tot jaar’

Sluitend, geen ruimte voor onderhoud/ investeringen

beperkt

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Suggestie aan gemeente Behoefte aan blijvende financiële ondersteuning. Ook genoemd: ondersteuning bij weg te vinden in subsidieland (‘potjes’). Meer initiërende en faciliterende rol vanuit gemeente. Bijvoorbeeld ontwikkelingen sociaal domein en bereiken ‘moeilijke groepen’.

Noten (1) Barlo vanuit werkatelier: De Markerink heeft bewust –vooralsnog- geen bemoeienis met het sociaal domein. Zij hebben daar de fysieke mogelijkheden niet voor: alle ruimten zijn bezet. Deze activiteiten zijn in Barlo belegd bij de Zorgcoöperatie. (2) Voor De Ringkamp (Haart) zijn slechts 2 enquêtes ingevuld. Waarvan één slechts deels bruikbaar.

Pagina 42

Bijlage 4: Overzicht van de gemeenschapshuizen (1) Buurthuis D'n Heurnsen Tref (Heurne) Horecagelegenheid 'D’n Heurnsen Tref' is een mooi pand gelegen in de prachtige omgeving van Aalten en de Heurne en biedt een schitterend uitzicht over het buitengebied van Aalten. Het pand heeft een leuke speeltuin voor kleine kinderen en er zijn voldoende parkeerplaatsen. Het is een multifunctioneel gebouw voor de inwoners van Aalten, Heurne en omstreken. Dinxperlosestraatweg 76a 7122JG Aalten (2) Buurtschapshuis ’t Romienendal (Dale) Buurtschapshuis t Romienendal bestaat uit een vijftal zalen van verschillende grootte, een terras, een speeltuintje voor de kinderen en een groot sportveld. Aladnaweg 3 7122RN Aalten (3) Gemeenschapscentrum ’t Dorpshuus (IJzerlo) Aan de Thijsweg wordt o.a. een rijk bloeiend verenigingsleven gehuisvest. 't Dorpshuus is zondermeer de spil waar het hele IJzerlose buurtschaps- en verenigingsleven om draait. Van een groot aantal verenigingen maken vele wekelijks gebruik van het gebouw, zoals jeugdclubs, zang-, muziek- en sportverenigingen (gymnastiek en volleybal ),de schietvereniging, de bibliotheek, de ouderensoos en de biljartclub. Grote en kleine zaaltjes, geschikt voor vergaderingen, verjaardagen, jubilea en andere festiviteiten.

Thijsweg 19 7122KH Aalten (4) Kulturhus Bredevoort 't Grachthuys - Stichting Beheer Kulturhus Bredevoort Onder de naam ’t Grachthuys biedt het Kulturhus met brasserie in Bredevoort vele mogelijkheden. De multifunctionele accommodatie is gelegen aan de Kruittorenstraat in Bredevoort, met een terras direct aan de gracht. Voor inwoners van Bredevoort, maar ook daarbuiten. Een aanwinst in de prachtige omgeving van de Achterhoek. In de sfeervolle, moderne brasserie van ’t Grachthuys kunt u van dinsdag tot en met zondag vanaf 11.00 uur terecht voor een hapje en een drankje. Onze menukaart kent een grote variëteit, met voor ieder wat wils. Ook voor zaalverhuur bent u bij ons aan het juiste adres. U kunt bij ons terecht voor feesten en partijen, maar ook voor zakelijke bijeenkomsten en vergaderingen. Kruittorenstraat 1 7126BH Bredevoort (5) Kulturhus Dinxperlo Ontmoetingscentrum "Ons Huis" / Kulturhus Dinxperlo valt onder Stichting voor Maatschappelijk Welzijn Dinxperlo. Het Kulturhus Dinxperlo kent de volgende vaste gebruikers: - Stichting Figulus Welzijn Aalten Dinxperlo - Mannenkoor Con Spirito - Algemene Muziekvereniging Prinses Beatrix Dinxperlo - Klein Theater Dinxperlo

