Programmabegroting 2026 definitief
Tekst van het document
Inhoudsopgave Inleiding............................................................................................................................................................... 5 Totaal financieel overzicht .................................................................................................................................. 7 Toelichting begroting 2026 ...............................................................................................................................11 Programma 1 Ruimte ........................................................................................................................................14 Programma 2 Sociaal Domein ..........................................................................................................................20 Programma 3 Bedrijfsvoering ...........................................................................................................................30 Paragrafen ........................................................................................................................................................33 Paragraaf Bedrijfsvoering .................................................................................................................................34 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing
.....................................................................................37 Paragraaf Lokale heffingen ..............................................................................................................................40 Paragraaf Financiering .....................................................................................................................................44 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ..........................................................................................................47 Paragraaf Grondbeleid .....................................................................................................................................49 Paragraaf Verbonden partijen ..........................................................................................................................51 Paragraaf Wet Open Overheid .........................................................................................................................55 Bijlagen .............................................................................................................................................................57 Geprognosticeerde balans 2024-2029 .............................................................................................................58 Overzicht meerjarig EMU-saldo
........................................................................................................................59 Overzicht van baten en lasten per programma ................................................................................................60 Programma 1 Ruimte ........................................................................................................................................60 Programma 2 Sociaal Domein ..........................................................................................................................63 Programma 3 Bedrijfsvoering ...........................................................................................................................68 Overzicht van baten en lasten, ingedeeld naar taakvelden..............................................................................71 Investeringsschema ..........................................................................................................................................76 Overzicht algemene dekkingsmiddelen ............................................................................................................77 Overzicht reserves en voorzieningen ...............................................................................................................78 Overzicht incidentele baten en lasten, structurele mutaties reserves en
structureel begrotingssaldo.............80 Verplichte indicatoren waarstaatjegemeente.nl ................................................................................................82 Lijst met gebruikte afkortingen ..........................................................................................................................86
Inleiding Met deze begroting presenteren wij het financiële kader voor het jaar 2026. De begroting vormt de vertaling van onze gezamenlijke ambities en verantwoordelijkheden naar concrete middelen, zodat we samen kunnen werken aan een leefbare, duurzame en toekomstbestendige gemeente. Deze begroting is beleidsarm, dat wil zeggen dat alleen de ontwikkelingen in prijs en lonen zijn meegenomen evenals de financiële effecten van de vastgestelde begrotingen van de verbonden partijen en gemeenschappelijke regelingen. Terugblik Dit is de laatste begroting van het huidige college. De afgelopen jaren hebben we, samen met de gemeenteraad, veel mooie dingen bereikt. We hebben geïnvesteerd in de leefbaarheid van onze kernen en buurtschappen, in voorzieningen en in duurzaamheid. Tegelijkertijd blijven er uitdagingen genoeg: veranderende wetgeving, economische onzekerheden en een toenemende druk op maatschappelijke voorzieningen vragen blijvend onze aandacht. Sluitende begroting De begroting voor 2026 is sluitend. Dat is een resultaat waar we trots op mogen zijn. Daarnaast zien we voor de komende jaren dat de verantwoordelijkheden van de gemeente groeien en dat er grote uitdagingen op ons afkomen. Voor 2027 en verder verwachten we momenteel dat de begroting niet sluitend zal zijn. Ravijnjaar Het landelijke ravijnjaar is inmiddels doorgeschoven naar 2028.
Daarmee zijn de financiële onzekerheden niet opgelost, maar slechts uitgesteld. Dit vraagt om scherpe keuzes en een zorgvuldige afweging tussen ambities en beschikbare middelen. Onze gemeente heeft de afgelopen periode al een aantal maatregelen genomen om dit financiële gat zo goed mogelijk op te vangen. We hebben kritisch gekeken naar onze uitgaven, gezocht naar efficiëntieverbeteringen en prioriteiten gesteld om de belangrijkste voorzieningen en ondersteuning te behouden. Ontwikkelingen Ondertussen werken we verder aan mooie plannen en ontwikkelingen binnen de drie programma’s. • Op het gebied van Ruimte zetten we in op voldoende en betaalbare woningen voor onze inwoners, met name voor starters, senioren en doelgroepen zoals genoemd in het landelijke programma ‘Een thuis voor iedereen’. Projecten als Singel 1 en 2, ‘t Beggelder en Slingeplas ’t Broock zijn hiervan concrete voorbeelden. Ook werken we aan de uitbreiding van het bedrijventerrein in Aalten. Duurzaamheid blijft een belangrijk speerpunt: daarbij denken we niet alleen aan energiebesparing, maar ook aan klimaatadaptatie en een leefomgeving die klaar is voor de toekomst. • Binnen het Sociaal Domein krijgt de onderwijshuisvesting bijzondere aandacht. Voor de locatie Slingelaan ligt een keuze voor nieuwbouw van Schaersvoorde binnenkort ter besluitvorming voor aan de raad.
Ook zetten we ons in voor goede voorzieningen op het gebied van sport en cultuur en een beweegvriendelijke leefomgeving. Een belangrijk project is ‘Eén Toegang Sociaal Domein’ met als doel een laagdrempelige, toegankelijke en vindbare toegang tot zorg en ondersteuning voor al onze inwoners. • Op het gebied van Bedrijfsvoering werken we aan een nieuwe Dienstverleningsvisie, waarmee we beter aansluiten op landelijke ontwikkelingen en de wensen van onze inwoners. Dit doen we deels samen met het project Eén Toegang, omdat beide trajecten veel raakvlakken hebben. Daarnaast bereiden we ons voor op de gemeenteraadsverkiezingen en geven we verder vorm aan gebiedsgericht werken in het kader van de Omgevingswet. Daarmee kunnen we per gebied beter afstemmen welke regels en voorzieningen passen bij de kenmerken en opgaven van dat gebied. Weerbaarheid en veiligheid De wereld om ons heen verandert snel. De internationale onrust en maatschappelijke ontwikkelingen raken ook onze gemeente. Juist daarom zetten wij in op het versterken van onze weerbaarheid en veiligheid. Tot slot We realiseren ons dat er veel van ons wordt gevraagd, maar we blijven onze verantwoordelijkheid nemen. We zijn trots op wat we de afgelopen jaren samen met de gemeenteraad, inwoners en partners hebben bereikt.
