Raadsmededeling 4-2025 Adviesnota toekomstbestendig sportlandschap

Raadsmededeling openbaar Nummer Datum B&W datum Beh. Ambtenaar Portefeuillehouder Onderwerp

: : : : : :

4-2025 7 januari 2025 12 december 2024 R. Wisselink A.J. te Lindert Adviesnota Toekomstbestendig sportlandschap

Aanleiding: Ter uitvoering van het uitvoeringsprogramma 2022-2026 heeft de gemeenteraad in mei 2023 de startnotitie actualisatie sportbeleid vastgesteld. De hierin opgenomen tien uitgangspunten (zie figuur 1 in de startnotitie) zijn bepalend voor de nieuw te formuleren visie op het gemeentelijk sportbeleid. Waar sommige uitgangspunten (1, 2, 3 en 5) als leidende principes de algemene basis voor het nieuwe sportbeleid vormen, vragen de andere uitgangspunten om uitwerking in specifieke maatregelen/acties. Het betreft hierbij de volgende actielijnen: • Positionering verenigingsondersteuning en Vitaal BAD (6 en 7); (De aanpak rond Vitaal BAD zal een eigen zelfstandige integrale adviesroute doorlopen). • Bewegen en sport in de omgevingsvisie (4); • Situatieschets van en behoefte aan sportvoorzieningen (9); • Herijken subsidies, tarieven en huurvoorwaarden; • Visie op zwemwater en zwembaden (Deze actielijn kent een eigen zelfstandige adviesroute middels een specifieke projectopdracht). In de voorliggende Adviesnota Toekomstig Sportlandschap is nu concreet het waarom, hoe en wanneer van de hierboven genoemde actielijnen uitgewerkt en vastgelegd. In de bestuurlijke termijnagenda stond aanvankelijk aangegeven dat deze adviesnota middels een voorstel aan uw Raad zou worden voorgelegd.

We zien na een zorgvuldig bewandeld traject samen met verenigingen en andere stakeholders dat de adviezen en aanbevelingen van deze nota, zoals uitgangspunten voor het sportvoorzieningenbeleid en concepten omtrent bewegen in de openbare ruimte, eerst nog verder uitgewerkt dienen te worden tot beleidsnota’s met concrete actielijnen waarin ook de formatieve en financiële consequenties helder zullen worden. Deze beleidsstukken komen vervolgens terug op de bestuurlijke termijnagenda zodat uw Raad een weloverwogen keuze kan maken of tot uitvoering kan worden overgegaan. Externe partners zoals sportverenigingen- en stichtingen worden hiervan uiteraard ook op de hoogte gebracht en worden meegenomen in het vervolg. Inhoud mededeling: Hieronder wordt per thema van de voorliggende adviesnota de aanleiding/urgentie geschetst en vervolgens de relevante trends en ontwikkelingen van dit onderwerp. Hierna wordt benoemd wat het gewenste toekomstscenario is en tot slot de aanbevelingen en conclusies voor elk thema. Voor een toelichting op de genoemde punten wordt verwezen naar de voorliggende nota. Positionering verenigingsondersteuning In de nota sociaal domein en het uitvoeringsprogramma van de raad staat beschreven dat verenigingen een belangrijk onderdeel vormen van de sociale basis en het sociaal netwerk van Pagina 1 van 5

inwoners. Het verenigingsleven is in de gemeente Aalten relatief groot in verhouding tot de landelijke situatie: de gemeente telt 77 sportverenigingen, 87 culturele verenigingen en 10 belangenverenigingen. 32% van de inwoners van de gemeente Aalten is lid van een sportvereniging ten opzichte van 24% van het landelijk gemiddelde. Het verenigingsleven levert in onze gemeente daarom een belangrijke bijdrage aan de fysieke en mentale gezondheid van inwoners. Er wordt door o.a. bonden en de overheid een steeds groter beroep gedaan op verenigingen, echter komen laatstgenoemden tegenwoordig voor steeds meer uitdagingen te staan. Denk aan een terugloop van (jeugd)leden, moeilijk te vervullen bestuursfuncties, stijgende kosten en bovenal een steeds groter tekort aan vrijwilligers. Het is zodoende van essentieel belang dat de gemeente verenigingen ondersteunt bij de uitvoering van hun maatschappelijke taken. Daarom wordt ook in het lokaal beweeg- sport- en leefstijlakkoord en Plan Talent ingezet op verenigingsondersteuning. Plan Talent wordt volgend jaar herijkt, het is zodoende momenteel van belang om vanuit de gemeente heldere kaders hiervoor te stellen.

Relevante ontwikkelingen: •Plan Talent: inzet verenigingsondersteuner •Beweeg-Sport- en Leefstijlakkoord: micro-impulsenregeling en bijeenkomsten •Ondersteuningsteam Oost-Achterhoek •Sociaal veilig verenigingsklimaat •Visie op vrijwillige inzet •Regionale clubondersteuning Achterhoek in Beweging •Toekomst van Vitaal BAD Waar willen we naartoe? “Verenigingen hebben zelf de regie en verantwoordelijkheid over hun activiteiten, maar worden voor de uitvoering van hun maatschappelijke rol zo optimaal mogelijk ondersteund. Deze ondersteuning bestaat uit de Aaltense Uitdaging, gemeentelijke subsidies, het Vrijwilligers Service Punt, Achterhoek in Beweging, het beweeg- sport- en leefstijlakkoord en de Talentverbinders. Het eerste aanspreekpunt voor verenigingen is de Talentverbinder die ook verenigingsondersteuning in de portefeuille heeft. De verenigingen weten de ondersteuningsmogelijkheden en elkaar uitstekend te vinden en de lijntjes onderling zijn kort en hecht.” Adviezen en maatregelen •Gemeentelijke rol: proactief en gelijkwaardig •Continue dialoog met het verenigingsleven Bewegen en sport in de omgevingsvisie: een beweegvriendelijke leefomgeving Inwoners van de gemeente Aalten kunnen voor sporten en bewegen terecht in de daarvoor aangewezen voorzieningen zoals sporthallen, sportparken en speeltuinen. Maar ook de openbare ruimte wordt steeds meer benut voor sport en bewegen.

Dit is niet alleen lokaal maar ook een landelijke trend. Daarom is het van belang om de openbare ruimte hierop in te richten. Hoe de gemeente aangewezen sportvoorzieningen toekomstbestendig wil maken komt terug in deze adviesnota onder het onderdeel behoefteonderzoek sportvoorzieningen. In deze paragraaf wordt ingegaan op de ontwikkeling van sport en bewegen in de openbare ruimte. Om sporten en bewegen voor inwoners zo goed en laagdrempelig mogelijk te kunnen faciliteren, is het noodzakelijk dat de openbare ruimte dit ook stimuleert. Meer dan de helft van de inwoners in de gemeente Aalten doet aan een vorm van sporten en bewegen in ongeorganiseerd verband in de openbare ruimte en na corona is dit percentage alleen maar toegenomen. Inwoners maken steeds meer gebruik van de openbare ruimte voor hun sport- en/of beweegactiviteit en het is zodoende van belang dat de omgeving uitnodigt tot bewegen of hier tenminste optimaal op ingericht is. Daarnaast blijkt uit de ronde langs sportverenigingen die in Q1 en Q2 van 2023 gedaan is dat sommige verenigingen die in de openbare ruimte (deels) hun activiteiten uitvoeren hierbij soms uitdagingen tegenkomen. Denk aan het aanvragen van vergunningen en bereikbaarheid van fiets- en wandelpaden. Ook scoort de gemeente Aalten qua beweegvriendelijke leefomgeving onder het Nederlands gemiddelde.

