Raadsmededeling 4-2025 Adviesnota toekomstbestendig sportlandschap

Figuur 4 de twaalf deelgebieden voor de nieuwe omgevingsvisie

Pagina 15 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap

Conclusie en maatregelen Conclusie De totstandkoming van de omgevingsvisie is een proces van jaren en heeft veel voeten in de aarde op vrijwel alle beleidsterreinen. Sporten en bewegen is echter een vast onderdeel hiervan en de verantwoordelijke beleidsmedewerker(s) en inwoners zullen tijdens alle stappen betrokken blijven en gevraagd worden om input. Op deze manier komt een hechtere samenwerking tussen het ruimtelijk en sociaal domein tot stand dat essentieel is voor een beweegvriendelijke openbare ruimte en uitgewerkt wordt in alle ruimtelijke plannen. Dit alles draagt bij aan het uiteindelijke doel, namelijk een beweegvriendelijke buitenruimte voor alle inwoners. De volgende uitgangspunten c.q. maatregelen dienen voor toekomstig beleid meegenomen te worden: Bereikbaarheid van sportvoorzieningen Uit het behoefteonderzoek naar de sportvoorzieningen dat in het hoofdstuk hierna wordt toegelicht, komt naar voren dat veel gebruikers aangeven dat de bereikbaarheid van sportparken en andersoortige sportvoorzieningen als maneges een aandachtspunt is: de veiligheid rondom het park wordt als onvoldoende beschouwd of de voorziening is voor fietsers onvoldoende bereikbaar. Het is belangrijk dat reeds bestaande voorzieningen goed bereikbaar zijn voor inwoners.

Het streven is om inwoners te stimuleren dit zoveel mogelijk met de fiets of lopends te doen maar er moet zeker ook naar de parkeergelegenheid gekeken worden. Om bereikbaarheid van sportvoorzieningen te verbeteren wordt er gekeken naar de mogelijkheid voor het instellen van zogeheten Sportzones naar het voorbeeld van gemeente Lingewaard. Dit laatste zal terugkomen in de Mobiliteitsvisie. Stimuleer waar mogelijk lopen en fietsen bij bewegingen binnen de gemeentegrenzen - implementatie van het STOMP principe Bij het opstellen van het nieuwe mobiliteitsbeleid wordt het STOMP principe geïntegreerd. STOMP staat voor de rangorde van vervoermiddelen die vertrekt vanuit de Stappers (voetgangers), Trappers (fietsers), Openbaar, MaaS (Mobility as a Service) en gedeeld vervoer en eindigt bij het minst wenselijke middel, Privé gemotoriseerd vervoer. De volgorde gaat van wenselijk naar steeds minder wenselijk. Bij het opstellen van nieuwe ruimtelijke plannen en nieuwbouw wordt zodoende de voorkeur gegeven naar verplaatsingen met de voet of met de fiets door deze paden aantrekkelijk en uitnodigend te maken. Waar mogelijk worden koele rustplekken ingericht om zo ook de koppeling te leggen met klimaatadaptatie. Zo wordt het bewegen in de openbare ruimte gestimuleerd. Hierbij dienen ook de behoeftes en wensen van inwoners met een mobiliteitsprobleem meegenomen te worden.

Daarnaast dient er ook speciale aandacht voor de demografische ontwikkeling van de gemeente Aalten te zijn: door een relatief sterke vergrijzing wordt er in de komende periode meer scootmobielen in het straatbeeld verwacht. Zij moeten een duidelijke plaats krijgen binnen het STOMP-principe. Natuurlijk spelen en ontdekken voor kinderen Veel en gevarieerd bewegen is voor kinderen en jongeren van groot belang voor de fysieke en mentale gezondheid en een goede ontwikkeling. Kinderen blijven door voldoende beweging beter op gewicht doordat bewegen de body mass index (BMI) en vetmassa verlaagt en de insulinegevoeligheid van kinderen verbetert. Ook verminderen sport en bewegen het risico op depressiviteitssymptomen.6 Echter voldoen steeds minder kinderen steeds vaker aan de beweegnorm. 7 Indien deze trend zich doorzet hebben kinderen op latere leeftijd steeds meer kans op overgewicht en mentale problemen en zullen dus meer geïndiceerde zorg nodig hebben. Om dit voor te zijn is het zodoende van vitaal belang dat de gemeente Aalten bewegen voor (jonge) kinderen in de leeftijd van 0 tot 12 jaar zoveel mogelijk stimuleert. Het is dan van belang dat de openbare ruimte zo wordt ingericht dat buiten sporten en bewegen voor kinderen zo laagdrempelig mogelijk wordt gemaakt. Het principe van natuurlijk spelen kan fungeren als belangrijk beleidsinstrument om dit mogelijk te maken.

Bij natuurlijk spelen maken kinderen gebruik van bomen, planten, stenen en bossen die al van nature in de openbare ruimte voorkomen. Dit losse materiaal uit de natuur heeft een hele grote speelwaarde omdat kinderen elke keer iets nieuws kunnen bedenken, ontdekken en creëren. Zo leren zij op eigen initiatief met risico’s en kansen in de natuur om te gaan. Met dit principe kunnen meer plekken in de gemeente fungeren als speelplek wat een mooie aanvulling is op de reeds bestaande speelplekken. De kinderopvangorganisaties in de gemeente Aalten onderschrijven deze standpunten en zien de ruimte 6 Gezondheidsraad (2017). Beweegrichtlijnen 2017. Den Haag: Gezondheidsraad. 7 Cijfers over beweging | Nederlands Jeugdinstituut (nji.nl)

Pagina 16 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap

als derde pedagoog. De organisaties willen in dit kader meer gebruik van de wijk c.q. lokale buitenruimte als speelplek om de creativiteit van kinderen te bevorderen alsmede de ontmoeting tussen verschillende leeftijden te stimuleren. Hierbij dient het Beweegvriendelijke Omgeving Model (BVO) gehanteerd te worden: een goede aansluiting tussen de visie en het beleid van de gemeente Aalten (orgware) en de beweegprogramma’s en activiteiten van kinderopvangorganisaties (software) is in dit opzicht van groot belang om het beschikbare materiaal (hardware) optimaal te benutten (zie ook figuur 5).

Figuur 5 BVO model (bron: Kenniscentrum Sport en Bewegen)

Implementeer in nieuwe ruimtelijke plannen waar mogelijk het BOSS principe BOSS staat voor Bewegen Ontmoeten, Spelen en Sporten. Tot op heden is voor beweegmogelijkheden in de openbare ruimte telkens gekeken met de gedachte dat de beweegaanleiding voor een bepaalde doelgroep moet zijn. Zo zijn er in de gemeente Aalten verschillende speelplekken voor kinderen en is er een beweegtuin voor ouderen. Om sporten en bewegen zo laagdrempelig mogelijk te maken en nog meer als middel te kunnen gebruiken voor preventie en sociale cohesie, is het belangrijk dat bij het ontwerpen van nieuwe, of het herinrichten van reeds bestaande beweegplekken/speelplekken zoveel mogelijk de ontmoeting tussen verschillende doelgroepen wordt gestimuleerd en ook de ruimte zoveel mogelijk multifunctioneel kan worden ingericht. Het streven is een inrichting die past bij alle ontwikkelingsfasen van opgroeiende kinderen, jongeren, volwassenen en senioren in een buurt. Multifunctionaliteit in inrichting is nodig om invulling te geven aan ambities op het gebied van ontmoeting en bewegen voor alle doelgroepen, onafhankelijk van eventuele beperkingen en/of mobiliteitsproblemen. Het inrichten van de openbare ruimte volgens het BOSS principe gaat hand in hand met het oog hebben voor klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulariteit.