Ondanks de uitdagingen kijken we met vertrouwen vooruit en blijven we bouwen aan een gemeente waar het prettig wonen, werken en samenleven is. Nu én in de toekomst.
Inleiding
5
Voorstel behandeling begroting - Woensdag 08 oktober Begrotingscafé; - Maandag 20 oktober Oordeelsvormende raadsvergadering begroting 2026; - Dinsdag 21 oktober Oordeelsvormende raadsvergadering begroting 2026; - Maandag 27 oktober Voor 09.00 (resterende) beleidsvragen indienen bij de griffie; - Dinsdag 04 november Raadsbehandeling. Voorstel We stellen u voor over te gaan tot het vaststellen van de programmabegroting 2026, inclusief de meerjarenraming 2027-2029. Burgemeester en wethouders van de gemeente Aalten, De gemeentesecretaris
De burgemeester
drs. A.J.M. Gildhuis
mr. A.B. Stapelkamp
Aldus vastgesteld in de vergadering van de raad van de gemeente Aalten op 4 november 2025 de voorzitter,
de griffier,
mr. A.B. Stapelkamp
E.M. Geldorp
Inleiding
6
Totaal financieel overzicht Hieronder staat het verloop van het begrotingssaldo met als uitgangspunt de door de raad vastgestelde cijfers uit de Voorjaarsnota 2025. Daaronder zijn de mutaties vermeld die zijn meegenomen in deze begroting met op de volgende pagina’s de toelichtingen. De begrotingen van de verbonden partijen en gemeenschappelijke regelingen zijn geïndexeerd op basis van vooraf gemaakte afspraken. Onderstaand genoemde mutaties bij de verbonden partijen en gemeenschappelijke regelingen zijn conform de vastgestelde begrotingen 2026. bedragen x € 1.000
Omschrijving (min teken houdt een voordeel in) Nr. I = Incidenteel S = Structureel Saldo voor begroting 2026-2029
2026
2027
2028
2029
2.047
1.905
1.874
1.920
tekort
tekort
tekort
tekort
1. 2. 3.
Programma 1 Ruimte Omgevingsdienst Achterhoek (ODA) SPUK-Sport Leges veegplannen
S I I
54 -86 -80
54 0 -80
54 0 0
54 0 0
4. 5. 6. 7. 8. 9.
Programma 2 Sociaal Domein Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst (GGD) Laborijn Regio Achterhoek Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG) ZOOV Wmo, woonvoorzieningen
S S S S S S
9 64 8 62 -72 -25
13 117 8 62 -72 -25
13 275 8 62 -72 -25
37 434 8 62 -72 -25
10. 11. 12. 13. 14.
Programma 3 Bedrijfsvoering Algemene uitkering, meicirculaire 2025 ICT-samenwerking Werkkostenregeling politieke ambtsdragers Reiskostenvergoeding woon-werkverkeer CAO Rentebijstelling
S S S S S
-4.878 146 51 200 -284
-4.032 146 51 200 -268
-2.403 146 51 200 -294
-3.071 146 51 200 -215
S
2.443 -143 -2.531
2.923 -154 -1.057
2.923 -205 733
2.923 -232 300
-484
848
2.607
2.220
overschot
tekort
tekort
tekort
Algemeen 15. Indexaties Overige mutaties Totaal mutaties Begrotingssaldo na alle mutaties
> Toelichting op de punten uit het financieel overzicht Programma 1 Ruimte 1. Omgevingsdienst Achterhoek (ODA), structureel € 54.000 nadeel Op basis van de gebruikelijke indexaties en realisatie van de afgelopen jaren heeft de ODA de begroting 2026 opgesteld. Deze is aangevuld met noodzakelijke aanpassingen zoals de kosten voor nieuwe huisvesting en de stijgende reiskosten. Dit betekent een stijging van de bijdrage van € 54.000. Daarnaast speelt de ontwikkeling dat de ODA en ODVeluwe een traject starten om samen verder te gaan als één omgevingsdienst. Dit is in gang gezet als gevolg van de landelijke eisen waar omgevingsdiensten voor 1 april 2026 aan moeten voldoen. Deze stelt dat omgevingsdiensten over voldoende mensen, middelen en slagkracht moeten beschikken, samenhangend met de maatschappelijke opgaven en de complexiteit van het werkgebied. Dit traject zal geleidelijk en in afstemming met colleges en gemeenteraden de komende maanden worden uitgewerkt en daarna worden vastgelegd in een intentieverklaring. Totaal financieel overzicht
7
2. SPUK Sport uitkering, incidenteel € 86.000 voordeel Door een wetswijziging in 2019 is het recht op aftrek van BTW voor gemeenten op het gebied van sport komen te vervallen. Omdat de wetswijziging direct voortvloeit uit Europese regelgeving en dus geen bezuinigingsmaatregel is, heeft de Rijksoverheid toegezegd de opbrengst van deze extra belastingmaatregel terug te laten vloeien naar de benadeelden. Gemeenten kunnen in elk geval tot 2026 aanvragen. De verwachting is dat deze gelden vanaf 2027 in de algemene uitkering wordt verwerkt. Voor het jaar 2026 is € 86.000 aan inkomsten geraamd. 3. Leges veegplannen, incidenteel in 2026 en 2027 € 80.000 voordeel In de eerstkomende jaren is de verwachting dat het aantal ruimtelijke projecten blijft toenemen. Het aantal aanvragen om omgevingsvergunning, waarbij een uitgebreide procedure moet worden gevolgd of een herziening van het omgevingsplan moet worden doorlopen blijft tenminste op het huidige niveau. De afgelopen jaren heeft dit telkens geresulteerd in hogere opbrengsten. Dit is de reden om de raming voor de jaren 2026 en 2027 bij te stellen. Programma 2 Sociaal Domein 4. Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst (GGD), 2026 € 9.000, 2027 & 2028 € 13.000 en 2029 € 37.000 nadeel In de uitgangspuntennota 2026 is de GGD uitgegaan van een gewogen loon- en prijsindex volgens de vastgestelde indexeringssystematiek.