Pagina 43

- De Grenszangertjes - Toneelvereniging SIOS - Biljartvereniging Ons Huis - Vriendenkring Ons Huis - Muziekschool Oost Gelderland - Speelotheek Dinxperlo Daarnaast zijn er veel incidentele gebruikers die één of enkele malen per jaar een ruimte huren. Maurits Prinsstraat 6a 7091CV Dinxperlo (6) Kulturhus Lintelo Het Kulturhus is een multifunctioneel gebouw waarin meerdere voorzieningen en organisaties zijn opgenomen. Een laagdrempelige toegangspoort voor de inwoners van Lintelo en omgeving tot informatie, ontspanning, sport, uitgaan en zorg. Schooldijk 23 7122LX Aalten (7) Verenigingsgebouw De Markerink (Barlo) Multifunctionele accommodatie in Barlo; De Markerink, biedt ruimte aan de basisschool, de peuterspeelzaal, de muziekvereniging, de jeugdclub, de ouderengym, en allerlei andere activiteiten. Kinderdagverblijf Juut & Co maakt gebruik van De Markerink. Markerinkdijk 20 7122RK Aalten (8) Activiteitencentrum De Pol, sinds kort De Hofnar (Aalten) Gebouwd in 1978 aan de rand van het centrum van Aalten en geopend onder de naam "Activiteitencentrum de Pol", dit zeven zalen tellende multifunctionele zalencentrum. In september 2015 trad Frank Wensink aan als eigenaar en veranderde de naam in Evenementencentrum de Hofnar.

Zijn doel: Dit prachtige complex weer te laten leven en opbloeien, mooie evenementen neer te zetten voor iedereen en vooral een warm en gastvrij "thuis" te zijn voor de vele verenigingen en gasten die de Hofnar rijk is. Polstraat 7 7121DH Aalten (9) Verenigingsgebouw De Ringkamp (Haart) Een verenigingsgebouw waar de Oranjevereniging met de voorjaars- en zomerfeesten de feesttent voor kan bouwen is er een gebouw gerealiseerd met een zaal ruimte, waardoor het ook de overige tijd van het jaar eventueel gebruikt kan worden als vergaderruimte of iets dergelijks. Wat niet was voorzien is, dat de realisatie van het verenigings-gebouw aanleiding was voor het opstarten van verschillende activiteiten. Al kort na de opening werd er gestart met sjoelen, een linedance-groep, kaarten en darten. Wekelijks wordt het gebouw nu gebruikt voor de diverse activiteiten, hetgeen aangeeft dat verenigingsgebouw De Ringkamp voorziet in een behoefte en bijdraagt aan de leefbaarheid en saamhorigheid van de buurtschap. Huiskermatedijk 2 7121KL Aalten

Pagina 44

Bijlage 5: Reactie van College en respons onderzoekers De Rekenkamercommissie heeft de feitelijke en bestuurlijke hoor- en wederhoor samengenomen. Hieronder treft u de opmerkingen aan van het College en de reactie van de onderzoekers van de Rekenkamercommissie. College, 26 september 2017: Wij hebben uw concept rapportage “Maatschappelijke energie onderdak”, gedateerd op 31 augustus 2017, in goede orde ontvangen waarvoor dank. Graag maken wij gebruik van de gelegenheid daarop te reageren. Achtereenvolgens gaan wij in op onze procesmatige en inhoudelijke bevindingen. Tot zover onze reactie op uw conceptrapportage. Wij zijn graag bereid tot een nadere toelichting en zien uw reactie met belangstelling tegemoet.

Procesmatig OPMERKING 1: Op pagina 2 maakt u een categorisering van de gemeenschapshuizen. Verderop in uw conceptrapportage zien wij deze categorisering niet meer terug. Dat is jammer, want de algemene conclusies zouden per categorie wel kunnen verschillen. Een analyse per categorie kan een helderder beeld geven.

Reactie onderzoekers: Dit is juist. Binnen dit onderzoek is de categorisering vooral bedoeld om de gemeenschapshuizen te typeren. De gewenste analyse is met name van belang bij het vervolgproces. Bij het uitwerken van het bouwschema voor een goed functionerend gemeenschapshuis is van belang om hiervoor expliciet visie en maatregelen te ontwikkelen. Het gaat te ver in het kader van dit onderzoek om dit verder uit te werken. OPMERKING 2: Wij missen een analyse, liefst gestaafd door benchmarkcijfers, van wat het verzorgingsgebied van een gemeenschapshuis is of kan zijn. Vanuit zo’n analyse is het mogelijk kengetallen te benoemen: hoeveel omzet moet je genereren in je verzorgingsgebied om levensvatbaar te zijn, en wat betekent dat per hoofd van de bevolking? De gemeente Aalten kent thans negen “gemeenschapshuizen” op 27.000 inwoners, wat neerkomt op één per 3.000 inwoners. Onduidelijk blijft of dit (te) veel of (te) weinig is.