Het BOSS principe kan niet alleen worden geïmplementeerd door het goed inrichten van de fysieke omgeving. De bestaande openbare ruimte kan al optimaal benut worden, ook dient het gebruik geborgd te worden in programma’s. Om dit te kunnen realiseren is het noodzakelijk dat de gemeente de samenwerking opzoekt met de jongerenwerkers van Figulus Welzijn, de Talentverbinders, buurtverenigingen, fysiopraktijken, sportverenigingen, speeltuinverenigingen etc. Door dergelijke organisaties alleen al op de hoogte te stellen van de mogelijkheden die de gemeente realiseert op de openbare speel- en sportplekken en eventuele beweegroutes, kan er veel meer verbinding en samenwerking ontstaan en kunnen er meer initiatieven in de buitenruimte ontplooid worden. Hierbij is

Pagina 17 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap

het belangrijk om het standpunt in te nemen dat beweeg- en sportaanleidingen die zich in de openbare ruimte bevinden niet per se dienen te voldoen aan de NOC*NSF richtlijnen. Sporten conform deze richtlijnen kan worden gedaan in een daarvoor bestemd sportpark of sporthal. De openbare ruimte is in eerste instantie bedoeld voor het sportief én recreatief bewegen maar vooral ook voor het stimuleren van actieve verplaatsingen. Hoe de openbare ruimte zo optimaal mogelijk kan worden ingericht, hangt sterk af van de lokale context, de wensen van inwoners en de mogelijkheden in de buurt. Een voorbeeld van hoe het BOSS principe in de gemeente Aalten al op een mooie manier tot uiting komt is het Heurnse veld. 8

Vervolg en financiële kaderstelling Bij vaststelling van de hiervoor genoemde principes en concepten zullen deze worden uitgewerkt in een visie op sporten en bewegen in de openbare ruimte. Hiervoor zal wederom samengewerkt worden met betrokken ambtenaren/beleidsvelden zoals team Openbare Ruimte en zullen ook relevante stakeholders betrokken worden. Gelijktijdig wordt er in samenspraak met inwoners een pilot speelvoorziening gekozen en zal deze geleidelijk omgevormd worden tot natuurlijke speelplek om de visie op basis van deze ervaringen verder vorm te geven. Voorwaarde voor deze voorziening is dat de plek middels een centrale ligging in een woonwijk voorzien is van natuurlijk toezicht voor kinderen en tevens goed zichtbaar is vanaf de weg zodat handhaving de plek kan meenemen in de reguliere rondes. Het is goed om in dit stadium te benoemen dat het implementeren van de genoemde principes waarschijnlijk consequenties zal hebben voor de middelen die gemoeid zijn bij het sport- en speelbeleid, de ambtelijke inzet voor onderhoud en het aanzien van de openbare ruimte. Bij het opstellen van de visie zullen deze nieuwe kaders onderzocht en geformuleerd worden.

Situatieschets en uitgangspunten t.a.v. sportvoorzieningen De raad constateert in haar uitvoeringsprogramma dat de rol van de gemeente in de binnen- en buitensportvoorzieningen in de afgelopen jaren veranderd is. De rol in de buitensportvoorzieningen is afgebouwd en de houding van de gemeente ten opzichte van het beheer van haar binnensportaccommodaties heeft het afgelopen jaar ook een ontwikkeling gekend. Op dit moment ontbreekt het totaaloverzicht en wat de gemeente als gewenste situatie ziet. Een herziening c.q. actualisatie van de gemeentelijke rol en visie voor de sportvoorzieningen is nodig. In het kader van een toekomstbestendig sportlandschap is het belangrijk om in beeld te hebben hoe de verantwoordelijkheden belegd zijn en om vooruit te kijken naar mogelijke vraagstukken in de (nabije) toekomst. Hierbij is het van essentieel belang dat de gemeente ook de behoefte van de gebruikers inzichtelijk heeft: verenigingen, scholen, sportaanbieders en beheerstichtingen.

Gewenste toekomstige situatie In de gewenste toekomstige situatie heeft de gemeente inzicht in de huidige en toekomstige behoefte voor wat betreft het sportvoorzieningenlandschap en heeft hiervoor uitgangspunten geformuleerd. Deze punten vormen een goede basis met leidende principes voor de gemeente Aalten om haar sportvoorzieningenbeleid op te kunnen baseren. Door een goed ingericht participatieproces kennen de uitgangspunten draagvlak onder zowel de verschillende betrokken taakvelden van de gemeentelijke organisatie als onder externe stakeholders, voornamelijk verenigingen, beheerstichtingen, commerciële sportaanbieders en onderwijsinstellingen. Het resultaat zijn breed gedragen uitgangspunten waar betrokken partners en organisaties over mee hebben kunnen denken en waarin bekend wordt welke actielijnen en maatregelen nodig zijn om de gewenste situatie te bereiken: een duurzaam en toekomstbestendig sportvoorzieningenlandschap.

Onderzoeksopzet De gemeente Aalten wil inzicht in de (huidige en toekomstige) behoefte aan en capaciteit van binnenen buitensportaccommodaties en, in het verlengde daarvan, uitgangspunten voor (door)ontwikkeling van beleid ten aanzien van sportaccommodaties. Om in deze behoefte te voorzien, dient een behoefteonderzoek te worden uitgevoerd. Hierbij is de keuze gemaakt om dit onderzoek uit te laten voeren door BMC. De gemeente is eigenaar van of verhuurt deels de binnensportaccommodaties en 8 Heurns Veld – Heurns Belang

Pagina 18 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap

heeft met een aantal buitensportlocaties een overeenkomst met de beheerstichting. Zodoende is de gemeente per definitie gekleurd, een extern bureau kan objectiever met de verschillende partijen in gesprek om tot een breed gedragen advies te kunnen komen.

Het doel van het onderzoek was drieledig: • • •

Inzicht verkrijgen in de huidige en toekomstige/gewenste situatie ten aanzien van sportvoorzieningen en in de beleidsuitgangspunten in vigerend aanpalend beleid; Draagvlak creëren door wensen en behoeften onder gebruikers, hoofdzakelijk sportverenigingen, en stakeholders binnen de gemeentelijke organisatie op te halen; Uitzicht ten aanzien van het sportvoorzieningenbeleid. Er is behoefte aan richting op basis van bestaande uitgangspunten en input vanuit het werkveld.

Het onderzoek heeft plaatsgevonden van januari tot september 2024, waarbij onderscheid te maken valt tussen fase 1 (inventariseren) en fase 2 (uitgangspunten formuleren). Fase 1 liep tot mei 2024, fase 2 tot september. Het doel van fase 1 was het formuleren van antwoorden op de volgende deelvragen: 1. Hoe ziet het huidige sport(voorzieningen) landschap van de gemeente Aalten eruit? 2. Welke ontwikkelingen zijn van invloed op de toekomstige behoefte aan sportvoorzieningen? 3. Welke beleidsuitgangspunten uit vigerend beleid zijn van invloed op toekomstig sportvoorzieningenbeleid? 4. Welke wensen en behoeften ten aanzien van sportaccommodatiebeleid hebben eigenaren, exploitanten en gebruikers van sportvoorzieningen? 5. Welke wensen en behoeften ten aanzien van het sportvoorzieningenbeleid hebben stakeholders uit de gemeentelijke organisatie? Dit werd gedaan door een analyse van alle relevante beleids- en visiedocumenten, cijfermateriaal en onderzoeksrapporten. Ook zijn er interviews gehouden met verenigingen (22), stichtingen en exploitanten (5), beheerders en inhoudelijk betrokken medewerkers van de gemeentelijke organisaties (11). Er zijn tot slot ook vragenlijsten gestuurd naar het onderwijs, verenigingen, commerciële aanbieders en overige/ondernemende sportaanbieders.

Dit alles heeft geresulteerd in een complete rapportage van kwantitatieve en kwalitatieve eigenschappen van vraag en aanbod en de verwachte vraagontwikkeling in de nabije toekomst. Deze rapportage is als bijlage meegestuurd. In deze nota delen we de belangrijkste conclusies.