Deze gewogen loon- en prijsindex voor 2026 is 4,57% en is verwerkt in de begroting 2026 en meerjarenraming 2027 tot en met 2029 van de GGD. In deze begroting worden de cijfers uit de vastgestelde GGD begroting één op één overgenomen. Dit zorgt voor een nadeel van € 9.000 in 2026, € 13.000 nadeel in 2027 en 2028 en een nadeel van € 37.000 in 2029. 5. Laborijn uitvoeringslasten en overige regelingen, 2026 € 64.000, 2027 € 117.000, 2028 € 275.000 en 2029 € 434.000 nadeel De uitvoeringslasten en de lasten van de individuele regelingen van Laborijn zijn opgenomen conform de begroting van Laborijn. Vanaf 2026 worden de volledige middelen voor beschut werk die de gemeente ontvangt van de Integratie Uitkering Participatie volledig doorbetaald aan Laborijn. Laborijn ziet dat de uitvoeringskosten voor de Participatiewet toenemen door niet beïnvloedbare ontwikkelingen (waaronder indexaties). Daarentegen nemen de uitvoeringskosten voor de Wet sociale werkvoorziening (Wsw) en Inburgering per saldo af doordat de Rijksbijdrage Wsw toeneemt en Laborijn een lager aantal inburgeraars verwacht te bedienen. De reserves van Laborijn om de uitvoeringskosten te dekken, en daarmee de bijdrage voor de gemeenten (tijdelijk) te verlagen, zijn in 2027 verbruikt waardoor de uitvoeringslasten vanaf 2028 op het werkelijke niveau worden doorbelast.
In de berekende uitvoeringslasten is al rekening gehouden met de sinds 2025 ingezette besparingsmaatregelen. De financiële effecten hiervan zijn structureel doorgerekend tot en met 2029. Deze ontwikkelingen zorgen voor een nadeel van € 64.000 in 2026, € 117.000 nadeel in 2027, € 275.000 nadeel in 2028 en een nadeel van € 434.000 in 2029. 6. Regio Achterhoek, structureel € 8.000 nadeel De gemeentelijke bijdrage aan Regio Achterhoek is opgenomen conform de vastgestelde begroting van Regio Achterhoek. Voor 2026 betreft de stijging van de inwonersbijdrage alleen de autonome kostenstijging volgens de afgesproken indexeringssystematiek. De bijdrage van de gemeente stijgt van € 8,01 in 2025 naar € 8,24 in 2026. 7. Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG), structureel € 62.000 nadeel De gemeentelijke bijdrage aan de VNOG is opgenomen conform de vastgestelde begroting van VNOG. De vastgestelde Kadernota 2026-2029 van de VNOG is de basis voor de opgestelde begroting 2026 en de meerjarenraming 2027-2029. De effecten van deze kadernota betreffen onder andere de toegepaste ramingsgrondslagen, loon- en prijsindexaties en autonome ontwikkelingen. De kadernota bevat géén nieuw beleid. Voor de 10% structurele korting op de Rijksbijdrage voor de Brede Doeluitkering Rampenbestrijding (BDuR) is in 2026 dekking binnen de VNOG begroting gevonden.
Hoe de korting op de Rijksbijdrage structureel voor de jaren 2027 en verder moet worden gedekt en wat de gevolgen zijn zal verder uitgewerkt moeten worden. De structurele effecten van de korting worden meegenomen in de Kadernota 2027. Vanaf 2027 zal de gemeentelijke bijdrage aan de VNOG stijgen wegens investeringen.
Totaal financieel overzicht
8
8. ZOOV, structureel € 72.000 voordeel De kosten voor ZOOV zijn in deze begroting opgenomen conform de door ZOOV opgestelde begroting 2026. Dit betreft de uitgaven voor het leerlingenvervoer, bewegingsonderwijs, Op Maat, Wmo en Jeugd. Dit levert een structureel voordeel op van € 72.000. Dit voordeel ontstaat doordat voorheen de kosten hoger waren ingeschat dan door ZOOV zijn begroot. In de Najaarsnota 2024 is er een structurele bijstelling gedaan voor ZOOV van € 95.000 voor de stijging van de tarieven vanwege de ingang van het nieuwe contract per januari 2024. Deze bijstelling is te hoog geweest. Daarnaast was er met de jaarrekening 2024 een voordeel ontstaan van € 36.000 voor ZOOV Op Maat omdat er minder gebruik is gemaakt van de vervoerscentrale. Door deze wijziging sluiten de cijfers in deze begroting aan bij de begrote cijfers van ZOOV. 9. Wmo, woonvoorzieningen, structureel € 25.000 voordeel De gemeente heeft op grond van de Wmo een wettelijke taak om woningaanpassingen te verstrekken. De uitgaven voor woningaanpassingen binnen de Wmo zijn afhankelijk van de vraag als de omvang van de benodigde aanpassing. In de afgelopen jaren is structureel sprake geweest van een onderbesteding op dit budget. In de najaarsnota’s is dit budget meermaals naar beneden bijgesteld. Op basis van deze ontwikkeling is het budget in deze begroting voor 2026 structureel met € 25.000 verlaagd.
Programma 3 Bedrijfsvoering 10. Algemene uitkering, 2026 € 4.878.000, 2027 € 4.032.000, 2028 € 2.403.000 en 2028 € 3.071.000 voordeel De uitkomsten van de doorrekening van de Meicirculaire 2025 vormt de basis voor de berekening van de algemene uitkering voor 2026 en de jaren daarna. In 2026 loopt de algemene uitkering op met afgerond € 4,9 miljoen. Dat is een aanpassing van € 195.000 ten opzichte van de eerdere raadsmededeling doordat de herinvoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo van 2026 doorgeschoven is naar 2027. Voor het jaar 2027 neemt de algemene uitkering toe met € 4 miljoen. In 2028 neemt het toe met € 2,4 miljoen en in 2029 met afgerond € 3,1 miljoen. In raadsmededeling 69-2025 Meicirculaire 2025 staat een gedetailleerde verklaring van de cijfers. 11. ICT-samenwerking, structureel € 146.000 nadeel In de begroting van de ICT-samenwerking is er een prognose gemaakt van de totale kosten ICTsamenwerking voor onze gemeente gebaseerd op afname van producten, stijging licentiekosten en exclusief de latere verrekening van alle afgenomen producten binnen de ICT-samenwerking. De toename zit onder meer in de vermeerdering van het aantal accounts het afgelopen jaar en daarmee is er ook een toename in de apparatuur. Dit in combinatie met de toenemende licentiekosten zorgt dit per saldo voor een verhoging van het budget van € 146.000. 12.