Reactie onderzoekers: Deze analyse valt buiten de scope van het onderzoek. Maar is eveneens relevant voor het vervolgproces. Het speelveld van gemeenschapshuizen is zeer divers en afhankelijk van de lokale situatie. Bij de uitwerking van het bouwschema is dit verder te bepalen: pijler (7) Maatschappelijke waarde. Het door u gehanteerde begrip ‘omzet’ is daarbij ook nader te duiden. OPMERKING 3: Op pagina 8 aanbeveling 2 worden aanbevelingen gedaan om de gebouwen te laten voldoen aan de wensen van deze tijd. In bijlage 3 wordt aangegeven dat op één na (De Pol) de gemeenschapshuizen bouwkundig in goede staat zijn en op twee na (Lintelo en Dinxperlo) een sluitende exploitatie kennen.

Pagina 45

Wij missen in de kolom ‘hoe te bereiken’ de aanbeveling aan de besturen om (extra) te reserveren voor modernisering/aanpassen aan wensen gebruikers, zeker op het moment dat er geld is en (nog) sprake van lage onderhoudskosten. Reactie onderzoekers: Dit is een zinvolle aanvulling en voegen wij toe aan het rapport. OPMERKING 4: In bijlage 2 is de verantwoording van de werkateliers opgenomen. Ons valt op dat bij iedere bijeenkomst minimaal 1 raadslid aanwezig was; heeft u dit bewust zo georganiseerd of was dit toeval? Ook missen wij in de conceptrapportage de vraagstelling van de werkateliers. Dit maakt de uitkomsten van de discussie minder verifieerbaar.

Reactie onderzoekers: Het uitgangspunt was dat bij elk werkatelier tenminste twee raadsleden waren. Als toehoorder om uit de eerste hand te vernemen wat leeft in een gemeenschapshuis. Wij hebben als procesbegeleiders bewaakt dat deze rol ‘zuiver is ingevuld’. De vraagstelling van de werkateliers was vooral gericht op wat goed gaat en beter kan, bij het gemeenschapshuis, in de samenwerking met de gemeente en in de samenwerking tussen de gemeenschapshuizen. OPMERKING 5: Wij missen aanbevelingen over een minimum pakket per voorziening, d.w.z. wat levert een dorpshuis minimaal en hoeveel krijgt zij daarvoor (desnoods gebaseerd op verzorgingsgebied). De drie grotere dorpshuizen kunnen een pluspakket uitvoeren, met extra bijdrage. Zoals wij uw rapport nu lezen staat de huidige opzet van de gemeenschapshuizen niet ter discussie.

Reactie onderzoekers: Dit vraagt een politiek bestuurlijke keuze waar wij als onderzoekers van de rekenkamercommissie buiten blijven. Afhankelijk van de keuzes die worden gemaakt bij de verschillende pijlers van het bouwschema kan de ‘opzet’ van de gemeenschapshuizen wijzigen. Vanuit het operationaliseren van de visie op deze pijlers kan het bepalen van het door u genoemde ‘minimum pakket’, eventueel gedifferentieerd naar type gemeenschapshuis, van belang zijn. OPMERKING 6: In uw concept rapportage wijst u er op dat de meeste dorpshuizen worden gerund door vrijwilligers. Heeft dit gegeven effect op de (kwaliteit van de) uitvoering?

Reactie onderzoekers: Uit de enquêtes en werkateliers blijkt dat de gebruikers tevreden zijn over het gemeenschapshuis. Voor de activiteiten in het sociaal domein is inzet van/ ondersteuning door professionals van belang om deze activiteiten goed te kunnen uitvoeren (hoofdstuk 3, pagina 23). OPMERKING 7: De kernvraag van uw onderzoek is eigenlijk wat de gemeente (politiek) over heeft voor de maatschappelijke taken die de gemeenschapshuizen vervullen; die vraag zien wij nergens expliciet terug komen. Daar zijn ook rekenmodellen voor te bedenken. Een open einderegeling, een vaste subsidie, een bedrag per activiteit, een bedrag per gehuisveste vereniging (subsidie loopt nu vaak via vereniging), etc.. Hoe transparanter en voorspelbaarder de inkomstenkant aan het begin van het jaar, hoe makkelijker de uitgavenkant te beheersen is.