Het is daarom nu meer dan ooit van belang om als gemeente maatregelen te formuleren om de openbare ruimte beweegvriendelijker in te richten. Relevante ontwikkelingen: •Sporten en bewegen in de openbare ruimte en omgevingsvisie

Pagina 2 van 5

•Mobiliteitsvisie Afstemming tussen ruimtelijk en sociaal domein •Uitvraag U Spreekt – sport en bewegen in de openbare ruimte Waar willen we naartoe? “Sporten en bewegen vormt een integraal onderdeel van de omgevingsvisie en andere ruimtelijke beleidsstukken. Een beweegvriendelijke omgeving wordt in verhouding gezien tot de andere factoren die van invloed zijn op de leefomgeving, zoals biodiversiteit, verkeersveiligheid, klimaatadaptatie (hittestress) en de luchtkwaliteit. De openbare ruimte is een inclusieve leefomgeving die mensen faciliteert, stimuleert en uitdaagt om te bewegen, spelen, sporten en ontmoeten.” Conclusie en maatregelen-> inbedding sport en bewegen in de omgevingsvisie: •Bereikbaarheid van sportvoorzieningen •Stimuleer waar mogelijk lopen en fietsen bij bewegingen binnen de gemeentegrenzen implementatie van het STOMP principe •Natuurlijk spelen en ontdekken voor kinderen •Implementeer in nieuwe ruimtelijke plannen waar mogelijk het BOSS principe Behoefteonderzoek en uitgangspunten sportvoorzieningen De raad constateert in haar uitvoeringsprogramma dat de rol van de gemeente in de binnen- en buitensportvoorzieningen in de afgelopen jaren veranderd is. De rol in de buitensportvoorzieningen is afgebouwd en de houding van de gemeente ten opzichte van het beheer van haar binnensportaccommodaties heeft het afgelopen jaar ook een ontwikkeling gekend.

Op dit moment ontbreekt het totaaloverzicht en wat de gemeente als gewenste situatie ziet. Een herziening c.q. actualisatie van de gemeentelijke rol en visie voor de sportvoorzieningen is nodig. In het kader van een toekomstbestendig sportlandschap is het belangrijk om in beeld te hebben hoe de verantwoordelijkheden belegd zijn en om vooruit te kijken naar mogelijke vraagstukken in de (nabije) toekomst. Hierbij is het van essentieel belang dat de gemeente ook de behoefte van de gebruikers inzichtelijk heeft: verenigingen, scholen, sportaanbieders en beheerstichtingen. Waar willen we naartoe? “In de gewenste toekomstige situatie heeft de gemeente inzicht in de huidige en toekomstige behoefte voor wat betreft het sportvoorzieningenlandschap en heeft hiervoor uitgangspunten geformuleerd. Deze punten vormen een goede basis met leidende principes voor de gemeente Aalten om haar sportvoorzieningenbeleid op te kunnen baseren. Door een goed ingericht participatieproces kennen de uitgangspunten draagvlak onder zowel de verschillende betrokken taakvelden van de gemeentelijke organisatie als onder externe stakeholders, voornamelijk verenigingen, beheerstichtingen, commerciële sportaanbieders en onderwijsinstellingen.

Het resultaat zijn breed gedragen uitgangspunten waar betrokken partners en organisaties over mee hebben kunnen denken en waarin bekend wordt welke actielijnen en maatregelen nodig zijn om de gewenste situatie te bereiken: een duurzaam en toekomstbestendig sportvoorzieningenlandschap.” De uitgangspunten staan benoemd in de voorliggende nota. Herijken tarieven, subsidies en huurvoorwaarden Uit de ronde langs sportverenigingen in 2023 voor de herijking van het Beweeg-Sport- en Leefstijlakkoord is gebleken dat verenigingen hun activiteiten in de toekomst waarschijnlijk gaan aanpassen aan de wensen van de inwoners. Enkele voorbeelden: • Sportaanbod voor leden zal flexibeler worden, omdat leden bijvoorbeeld niet meer op een vast moment in de week willen trainen en wedstrijden spelen. • ‘Bewegen op recept’-groepen en groepen die gericht zijn op het meedoen van senioren, willen in de ochtenden of vroege middagen van de accommodaties gebruikmaken. • Verenigingen willen investeren om doelgroepen met een afstand tot bewegen en sport bij de vereniging te betrekken en voor de vereniging te behouden. Niet alleen trainingsruimte is belangrijk, maar ook een plek voor sociale ontmoeting. Om deze groepen te bereiken, zijn professionals nodig die met de doelgroep in gesprek kunnen over Positieve Gezondheid en wat dat betekent. • Leden vragen om accommodaties van hoge kwaliteit.

Soms zijn daarvoor investeringen nodig.

Pagina 3 van 5

Voor de subsidies, tarieven en huurvoorwaarden betekent dit dat moet worden uitgezocht of de huidige criteria nog passen bij de toekomstige uitdagingen: - Zijn subsidies voldoende gericht op de bevordering van deelname aan bewegen en sport voor inwoners met een afstand tot bewegen en sporten? - Worden voor maatschappelijke initiatieven de juiste tarieven gerekend? - Kunnen groepen op de juiste tijdstippen terecht in de accommodaties en zijn daar dan ook de goede voorzieningen aanwezig? -Is er voldoende ruimte om te investeren in accommodaties en dragen de investeringen bij aan het aantrekken van leden en het behouden ervan? Verenigingen, Figulus, Brichbouw en onder meer maatschappelijke organisaties geven aan dat er nu vaak frictie is. Geprivatiseerde verenigingen of beheersstichtingen rekenen soms hoge tarieven voor derden om de exploitatie rond te krijgen. De verordening verhuur is verouderd en subsidies worden niet altijd gericht ingezet. Relevante ontwikkelingen: • Huurtarieven en huurvoorwaarden: uitgangspunten sportvoorzieningen • Financiële kaders t.o.v. het subsidiebeleid • Behoeftepeiling verenigingen t.a.v.

subsidies • Acties Beweeg- Sport- en Leefstijlakkoord: o Sociaal veilig verenigingsklimaat o Inclusie en diversiteit Waar willen we naartoe? “Het (sport)subsidiebeleid, tarieven en huurvoorwaarden sluiten zo goed mogelijk aan bij de doelen en uitgangspunten van het gemeentelijk sportbeleid, het Beweeg-Sport- en leefstijlakkoord en de behoefte van (sport)verenigingen.” Adviezen subsidies • Stimuleren van inclusie en diversiteit • Sociaal veilig klimaat stimuleren • Stimuleren van duurzaamheid Financiële en formatieve consequenties De uitwerking van de bevindingen en aanbevelingen kunnen zowel formatieve als financiële consequenties hebben, denk aan subsidies, onderhoudskosten, beheerskosten en investeringen. Hiervoor is in de huidige begroting geen rekening mee gehouden. In het vervolgtraject zullen deze formatieve en financiële consequenties worden uitgewerkt, waarna uw Raad een weloverwogen keuze kan maken of tot uitvoering kan worden overgegaan. Vervolg Nu de adviesnota door het college is vastgesteld kan een vervolg gegeven worden aan verdere implementatie van de aanbevelingen en vervolgstappen. Deze zijn als volgt: • Verenigingsondersteuning Vanaf Q1 tot Q3 2025 herijking Plan Talent. De herziene versie zal per september 2025 van kracht gaan. • Sport en bewegen in de omgevingsvisie en openbare ruimte Vanaf Q2 2025 starten met een visie ‘Bewegen in de openbare ruimte’.