Werkkostenregeling politieke ambtsdragers, structureel € 51.000 nadeel Door middel van de ledenbrief van 7 maart 2025 geeft de VNG een advies hoe om te gaan met de vrije ruimte in de werkkostenregeling. De benadeling van de werknemers in de gemeentelijke sector in het kader van deze regeling stond in de afgelopen jaren al vaker op de agenda. De VNG adviseert nu in de administratie de loonsom voor de politieke ambtsdragers en de werknemers te splitsen. Hiermee wordt inzichtelijk hoe groot de vrije ruimte voor de politieke ambtsdragers respectievelijk de werknemers is. Op deze wijze komt de vrije ruimte van de werknemers aan hen toe en ontstaan vergelijkbare arbeidsmarktomstandigheden als in de niet-publieke sectoren. Conform dit advies is het budget structureel met € 51.000 verhoogd. 13. Reiskostenvergoeding woon-werkverkeer CAO, structureel € 200.000 nadeel Op grond van de cao Gemeenten is de werkgever verplicht met ingang van 1 januari 2026 lokaal een regeling vast te stellen voor een vergoeding van reiskosten woon-werkverkeer. De cao bevat géén uitgewerkte regeling. Een regeling waarin reiskosten kunnen worden uitgeruild via het IKB (zoals nu in de gemeente Aalten), is niet toereikend.
Daarnaast verplicht het Besluit CO2-reductie werk gebonden personenmobiliteit werkgevers actie te ondernemen met betrekking tot de verduurzaming van het woon-werkverkeer en het zakelijke verkeer. Het voornemen is een marktconforme regeling woon-werkverkeer te treffen, die medewerkers een hogere vergoeding geeft naarmate duurzamer én vitaler wordt gereisd. Daarnaast wordt een verbetering van de fietsregeling onderzocht. Dit sluit aan bij de uitkomsten van de mobiliteitsscan die in 2023 uitgevoerd is door het regionale initiatief GAON. En draagt bij aan het vitaliteitsbeleid. Hiervoor is een raming van structureel € 200.000 opgenomen. 14. Rentebijstelling, 2026 € 284.000, 2027 € 268.000, 2028 € 294.000 en 2029 € 215.000 voordeel De bijstelling voor de rente bestaat voornamelijk uit lagere lasten voor de langlopende leningen. Medio 2025 ligt de kapitaalmarktrente tegen de 3%. Om die reden wordt voor 2026 met 3% rente rekening gehouden. Per saldo levert die een rentevoordeel op van € 284.000 (2026), € 268.000 (2027), € 294.000 (2028) en € 215.000 (2029). Verdere toelichting over de rente is te vinden in de paragraaf financiering. Totaal financieel overzicht
9
Algemeen 15. Indexaties, 2026 € 2.443.000 en 2027 en verder € 2.923.000 nadeel Onderstaand een overzicht dat inzicht geeft in de gebieden en hoogten van de diverse indexaties. bedragen x € 1.000
Gevolgen van de indexatie
2026
2027
2028
2029
Loonindexatie cao-verhoging
1.020
1.500
1.500
1.500
Zorgbudgetten, diverse percentages Huishoudelijke ondersteuning 12,7% Externe kosten 2,1% (Budget)subsidies, diverse percentages Opbrengsten huren leges rechten 2,1%
629 578 262 141 -187 1.423
629 578 262 141 -187 1.423
629 578 262 141 -187 1.423
629 578 262 141 -187 1.423
Totale indexatie prijzen
2.443
2.923
2.923
2.923
De loonindexatie betreft de cao-verhoging op basis van de cao-gemeenten 2025-2027. Deze komt in de looptijd van twee jaar uit op een loonstijging van 6,7% en 35 euro nominaal. Dit vertaalt zich naar een verhoging van de loonsom met € 1.020.000 in 2026 en vanaf 2027 met € 1.500.000. Totale indexatie prijzen en inkomsten De loongevoelige onderdelen zoals de zorgbudgetten zijn op basis van de loonvoet sector overheid geïndexeerd met 2,0%. De inkoop zorg is zoals regionaal afgestemd met 5,09% geïndexeerd. Dit percentage is gebaseerd op de overheidsbijdrage in de Arbeidskostenontwikkeling (OVA) en het prijsindexcijfer particuliere consumptie (PPC). Met betrekking tot de prijsindex zijn de indexcijfers uit de meicirculaire 2025 aangehouden van 2,1%. Sommige prijsstijgingen zoals die van afval en riolering worden doorberekend in de tarieven en betekenen geen budgettaire last voor de gemeentebegroting. De subsidies zijn verhoogd op basis van de indexaties volgens de subsidieafspraken. De leges en overige inkomsten zijn, net als de externe kosten, verhoogd met 2,1%. Vanaf 2026 wordt gestart met de nieuwe inkoop voor de Huishoudelijke Ondersteuning. Voor deze nieuwe aanbesteding is een nieuw reëel tarief bepaald welke voldoet aan de Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) Reële Tarieven.
De tarieven voor 2025 zijn vastgesteld waarin de laatste cao-wijzigingen niet zijn meegenomen, omdat de onderhandelingen nog bezig waren toen het tarief voor 2025 werd vastgesteld. Het onderzoeksbureau heeft het tarief voor 2025 berekend waarin deze loonstijgingen wel zijn meegenomen, deze loonstijging betreft 7,5%. Dit tarief is de basis om het tarief voor 2026 te berekenen. Het vastgestelde tarief van 2025 stijgt met 12,7% voor 2026. De indexatie is opgebouwd uit een gecombineerde index van 90% de kosten van personeel (OVA) en 10% van de materiële kosten (PPC). Overige mutaties Er zijn diverse mutaties die in de afzonderlijke programma’s verder worden verklaard.