Pagina 46

Reactie onderzoekers: De kern van onze aanbeveling gaat over wat nodig is voor het bouwen van een goed functionerend gemeenschapshuis. Onder andere gaat dit over wat de gemeente (politiek) hier financieel voor over heeft. Dit punt is expliciet genoemd onder pijler (7) Maatschappelijke waarde, letter a.

Inhoudelijk OPMERKING 8: Blz. 2 en 17: U schrijft dat ‘De Markerink’ eigendom is van de gemeente. Dit klopt niet; het pand is eigendom van Scholengroep ACCENT.

Reactie onderzoekers: Dit passen wij aan. OPMERKING 9: Blz. 4 conclusie 11: Wij herkennen deze conclusie niet. In meerdere situaties (bijv. bij de realisatie van de Kulturhusen in Dinxperlo en Bredevoort) heeft de gemeente, niet alleen financieel, maar ook inhoudelijk/procesmatig een als zeer positief ervaren prominente (trekkers)rol vervuld.

Reactie onderzoekers: Dit beeld herkennen wij. Wij scherpen de tekst hierop aan. Het samenspel tussen gemeente en gemeenschapshuizen is doorgaans constructief. Enkele gemeenschapshuizen hebben wel een kritische opmerking bij de communicatie. Het gaat hierbij om het laat of niet reageren van de gemeente in bepaalde situaties op verzoeken vanuit de gemeenschapshuizen. OPMERKING 10: Blz 6, regel 9: Besturen van gemeenschapshuizen zijn niet alleen verantwoordelijk voor het bouwen maar ook voor de exploitatie en de programmering van de gemeenschapshuizen.

Reactie onderzoekers: In regel 10 geven wij aan dat het bouwen ook het ‘operationaliseren naar activiteiten’ betreft. Dit is inclusief exploitatie en programmering. Wij voegen ter verduidelijking de woorden ‘exploitatie en programmering’ toe. OPMERKING 11: Blz. 8 t/m 11: U benoemt hierbij schematisch in een tabel ‘wat’ en ‘hoe’ te realiseren. Wij missen echter een kolom ‘wie’ voor welke actie eerstverantwoordelijke is.

Reactie onderzoekers: Belangrijk is om expliciet te hebben wie voor welk deel van het bouwschema verantwoordelijk is. De keuzes die hierin worden gemaakt zijn onder andere afhankelijk van de ontwikkelde visie op de pijlers en van de gewenste en haalbare rolopvatting van de besturen van de gemeenschapshuizen, de gemeente, maatschappelijke partners, bewoners en bedrijfsleven. OPMERKING 12: Op blz 10 lezen wij: “Tegenover een bijdrage aan maatschappelijke doelen staat als tegenprestatie een bijdrage van de gemeente”. Die maatschappelijke bijdrage moet dan wel bestaan uit concrete activiteiten waarvoor niet al subsidie wordt verkregen.

Pagina 47

Reactie onderzoekers: Dit is de nadere invulling van dit onderdeel van het bouwschema. OPMERKING 13: Blz 12, derde alinea: “De reikwijdte (….) is hierdoor beperkt (…) en “De gemeente bereikt (…) niet )…) dwingend alle gemeenschapshuizen”. Hier lijkt uw concept rapport op twee gedachten te hinken, enerzijds is er de gedachte dat we ons als gemeente niet met de gemeenschapshuizen moeten bemoeien, tegelijkertijd moet de gemeente kennelijk van alles wél doen.

Reactie onderzoekers: Wij stellen niet dat de gemeente zich niet met de gemeenschapshuizen ‘moet bemoeien’ en/of dat de gemeente ‘van alles wél doen’. De context hier is dat de contactmomenten van de gemeente met de gemeenschapshuizen, gegeven het gemeentelijke beleidskader, een incidenteel karakter hebben. OPMERKING 14: Op blz. 15 verwijst u in het rode kader naar een “post it sticker” waarop de opmerking zou staan “beknopt beleidsplan (A4’tje); niet te veel tijd in steken”, zonder daarbij de context of de herkomst van deze opmerking te noemen. Daarmee wordt dit een onnodig subjectieve opmerking die niet bijdraagt aan de kwaliteit en de objectiviteit van uw onderzoek. Ons advies is om deze passage te schrappen.