Hierin zullen de genoemde concepten ‘Natuurlijk spelen en ontdekkend voor kinderen’, het BOSS principe en het STOMP principe uitgewerkt worden. Het streven is dat in Q2 2026 de visie in uw Raad kan worden behandeld. Mobiliteitsvisie: eind Q1 2025 zal de laatste stap voor het opstellen van de visie zijn afgerond. Dit is fase vier: afronding en bestuurlijk traject. • Uitgangspunten sportvoorzieningen Vanaf Q2 2025 tot Q1 2026 zullen de uitgangspunten worden uitgewerkt in een beleidsnota met actielijnen welke uiteraard ook aan uw Raad zal worden voorgelegd. • Herijken subsidies, tarieven en huurvoorwaarden

Pagina 4 van 5

Vanaf Q2 2025 wordt er in samenwerking met de betrokken afdelingen een start gemaakt met het doornemen van de huurovereenkomsten met AVA, SV Bredevoort, Athos, en een herziening van de overeenkomst Schaersvoorde en privatiseringsafspraken. Vanaf Q1 2025 wordt er in samenspraak met Gebouwenbeheer en facilitair een start gemaakt met de herziening van de huurvoorwaarden en beoordelingscriteria van de gemeentelijke binnensportaccommodaties. Indien uitwerking van deze Adviesnota ook leidt tot voorstellen tot aanpassing van het subsidiebeleid zal budgettaire neutraliteit bij deze wijziging dus een algemene randvoorwaarde zijn. Herijking van het subsidiebeleid voor het brede sociaal domein zal vervolgens afhankelijk zijn van de meerjarige financiële positie van de gemeente en zal derhalve pas effectief zijn als hier een beter inzicht in bestaat.

De volgende stukken zijn voor u bijgevoegd: Adviesnota Toekomstbestendig Sportlandschap, december 2024 Samenvatting bijeenkomst verenigingen 23 november 2023 Herijking beweeg-sport-en leefstijlakkoord ‘Iedereen beweegt mee’ 2023-2026 Rapportage enquête U Spreekt ‘sporten en bewegen in de openbare ruimte’ 2024 Factsheet ‘Maatschappelijke waarde van sport en bewegen: hoe verhoudt Aalten zich tot de rest van het land?’, 2022 Rapportage behoeftenonderzoek sport en sportvoorzieningen Gemeente Aalten – fase 1, 2024 Advies Sociale Raad op de adviesnota Toekomstbestendig Sportlandschap, november 2024 Reactie op advies Sociale Raad

Pagina 5 van 5

Adviesnota Toekomstbestendig sportlandschap Auteur mevrouw R. Wisselink Functie Beleidsmedewerker Mens en Samenleving Datum 12 juni 2024 Versienummer 1

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap

Inhoudsopgave Inleiding ................................................................................................................................................... 3 Inkadering in beleidscontext ................................................................................................................... 5 Positionering verenigingsondersteuning................................................................................................. 7 Relevante ontwikkelingen ................................................................................................................... 7 Gewenste toekomstige situatie......................................................................................................... 11 Adviezen en maatregelen .................................................................................................................. 12 Bewegen en sport in de omgevingsvisie/openbare ruimte .................................................................. 13 Relevante ontwikkelingen ................................................................................................................. 13 Gewenste toekomstige situatie.........................................................................................................

14 Proces omgevingsvisie in relatie tot sport ........................................................................................ 14 Conclusie en maatregelen ................................................................................................................. 16 Vervolg en financiële kaderstelling ................................................................................................... 18 Situatieschets en uitgangspunten t.a.v. sportvoorzieningen ................................................................ 18 Gewenste toekomstige situatie......................................................................................................... 18 Onderzoeksopzet............................................................................................................................... 18 Conclusies inventarisatiefase ............................................................................................................ 19 Uitgangspunten sportvoorzieningen ................................................................................................. 20 Algemeen....................................................................................................................................... 20 Buitensportvoorzieningen .............................................................................................................

20 Binnensportvoorzieningen ............................................................................................................ 21 Kwaliteit ......................................................................................................................................... 22 Gebruik .......................................................................................................................................... 22 Ontwikkelingen en nieuwbouw..................................................................................................... 23 Tarieven en overeenkomsten........................................................................................................ 23 Vitale en toekomstbestendige sportparken .................................................................................. 23 Vervolg............................................................................................................................................... 24 Herijken subsidies, tarieven en huurvoorwaarden ............................................................................... 24 Gewenste toekomstige situatie......................................................................................................... 25 Relevante ontwikkelingen .................................................................................................................

25 Conclusie en adviezen voor subsidies ............................................................................................... 27 Fasering ................................................................................................................................................. 28 Bijlagen .................................................................................................................................................. 28

Pagina 2 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap

Inleiding Sport en bewegen is een belangrijk onderdeel van een gezonde leefstijl. Het draagt bij aan de fysieke en mentale gezondheid van inwoners. Het beleidsterrein sport heeft een ruimtelijke (accommodaties, voorzieningen in de openbare ruimte) en een sociale (gezondheid, meedoen) kant. Ook al is sport geen wettelijke taak, de gemeente ziet wel een duidelijke functie van sport en bewegen om het geluk en de gezondheid van inwoners te bevorderen. Daarom wil de gemeente Aalten zoveel mogelijk mensen in beweging laten komen. 1.1 Aanleiding In het door de raad vastgestelde uitvoeringsprogramma voor de periode 2022 – 2026 staat beschreven dat de gemeente Aalten het belang van sporten en bewegen inzien zoals hierboven geformuleerd. Hierom staat beschreven bij punt 5b dat er een startnotitie opgesteld dient te worden voor het actualiseren van het sportbeleid. Sport en bewegen is immers een heel belangrijk middel voor preventie en gezondheid, als gemeente moeten we zorgen dat we dit middel optimaal blijven benutten. Deze startnotitie zou een opsomming moeten bevatten van de belangrijke onderdelen/speerpunten rondom het sportbeleid en een fasering wanneer deze opgepakt dienen te worden. Dit heeft geleid tot de startnotitie actualisatie sportbeleid die in mei 2023 door de raad is vastgesteld. In deze notitie zijn een tiental uitgangspunten geformuleerd, zie hiervoor figuur 1.

Deze uitgangspunten vormen de visie waarop het sportbeleid van Aalten gestoeld moet zijn. Enkele van deze stellingen worden gezien als de normen en waarden die het kader vormen waarmee men in de gemeente Aalten het sportbeleid zou moeten maken en uitvoeren. Dit zijn de uitgangspunten 1, 2, 3, en 5 zoals in figuur 1 te zien is. Bij andere uitgangspunten wordt duidelijk dat hierin een actie vereist is: er zijn maatregelen nodig om te komen tot de gewenste uitgangssituatie voor actualisatie van het sportbeleid. De punten 4, 6, 7, 8, 9 en 10 zijn deze actielijnen. Waarom er op elk van deze punten actie vereist is en op welke manier dit het beste aangevlogen kan worden, wordt in deze notitie uitgewerkt. Hierbij wordt per deelonderwerp ingegaan op de probleemstelling en gewenste maatregelen. Deze deelonderwerpen zijn als volgt: • • • • •

Positionering verenigingsondersteuning en Vitaal BAD (6 en 7) Bewegen en sport in de omgevingsvisie (4) Situatieschets en behoefte t.a.v. sportvoorzieningen (9) Herijken subsidies, tarieven en huurvoorwaarden (8) Visie op zwemwater en zwembaden (10)

Dit zijn tevens de onderwerpen die genoemd zijn in de fasering als advies voor het vervolg op de startnotitie. Voor de eerste vier punten wordt in deze nota een advies geformuleerd voor het gewenste vervolg en proces. De raad heeft in januari de startnotitie Toekomstvisie zwembaden vastgesteld. Hierin wordt een aantal uitgangspunten beschreven die de basis vormen voor de verdere ontwikkeling van de visie. Hierin wordt ook de aansluiting bij het sportbeleid beschreven. Hiervoor is een projectgroep Toekomstvisie zwembaden gestart. Deze gemeentelijke projectgroep pakt het opstellen van de visie op. Hiervoor wordt op het moment van schrijven gesprekken gevoerd om een onderzoek te starten naar de staat van de zwembaden en het zwemwater. Daarnaast zal ook de gebruikersbehoefte in kaart worden gebracht. Het streven is om in 2025 een advies te kunnen opleveren op basis van scenario’s. Ook werken op het moment van schrijven de betrokken ambtenaren van het sociaal domein, financiën en communicatie samen om tot een plan van aanpak voor Vitaal BAD te komen omdat dit verder gaat dan verenigingsondersteuning alleen.