Totaal financieel overzicht
10
Toelichting begroting 2026 Het college streeft naar een degelijk sluitende begroting voor 2026, zo mogelijk ook voor de jaren daarna maar dat is nogal afhankelijk van externe factoren zoals aangegeven. De volgende uitgangspunten worden voorgesteld: 1. Het jaar 2026 wordt reëel sluitend gemaakt, eventueel via ombuigingen. 2. De algemene uitkering wordt zoals gewoonlijk opgenomen op basis van de meicirculaire 2025, eventueel aangevuld met de meest actuele informatie over belangrijke richtlijnen/afspraken rondom het gemeentefonds. 3. In afwachting van duidelijkheid over de genoemde onderdelen van de algemene uitkering is er gestart met een budgetanalyse. 4. In afwachting van duidelijkheid over de genoemde onderdelen van de algemene uitkering wordt voorgesteld geen verplichtingen aan te gaan met structurele financiële consequenties die het begrotingstekort vanaf 2026 verder doen toenemen. 5. De bijdragen aan verbonden partijen en gemeenschappelijke regelingen worden op basis van vooraf gemaakte afspraken geïndexeerd. Ontwikkelingen met structurele financiële consequenties voor verbonden partijen en gemeenschappelijke regelingen buiten indexaties zullen worden meegenomen in de begroting nadat de begroting van de verbonden partijen en gemeenschappelijke regelingen door het bestuur van de verbonden partijen en gemeenschappelijke regelingen is vastgesteld 6.
Subsidies en bijdragen aan derden worden geïndexeerd op basis van de prijsindex overheidsconsumptie voor 2026 uit de meicirculaire 2025, tenzij er budgetafspraken zijn gemaakt over de indexering. 7. De budgetten die betrekking hebben op externe kosten worden eveneens volgens de meicirculaire prijsindex geïndexeerd, tenzij er andere afspraken zijn gemaakt met leveranciers. Beoordeeld wordt waar er extra indexatie moet plaatsvinden zoals bij de inkoop zorg, energie en brandstof. 8. Met betrekking tot de loongerelateerde budgetten wordt uitgegaan van de in meicirculaire 2025 opgenomen ‘loonvoet sector overheid’. 9. Zoals gebruikelijk worden de afvalstoffen- en rioolheffing op een dekkingspercentage van 100% gesteld. 10. De begroting zal zoals gebruikelijk worden opgebouwd met de prijsindex overheidsconsumptie zoals aangegeven in de meicirculaire 2025. Hieronder vallen ook de OZB en de leges.
Toelichting begroting
11
Global Goals in de begroting In 2015 is de agenda met zeventien Global Goals for Sustainable Development aangenomen door alle lidstaten van de Verenigde Naties. Een ambitieuze agenda welke van alle lidstaten de nodige inzet eist. Ook op lokaal niveau is het nodig om ons in te zetten om de gezamenlijke doelen te kunnen bereiken. Er worden meer en meer stappen gezet om de Global Goals in onze organisatie en in de projecten te borgen. Per programma is inzichtelijk gemaakt welke doelen we raken.
Toelichting begroting
12
Programma 1 Ruimte
1. Ontwikkelingen binnen dit programma Regionale Energie Strategie (RES) In het najaar van 2025 wordt de RES 2.0 vastgesteld. Daarin is een herijking van het Achterhoekse bod (opwek 1,35 TWh) aan de orde, als ook een andere verdeling van wind en grootschalig zon over de zoekgebieden. Voor Aalten is in het zoekgebied Hagenwind een opwek van 88 Gigawatt uur voorzien in 2030. Grootschalige zonnevelden zijn niet gewenst en de zonopgave kan geheel worden bediend door zon op een gebouw. Dat wil zeggen grote ‘agrarische’ daken en bedrijfsdaken. Het Uitnodigingskader zon en wind wordt in het najaar van 2025 herijkt. Dit is noodzakelijk omdat het huidige kader de RES-uitbreiding van wind niet mogelijk maakt. Essentieel in dit kader is een nadere beschouwing van de noodzaak van wind op land en het belang van natuur, landschap en voorkomen hinder voor omwonenden. Daarbij zijn ook de nieuwe geluidsnormen voor windmolens van belang en het principe dat nieuwe windmolens niet tot overlast mogen leiden. De congestie op het elektriciteitsnet, het te volle net, zal zeker blijven voortduren tot 2033 en mogelijk tot 2035. Het jaar 2026 staat dan ook in het teken van het voorbereiden van het realiseren van het regionale, en daarmee het gemeentelijke RES-bod. De ontwikkeling en het vergunning traject voor windmolens is een kwestie van lange adem.
Voor zon op gebouwen is er de uitdaging om de opgewekte energie direct te gebruiken in de omgeving of lokaal op te slaan. Daarnaast is vanuit het verlichten van de congestie aandacht nodig voor opslagsystemen (batterijen) en netbewust bouwen. Verduurzaming bebouwde omgeving In het Akkoord van Groenlo hebben de Achterhoekse gemeenten afgesproken om in 2050 klimaatneutraal en energieneutraal te zijn. In het landelijke klimaatakkoord dient Nederland in 2050 aardgasvrij te zijn. Ter voorbereiding hierop moet er eind 2026 een Warmteprogramma zijn vastgesteld. Hierin staat op welke wijze de gemeente wijken, buurten en dorpskernen gaat verduurzamen en welke warmtebron hiervoor gebruikt gaat worden. Naast warmte zal ook koeling een aandachtspunt zijn omdat de zomers steeds heter worden. Daarom is er gekozen voor het opzetten van een Warmte- en Koude programma. De eerste stap bij verduurzaming is energiebesparing en het isoleren van de woningen. De gemeente gaat in 2026 verder met het Nationaal Isolatie Plan om inwoners te ondersteunen. Samen met het Energieloket Achterhoek zorgt de gemeente ervoor dat zoveel mogelijk inwoners gebruik gaan maken van de ‘Isolatie Subsidie Achterhoek’, de ISDE-subsidie van het rijk en duurzaamheidsleningen.