Reactie onderzoekers: De opmerking op de post it is relevant in een bredere context: de diepgang van een beleidsplan. In dit tekstkader confronteren en nuanceren we de ‘stelling’ dat beleid niet belangrijk is. Dit is een onderwerp dat we in elk geval wilden benoemen. We gebruiken hiervoor deze post it, direct gevolgd (in hetzelfde tekstkader) door de nuancering van onze zijde. OPMERKING 15: Eveneens op pagina 15 verbazen wij ons over de formulering “…een beperkte financiële vergoeding van de gemeente …”; die geleid zou hebben tot twee gedegen dorpsplannen. De aanduidingen “beperkt” en “gedegen” sluiten niet op elkaar aan en werken verwarrend.

Reactie onderzoekers: Het betreft hier twee verschillende zaken, die elkaar niet uitsluiten. OPMERKING 16: Blz. 17: Rode kader: Hierin schrijft u dat de LVKK over de financiële bijdragen door de gemeente zegt “dat het vervelend is dat aan dergelijke verzoeken is dat ze, bij gebrek aan communicatie, onverwacht en laat komen”. Onduidelijk blijft over welke verzoeken van wie dit gaat, maar wel (in negatieve zin) op de gemeente betrokken wordt.

In datzelfde rode kader meldt u een citaat (uit een algemeen onderzoek) van de LVKK: “als een dorpshuisbestuur bij de gemeente aanklopt met een exploitatietekort of achterstallig onderhoud leert de praktijk dat gemeenten in dit profiel toch vaak te hulp schieten”. Wij missen hierbij de (eventuele) relatie met de Aaltense praktijk. Reactie onderzoekers: Het eerste deel betreft de situatie dat de gemeenschapshuizen het verzoek tot (extra) financiële bijdrage laat indienen. We verduidelijken dit in de tekst.

Pagina 48

Het tweede deel is bedoeld als context bij de eerste passage. Wij hebben niet specifiek onderzocht of in Aalten sprake is ‘onverwacht en laat’ indienen van verzoeken voor financiële bijdragen door gemeenschapshuizen. OPMERKING 17: Blz 18, eerste alinea: “Daar hebben ze de gemeente niet voor nodig”. Maar (tweede alinea) hebben ze “bijna allemaal behoefte aan uitgebreidere en blijvende (financiële) ondersteuning van de gemeente”. Wij missen de aanbeveling dat gemeenschapshuizen moeten accepteren dat meer (gemeenschaps)geld ook meer gemeentelijke bemoeienis met zich meebrengt.

Het onderzoeksbureau stelt vast dat er een maatschappelijke trend is dat de overheid steeds meer terugtreedt (ten gunste van zgn. burgerkracht, aanvulling van mij). Juist daarin spelen de gemeenschapshuizen een essentiële rol. Zij bieden een gezamenlijk podium voor deze burgerkracht. Het bevreemdt ons dan ook zeer dat er op meerder plaatsen in het rapport (bijv. blz. 6 en 8) gepleit wordt voor en aanbevolen wordt dat: ‘de gemeente (let wel!) een signalerende, initiërende, faciliterende, coördinerende, stimulerende en structureel pro actieve rol heeft richting gemeenschapshuizen voor relevante ontwikkelingen. Beide constatering staan in schril contrast tot elkaar, zonder dat hier ergens een toelichtende opmerking over gemaakt wordt. U stelt dat hierdoor tevens wordt voorkomen ‘dat elk gemeenschapshuis het wiel uitvindt’. Volgens mij wordt dit juist voorkomen door als gemeenschapshuizen structureel samen te werken, te overleggen, elkaar te informeren over ‘good practices’ etc. Zo kunnen vrijwillige besturen elkaar versterken. Het lijkt er echter (elders in het rapport) op dat de besturen deze noodzaak niet zien en veeleer ieder individueel (bij vragen of problemen) aankloppen bij de gemeente. Jammer dat u op dit punt alleen maar kritisch kijkt richting gemeente.