Inventarisatie

Uitgangspunten

•Fase 1

•Fase 2

Beleidsnota •Fase 3

Implementatie •Fase 4

Figuur 6 Totstandkoming sportvoorzieningenbeleid

Conclusies inventarisatiefase Er kan geconcludeerd worden dat het verenigingsleven er redelijk goed voor staat in Aalten, maar er zijn begrijpelijke zorgen over de toenemende kosten (onderhoud en investeringen), de beschikbaarheid van vrijwilligers en het ledenverloop. Met name de grotere verenigingen zijn krachtig. Maar ook zij komen in de meeste gevallen niet toe aan de meer strategische uitdagingen (ontwikkeling aanbod, exploitatie/ nieuwbouw, verduurzaming) door een gebrek aan kader en middelen. De kleine verenigingen, vooral in de binnensport, zijn stabiel, maar ook hier is weinig mogelijkheid tot extra inspanningen. De samenwerking tussen sportaanbieders onderling en andere partijen in de samenleving is op sommige plekken goed aanwezig (FC Dinxperlo, Sportpark Zuid, gymverenigingen), maar ook op veel plekken nog beperkt. Verenigingen komen daar in dagelijkse bezigheden niet aan toe. Ontwikkelingen in de samenleving

Pagina 19 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap

vragen daar wel om. Voor kleinere (binnensport)verenigingen in de gemeente of regio, maar ook voor verenigingen (en andere aanbieders) binnen de verschillende kernen. Verenigingen en exploitanten lukt het (nog) niet goed om hier structureel en professioneel invulling aan te geven. Er leven veel zorgen en vragen rondom Sportpark Zuid. Het open sportpark is een prachtige open voorziening, waar naar tevredenheid door meerdere gebruikers gebruik van wordt gemaakt. De exploitatie staat echter sterk onder druk. Het ‘open sportpark-model’ staat op gespannen voet met de verdienmogelijkheden. Het vrijwillige bestuur komt er onvoldoende aan toe om de constructieve samenwerking tussen gebruikers te optimaliseren en nieuwe (betalende) gebruikers voor het sportpark te werven. De zorg is dat renovaties of vervangingen op het sportpark, mede door kostenstijgingen, in de toekomst niet kunnen worden gerealiseerd. Bij de rapportage is het wel goed om enkele kanttekeningen te schetsen. De rapportage betreft geen feitelijke nulmeting maar een momentopname van hoe de geïnterviewde betrokkenen bepaalde dingen (hebben) ervaren. De meeste gesprekken met verenigingen hebben in maart plaatsgevonden, sommige nog in april. De onderwijsinstellingen hebben de enquête ook in maart ingeleverd. Op bepaalde vlakken zijn we zodoende door de tijd ingehaald.

Zo heeft de gemeente de schoonmaak van de Eurohal, de Aladnahal en het Grachthuys per 1 juli uitbesteed aan Vebego waardoor de kwaliteit en monitoring consistenter is geworden in deze voorzieningen. Ook is de gemeente momenteel bezig met de implementatie van een nieuw toegangssysteem voor de Aladnahal en de Eurohal. Hiervoor wordt er veel contact gezocht met de gebruikers. Tot slot is het inplannen van de uren voor het bewegingsonderwijs van de basisscholen weer door de gemeente zelf opgepakt na signalen van het onderwijs dat de tot dan toe geldende werkwijze beter zou kunnen.

Uitgangspunten sportvoorzieningen De uitgangspunten zijn tot stand gekomen in twee sessies met verenigingen en stichtingen op 24 juni (brede inventarisatiesessie voor inhoudelijke input) en 26 augustus 2024 (klankbordsessie), twee sessies op 19 juni en 10 juli met de ambtelijke organisatie en één sessie op 10 september met het college. Vanuit de ambtelijke organisatie waren alle betrokken taakvelden en afdelingen vertegenwoordigd: Gebouwenbeheer en verduurzaming, ruimtelijke ordening, Grondzaken en contractbeheer, Financiën, Sport, Welzijn, de Sociale basis en de projectgroep Visie op zwemwater.

Algemeen 1. De gemeente Aalten kent een grote rol en waarde toe aan het (sport)verenigingsleven als belangrijk onderdeel van de sociale basis en zet zich in om samen met verenigingen het bestaande aanbod van sport en sportvoorzieningen te waarborgen en waar mogelijk te stimuleren. Sport en bewegen ziet de gemeente als belangrijk preventief middel voor gezonde en gelukkige inwoners. 2. Indien het bestuur van een vereniging of sportpark (geprivatiseerd en niet geprivatiseerd) aangeeft niet langer op eigen kracht de exploitatie en/of begroting rond te krijgen en hierbij hulp nodig te hebben, is de gemeente bereid ondersteuning te bieden in de vorm van denkkracht en/of procesbegeleiding voor het optimaliseren van het businessplan om zo de sportvoorziening te kunnen continueren. Indien de gemeente niet zelf de specialistische kennis in huis heeft om deze steun te geven kan zij eventueel overgaan tot het inschakelen van een extern bureau. Dit geldt ook voor beheersstichtingen die ook zonder problemen aangeven behoefte te hebben aan ondersteuning in de vorm van denkkracht en/of procesbegeleiding vanuit de gemeente. 3. Bij (dreigend) faillissement onderzoekt de gemeente haar mogelijkheden om de maatschappelijke waarde van het sportpark behouden kan worden, dit om het huidige aantal sportvoorzieningen in onze gemeente kunnen behouden.

Buitensportvoorzieningen 1. Sportparken staan op grond die eigendom is van de gemeente. Deze eigendomssituatie wordt gehandhaafd om het behoud van sportvoorzieningen in de gemeente Aalten te kunnen waarborgen zoals terugkomt onder ‘Algemeen’. 2. Gemeente biedt aan niet geprivatiseerde sportparken de basisvoorzieningen aan die noodzakelijk zijn voor het kunnen beoefenen van een bepaalde sport. Deze basis omvat:

Pagina 20 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap 3. een veilig en toegankelijk sportveld inclusief eventuele doelen en ballenvangers; 4. regelmatig onderhoud van de velden, het groen binnen een afstand van 2 meter om de velden en lichtmasten exclusief verlichting om de veiligheid en bruikbaarheid van de sportvoorziening te kunnen garanderen. 5. De gemeente draagt deels bij aan realisatie van noodzakelijke kleedkamers en sanitaire voorzieningen voor niet geprivatiseerde verenigingen door middel van een investeringssubsidie. Deze faciliteiten zijn middels recht van opstal in eigendom van de vereniging c.q. beheerstichting. Zij zijn daarmee verantwoordelijk voor het onderhoud, reparatie en beheer van deze accommodaties. 6. Indien een nieuw op te richten niet geprivatiseerde vereniging aanspraak wil maken op de basisvoorzieningen en de investeringssubsidie, kijkt de gemeente eerst samen met de vereniging of deze nieuwe activiteiten daadwerkelijk in een nog niet vervulde sportbehoefte voorzien en dus voldoende animo en levensvatbaarheid hebben. Vervolgens wordt er gekeken of de activiteiten passen binnen het bestaande aanbod van sportaccommodaties alvorens de keuze gemaakt wordt voor realisatie van nieuwe accommodaties of ruimtes. Dit standpunt wordt ingenomen met het oog op optimaal gebruik van de openbare ruimte en sportparken in de gemeente Aalten.

Privatisering buitensportvoorzieningen 7. Indien een vereniging behoeftes c.q. wensen heeft die verder gaan dan deze basisvoorzieningen, zoals specifieke materialen, een sportkantine, hybride- of kunstgrasvelden of extra trainingsruimtes, dan wordt in principe tot privatisering overgegaan. 8. Indien de gemeente kansen of economisch voordeel ziet voor de openbare ruimte in relatie tot sportparken, behoudt zij het recht om af te wijken van de hierboven genoemde uitgangspunten voor privatisering. 9. In de kern betekent privatisering een eenmalige keuze voor de vereniging: zij kiezen ervoor om deze extra voorzieningen zelfstandig te beheren en financieren, zonder structurele gemeentelijke bijdragen. De kaders voor privatisering zijn als volgt: •

Er wordt een objectieve maatschappelijke businesscase opgesteld in samenwerking met de gemeente die de basis vormt voor de beslissing om te privatiseren, liefst door/met behulp van een onafhankelijke deskundige externe partij. Deze businesscase beoordeelt de maatschappelijke meerwaarde, de financiële haalbaarheid en de duurzaamheid van de plannen. • In de op te stellen overdracht wordt een voorkeursrecht of optie tot koop opgenomen zodat de faciliteiten op het sportpark bij faillissement kunnen terugvallen aan de gemeente. 10. De gemeente onderzoekt de komende periode de huidige overdrachtsovereenkomsten voor reeds geprivatiseerde sportparken en bouwt waar dat nog nodig is en waar dat kan een voorkeursrecht of optie tot koop in.