Pagina 3 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap

Figuur 1: Uitgangspunten van de actualisatie van het sportbeleid

Pagina 4 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap

Inkadering in beleidscontext Deze adviesnota kan worden gezien als een vervolgstap op de startnotitie van mei 2023, echter dient deze te worden gezien in een brede beleidscontext. In de startnotitie is toelichting gegeven op de volgende beleidsstukken die context bieden voor deze adviesnota: -Zo persoonlijk mogelijk blijven meedoen in Aalten: nota sociaal domein -Lokale aanpak Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) -Brede Regeling Combinatiefuncties 2023-2026 -Een warm BAD voor cultuur Bovengenoemde documenten staan dus beschreven in de startnotitie. De volgende beleidsstukken vragen meer toelichting. 2.1 Beweeg- sport- en leefstijlakkoord ‘Iedereen beweegt mee’ 2023-2026 Deze nota gaat in op de hierboven genoemde uitgangspunten in figuur 1, nummers 4, 6, 7, 8, 9 waar actie op vereist is. De stimuleringskant van het sportbeleid is belegd en vastgesteld in het lokaal Beweeg-Sport- en Leefstijlakkoord ‘Iedereen beweegt mee’ 2023 -2026 (BSL-akkoord), dat is samengesteld met de belangrijke partners rondom sporten en bewegen in onze gemeente. Dat zijn de verenigingen, maatschappelijke organisaties, commerciële aanbieders, scholen, kinderopvang en de Sociale Raad. Het betreft een aanscherping van het Sportakkoord I, er zijn tevens nieuwe partners aangesloten. Het BSL-akkoord geeft invulling aan de lokale uitvoering van de sportstimulering aan de hand van de volgende thema’s: • • • • •

Inclusie en diversiteit in de sport Sociaal veilige vereniging Vitale sport/cultuuraanbieders Vaardig in bewegen Ruimte voor sport en bewegen en cultuur

De kracht van het Beweeg-Sport- en Leefstijlakkoord is dat er samen met alle belangrijke lokale partners inkleuring is gegeven aan bovengenoemde thema’s en zodoende een breed gedragen stuk en zienswijze is. De betrokken partijen geven ook gezamenlijk uitvoering aan het BSL-akkoord. Op 23 november 2023 is dit opnieuw bekrachtigd tijdens de verenigingsavond in ’t Grachthuys in Bredevoort, waar de 40 aanwezige sport- cultuur- en belangenverenigingen hun handtekening hebben gezet op de praatplaat van het Beweeg-Sport- en Leefstijlakkoord.

Pagina 5 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap

Figuur 2 het ondertekende Beweeg- sport- en leefstijlakkoord ‘Iedereen beweegt mee’ 2023-2026

2.2 Visie op vrijwillige inzet: ‘Iedereen is een Naober!’ De visie op vrijwillige inzet ‘Iedereen is een Naober!’ is nieuw beleid dat in september 2024 is vastgesteld en vormt een aanvulling op de beleidscontext waarin deze adviesnota gezien moet worden. De gemeente Aalten heeft in samenspraak met Stichting Figulus Welzijn wel uitgangspunten c.q. doelstellingen geformuleerd op het gebied van vrijwilligerswerk maar er lag nog geen nog geen specifieke gemeentelijke visie op vrijwilligers. Vrijwillige inzet is van groot belang omdat het bijdraagt aan zowel de persoonlijke ontwikkeling als aan het vormgeven van een prettige leefomgeving en sterke sociale basis waarbij inwoners zorgdragen voor elkaar. De huidige tijd en ontwikkelingen vragen een verandering van de kijk op inzet van vrijwilligers, organisaties en verenigingen. Dit heeft te maken met de dubbele vergrijzing in onze regio, de toenemende individualisering van de samenleving en de terugloop in het percentage vrijwilligers. 1 Hierop heeft de gemeente Aalten ingespeeld door een visie op te stellen op vrijwilligers zodat vrijwillige inzet in de toekomst duurzaam blijft en alle betrokken organisaties en partners weten wat er van hen wordt verwacht en wat zij van de gemeente kunnen verwachten. Het streven is om balans in de driehoek te krijgen zoals in figuur 3.

1 Vrijwilligerswerk - Kompas Volksgezondheid Noord- en Oost-Gelderland (kvnog.nl)

Pagina 6 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap

Figuur 3 Balans in de driehoek van vrijwilligerswerk

Positionering verenigingsondersteuning In de nota sociaal domein en het uitvoeringsprogramma van de raad staat beschreven dat verenigingen een belangrijk onderdeel vormen van de sociale basis en het sociaal netwerk van inwoners. Het verenigingsleven is in de gemeente Aalten relatief groot in verhouding tot de landelijke situatie: de gemeente telt 77 sportverenigingen, 87 culturele verenigingen en 10 belangenverenigingen. 32% van de inwoners van de gemeente Aalten is lid van een sportvereniging ten opzichte van 24% van het landelijk gemiddelde. 2 Het verenigingsleven levert in onze gemeente daarom een belangrijke bijdrage aan de fysieke en mentale gezondheid van inwoners. Er wordt door o.a. bonden en de overheid een steeds groter beroep gedaan op verenigingen, echter komen laatstgenoemden tegenwoordig voor steeds meer uitdagingen te staan. Denk aan een terugloop van (jeugd)leden, moeilijk te vervullen bestuursfuncties, stijgende kosten en bovenal een steeds groter tekort aan vrijwilligers. Het is zodoende van essentieel belang dat de gemeente verenigingen ondersteunt bij de uitvoering van hun maatschappelijke taken. Daarom wordt ook in het lokaal beweeg- sport- en leefstijlakkoord en Plan Talent ingezet op verenigingsondersteuning.

Relevante ontwikkelingen Plan Talent De functie van verenigingsondersteuner is in 2019 in het leven geroepen in het kader van het raadsprogramma 2018 – 2022 en valt onder de taken van één van de twee Talentverbinders van Plan Talent. In Plan Talent worden sport, bewegen, kunst en cultuur met het sociaal domein verbonden en ontstaat een sterke en vitale sociale basis waarin iedereen kan meedoen. Figulus Welzijn is formeel de werkgever van de Talentverbinders, ze worden functioneel aangestuurd door de Stuurgroep Plan Talent. In 2019 heeft de raad besloten om in het toenmalige Plan Talent de functie van Talentverbinder uit te breiden en te verbreden, in die zin dat de taken van verenigingsondersteuning worden toegevoegd aan de functie. De bedoeling van deze extra functie was nadrukkelijk niet om taken als het penningmeesterschap of de ledenadministratie te vervangen: verenigingen zijn zelf verantwoordelijk voor hun eigen bestaansrecht. De Talentverbinders zorgen voor de verbinding tussen partijen. De Talentverbinder met verenigingsondersteuning in het takenpakket (Talentverbinder 2) heeft daarom de volgende taken:

•

Verbreding functie talentverbinder voor wat betreft het duurzaam versterken en innoveren van het sport- en beweeg aanbod. Lokale verbindingen tot stand brengen en uitbouwen.

2 Aalten – maatschappelijke waarden van sport en bewegen, factsheet oktober 2022, Kenniscentrum Sport en

Bewegen

Pagina 7 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap

• • •

Inzet op het gebied van cultuur voor het vergroten van cultuurparticipatie van jongeren, ouderen en groepen voor wie kunst– en cultuurdeelname niet vanzelfsprekend is. Ontwikkelen, uitvoeren en borgen van de maatschappelijke taken op het gebied van sport en cultuur zoals bijvoorbeeld het ondersteunen van hybride leren. Ondersteunen en begeleiden van verenigingen bij financiële-, bestuurlijk- en organisatorische vragen en het aanjagen en verbinden van projecten op het gebied van sport en cultuur van deze verenigingen.