Reactie onderzoekers: De aanbeveling dat gemeenschapshuizen moeten accepteren dat meer (gemeenschaps-)geld ook meer gemeentelijke bemoeienis met zich meebrengt, komt bij meerdere onderdelen van het bouwschema terug. Onder andere (4) Duurzame exploitatie, letter d ‘tegenprestatie’ en f ‘bijsturing bij (dreigende ) financiële tekorten’; (5) Veel en aansprekende activiteiten, letters f en g (tegenprestatie); (7) Maatschappelijke waarde, letter b ‘focus op maatschappelijke opgaven, activiteiten , doelgroepen etcetera’. Een ‘terugtredende overheid’ kan heel goed samengaan met de genoemde signalerende, initiërende, faciliterende, coördinerende, stimulerende en structureel pro actieve rol. In een eerder onderzoek van de rekenkamercommissie ‘Het initiatief beloond, Onderzoek naar het inspelen op initiatieven uit de samenleving door de gemeenten Aalten, Oost Gelre en Winterswijk’ wordt juist de gemeente Aalten genoemd als gemeente die dit op een goede manier met elkaar heeft weten te verbinden. Deze aanbeveling houdt dan ook in om op de reeds ingeslagen weg voort te gaan. Het punt van de door u genoemde ‘good practices’ onderschrijven wij volledig.

Op meerdere plaatsen in het rapport benoemen wij dit: onder conclusies nummer 12 (pagina 4) ‘afstemmen en het leren van elkaar’; rode kader paragraaf 0.4 Aanbevelingen ‘overleggen en stemmen af: de geleerde lessen en de aanpak van gezamenlijke onderwerpen’; pijler (1) –pagina 8- Rijk en divers sociaal netwerk, letter c ‘Overleg en stem af met andere gemeenschapshuizen’. Wij voegen bij de pijler nog expliciet de woorden ‘geleerde lessen’ toe.

Pagina 49

OPMERKING 18: Op blz 19 spreekt u over de wens om de gemeente de rol van de gemeenschapshuizen binnen het sociaal domein te laten concretiseren. Wij zien dat niet als taak van de gemeente. Niet voor niets spreken wij over “gemeenschapshuizen”: huizen voor en door de gemeenschap. Vanuit de leefbaarheid en de vitaliteit van de gemeenschap komen, na bundeling van krachten, gemeenschapshuizen tot stand. De rol van de gemeente hierbij is faciliterend. De gemeenschap is en blijft verantwoordelijk voor de programmering en het beheer van de gerealiseerde accommodatie.

Reactie onderzoekers: Elk gemeenschapshuis krijgt met de vraag te maken hoe maatschappelijke ontwikkelingen in het sociaal domein doorvertaald kunnen/ ‘moeten’ worden. Dit vergt naar onze mening professionele expertise en ondersteuning, daar doelen wij op. Uiteraard hebben de gemeenschapshuizen eigen verantwoordelijkheid hierin. Overigens doen wij geen uitspraak over de wijze waarop de gemeente deze taak invult (door bijvoorbeeld Figulus Welzijn). OPMERKING 19: Blz 19, 5e regel: Wij zijn het met u eens dat het niet acceptabel is als brieven niet worden beantwoord.

Reactie onderzoekers: Geen aanvullende reactie. OPMERKING 20: Vervallen, aangegeven door gemeente, na afstemming met onderzoekers. OPMERKING 21: Blz 20, laatste zin: Dat dit nog te beperkt gebeurt veronderstelt kennis van het aantal keren dat we het niet deden waar het wel kon.

Reactie onderzoekers: Het gaat hier niet om een vaststaand feit, maar om de weergave van een beeld zoals dit wordt ervaren door de gemeenschapshuizen. OPMERKING 22: Blz 24, derde alinea: “de cijfers zijn niet door ons onderzocht”. Dit vinden wij een gemis. Als de afspraak is om de “eigen broek op te houden” dan moet je toch onderzoeken of ze dat goed doen?! Dan moet je de cijfers toch juist wél onderzoeken?

Reactie onderzoekers: In het kader van dit onderzoek was dit niet haalbaar. Belangrijke reden hiervoor is de beperkt beschikbare tijd mede in relatie tot het aantal gemeenschapshuizen. Daarnaast zijn, zoals vermeld, de gemeenschapshuizen zelfstandige entiteiten. Naar onze mening heeft het volstaan met het vermelden van de kwalificaties over de exploitatie door de gemeenschapshuizen meerwaarde omdat deze inzicht geven, ook onderling. OPMERKING 23: Blz 25: u schrijft dat sommige gemeenschapshuizen hun exploitatie sluitend hebben, maar dat onderhoud daar geen onderdeel van uitmaakt; dan is dat toch geen sluitende exploitatie?