De verduurzamingsopgave van de gebouwde omgeving wordt vanwege de energietransitie alleen maar groter en samen met de problematiek rond netcongestie en natuurvriendelijk isoleren zorgt dit voor extra uitdagingen die de gemeente op moeten pakken. Het Soortenmanagement plan (SMP) onderzoek zal in 2026 van start gaan. Aan de hand van dit plan zal een gebiedsgerichte omgevingsvergunning aangevraagd worden in 2027. Op basis van deze gebiedsgerichte omgevingsvergunning is na-isoleren weer beter mogelijk en is het behouden van gebouw bewonende diersoorten beter geborgd. De dienstverlening en ondersteuning van inwoners en ondernemers zal in 2026 verder worden doorontwikkeld in samenwerking met de andere Achterhoekse gemeenten. Ook zet de gemeente zich verder in op de aanpak van energiearmoede met o.a. de Bespaarhulp aan huis en de Witgoedregeling. In 2026 moet de aanpak en financiering voor de ondersteuning van kwetsbare groepen in kaart worden gebracht. Klimaatadaptatie Medio 2025 zijn de eindproducten van het regionale project ‘Water en Bodem Sturend’ (WBS) opgeleverd: de digitale signaleringskaart, het voorbeeldenboek en het stappenplan voor het gebruik van deze producten. Gemeente Aalten was één van de drie pilotgemeenten binnen dit project, waardoor al vroeg met de opgedane inzichten kon worden gewerkt. Ook wordt het een van de belangrijke uitgangspunten voor de Omgevingswet.
In de regio is er een verkenning gestart naar borging en een leertraject om andere gemeenten te ondersteunen om hiermee te werken, dit laatste geldt niet voor de gemeente Aalten aangezien er al intensief mee gewerkt is in de pilotfase. Deze stappen worden in 2026 afgerond. Eind 2025 wordt de subsidie voor klimaatmaatregelen opengesteld. Er wordt ervoor gezorgd dat inwoners goed geïnformeerd zijn over de mogelijkheden en voordelen. Om hen actief te ondersteunen bij het klimaat adaptief inrichten van hun tuin, wordt in 2026 gestart met het inzetten van ‘afkoppelcoaches’: vrijwilligers uit de gemeente die advies geven en eventueel helpen bij het afkoppelen van regenwater. Daarnaast doet gemeente Aalten in 2026 opnieuw mee aan het ‘NK Tegelwippen’. De editie van 2025 was zeer succesvol en deze positieve lijn wordt voortgezet. Programma 1 Ruimte
14
Uitbreiding bedrijventerrein Aalten Bij de kern Aalten is behoefte aan uitbreiding van het aantal hectares bedrijventerrein. In een haalbaarheidsscan is gekeken naar geschikte locaties en uit deze studie is het gebied ten westen van het bestaande bedrijventerrein in Aalten als meest kansrijk naar voren gekomen. Verschillende scenario`s voor die locatie zijn vervolgens onderzocht. Op basis hiervan is het plangebied ten zuidwesten van het bestaande bedrijventerrein en ten noorden van de Keizersbeek tot stand gekomen. Eind 2024 is er een akkoord gegeven voor het uitvoeren van de verdiepende onderzoeken voor de ontwikkeling van het plangebied als eerste stap in het kader van de planvorming voor het bedrijventerrein. Deze onderzoeken, waaronder een waterhuishoudkundige onderzoek, verkeersonderzoek en onderzoek flora en fauna, zijn inmiddels in gang gezet en worden in 2026 afgerond. De uitkomsten worden, samen met de eerste schetsmatige uitwerking, aan de raad voorgelegd met een voorstel over het vervolg. Daarna wordt er gestart met de stedenbouwkundige uitwerking en het opstellen van de grondexploitatie. Omgevingsvisie Aalten 2040 Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Eén van de vervolgopdrachten bij gemeente is het maken en vaststellen van een nieuwe omgevingsvisie die voldoet aan alle eisen die de Omgevingswet daaraan stelt.
Deze nieuwe omgevingsvisie moet uiterlijk 1 januari 2027 zijn vastgesteld. Het gaat hierbij niet alleen om de visie zelf, maar ook om een nieuw kerninstrument dat in de plaats komt van alle andere documenten met ambities, plannen en beleid. Eind 2025 zal het voorontwerp worden vastgesteld waarna in 2026 de nieuwe omgevingsvisie wordt afgerond en vastgesteld. Zodra de nieuwe omgevingsvisie er is, moet deze worden vertaald naar uitvoeringsprogramma's. In 2026 wordt een begin gemaakt met het opstellen van deze uitvoeringsprogramma's. Wonen Er is een wetsvoorstel voor de Wet versterking regie volkshuisvesting. Het wetsvoorstel stelt dat de woonvisie vanuit de Woningwet wordt overgeheveld naar de Omgevingswet en wordt vervangen door een verplicht op te stellen volkshuisvestingsprogramma (VHP) voor minstens de komende vijf jaar. In dit VHP is de visie op wonen van de gemeente Aalten opgenomen voor 2026 en verder. De hernieuwde regionale Woondeal 1.1, welke in 2025 is vastgesteld, geeft een extra impuls aan het bouwen van woningen en het realiseren van de ambities. De regietafel Wonen van de gemeente Aalten is de bestuurlijke en ambtelijke regietafel waar de regie van bestaande potentiële locatie en onderzoeken naar nieuwe locaties plaatsvindt. Voor een aantal uitbreidingsplannen (met o.a. `t Beggelder, Singel 1 en 2, Slingeplas) worden stedenbouwkundige plannen gemaakt c.q.
afgerond en ter besluitvorming aan de raad voorgelegd waarna (bij positieve besluitvorming) de planologische procedure (vermoedelijk het omgevingsplan) wordt voorbereid en gestart. Het college geeft verder uitvoering aan de motie van de gemeenteraad door een onderzoek naar uitleglocatie(s) in Aalten uit te voeren om de woningbouwopgave in het dorp Aalten te kunnen realiseren. Gebiedsontwikkeling Slingeplas - 't Broock In Bredevoort is het initiatief genomen voor de gebiedsontwikkeling Slingeplas - 't Broock. Op hoofdlijnen bestaat het plan uit drie onderdelen, namelijk woningbouw op de locatie van het huidige sportpark, verplaatsing van het sportpark naar de Slingeplas en het vergroten van de recreatieve mogelijkheden van de Slingeplas. Het voorlopige ontwerp en het vervolgproces is inmiddels vastgesteld, zodat de gebiedsontwikkeling gestart kan worden. In 2026 wordt het definitief ontwerp opgesteld en de benodigde onderzoeken afgerond. Daarna wordt gestart met de planologische procedures en de voorbereiding voor realisatie met als doel dat eind 2027 de werkzaamheden kunnen starten. Herontwikkeling Schaersvoorde Dinxperlo Per 1 augustus 2023 heeft de scholengemeenschap Schaersvoorde de locatie Dinxperlo (Europastraat 6) verlaten en is het gebouw teruggekomen in beheer en in eigendom van de gemeente.