Plan Talent is voor de periode 2022 – 2025 gecontinueerd waarbij gekozen is voor de structurele inzet van twee Talentverbinders. Voor verenigingsondersteuning is vanuit de gemeente jaarlijks structureel €35.000 geraamd, deze middelen vallen binnen Plan Talent. De Talentverbinders hebben samen een algemeen werkbudget van €15.000 om activiteiten te organiseren, dit budget staat los van de eerdergenoemde €35.000. Het werkbudget is niet alleen bedoeld voor het ondersteunen van verenigingen maar ook voor het organiseren van projecten en bijeenkomsten die dit niet als specifiek doel hebben: het ondersteunen van verenigingen is immers een gedeelte van het takenpakket van Talentverbinder 2. Daarnaast dient uit dit werkbudget ook boekhoudkosten, hostingskosten en andere doorgaande posten betaald te worden waardoor er relatief weinig overblijft voor het organiseren van projecten of bijeenkomsten. De beide Talentverbinders geven aan dat de huidige taakverdeling efficiënt werkt: Talentverbinder 1 houdt zich voornamelijk bezig met (culturele) projecten en het Meedoenpact, Talentverbinder 2 is er voor de activiteiten rondom sport en bewegen en is tevens contactpersoon voor alle verenigingen. Dat er één aanspreekpunt voor verenigingsondersteuning is wordt zowel door de verenigingen als de Talentverbinder zelf als prettig en helder ervaren.

Ook wordt de ondersteuning vanuit Achterhoek in Beweging als meerwaarde ervaren door Talentverbinder 2 omdat er zo snel geschakeld kan worden met de regio en van deze kennis en kunde gebruik gemaakt kan worden. Het is hierbij wel van belang dat regionale afspraken goed afgestemd worden met de lokale uitvoerende laag omdat deze laag achter de plannen moet staan om ze goed bij de lokale partners te kunnen overbrengen en uitvoeren. Goede afstemming komt uiteindelijk ook de regionale ondersteuning aan de uitvoerders ten goede. De Talentverbinders en stuurgroep zien dat verenigingsondersteuning binnen het huidige Plan Talent nog onvoldoende scherp is ingestoken. Ook de accenten in de verenigingsondersteuning en de precieze overlap met de andere taken zijn niet helder. Wel deelt de stuurgroep de visie van de gemeente dat verenigingen zelf de regie hebben en verantwoordelijk zijn voor hun eigen bestaansrecht en dat de verenigingsondersteuning er dus niet is voor het (deels) overnemen van bestuurs- of andere vrijwilligerstaken. De ondersteuner draait alleen mee in projecten wanneer dit van meerwaarde is voor de doelstellingen van Plan Talent, namelijk het ontstaan van verbindingen. De functie van Talentverbinder 2 is in 2020 tijdens corona opgestart, in deze periode konden veel activiteiten en projecten van verenigingen door toen geldende restricties geen doorgang vinden.

Nu de verenigingen inmiddels al meer dan 2,5 jaar weer hun reguliere trainingen, bijeenkomsten en evenementen kunnen organiseren is de vraag naar ondersteuning, kennis en kunde sterk toegenomen tot een punt dat dit in gedrang dreigt te komen met de andere taken van de Talentverbinder. Ook levert dit spanning op tussen de in beginsel coördinerende taak van de Talentverbinder en de behoeftevraag van verenigingen naar praktische uitvoeringskracht. Zodoende is het des te meer van belang om in samenspraak met de stuurgroep Plan Talent heel helder te krijgen wat men verstaat onder het ondersteunen van verenigingen, en of deze ambitie past binnen de uren die hiervoor geraamd zijn. Beweeg- Sport- en Leefstijlakkoord In het lokaal Beweeg- Sport- en Leefstijlakkoord ‘Iedereen beweegt mee’ 2023 – 2026 wordt ook de belangrijke rol van verenigingen in de sociale basis onderstreept en zodoende de nadruk gelegd op de ondersteuning hiervan. In het kader van dit BSL-akkoord is zodoende de micro-impulsenregeling in het leven geroepen. Verenigingen kunnen een beroep doen op de regeling voor projecten en initiatieven die die bijdragen aan het vergroten van de vitaliteit (in brede zin van het woord) van de inwoners van de gemeente Aalten en aan de eerdergenoemde thema’s van het BSL-akkoord.

De afgelopen periode zijn er door de Talentverbinder, de Aaltense Uitdaging, de gemeente Aalten en de stuurgroep van het BSL-akkoord ook periodiek bijeenkomsten en inloop- en/of informatiemiddagen/avonden georganiseerd voor alle verenigingen in de gemeente. Tijdens deze

Pagina 8 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap

momenten is informatie op verschillende manieren gedeeld, feedback en input gevraagd van verenigingen, workshops gehouden en de kans gegeven om informeel te netwerken. De aanwezige verenigingen geven aan dat ze deze bijeenkomsten als prettig en zinvol ervaren omdat de verschillende manieren van ondersteuning gevoelsmatig meer dichtbij en benaderbaar worden en door de netwerkfunctie ook meer de mogelijkheid wordt geboden voor onderlinge samenwerking en verbinding. Ondersteuningsteam Oost-Achterhoek Ook het Ondersteuningsteam Oost Achterhoek (OT) biedt in samenspraak met de verenigingsondersteuner specifieke hulp en informatie voor verenigingen. Het OT is elf jaar geleden begonnen als samenwerkingsverband tussen de gemeenten Aalten, Oost-Gelre en Winterswijk. Het OT is bedoeld ter ondersteuning van kinderen en jongeren van 0 tot 23 jaar en hun ouders/verzorgers. Kinderen gaan naar een vereniging voor ontspanning en plezier, het OT ziet hierbij de valkuil dat er ook daar gekeken worden naar kind en gedrag in plaats van dat de focus ligt op plezier en ontspanning. Zodoende is de insteek om vooral ondersteuning te bieden aan het kader en hen te helpen bij hun pedagogische rol en problemen waar ze daarbij tegenaan lopen.

Verenigingen kunnen zelf contact zoeken met het OT om te sparren over bepaalde problematiek, het OT maakt hierbij geen onderdeel uit van de bestaande structuur in een vereniging. Samen met de verenigingsondersteuner wordt gekeken hoe het OT zo goed mogelijk kan aansluiten op de behoeftes en wensen van verenigingen. Sociaal veilig verenigingsklimaat In het nationaal werkplan Sportakkoord II staan zes thema’s met opgaven beschreven die uitvoering moeten geven aan de ambities van het Hoofdlijnen Sportakkoord II. Een van deze thema’s luidt ‘Sociaal veilige sport’. Ook vanuit de NOC*NSF en verschillende sportbonden worden verenigingen steeds meer gestimuleerd om aandacht te geven aan sociale veiligheid. Iedereen moet in een veilige en prettige omgeving kunnen sporten, hier hoort grensoverschrijdend gedrag simpelweg niet bij. Daarnaast is een sociaal veilige club ook een leuke club waar iedereen zich thuis voelt. Om een sociaal veilig klimaat te kunnen bieden heeft de georganiseerde sport vier simpele maar effectieve basiseisen opgesteld, de zogeheten vier V’s van veiligheid: • • • •

Verenigingsbrede gedragscode Vertrouwenscontactpersoon op de club (VCP) Verklaring Omtrent het Gedrag voor vrijwilligers Vakkundig geschoolde trainer-coaches

Door het implementeren van deze basiseisen wordt er onnodig risico uitgesloten en wordt er zorg gedragen voor belangrijke randvoorwaarden rondom preventie van grensoverschrijdend gedrag. Om samen te kunnen werken op dit thema hebben de Achterhoekse gemeenten via Achterhoek in Beweging een regionaal plan van aanpak ‘Sociaal veilige sport regio Achterhoek’ opgesteld. Dit plan biedt de verschillende gemeenten handvaten om dezelfde grondhouding aan te nemen als het gaat om het stimuleren en ondersteunen van sportverenigingen voor het implementeren van de vier V’s en kunnen de gemeenten hierin samen optreden. Hierbij is ruimte voor lokale invulling van dit plan. De gemeente Aalten kiest ervoor om niet alleen sportaanbieders maar alle verenigingen te ondersteunen bij het aanjagen van een sociaal veilig klimaat. Cultuur- en belangenverenigingen vormen tenslotte net zo’n belangrijk onderdeel van de sociale basis als sportclubs. Hiervoor is gestart met een lokaal communicatieplan. Aan verenigingen die voldoen aan de eisen worden vaantjes uitgereikt en op verenigingsavonden zal ook aandacht zijn voor dit onderwerp en hoe men de ondersteuning vanuit de gemeente kan inschakelen. Daarnaast wordt er gekeken naar de mogelijkheid voor het creëren van een centrale VCP via Figulus voor verengingen die net te klein zijn om er zelf één te kunnen aanstellen.