Binnensportvoorzieningen 1. Gemeentelijke binnensportaccommodaties en accommodaties die de gemeente van het onderwijs huurt voor verhuur aan verenigingen, worden in principe maatschappelijk (zonder winstoogmerk) geëxploiteerd door de gemeente zelf. Dit standpunt is ingenomen met het oog op de wettelijke verplichting van de gemeente voor het faciliteren van ruimte voor bewegingsonderwijs en om uitgangspunten voor gebruik, kwaliteit, tarieven en beheer te kunnen waarborgen. 2. Initiatieven van gebruikers die de exploitatie aantoonbaar verbeteren worden gestimuleerd en beloond. Hoe deze beloning eruitziet wordt in overleg gedaan met de verenigingen.

Beheer en onderhoud binnensport 3. Op het gebied van onderhoud en beheer faciliteert de gemeente de basis die nodig is om te kunnen sporten in/op een sportvoorziening, te weten: • Regelmatig onderhoud en inspecties om de veiligheid en bruikbaarheid te garanderen. • Basis schoonmaakdiensten • Een veilig en toegankelijk toegangssysteem

Pagina 21 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap

4. Uitgangspunten beheer binnensport: • Er is voldoende toezicht om de veiligheid en het correcte gebruik van de faciliteiten te garanderen. • De openingstijden en dagen worden afgestemd op de behoeften van de gebruikers, met voldoende flexibiliteit om tegemoet te komen aan piekmomenten en speciale evenementen. • Indien er geen bijzondere omstandigheden gelden worden de openingstijden gehanteerd zoals beschreven in de beoordelingscriteria aanvraag huur binnensportaccommodaties gemeente Aalten 2014. • Verantwoordelijkheden voor zowel de gemeente als de gebruikers worden vastgelegd in nog te actualiseren huurvoorwaarden- en criteria, om duidelijkheid te bieden. Deze geactualiseerde huurvoorwaarden- en criteria zullen ingaan per aanvang van sport- en schoolseizoen 2025 – 2026 of waar mogelijk/wenselijk eerder. • Daar waar de gemeente het mogelijk en wenselijk acht, wordt er gewerkt met een sleutelsysteem.

Kwaliteit 1. Daar waar de gemeente de binnen- en buitensportaccommodaties faciliteert, hanteert zij voor de inrichting van de accommodaties en de sportinventaris de NOC*NSF-, VSG- en/of specifieke sportbond norm om de kwaliteit van de sportaccommodaties zoveel mogelijk objectief te kunnen bepalen. 2. De hierboven genoemde normen worden als basis gehanteerd, de gemeente behoudt de ruimte om hiervan af te wijken in samenspraak met de gebruikers. 3. Daar waar de gemeente basisonderwijs faciliteert wordt voor de sportinventaris de KVLO lijst als leidraad gebruikt maar wordt de definitieve samenstelling van de sportinventaris in samenspraak met de scholen opgesteld om deze zo goed mogelijk af te stemmen op de daadwerkelijke behoefte. 4. De gemeente laat jaarlijks de sportinventaris van gemeentelijke binnensportaccommodaties of waar de gemeente verantwoordelijk is voor het onderhoud, keuren volgens geldende Europese normen. Afgekeurde toestellen in eigendom van de gemeente worden zo snel mogelijk gerepareerd, vervangen of verwijderd door de gemeente en indien nodig en gewenst vervangen. 5. De gemeente laat ook de inventaris van de geprivatiseerde turnzaal van Athos jaarlijks keuren. Voor afgekeurde toestellen wordt aan Athos door de gemeente sterk geadviseerd zo snel mogelijk te repareren, vervangen of verwijderen. 6.

Bij het onderhoud en de ontwikkeling van gemeentelijke sportaccommodaties wordt waar mogelijk aangesloten bij de gemeentelijke ambities op het gebied van duurzaamheid en SROI. Dit omvat energiebesparende maatregelen, het gebruik van duurzame materialen, en het bevorderen van een circulaire economie.

Gebruik 1. De gemeente heeft het streven dat alle gemeentelijke sportaccommodaties toegankelijk zijn voor alle sporters en toeschouwers, ongeacht fysieke beperking. Onder gemeentelijke sportaccommodaties wordt de accommodaties verstaan die in eigendom zijn van, en/of verhuurd worden door de gemeente. 2. De toegankelijkheid van gemeentelijke accommodaties wordt in samenspraak met de werkgroep inclusie van de gemeente Aalten getoetst. Eventuele nodige aanpassingen worden tijdens natuurlijke momenten zoals renovatie conform het Duurzaam Meerjaren Onderhoudsplan (DMJOP) waar mogelijk geïmplementeerd. 3. Bij aanvragen voor seizoensgebruik en jaarlijks terugkerende evenementen van binnensportaccommodaties wordt voor prioritering uitgegaan van de vigerende huurvoorwaarden- en criteria. 4. In geval van te veel aanvragen met eenzelfde prioritering voor bepaalde tijden treedt de gemeente Aalten in contact met de betreffende aanvragers om te overleggen over mogelijke alternatieven. Hierbij wordt voor het toewijzen van locatie voor gebruikers voorrang gegeven aan sporten die specifieke eisen stellen aan de ruimte, zoals badminton, korfbal, handbal, zaalvoetbal en zaalhockey.

Pagina 22 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap

5. De gemeente stimuleert nieuwe kansen en mogelijkheden op het gebied van sport- en beweegactiviteiten voor sportaccommodaties en denken hierin actief mee met gebruikers en beheerstichtingen. 6. Een sportvoorziening is een ontmoetingsplek voor sport en bewegen, dit houdt in dat activiteiten die bij de voorziening plaatsvinden bewegingsgerelateerd dienen te zijn. Een sportpark vervult niet de functie van een gemeenschapshuis overeenkomstig de definitie volgens het nieuwe beleidskader gemeenschapshuizen. Sportkantines mogen niet concurreren met reguliere horeca en dienen zich te houden aan de vigerende Drank- en horecaverordening Gemeente Aalten.

Ontwikkelingen en nieuwbouw 1. Bij initiatieven om te komen tot (ver)nieuw(d)e sportvoorzieningen (waaronder wensen tot uitbreiding) wordt op basis van een analyse van te verwachten demografische ontwikkelingen (bv. groei van de kern en veranderende bevolkingssamenstelling) en bezettingsgraad berekend of uitbreiding/inkrimping van de (gemeentelijke sportaccommodaties) wenselijk is. Hierbij wordt vanuit de gemeente zowel de beleidsmedewerker Sport, Publieke Gezondheid als Onderwijs betrokken ten behoeve van de impact op en behoefte aan (uitbreiding van) sportaccommodaties. Op basis van deze analyse wordt het college door de ambtelijke organisatie geadviseerd of het wel of niet wenselijk is hierop actie te ondernemen. 2. Toekomstige uitbreidingen, aanpassingen en inkrimpingen van een sportvoorziening is te allen tijde onderbouwd door een vergelijking met de NOC*NSF en/of VSG-norm op basis van (multifunctioneel) gebruik, de bezettingsgraad technische vereisten, een analyse van verwachte demografische ontwikkeling in het omliggende gebied en een toetsing aan de uitgangspunten in het sportbeleid. 3. Wanneer er op basis van richtlijnen geen noodzaak tot uitbreiding is, dan is uitbreiding mogelijk als een vereniging voor dat deel kostendekkende vergoeding gaat betalen en een duurzame financiële onderbouwing kan overleggen. 4.