Pagina 50

Reactie onderzoekers: De opmerking over groot onderhoud en verbouwingen staat abusievelijk niet onder het laatste opsommingsteken. Na verplaatsing is de omschrijving en context duidelijk genoeg naar onze mening. OPMERKING 24: Wij nemen afstand van het “verwijt” dat de gemeente de andere gemeenschapshuizen niet op de mogelijkheid van een dergelijk dorpsplan heeft geattendeerd. Ook dit “verwijt” draagt niet bij aan de kwaliteit en objectiviteit van uw onderzoek, los nog van de vraag of het verwijt terecht is.

Reactie onderzoekers: De opmerking over het niet attenderen op de dorpsplannen staat genoemd in de context van het niet of onvoldoende van elkaar leren. Zie bijvoorbeeld conclusie nummer 12 op pagina 4 en pagina 29 één na laatste alinea. Deze opmerking betreft dus nadrukkelijk niet alleen de gemeente. OPMERKING 25: Wij lezen in uw rapport niets over horeca(inkomsten) en inkomsten uit catering.

Reactie onderzoekers: Wij hebben het effect van horeca(inkomsten) en inkomsten uit catering niet expliciet onderzocht. Deze verdieping, mede in de bredere context van betaalde beheerder/ exploitant (zie hoofdstuk 3, pagina 24 onderaan) was binnen dit tijdsbestek niet uit te voeren. Overigens noemen wij horeca expliciet onder pijler (4) Duurzame exploitatie, letter b als voorbeeld van een verdienmodel. OPMERKING 26: In uw rapport klinken opvattingen en wensen door van de gemeenschapshuizen en hun kritische verwijzing naar wat de gemeente en de gemeenteraad beter had moeten doen. Wij missen uw kritische noten richting de gemeenschapshuizen.

Reactie onderzoekers: In ons rapport plaatsen wij meerdere ‘kritische noten’ richting de gemeenschapshuizen. Bijvoorbeeld de mate waarin zij invulling geven aan ‘gemeenschapshuis 2.0’ (conclusie nummer 7) en het niet optimaal functioneren van de periodieke overleggen en invulling geven aan de geleerde lessen (conclusie nummer 12). OPMERKING 27: Verder missen wij de harde afspraak dat de gemeenschapshuizen “hun eigen broek moeten en zouden ophouden”, inclusief de onderhoudskosten van het gebouw. Dat zijn wel degelijk gemaakte afspraken. We mogen ons er niet mee bemoeien, maar men wil wel voortdurend meer geld.

Reactie onderzoekers: In het beleidskader (Raadsmededeling van 5 oktober 2010) staat vermeld dat: ‘twee kenmerken centraal staan: ‘maatwerk’ en ‘sluitende exploitatie’ ‘. Deze tekst voegen wij toe. OPMERKING 28: Wij zien voor de gemeente geen rol weggelegd als “kenniscentrum” voor de gemeenschapshuizen zoals in uw conceptrapport wordt bepleit. Het maatschappelijk middenveld voorziet hier reeds in.

Reactie onderzoekers: Dit is een bestuurlijke reactie en het is niet aan de rekenkamercommissie hier verder op in te gaan.

Pagina 51

OPMERKING 29: Eén van de belangrijke vragen waar dit onderzoek een antwoord op zou gaan geven is hoe de besturen van de gemeenschapshuizen een duurzame gezonde exploitatie kunnen realiseren. Het is daarbij jammer te constateren dat (zie blz. 23/24) bijv. de effecten van keuzes in beheer (professioneel of vrijwillig), of verpachting van het horecadeel of eigen beheer op de exploitatiesaldi, niet nader is onderzocht. Wij vinden dit een gemiste kans.

Reactie onderzoekers: De door u genoemde opties zijn zeer relevant en moeten in het vervolgproces aan de orde komen. Ze maken nadrukkelijk ook deel uit van het bouwschema ( pijler (4) Duurzame exploitatie, letter b als voorbeelden van een verdienmodel).