Regionale clubondersteuning van Achterhoek in Beweging Acht Achterhoekse gemeenten werken sinds 2014 samen op het gebied van sport via stichting Achterhoek in Beweging. In 2024 is hier Lochem bijgekomen. Samen met betrokken partners in zorg, onderwijs, cultuur, bedrijfsleven en sport wordt binnen dit platform de kracht van bewegen en een gezonde leefstijl (met sport als katalysator) in de Achterhoek centraal gesteld. Sinds 2023 is vanuit die

Pagina 9 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap

organisatie het coördinatiepunt clubondersteuning Achterhoek in het leven geroepen. Dit ondersteuningspunt, een initiatief van de acht samenwerkende gemeenten van Achterhoek in Beweging en zeven nationale sportbonden, is bedoeld als backoffice voor de lokale uitvoeringslaag in iedere gemeente. Dit is van belang om de vraag en kwaliteit van clubondersteuning te waarborgen en aan de vraag te kunnen voldoen. Hoe meer aandacht er gegeven wordt aan clubondersteuning, hoe meer vraag er komt vanuit het verenigingslandschap. De thema’s van clubondersteuning zijn als volgt: • • • • • •

Besturen met impact: nieuwe wijze van besturen van sportclub in deze huidige tijd Sociale veiligheid bij de sportclubs Kwaliteit kaderleden versterken Sportclubs begeleiden bij open club-gedachten Investeren en begeleiden van vitale sportparken in de gemeente Ondersteunen en begeleiden van verenigingen bij het maken van verbindingen met onderwijs, zorg en bedrijfsleven

‘Iedereen is een Naober!’ In de visie op vrijwillige inzet ‘Iedereen is een Naober!’ wordt onderscheid gemaakt tussen drie soorten vrijwilligers: • • •

Zinvolle daginvulling: participatie en meedoen Ondersteuning van kwetsbare inwoners: zorgvrijwilligers Middel voor vitale verenigingen en sociale basis: Naoberschap

In de visie wordt in het kader van vitale verenigingen en de sociale basis ook ingegaan op de verenigingsondersteuning en geadviseerd om deze dichter te positioneren bij het VrijwilligersServicepunt (VSP) om zo verenigingen beter te ondersteunen in het begeleiden van vrijwilligers en de verschillende matches blijvend te kunnen monitoren. Het mes snijdt in dit advies aan twee kanten: enerzijds worden inwoners geholpen in het klimmen op de participatieladder en anderzijds worden verenigingen geholpen met extra handjes, wat hard nodig is omdat het binden en boeien van vrijwilligers zoals gezegd de grootste uitdaging is voor veel verenigingen. Als gemeente dichten we een grote waarde en rol toe aan deze verenigingen, maar dan moet hun vrijwilligersbestand hierop wel ingericht kunnen worden. Ook kunnen vrijwilligers via Laborijn door de intensievere begeleiding wellicht sneller klimmen op de participatieladder (figuur 3) naar betaald werk, net zoals Simpel Switchen de switch tussen dagbesteding met begeleiding vanuit de Wlz naar (onbetaald) werk vanuit de P-wet en weer terug soepeler en makkelijker maakt.

Figuur 4 Participatieladder (bron: bright group)

Uit de visie op vrijwilligers komt de ambitie naar voren om de vrijwilligersondersteuning te intensiveren zodat er meer ruimte komt voor het zien en opmerken van de kwaliteiten en talenten van elke

Pagina 10 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap

inwoner/vrijwilliger, het matchen van deze vrijwilligers met een vereniging en het blijvend kunnen monitoren en begeleiden van deze matches. Daarnaast wordt ook de verenigingsondersteuning dichter gepositioneerd bij het VSP, op deze manier kan het VSP beter gebruik maken van de signalerende functie van de verenigingsondersteuner om vervolgens de vrijwilliger met een vereniging te matchen en deze match te begeleiden. Vitaal BAD Momenteel is de verenigingsondersteuning dichtbij Vitaal BAD gepositioneerd: dit is momenteel het platform voor het kenbaar maken van het aanbod van sport- en cultuuraanbieders in onze gemeente. Daarnaast kunnen verenigingen er relevante informatie vinden zoals hoe men de microimpulsenregeling aanvraagt en vraag en aanbod van vrijwilligerswerk. Ook krijgen verenigingen maandelijks vanuit de verenigingsondersteuner de Vitaal BAD nieuwsbrief met nieuws en aankondigingen die voor hen relevant zijn. Vitaal BAD is een website, waarbij BAD staat voor Bredevoort, Aalten, Dinxperlo. Deze website is door de Talentverbinders in de coronaperiode in 2021 in het leven geroepen om het aanbod van verenigingen inzichtelijk te kunnen maken en behouden. Inmiddels wordt in veel gemeentelijke beleidsstukken een steeds grotere rol toegedicht aan Vitaal BAD als platformfunctie.

In de uitvoeringsnota Sociaal Domein wordt Vitaal BAD beschreven als platform om alle inwoners van Aalten te bereiken en mee te kunnen laten doen in de samenleving. Inhoudelijk zijn er de volgende wensen benoemd in de uitvoeringsnota Sociaal Domein: • Overzicht van alle activiteiten • Aanbod van zorg en ondersteuning • Vrijwilligersvacatures • Vrijwilligersservicepunt • Financiële ondersteuning / armoederegeling • Bemiddeling • Verenigingsloket • Mentale gezondheid • Armoederegeling Ook in het lokale plan van aanpak GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord) wordt VitaalBAD genoemd en in het kader van een gezonde en sterke sociale omgeving de wens uitgesproken om het digitale en fysiek bereik van het platform te vergroten. In de huidige situatie lukt het de organisaties via Vitaal BAD onvoldoende de beoogde doelgroepen te bereiken en vinden de inwoners de aangeboden activiteiten en contacten niet direct via de website. Dit heeft verschillende redenen; redenen betreffende het communicatiemiddel zelf, maar ook de veranderde en wisselende behoeften van de doelgroepen van inwoners en organisaties. De juiste informatie is onvoldoende vindbaar of toegankelijk.

In de gewenste situatie wordt het platform effectiever ingezet voor en door alle partijen onder andere door Figulus Welzijn, de gehandicaptenzorg, de gemeente, het onderwijs, stichtingen en verenigingen en verschillende andere partijen die hun doelgroepen gemakkelijk willen bereiken, betrekken en aanzetten tot actie. Hiervoor is de juiste communicatie op de juiste manier via het juiste kanaal een essentiële voorwaarde. Op het moment van schrijven van deze nota wordt door de gemeente onderzocht aan welke wensen Vitaal BAD.nl zou moeten voldoen en welke voorwaarden en (financiële) kaders hierbij horen.