Inkrimping van een gemeentelijke sportaccommodatie is alleen aan de orde als dit ook daadwerkelijk realiseerbaar is door intensiever en efficiënter gebruik van de betreffende sportvoorziening. 5. Indien de gemeente kansen of economisch voordeel ziet voor de openbare ruimte in relatie tot sportparken, behoudt zij het recht om af te wijken van de hierboven genoemde uitgangspunten voor ontwikkelingen en nieuwbouw.

Tarieven en overeenkomsten 1. De gemeente Aalten maakt voor het bepalen van het tarief onderscheid tussen maatschappelijke initiatieven en commerciële initiatieven. In dit kader wordt het verenigingstarief hernoemd naar een maatschappelijk tarief. 2. Er wordt naar de bestaande huurovereenkomsten met AVA, Athos en SV Bredevoort gekeken of deze (nog) conform de huurtarievennota van de gemeente Aalten en de Wet Markt en Overheid zijn. Indien blijkt dat hier nog een actie op nodig is zal de gemeente in samenspraak met de huurder(s) dit wijzigen. Dit kan mogelijk financiële consequenties aan zowel de inkomsten- als uitgavenkant voor de gemeente hebben. 3. De overeenkomst met Schaersvoorde wordt herijkt om dit beter te kunnen laten aansluiten op de veranderende behoeften van zowel Schaersvoorde, de gemeente Aalten als de gebruikers van de sporthal Stationshal.

Vitale en toekomstbestendige sportparken 1. De gemeente Aalten heeft graag vitale en toekomstbestendige sportparken in haar gemeente. Hieronder wordt een park volstaan dat zich grotendeels kan herkennen in de volgende vijf kenmerken: • Multifunctionaliteit: het sportpark is een ontmoetingsplek c.q. startpunt van verschillende sporten. Het uitgangspunt is hier dat mensen (individueel of in verenigingsverband) op het park bij elkaar komen voor een sport- en/of beweegactiviteit.

Pagina 23 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap •

Goede benutting: de sportparken worden zowel maatschappelijk, als sportief goed benut door verschillende doelgroepen. Dit draagt positief bij aan de bezetting overdag en ‘s avonds. • Openheid: in overleg met eigenaars/ beheerders, gemeente en gebruikers wordt zoveel mogelijk openheid nagestreefd. Fiets- en wandelroutes lopen daar waar mogelijk en wenselijk door het park en er zijn, wederom daar waar mogelijk en wenselijk, sportvelden en -plekken die iedereen kan gebruiken. Toezicht en afsluitbaarheid blijven nodig op sommige plekken. • Bestuurlijk vitaal: naast de ruimtelijke inrichting is zowel het activiteitenaanbod als het draagvlak voor vrijwilligers op orde. • Duurzaamheid: op het sportpark worden waar mogelijk energiebesparende maatregelen getroffen en is er aandacht voor maatschappelijk verantwoord ondernemen en het aantrekken van diverse doelgroepen. 2. De gemeente Aalten laat het aan de beheerstichtingen van sportparken over of én in welke mate zij een vitaal en toekomstbestendig sportpark willen en kunnen zijn. 3. Indien een beheerstichting of gebruiker aangeeft (meer) een vitaal sportpark te kunnen en willen zijn, stimuleert de gemeente Aalten dit door mee te denken in het businessplan en waar mogelijk mee te werken aan mogelijkheden en kansen voor de exploitatie. Hier wordt breed gekeken en is een financiële bijdrage niet bij voorbaat de eerste insteek.

Vervolg Het proces dat afgelopen jaar heeft plaatsgevonden besloeg fase 1 en 2 van de ontwikkeling van het beleid zoals in figuur 6 is weergegeven. De uitgangspunten in de nu voorliggende adviesnota worden na vaststelling uitgewerkt tot een kadernota Sportvoorzieningenbeleid waarin concrete actielijnen geformuleerd worden voor de implementatie van het genoemde beleid.

Herijken subsidies, tarieven en huurvoorwaarden Uit de ronde langs sportverenigingen in 2023 voor de herijking van het Beweeg-Sport- en Leefstijlakkoord is gebleken dat verenigingen hun activiteiten in de toekomst waarschijnlijk gaan aanpassen aan de wensen van de inwoners. Enkele voorbeelden: • Sportaanbod voor leden zal flexibeler worden, omdat leden bijvoorbeeld niet meer op een vast moment in de week willen trainen en wedstrijden spelen. • ‘Bewegen op recept’-groepen en groepen die gericht zijn op het meedoen van senioren, willen in de ochtenden of vroege middagen van de accommodaties gebruikmaken. • Verenigingen willen investeren om doelgroepen met een afstand tot bewegen en sport bij de vereniging te betrekken en voor de vereniging te behouden. Niet alleen trainingsruimte is belangrijk, maar ook een plek voor sociale ontmoeting. Om deze groepen te bereiken, zijn professionals nodig die met de doelgroep in gesprek kunnen over Positieve Gezondheid en wat dat betekent. • Leden vragen om accommodaties van hoge kwaliteit. Soms zijn daarvoor investeringen nodig.

Voor de subsidies, tarieven en huurvoorwaarden betekent dit dat moet worden uitgezocht of de huidige criteria nog passen bij de toekomstige uitdagingen: - Zijn subsidies voldoende gericht op de bevordering van deelname aan bewegen en sport voor inwoners met een afstand tot bewegen en sporten? - Worden voor maatschappelijke initiatieven de juiste tarieven gerekend? - Kunnen groepen op de juiste tijdstippen terecht in de accommodaties en zijn daar dan ook de goede voorzieningen aanwezig? -Is er voldoende ruimte om te investeren in accommodaties en dragen de investeringen bij aan het aantrekken van leden en het behouden ervan? Verenigingen, Figulus, Brichbouw en onder meer maatschappelijke organisaties geven aan dat er nu vaak frictie is. Geprivatiseerde verenigingen of beheersstichtingen rekenen soms hoge tarieven voor derden om de exploitatie rond te krijgen. De verordening verhuur is verouderd en subsidies worden niet altijd gericht ingezet.

Pagina 24 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap

Gewenste toekomstige situatie Het (sport)subsidiebeleid, tarieven en huurvoorwaarden sluiten zo goed mogelijk aan bij de doelen en uitgangspunten van het gemeentelijk sportbeleid, het Beweeg-Sport- en leefstijlakkoord en de behoefte van (sport)verenigingen.

Relevante ontwikkelingen Huurtarieven en huurvoorwaarden Een herziening van de huurtarieven en huurvoorwaarden is afhankelijk van de gemeentelijke visie op het sportvoorzieningenlandschap die volgend jaar verder uitgewerkt gaat worden naar aanleiding van deze nota. Hier komt bijvoorbeeld onder andere terug welk niveau qua dienstverlening de gemeente wil bieden voor de eigen sportaccommodaties, in welke mate eigen verantwoordelijkheid of zelfstandigheid van het verenigingsleven wordt verwacht en welke rol zij voor zichzelf zien in de exploitatie van sportparken. Dit onderdeel is zodoende als deelvraag meegenomen in het behoefteonderzoek naar de sportvoorzieningen en wordt uitgewerkt in de uitgangspunten voor het sportvoorzieningenbeleid. De uitgangspunten waar het om gaat zijn als volgt: • •

• •

De gemeente Aalten maakt voor het bepalen van het tarief onderscheid tussen maatschappelijke initiatieven en commerciële initiatieven. In dit kader wordt het verenigingstarief hernoemd naar een maatschappelijk tarief. Er wordt naar de bestaande huurovereenkomsten met AVA, Athos en SV Bredevoort gekeken of deze (nog) conform de huurtarievennota van de gemeente Aalten en de Wet Markt en Overheid zijn. Indien blijkt dat hier nog een actie op nodig is zal de gemeente in samenspraak met de huurder(s) dit wijzigen. Dit kan mogelijk financiële consequenties aan zowel de inkomsten- als uitgavenkant voor de gemeente hebben. De overeenkomst met Schaersvoorde wordt herijkt om dit beter te kunnen laten aansluiten op de veranderende behoeften van zowel Schaersvoorde, de gemeente Aalten als de gebruikers van de sporthal Stationshal. Verantwoordelijkheden voor zowel de gemeente als de gebruikers worden vastgelegd in nog te actualiseren huurvoorwaarden- en criteria, om duidelijkheid te bieden. Deze geactualiseerde huurvoorwaarden- en criteria zullen ingaan per aanvang van sport- en schoolseizoen 2025 – 2026 of waar mogelijk/wenselijk eerder.