De gemeenteraad heeft op 8 juli 2025 besloten het pand te transformeren en her te bestemmen naar maatschappelijke functies en ca. 17 woningen /studio’s. Voor de plannen is een voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld om een en ander verder uit te werken. In 2026 verwacht de gemeente de plannen voor transformatie van de lokalen naar woningen verder te hebben uitgewerkt. In 2026 kan dan de ruimtelijke procedure worden opgestart en een aannemer (via aanbesteding) worden gezocht voor de verbouwwerkzaamheden. Voor het maatschappelijke gedeelte is in 2026 de verwachting dat het pand wordt overgedragen en de nieuwe eigenaar is gestart met de verbouwwerkzaamheden. Singel 1 en 2 Aalten Er is in de gemeente Aalten een grote en groeiende behoefte aan nieuwe woningen. U heeft in 2023 nadrukkelijk verzocht om tempo te maken in de woningbouwontwikkeling en is het gebied aan de Singelweg (Singel 1 en 2) aangedragen voor woningbouw. De locatie biedt kansen voor een toekomstbestendige, duurzame woonwijk in aansluiting op de bestaande bebouwing. Voor Singel 1 is dan ook direct gestart met de voorbereidingen. Programma 1 Ruimte
15
In 2026 wordt het stedenbouwkundigplan voor Singel 1 en 2 ter besluitvorming voorgelegd. Daarna kunnen de woningbouwplannen verder worden uitgewerkt en de planologische procedure worden opgestart. Nieuwbouw Schaersvoorde locatie Aalten In het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Aalten (IHP) is vervangende nieuwbouw van Schaersvoorde locatie Slingelaan opgenomen. Er zijn verschillende scenario's (renovatie, vernieuwbouw en nieuwbouw) onderzocht, waarbij ook is verkend of er aanvullende functies zijn waarvan het meerwaarde heeft deze toe te voegen aan de diverse scenario's. Wat betreft stichtingskosten verschillen de scenario's niet veel. De éénmalige kosten voor tijdelijke huisvesting voor renovatie en vernieuwbouw zijn echter dusdanig hoog in vergelijking met nieuwbouw dat deze scenario's niet realistisch zijn om uit te voeren. Het college heeft dan ook gekozen voor nieuwbouw, de raad neemt hierover in de tweede helft van 2025 een besluit. Indien de raad hiermee instemt wordt een vervolgonderzoek gestart naar geschikte locaties inclusief de mogelijke toevoeging van maatschappelijke functies. Naar verwachting worden de uitkomsten van dit vervolgonderzoek in de tweede helft van 2026 aan de gemeenteraad voorgelegd. 2. Welke concrete doelstellingen zijn er? Thema/Doelstelling 1.
Herontwikkeling Schaersvoorde Dinxperlo De her invulling van het pand Schaersvoorde Dinxperlo wordt uitgevoerd 2. Singel 1 en 2 Aalten Stedenbouwkundig ontwerp woningbouw Singel 1 en 2 is gereed 3. Omgevingsvisie Aalten 2040 Afronden en vaststellen nieuwe omgevingsvisie Aalten 2040 4. Programma Omgevingsvisie De eerste programma’s nieuwe omgevingsvisie worden opgeleverd. 5. Gebiedsontwikkeling Slingeplas - 't Broock Eind 2027 wordt gestart met de realisatie gebiedsontwikkeling Slingeplas - 't Broock. 6. Uitbreiding bedrijventerrein Aalten In de tweede helft van 2026 is de onderzoeksfase voor de planvorming uitbreiding bedrijventerrein Aalten afgerond. 7. Nieuwbouw Schaersvoorde locatie Aalten Medio 2026 is duidelijk wat de beste locatie is voor nieuwbouw Schaersvoorde. 8. Klimaatadaptatie De andere gemeenten binnen de Samenwerking Water Achterhoek+ betrekken bij de verdere stappen van het project ‘Water en Bodem Sturend’; het leertraject en verkenning van de borging. 9. Klimaatadaptatie Er wordt nader ingezet op het afkoppelen van hemelwaterafvoer op het rioolstelsel. 10. Klimaatadaptatie Er worden stappen gezet naar een klimaat- en energie neutrale gemeente volgens het Akkoord van Groenlo en het Landelijke Klimaatakkoord. 11.
Verduurzaming woningvoorraad Er wordt gewerkt aan een oplossing voor de problematiek rondom het isoleren van woningen in relatie tot de wet Natuurbescherming 12. Aanpak energiearmoede De verdere aanpak van energiearmoede met onder andere de Bespaarhulp aan huis en de Witgoedregeling is herijkt
Programma 1 Ruimte
Actie 2026 Pand bouwkundig splitsen en woningbouwplan voor lokalen verder uitwerken inclusief de planologische procedure. Stedenbouwkundig plan uitwerken en opstarten voorbereiding planologische procedure. Omgevingsvisie vaststellen door de raad. Ook het doorlopen van een MER-beoordeling voor de Omgevingsvisie. Op basis van nieuwe omgevingsvisie ontwikkelen van (eerste) uitvoeringsprogramma's. De benodigde onderzoeken zijn uitgevoerd en er ligt een definitief ontwerp. De planologische procedures zijn opgestart. De benodigde onderzoeken zijn afgerond en er ligt een globaal schetsontwerp met financiële doorrekening. Potentiële locaties voor nieuwbouw zijn onderzocht, inclusief een verkenning van de mogelijke toevoeging van maatschappelijke functies. Verkenning van de borging binnen de regio is afgerond.