Gewenste toekomstige situatie Verenigingen hebben zelf de regie en verantwoordelijkheid over hun activiteiten, maar worden voor de uitvoering van hun maatschappelijke rol zo optimaal mogelijk ondersteund. Deze ondersteuning bestaat uit de Aaltense Uitdaging, gemeentelijke subsidies, het Vrijwilligers Service Punt, Achterhoek in Beweging, het beweeg- sport- en leefstijlakkoord en de Talentverbinders. Het eerste aanspreekpunt voor verenigingen is de Talentverbinder die ook verenigingsondersteuning in de portefeuille heeft. De verenigingen weten de ondersteuningsmogelijkheden en elkaar uitstekend te vinden en de lijntjes onderling zijn kort en hecht.

Pagina 11 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap

Adviezen en maatregelen Gemeentelijke rol De gemeente neemt een proactieve rol in voor het verbinden van verenigingen door het faciliteren en organiseren van structurele bijeenkomsten, overleggen en inloopmiddagen om in gezamenlijkheid verenigingsoverstijgende c.q. generieke zorgen én kansen aan te pakken. Ook faciliteert de gemeente actief samenwerking door bijvoorbeeld fusietrajecten te (laten) begeleiden. Hierbij is de gemeente een gelijkwaardige partner van het verenigingsleven. Om deze rol zo effectief mogelijk te kunnen oppakken werkt de gemeente samen met de Talentverbinders, de Aaltense Uitdaging en de stuurgroep van het Beweeg- Sport en Leefstijlakkoord. In de huidige situatie pakt de gemeente ook al een actieve rol op en wordt er altijd een luisterend oor geboden aan het verenigingsleven. Met deze uitleg van de gemeentelijke rol maken we echter scherper wat we hieronder verstaan en wordt de wens uitgesproken deze rol voor de toekomst te intensiveren om een duurzame samenwerking te kunnen waarborgen. Continue dialoog met het verenigingsleven De continue dialoog met het verenigingsleven is van vitaal belang om te kunnen blijven peilen wat er speelt en of de ondersteuning nog voldoende hierop aansluit. Bijeenkomsten zoals de verenigingsavonden en inloopmiddagen faciliteren deze dialoog.

Deze bijeenkomsten gericht op alle verenigingen die in de gemeente Aalten actief zijn, vervullen daarnaast ook een netwerkfunctie waarin ook de ruimte wordt geboden voor het tot stand brengen van nieuwe samenwerkingen en contacten tussen verenigingen zelf. Daarnaast worden periodiek ook één op één (informele) gesprekken tussen de verenigingsondersteuner, de gemeente en de verenigingen georganiseerd om op een laagdrempelig niveau op de hoogte te blijven van wat er in de vereniging speelt. Afstemming Plan Talent en aanscherping takenpakket verenigingsondersteuner Om de ambities omtrent vereningsondersteuning en de precieze taken en tijdsinvestering van de verenigingsondersteuner scherper te krijgen, is het belangrijk dat er goede afspraken gemaakt worden met de stuurgroep. Deze afspraken zullen samen met de stuurgroep Plan Talent en de gemeente worden gemaakt tijdens het herijkingsproces van Plan Talent vanaf 2025. Hierbij moet er ook oog zijn voor de veranderende behoefte van verenigingen en bekeken worden op welke onderwerpen en accenten ingezet zou moeten worden. Uitgangspunt is het in balans brengen van de draaglast en draagkracht van verenigingen. Hiervoor is intensiever contact tussen de gemeente en de stuurgroep Plan Talent een vereiste.

Positionering verenigingsondersteuning en VSP Zoals in de nota ‘Iedereen is een Naober!’ wordt geadviseerd, dient de verenigingsondersteuning dichter bij het VSP te worden gepositioneerd. Het binden en boeien van vrijwilligers is voor de meeste verenigingen immers de meest urgente uitdaging. Hoe de ondersteuning zich verhoudt tot Vitaal Bad is afhankelijk van wat er uit het nieuw te schrijven beleid op Vitaal BAD komt. Contact en ondersteuning vanuit Achterhoek in Beweging verloopt in eerste instantie via de verenigingsondersteuner. Rol en functie Achterhoek in Beweging Het coördinatiepunt clubondersteuning van Achterhoek in Beweging is bedoeld als backoffice en dient ook als zodanig gezien te worden. Deze functie is van grote meerwaarde voor de lokale uitvoerende laag. Hierbij is van belang om het contact tussen de bestuurlijke, ambtelijke en uitvoerende laag middels driehoeksoverleggen te borgen om zo de regionale samenwerking en ondersteuning te optimaliseren. Hiermee kan blijvend uitvoering gegeven worden aan het streven: ‘Regionaal samenwerken, lokaal uitvoeren’.

Pagina 12 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap

Bewegen en sport in de omgevingsvisie/openbare ruimte Relevante ontwikkelingen Sporten en bewegen in de openbare ruimte Inwoners van de gemeente Aalten kunnen voor sporten en bewegen terecht in de daarvoor aangewezen voorzieningen zoals sporthallen, sportparken en speeltuinen. Maar ook de openbare ruimte wordt steeds meer benut voor sport en bewegen. Dit is niet alleen lokaal maar ook een landelijke trend.3 Daarom is het van belang om de openbare ruimte hierop in te richten. Hoe de gemeente aangewezen sportvoorzieningen toekomstbestendig wil maken komt terug in deze adviesnota onder het onderdeel behoefteonderzoek sportvoorzieningen. In deze paragraaf wordt ingegaan op de ontwikkeling van sport en bewegen in de openbare ruimte. Om sporten en bewegen voor inwoners zo goed en laagdrempelig mogelijk te kunnen faciliteren, is het noodzakelijk dat de openbare ruimte dit ook stimuleert. Meer dan de helft van de inwoners in de gemeente Aalten doet aan een vorm van sporten en bewegen in ongeorganiseerd verband in de openbare ruimte en na corona is dit percentage alleen maar toegenomen.4 Inwoners maken steeds meer gebruik van de openbare ruimte voor hun sport- en/of beweegactiviteit en het is zodoende van belang dat de omgeving uitnodigt tot bewegen of hier tenminste optimaal op ingericht is.

Daarnaast blijkt uit de ronde langs sportverenigingen die in Q1 en Q2 van 2023 gedaan is dat sommige verenigingen die in de openbare ruimte (deels) hun activiteiten uitvoeren hierbij soms uitdagingen tegenkomen. Denk aan het aanvragen van vergunningen en bereikbaarheid van fiets- en wandelpaden. Ook scoort de gemeente Aalten qua beweegvriendelijke leefomgeving onder het Nederlands gemiddelde.5 Een goede afstemming tussen het sportbeleid en het ruimtelijk domein is daarom van groot belang. In de nieuwe omgevingswet die per 1 januari 2024 van kracht is gegaan, wordt dit gefaciliteerd. Hierbij bepaalt echter het proces voor de totstandkoming van de omgevingsvisie of sporten en bewegen hierin voldoende geborgd is. De Omgevingswet heeft veel impact op vrijwel alle aspecten van het fysieke domein en moet zodoende goed doordacht zijn. Na zevenmaal uitstel is in januari 2024 de wet van start gegaan. Het betreft een overkoepelende wet die een andere manier van werken van het fysieke domein vraagt. De lokale regels worden hierbij tegen het licht gehouden. Het is belangrijk om het verschil tussen de omgevingswet en de omgevingsvisie duidelijk te maken: de omgevingsvisie is één van zes kerninstrumenten voor de uitvoering van de Omgevingswet.

Tot dusver gingen beleidsnota’s en visies over een gedeelte van de leefomgeving, met de nieuwe wet wordt de ontwikkeling naar een integraal geheel ingezet. De omgevingsvisie moet gebiedsgericht en integraal zijn en de leidraad gaan vormen voor initiatieven. Per 1 januari 2024 krijgen gemeenten drie jaar de tijd om deze visie op te stellen. Mobiliteitsvisie Door meer samenwerking tussen het ruimtelijk en het sociaal domein bij onder andere de totstandkoming van de omgevingsvisie, groeit het besef bij het ruimtelijk domein dat integratie van sociale aspecten in beleidsvorming cruciaal is om dit af te stemmen op de behoefte van inwoners. Dit komt naar voren in de op handen zijnde mobiliteitsvisie om het verkeersbeleid te herijken. De gemeente verstrekt natuurlijk al op maat hulpmiddelen om de mobiliteit te vergroten. Daarnaast is er een hulpmiddelenpool, beheerd door Figulus Welzijn, waarvan de inwoners kosteloos gebruik kunnen maken. Echter is er nog veel te winnen om mobiliteit te bevorderen. Daarom is het wenselijk dat het sociaal domein bij deze plannen betrokken wordt.