De projectgroep die aan de slag gaat met het uitwerken van de uitgangspunten voor sportvoorzieningen zal in de te ontwikkelen kadernota ook actielijnen formuleren ten aanzien van de tarieven en de huurvoorwaarden. Behoeftepeiling verenigingsleven ten aanzien van subsidies Om erachter te komen waar verenigingen kansen zien voor het verbeteren van het subsidiebeleid is natuurlijk om hun feedback gevraagd. Hiervoor is op de verenigingsavond op 23 november 2023 een overzicht getoond van de verschillende gemeentelijke subsidies voor verenigingen met de vraag of de aanwezige verenigingen zich nog konden vinden in deze constructie of dat men ideeën had hoe dit beter ingericht zou kunnen worden. Deze uitvraag is vervolgens verschillende malen schriftelijk uitgezet naar alle verenigingen en ook herhaald op de verenigingsavond van 4 april. Hierop is door verenigingen geen gehoor gegeven. Hieruit zou geconcludeerd kunnen worden dat de huidige subsidies aansluiten op de behoefte van verenigingen en stichtingen. De verenigingsondersteuner vangt echter wel signalen op van verenigingen met betrekking tot het aanvragen van subsidies en eventuele knelpunten die hiermee gemoeid gaan. Zo is het huidige onderscheid tussen cultuur- en sportverenigingen voor de organisatiesubsidie niet altijd logisch.

De samenstelling van het ledenbestand en sociale karakter van twee verenigingen is soms grotendeels gelijk maar de hoogte van de organisatiesubsidie kan heel erg verschillen doordat verenigingen een ander ‘stempel’ hebben. De organisatiesubsidie wordt wel op prijs gesteld omdat verenigingen zo de gemeentelijke waardering voelen voor hun reguliere taken en de belangrijke plek die ze vervullen in het netwerk van inwoners en de sociale basis. De aanvullende subsidie voor jeugdleden en leden met een beperking wordt voor verenigingen voor wie dit van toepassing is vaak niet als echte financiële meerwaarde gezien; het bedrag is vaak te laag om daadwerkelijk bij te kunnen dragen aan projecten. Op het moment dat een vereniging iets voor deze doelgroepen wil doen, zoals het plaatsen van een

Pagina 25 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap

invalidentoilet of aanpassing van de deuren, moet de gemeente ook de financiële ruimte hebben om hieraan bij te dragen. Zo worden verenigingen die deze inwoners nog niet (kunnen) bedienen gestimuleerd dit wel te doen. Ook wordt het belang van maatwerk benadrukt: zeker in een kleinere gemeente als Aalten waar de lijntjes kort zijn en men elkaar goed weet te vinden, is er ruimte voor persoonlijke aandacht en maatwerk bij nieuwe initiatieven van verenigingen. Er zijn soms nu projecten die net buiten de subsidiebeleidsregels vallen terwijl ze wel degelijk bijdragen aan het vitaal houden van de verenigingen en dus feitelijk wel voldoen aan het gemeentelijk beleid. Er dient in de subsidiebeleidsregels ruimte ingericht te worden, ook financieel gezien, om in bepaalde gevallen toch ondersteuning te kunnen bieden. Acties Beweeg- Sport- en Leefstijlakkoord In het BSL-akkoord zijn, zoals eerder aangegeven, een vijftal kerndoelen geformuleerd die ook terugkomen in het landelijk en regionaal sportakkoord, deze zijn als volgt: • • • • •

Inclusie en diversiteit in de sport Sociaal veilige vereniging Vitale sport/cultuuraanbieders Vaardig in bewegen; Ruimte voor sport en bewegen en cultuur

Voor de thema’s ‘Inclusie en diversiteit’ en ‘Sociaal veilige vereniging’ lenen subsidies zich uitstekend als beleidsmiddel om deze te stimuleren, zodoende worden deze twee onderwerpen hieronder verder toegelicht. Het nationaal sportakkoord roept lokale partijen op om in het kader van Inclusie en diversiteit in de sport een proactieve aanpak te hanteren en om te zorgen voor de samenwerking tussen sport en andere relevante domeinen. Gemeenten kunnen meer duidelijkheid creëren over de beschikbare ondersteuning voor inwoners met een laag inkomen en inclusie en diversiteit nadrukkelijk op de beleidsagenda zetten. Sportaanbieders wordt gevraagd om te bouwen aan een plek waar mensen zich welkom en thuis voelen, zodat ze met meer plezier van sporten en bewegen kunnen genieten. Verenigingen geven ook aan dat ze met dit thema aan de slag zijn of willen omdat zij merken dat er leden zijn die moeite hebben om aan de contributie te voldoen of dat leden door een (niet zichtbare) beperking soms wat moeilijker mee kunnen doen. Voor het thema Sociaal veilige vereniging wordt gevraagd aan de gemeente om te werken aan een plan van aanpak om sociale veiligheid en integriteit bij lokale sportaanbieders te stimuleren en ondersteunen. Ook de verschillende sportbonden roepen sportverenigingen op een sociaal veilig klimaat na te streven.

Aanbieders worden daarbij geprikkeld om in ieder geval de minimaal noodzakelijke stappen richting een sociaal veilige sport te zetten door middel van de door de NOC*NSF geformuleerde basiseisen sociaal veilige sport, de zogeheten vier V’s van veiligheid: • • • •

Verenigingsbrede gedragscode Vertrouwenscontactpersoon op de club Verklaring Omtrent het Gedrag voor vrijwilligers Vakkundig geschoolde trainer-coaches

Verenigingen geven aan dat zij ondersteuning op dit thema kunnen gebruiken. Zo is er vanuit een aantal verenigingen de vraag naar de mogelijkheid om een vertrouwenspersoon buiten de vereniging aan te kunnen stellen. Veel verenigingen zijn niet op de hoogte van het instrumentarium voor een sociaal veilige sport. Er zijn wel verenigingen die een Verklaring Omtrent gedrag vragen aan vrijwilligers en professionals binnen de club. De Achterhoekse gemeenten gaan vanaf 2025 via Achterhoek in Beweging aan de slag om te komen tot een regionaal plan van aanpak voor het stimuleren van verenigingen om aan het werk te gaan met een sociaal veilig verenigingsklimaat. De gemeente Aalten heeft hierbij aangegeven dit vervolgens uit te willen rollen voor alle verenigingen, niet alleen sportverenigingen, omdat sociale veiligheid een vanzelfsprekendheid dient te zijn in alle facetten van de sociale basis.

Pagina 26 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap

Budgettaire kaders ten aanzien van subsidies Om eventuele nieuwe accenten voor het subsidiebeleid voor sportaanbieders te kunnen implementeren, dienen hiervoor de algehele subsidiebeleidsregels Welzijn te worden herzien c.q. herijkt. Voor de komende jaren, met name vanaf 2026, ligt er voor alle Nederlandse gemeentes een financiële uitdaging om te komen tot een sluitende begroting, zo ook de gemeente Aalten. Met betrekking tot het begrotingsjaar 2025 ligt er op het moment van schrijven nog geen algehele bezuinigingstaakstelling en wordt er een zogeheten nullijn gehanteerd: er wordt vastgehouden aan de huidige budgettaire kaders. Dit betekent echter ook dat een herijking van het subsidiebeleid weinig zinvol is daar een beperkte financiële speelruimte geen substantiële wijzigingen of verbeteringen toelaat. Zodoende kunnen de genoemde adviezen in de volgende paragraaf (nog) niet geïmplementeerd worden. In de huidige situatie is het belangrijk dat de beschikbare middelen in het huidige subsidiebeleid zo optimaal mogelijk ingezet worden door een goede en hechte relatie tussen de gemeente als subsidiënt en de sportverenigingen als subsidieontvangers.

Conclusie en adviezen voor subsidies Stimuleren van inclusie en diversiteit De gemeente concludeert dat zij vanuit het Nationaal Sportakkoord wordt opgeroepen een proactieve aanpak te hanteren als het gaat om het stimuleren van inclusie en diversiteit bij sportaanbieders. Verenigingen geven aan hiermee aan de slag te willen maar nog zoekende te zijn in hoe dit opgepakt kan worden. Zodoende is het advies om in het subsidiebeleid maatwerk te creëren voor verenigingen die programma’s of activiteiten ontwikkelen gericht op het betrekken van ondervertegenwoordigde groepen, zoals mensen met een beperking, ouderen, en migranten. Hier zou bijvoorbeeld gedacht kunnen worden aan het eventuele verlagen van extra subsidie op jeugdleden omdat verenigingen aangeven dat deze aanvullende middelen vaak weinig impact hebben op het daadwerkelijke verenigingsbeleid. Deze vrijgekomen middelen worden ondergebracht in een nieuw fonds. Dit bevordert sociale cohesie en zorgt ervoor dat sportverenigingen een afspiegeling worden van de gehele gemeenschap en zo optimaal mogelijk hun belangrijke positie in de sociale basis kunnen vervullen. Hiermee wordt ook bijgedragen aan het thema Inclusie en diversiteit van het BSL-akkoord.

Sociaal veilig klimaat stimuleren Ook voor het aanjagen van een sociaal veilig sportklimaat wordt aan de gemeente vanuit het Nationaal Sportakkoord de oproep gedaan hierin verenigingen proactief te informeren en ondersteunen zodat op den duur elke (sport)verenigingen aan de vier V’s van Veiligheid kan voldoen. Hiervoor wordt in de gemeente Aalten een plan van aanpak opgesteld in samenwerking met de andere Achterhoekse gemeenten. Er wordt geadviseerd om op een verantwoorde termijn vanuit de gemeente alleen nog een subsidierelatie aan te gaan met (sport)verenigingen die een sociaal veilig verenigingsklimaat hebben geïmplementeerd of in ieder geval nastreven. Heldere voorwaarden hiervoor dienen in overleg met de betrokken taakvelden opgesteld te worden. Een essentiële stap hiervoor is het informeren en ondersteunen van verenigingen om deze basiseisen te kunnen integreren. Deze fase heeft tijd nodig en dient in goede overeenstemming met de verenigingsondersteuner ingericht te worden. Hiermee wordt het thema Sociaal veilige vereniging van het BSL-akkoord gestimuleerd. Stimuleren van duurzaamheid Er wordt een aanvulling geboden op de reguliere organisatiesubsidie voor sportverenigingen die investeren in duurzame oplossingen zoals energiezuinige verlichting, zonnepanelen, of waterefficiënte irrigatiesystemen voor sportvelden.

Dit helpt niet alleen de verenigingen op lange termijn kosten te besparen, maar draagt ook bij aan de gemeentelijke duurzaamheidsdoelen. Ondersteuning bij fondsenwerving De gemeente concludeert dat sportverenigingen hulp nodig bij fondsenwerving en het aanvragen van externe subsidies, deze ondersteuning wordt dan ook geboden. Deze hulp bestaat onder andere uit workshops tijdens netwerkbijeenkomsten en de ontwikkeling van een gemeentelijke gids voor fondsenwerving in samenwerking met de Talentverbinder(s). Dit wordt al door de gemeente en de Talentverbinder opgepakt en zal in de toekomst worden geïntensiveerd. Deze maatregel kan worden uitgevoerd zonder een herijking van de subsidiebeleidsregels.

Pagina 27 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap

Deze adviezen, hoewel momenteel niet allemaal implementeerbaar binnen de bestaande budgettaire kaders, vormen een richting voor toekomstige herijking van het subsidiebeleid zodra de financiële situatie het toelaat.

Fasering Verenigingsondersteuning Vanaf Q1 tot Q3 2025 herijking Plan Talent. De herziene versie zal per september 2025 van kracht gaan. Sport en bewegen in de omgevingsvisie en openbare ruimte Vanaf Q2 2025 starten met een visie ‘Bewegen in de openbare ruimte’. Hierin zullen de genoemde concepten ‘Natuurlijk spelen en ontdekkend voor kinderen’, het BOSS principe en het STOMP principe uitgewerkt worden. Het streven is dat in Q1 2026 de visie in de raad kan worden behandeld. Mobiliteitsvisie: eind Q1 2025 zal de laatste stap voor het opstellen van de visie zijn afgerond. Dit is fase vier: afronding en bestuurlijk traject. Uitgangspunten sportvoorzieningen Vanaf Q2 2025 tot Q1 2026 zullen de uitgangspunten worden uitgewerkt in een beleidsnota met actielijnen. Herijken subsidies, tarieven en huurvoorwaarden Vanaf Q2 2025 wordt er in samenwerking met de betrokken afdelingen een start gemaakt met het doornemen van de huurovereenkomsten met AVA, SV Bredevoort, Athos, en een herziening van de overeenkomst Schaersvoorde en privatiseringsafspraken. Vanaf Q1 2025 wordt er in samenspraak met Gebouwenbeheer en facilitair een start gemaakt met de herziening van de huurvoorwaarden en beoordelingscriteria van de gemeentelijke binnensportaccommodaties.

Bijlagen Bijlage 1: Samenvatting bijeenkomst verenigingen 23 november 2023 Bijlage 2: Herijking beweeg-sport-en leefstijlakkoord ‘Iedereen beweegt mee’ 2023-2026 Bijlage 3: Rapportage enquête U Spreekt ‘sporten en bewegen in de openbare ruimte’ 2024 Bijlage 4: Factsheet ‘Maatschappelijke waarde van sport en bewegen: hoe verhoudt Aalten zich tot de rest van het land?’, 2022 Bijlage 5: Rapportage behoeftenonderzoek sport en sportvoorzieningen Gemeente Aalten – fase 1, 2024

Pagina 28 van 28

Aalten

Gemeente

Iedereen beweegt mee 2023-2026 Beweeg-, sport en leefstijlakkoord gemeente Aalten 2023-2026

Van ‘Heel gemeente Aalten beweegt 2020-2022’ Lokaal sportakkoord gemeente Aalten Naar ‘Iedereen beweegt mee’ Beweeg-, sport- en leefstijlakkoord gemeente Aalten 2023-2026

0

Inhoud 1.

Voorwoord ....................................................................................................................................... 2

2.

Inleiding ........................................................................................................................................... 3

3.

Het herijkte sport-, beweeg en leefstijlakkoord ................................................................................ 4

4.

Evaluatie van ‘Heel gemeente Aalten beweegt’ .............................................................................. 5

5.

Ambities VitaalBAD 2023-2027 ....................................................................................................... 8

6.

Strategie .......................................................................................................................................... 9

7.

Wat willen we bereiken ........................................................... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

8.

Werkwijze en budget ..................................................................................................................... 14

1

1. Voorwoord Beste inwoners van Aalten, Met veel plezier nemen wij jullie mee in het beweeg- sport-, en leefstijlakkoord ‘Iedereen beweegt mee’. Als leden van de stuurgroep willen wij bijdragen aan een gezonde en vitale samenleving. Door verbindingen te leggen en de waarde van bewegen en sport uit te dragen streven wij ernaar om bewegen, sporten en een gezonde leefstijl de makkelijke keuze te maken voor iedereen. Het is geen geheim dat we in een tijdperk van gemak en comfort leven, waar verleidingen op de loer liggen om stil te zitten en passieve keuzes te maken. Maar wij geloven dat een actieve leefstijl niet alleen de weg naar welzijn en vitaliteit is, maar ook de sleutel tot het bevorderen van sociale samenhang, plezier en veerkracht in de gemeente Aalten. En dat is precies waarom wij ons inzetten om bewegen en sporten zo toegankelijke en aantrekkelijk mogelijk te maken. In ‘Iedereen beweegt mee’ staan verbindende waarden centraal. Samen met jullie willen we een gezonde en sportieve omgeving creëren waarbij iedereen kan bewegen en sporten op een persoonlijk passende manier. Of je nu oud of jong bent, beginner of gevorderde iedereen verdient gelijke kansen om actief te zijn en de voordelen van een gezonde leefstijl te ervaren. Wij begrijpen dat het niet eenvoudig is om de eerste stap te zetten of om een nieuwe activiteit uit te proberen of gewoonte vast te houden.