3 Sporten en bewegen in de openbare ruimte, jaarrapport 2023, Mulier Instituut: Sporten en bewegen in de

openbare ruimte (kennisbanksportenbewegen.nl) 4 Deze conclusie komt uit een vergelijking van twee uitvragen van U Spreekt uit 2019 en 2024 over het sport- en beweeggedrag van inwoners, specifiek in de openbare ruimte. Zo gaf in 2019 79% van de mensen die hardlopen aan dit te doen in ongeorganiseerd verband in de openbare ruimte, in 2024 was dit percentage 83%. Voor wielrennen steeg dit percentage van 52% naar 93%. Een samenvatting van de enquêtes vindt men op: Resultaten (uspreekt.nl) 5 Aalten – maatschappelijke waarden van sport en bewegen, factsheet oktober 2022, Kenniscentrum Sport en Bewegen

Pagina 13 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap Uitvraag U Spreekt – sport en bewegen in de openbare ruimte Om een goed beeld te krijgen van de huidige behoeftes van inwoners is er in februari 2024 via U Spreekt een uitvraag uitgezet over sporten en bewegen in de openbare ruimte. Deelnemers zijn onder andere bevraagd over hun beweegactiviteiten en hoe zij de kwaliteit van de openbare voorzieningen ervaren. In totaal hebben 802 mensen de enquête ingevuld: 679 leden van inwonerpanel U Spreekt en 123 mensen via de open link die gedeeld is op de sociale media van de gemeente Aalten. Hiermee kunnen met een betrouwbaarheid van 95% uitspraken gedaan worden over de populatie. Een samenvatting van de resultaten van het onderzoek vindt men terug in de rapportage (bijlage 3) Om te bewegen en/of sporten in de gemeente, wordt er vooral regelmatig gebruik gemaakt van wandel- en fietspaden buiten de bebouwde kom, wandelpaden binnen de bebouwde kom en bos(paden). Over het algemeen vinden deelnemers dat er (ruim) voldoende mogelijkheden zijn in de gemeente om te kunnen sporten en/of bewegen. Met name bij ruiterpaden en mountainbikeroutes zijn er verbeteringen mogelijk. Er zijn daarnaast (ruim) voldoende sporthallen, sportparken en gymzalen in de gemeente volgens de deelnemers van het onderzoek. De uitslag wordt meegenomen in de leefomgevingsfoto en verdere voorbereiding op de omgevingsvisie.

Gewenste toekomstige situatie Sporten en bewegen vormt een integraal onderdeel van de omgevingsvisie en andere ruimtelijke beleidsstukken. Een beweegvriendelijke omgeving wordt in verhouding gezien tot de andere factoren die van invloed zijn op de leefomgeving, zoals biodiversiteit, verkeersveiligheid, klimaatadaptatie (hittestress) en de luchtkwaliteit. De openbare ruimte is een inclusieve leefomgeving die mensen faciliteert, stimuleert en uitdaagt om te bewegen, spelen, sporten en ontmoeten.

Proces omgevingsvisie in relatie tot sport In de gemeente Aalten was vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet al een plan van aanpak gemaakt om te komen tot een breed gedragen omgevingsvisie. De eerste stap voor het opstellen van de omgevingsvisie is een leefomgevingsfoto. Deze ‘foto’ dient als nulmeting voor alle 26 criteria die van invloed zijn op de leefomgeving. Hoe is het met elk van deze aspecten gesteld en wat is nodig om tot de gewenste situatie te komen? Voor elk aspect is de verantwoordelijke beleidsmedewerker aan zet geweest om hiervoor data en informatie aan te leveren. Voor het aspect ‘beweegvriendelijke leefomgeving is de volgende data aangeleverd: •

De rapportage ‘Sport en bewegen’ van Moventum (bijlage 3). In opdracht van de gemeente Aalten is middels inwonersplatform U Spreekt is een enquête uitgezet om direct van de inwoners zelf te horen wat zij nodig hebben om tot een zo beweegvriendelijk mogelijke leefomgeving te komen.

•

Factsheet ‘maatschappelijke waarde van sport en bewegen’ uit 2022 van Kenniscentrum Sport en Bewegen (KISS) (bijlage 4). Deze factsheet gaat onder andere in op hoe de gemeente Aalten scoort ten opzichte van het landelijk gemiddelde op het gebied van een beweegvriendelijke leefomgeving. Hierbij moet men denken aan de nabijheid van sportvoorzieningen, recreatief groen en blauw, speelplekken en sportaccommodaties. Bij deze factsheet moet wel de kanttekening gemaakt worden dat volgens KISS zelf de gemeenten bepaalde data en informatie in sommige gevallen erg diffuus rapporten. Zodoende moet men voorzichtig zijn met het hieruit harde conclusies trekken.

Verder is voor de beleidsmatige achtergrond de inhoud meegegeven van het herijkte Beweeg- sporten leefstijlakkoord ‘Iedereen beweegt mee!’ 2023 – 2026, met name de doelstellingen onder het thema ‘Ruimte voor bewegen’, en hoofdstuk 4.4 uit de actualisatie van het sportbeleid uit 2023: ‘Gezonde leefomgeving met optimale beweeg- en sportaanleidingen’. Dit, in combinatie met de hierboven genoemde rapportage en factsheet, heeft de basis gevormd voor het onderdeel ‘beweegvriendelijke leefomgeving’ van de leefomgevingsfoto. De conclusie in dit document is dat de

Pagina 14 van 28

Aalten

Gemeente

Adviesnota, Toekomstbestendig sportlandschap huidige situatie wordt beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘oranje’. De autonome ontwikkeling wordt beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘oranje’, met een gelijkblijvende trend. Verwacht wordt dat de inspanningen van de gemeente na 2030 kunnen leiden tot een verbetering van de beweegvriendelijkheid van de leefomgeving. Vervolgens worden op basis van deze nulmeting gebiedsgesprekken aangegaan over elk van de twaalf aangewezen gebieden in de gemeente Aalten: • • • • • • • • • • • •

kern Aalten (woongebieden en directe omgeving, minus bedrijventerreinen) centrumgebied Aalten (o.a. i.v.m. verkenning actualisatie Centrumplan 2009) kern Dinxperlo (centrumgebied en directe omgeving minus bedrijventerreinen) Bredevoort (inclusief ‘t Klooster) Barlo De Heurne (Dinxperlo) De Haart IJzerlo Dale Lintelo Heurne (Aalten) bedrijventerreinen Aalten en Dinxperlo

Elk type gebied vraagt namelijk om een andere behoefte. Er wordt voor elk gebied gekeken wat er nodig is om tot de gewenste situatie te komen middels drie gesprekken per deelgebied in de periode van september 2024 tot maart 2025. Deze gesprekken zullen telkens plaatsvinden in het deelgebied zelf. De beleidsmedewerkers denken mee en leveren input. De uitkomst van de gebiedsgesprekken vormt dan de basis voor de omgevingsvisie. Dit zal geen papieren document zijn, maar is een dynamisch stuk dat op een hiervoor in te richten website digitaal ontsloten zal worden om voor iedereen toegankelijk te zijn. De omgeving blijft natuurlijk in beweging en de omgevingsvisie zal dan ook aan verandering onderhevig blijven. Op deze manier zal de visie zo goed mogelijk dienstbaar blijven aan nieuw te vormen beleid en de behoefte van inwoners van de gemeente Aalten.