Daarom willen wij (fysieke, sociale of financiele) drempels wegnemen. Wij willen inspireren om tijdens de dag te kunnen bewegen en sporten en onze kennis en ervaring zoveel mogelijk overdragen. Zo komen er steeds meer mogelijkheden. Maar het werk gaat verder dan het vergroten van de mogelijkheden en het wegnemen van drempels. Wij geloven in het creëren van een cultuur waarin bewegen en sporten worden gewaardeerd en gestimuleerd. Dit betekent samenwerken met scholen, maatschappelijke organisaties, bedrijven, zorginstellingen en andere partners om een omgeving te creëren die het makkelijk maakt om gezonde keuzes te maken. Of het nu gaat om actieve pauzes tijdens het werk, de buitenruimte beweegvriendelijk inrichten of het ondersteunen van sportverenigingen: wij streven naar een gemeenschap die bewegen en een gezonde leefstijl omarmt en aanmoedigt. Samen kunnen we het verschil maken. Laten we onze krachten bundelen en er samen voor zorgen dat iedereen met plezier meebeweegt!

Patrick Frenken (voorzitter)

Erik-Jan Etten ( verenigingsleven)

Mark te Brake (eerstelijns zorg)

Boudewijn Inja (gezondheidsachterstanden)

Corine van Rijn (participatie en ontwikkeling)

Sandra Veerbeek (ouderen/intramurale setting)

Pascal Kamperman (adviseur lokale sport)

Karlijn te Poele (verenigingsondersteuning)

Romie Wisselink en Barbara Ulfman (coördinatoren preventie en sport) 2

2. Inleiding Sporten, bewegen en een gezonde leefstijl de makkelijke keuze maken voor alle inwoners: dat is waar wij ons sterk voor maken. Dit is ook waar wij invloed op hebben. De mate waarin iemand “doet” aan bewegen, sport en een gezonde leefstijl is een persoonlijke keuze. Wij kunnen er samen wel voor zorgen dat de informatie en randvoorwaarden optimaal zijn. Zo kunnen inwoners die nu actief zijn dat ook blijven en kunnen er meer aanhaken. Nu voldoet ongeveer de helft van de inwoners aan de beweegrichtlijnen. Met de huidige inzet vanuit de inwoners en de organisaties is de verwachting dat dit percentage stabiel blijft. Om gezondheid en zorg op termijn betaalbaar te houden moet het percentage omhoog. Op basis van het beweeg- sport en leefstijlakkoord willen we ons samen voorbereiden op de toekomst, de waarde van bewegen en sport voor de samenleving laten zien en meer inwoners bereiken. Optimale randvoorwaarden (het fundament op orde) Aalten heeft een sterke sport-, beweeg-, en leefstijlinfrastructuur. Maar deze vraagt wel doorlopend om aanpassing en onderhoud. Wensen en eisen van inwoners, stakeholders en bijvoorbeeld de overheid veranderen in een steeds hoger tempo. Dat vraagt om het actief volgen van het veld en anticiperen als dat nodig is.

De stuurgroep van het beweeg- sport en leefstijlakkoord houdt in de gaten wat er verandert binnen de verschillende aandachtsgebieden. De afgelopen maanden is hier extra in geinvesteerd door het voeren van gesprekken met verenigingen (bijlage 1) en (stakeholders (bijlage 2). Er wordt ook in de stuurgroep besproken met welke (combinatie van) partners er aan een reactie/oplossing gewerkt kan worden. In het hoofdstuk 5 en 6 is uitgewerkt wat de ambities en strategie zijn. Focus op inwoners met een lage sociaal economische status (een hoger bereik) Ongezond gedrag, zoals roken, alcoholgebruik, te weinig bewegen en ongezonde voeding is verantwoordelijk voor bijna 20% van de ziektelast. De gezondheid van inwoners met een lage sociaal economische status is over het algemeen slechter dan de gezondheid van inwoners met een hoge ses. Er zijn verschillende factoren die dit verschil verklaren. Een ongezondere leefstijl is er één van. Inwoners met een hoge ses voldoen twee keer zo vaak aan de beweegrichtlijnen als inwoners met een lage ses. Als inwoners met een lage ses sporten doen zij dit minder vaak via een sportvereniging en minder frequent. De partners van het beweeg-, sport-, en leefstijlakkoord kiezen er daarom voor om in het bijzonder aandacht te hebben voor inwoners met een lage ses. Het plan van aanpak Gezond en Actief Leven Akkoord wordt in september vastgesteld.

Hieraan ligt een lokale analyse ten grondslag van de vindplaats van inwoners met een lage ses. Deze is vooral op geografische gronden gedaan. Voor het beweeg-, sport-, en leefstijlakkoord is het wenselijk om ook bijvoorbeeld de clienten van Laborijn en de zorgorganisaties mee te nemen en kinderen die op school worden gezien. In samenhang met gezondheidsbeleid GALA en IZA (meer zichtbare betekenis) Het beweeg-, sport-, en leefstijlakkoord verbindt partners die samen kunnen werken aan een gezonde samenleving. Het Gezond en Actief Leven Akkoord en het Integraal Zorg Akkoord geven ook richting aan een gezonde lokale samenleving. Deze akkoorden leunen sterk op de inzet en draagkracht/veerkracht van de sociale basis. Onder de noemer van het beweeg-, sport-, en leefstijlakkoord komen lokale organisaties en professionals uit de sociale basis samen om goede initiatieven tot ontwikkeling te brengen maar ook om te laten zien wat de meerwaarde van bewegen-, sport en leefstijl en is en tegen welke uitdagingen men aanloopt om het fundament op orde te houden. V

Hoofddoelstellingen van het akkoord • Er samen voor zorgen dat bewegen- sport en een gezonde leefstijl voor alle inwoners de makkelijke keuze is (door het fundament op orde te houden) • Inwoners met een afstand tot bewegen-, sport en een gezonde leefstijl bereiken en in staat stellen om te bewegen, sporten en een gezond leven te leiden (door extra te investeren in het bereiken van inwoners met een lage sociaal economische status). • Samen bespreken en zichtbaar maken welke meerwaarde de sociale basis heeft voor de gezondheid en inwoners en welke uitdagingen er liggen om het fundament op orde te houden.

3

3. Het herijkte sport-, beweeg en leefstijlakkoord In november 2020 is gestart met het lokale sport- beweeg en leefstijlakkoord ‘Heel gemeente Aalten beweegt’. Dit akkoord kwam tot stand op basis van het landelijk sportakkoord ‘Sport verenigt Nederland’ en het landelijk preventieakkoord. In december 2023 is landelijk het Sportakkoord II gesloten met als titel ‘Sport versterkt. Daarin is ook het verzoek opgenomen om de lokale akkoorden te herijken. Wat is het herijkte sport-, beweeg en leefstijlakkoord? In het sport-, beweeg-, en leefstijlakkoord staat hoe lokale partners samen werken aan het verkleinen van gezondheidsverschillen door het inzetten van bewegen, sport en leefstijl. De samenwerkende partners willen graag laten zien welke waarde bewegen, sport en een gezonde leefstijl hebben voor een gezonde bevolking. Het herijkte sport-, beweeg en leefstijlakkoord in perspectief Het beweeg-, sport en leefstijlakkoord staat niet op zichzelf. Er zijn relaties met ander processen die binnen en buiten bewegen, sport en gezondheid lopen. Het is belangrijk om deze relaties in verbinding te brengen en goed te benutten. Er spelen aanpalende trajecten met een eigen aanpak, organisatie en financiele structuur die bij kunnen dragen aan de ambities uit het beweeg-, sport en leefstijlakkoord.

De trajecten met de meest directe verbinding met het beweeg-, sport en leefstijlakkoord komen in hoofdstuk 2 en 3 van deze herijking terug. Dit zijn: • • • • • • • • •