Er wordt gestart met de inzet van afkoppelcoaches. Er wordt een warmte- en koude programma opgesteld en vastgesteld om zo aan de landelijke verplichting te voldoen. Er wordt een Soortenmanagementplan (SMP) opgesteld om een gebiedsgerichte Omgevingsvergunning te kunnen aanvragen. De aanpak en financiering voor de ondersteuning van kwetsbare groepen is in kaart gebracht.
16
3. Overzicht middelen per taakveld Dit programma is opgebouwd uit de volgende onderdelen: Programma 1 Ruimte
Werkelijk 2024
bedragen x € 1.000 Raming na Begroot Begroot Begroot Begroot wijziging 2025 2026 2027 2028 2029
Baten Verkeer en vervoer Parkeren Openbaar vervoer Economische ontwikkeling Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Economische promotie Sportaccommodaties Openbaar groen en (openlucht) recreatie Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (niet-bedrijven terrein) Wonen en bouwen Totaal baten
-183 -1 -1 -4 -2.420 -35 -321 -355 -72 -2.212 -2.106 -967 -279 -326 -800 -873 -10.955
-102 -1 0 0 -25 -38 -312 -321 -69 -2.528 -2.364 -5.068 -327 -745 -1.145 -549 -13.594
-105 -1 0 0 -34 -38 -318 -326 -71 -2.510 -2.488 -504 -334 -139 -1.406 -267 -8.541
-105 -1 0 0 -34 -38 -318 -240 -71 -2.570 -2.488 -504 -334 -139 -417 -267 -7.526
-105 -1 0 0 -1.284 -38 -318 -240 -71 -2.589 -2.488 -504 -334 -59 -254 -267 -8.552
-105 -1 0 0 -9 -38 -318 -240 -71 -2.590 -2.488 -504 -334 -59 -230 -267 -7.254
Lasten Verkeer en vervoer Parkeren Openbaar vervoer Economische ontwikkeling Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Economische promotie Sportaccommodaties Openbaar groen en (openlucht) recreatie Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (niet-bedrijven terrein) Wonen en bouwen Totaal lasten
2.924 23 5 63 2.001 52 216 1.824 1.696 1.681 1.780 2.388 269 1.478 611 1.419 18.430
4.934 54 19 101 25 75 231 2.054 2.313 1.884 1.905 6.262 293 2.483 898 3.886 27.417
4.079 40 20 68 31 73 246 1.893 2.416 1.946 2.015 1.603 292 1.073 1.375 1.052 18.222
4.099 40 20 68 31 72 236 1.880 2.383 2.006 2.015 1.603 302 1.069 386 996 17.206
4.245 39 20 68 1.281 74 236 1.867 2.320 2.025 2.015 1.603 284 1.064 223 995 18.359
4.243 39 20 68 6 74 236 1.866 2.320 2.026 2.015 1.603 284 1.064 199 995 17.058
Totaal programma 1 Ruimte
7.475
13.823
9.681
9.680
9.807
9.804
De toelichting op de verschillen tussen de jaarschijven 2025 en 2026 en volgende jaren is opgenomen in de bijlagen van dit boekwerk in het overzicht van baten en lasten per programma.
Programma 1 Ruimte
17
Programma 2 Sociaal Domein
1. Ontwikkelingen binnen dit programma Monitoring Sociaal Domein Er gebeurt veel in het sociaal domein van de gemeente Aalten waardoor het lastig is om het geheel te overzien. In 2025 is daarom met de gemeenteraad afgesproken om de monitoring van het Sociaal Domein door te ontwikkelen. In 2025 zijn de thema’s (6), wetten (24), opgaven (62) en resultaten op een duidelijke manier in kaart gebracht. Deze basis gebruiken we in 2026 om de impact op de opgaven systematisch te monitoren, te duiden en waar nodig bij te sturen. Zo ontstaat overzicht, voor de ambtelijke organisatie, voor de raadsleden en voor de betrokken organisaties in onze gemeente. Er wordt verbinding aangebracht met reeds lopende vormen van verantwoording, zoals het periodieke Dashboard Sociaal Domein en de vaste Planning en Control-cyclus. De opgaven en resultaten worden tweemaandelijks gemonitord en bijgestuurd waar nodig. Met dit nieuwe doorlopende monitoringsproces wordt een constructieve dialoog gevoerd over de impact op de opgaven in het sociaal domein. In 2026 vindt elke twee maanden ambtelijke monitoring en evaluatie plaats, waarmee we de dialoog blijven voeren over wat werkt, wat beter kan en waar we bijsturen. Met elkaar samenleven/implementatie inclusiebeleid In 2022 heeft de gemeenteraad de Startnota Inclusie vastgesteld om een inclusieve organisatie en samenleving te bevorderen.
De visie en adviezen uit de nota zijn nog onvoldoende door vertaald naar beleid, processen en uitvoering. In 2025 is het project gestart. Binnen dit proces wordt gekeken naar toegankelijkheid en het samen leven. In 2026 starten we met de implementatie van de concrete voorstellen. Integraal Zorgakkoord, Gezond en Actief Leven Akkoord en Aanvullend zorg- en welzijnsakkoord Het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) zijn twee belangrijke beleidsakkoorden die nauw met elkaar samenhangen en gericht zijn op het toekomstbestendig maken van de zorg en het bevorderen van gezondheid. In juli 2025 is er een akkoord bereikt over aanvullend zorg- en welzijnsakkoord (AZWA). Dit akkoord is tot stand gekomen door een brede coalitie van organisaties in zorg, welzijn, GGD en gemeenten. Alle drie akkoorden dragen bij aan de transitie van zorg naar gezondheid. Ze erkennen dat de zorgvraag stijgt, terwijl het aantal professionals niet meegroeit. Daarom is er een gezamenlijke inzet op: - Meer preventie en gezondheid (GALA). - Betere samenwerking en passende zorg (IZA). - Concreet uitvoerbare afspraken en innovatie (AZWA). Het akkoord erkent de cruciale rol van gemeenten in het organiseren van preventie, ondersteuning en samenwerking in de wijk. Gemeenten krijgen in het AZWA meer ruimte en ondersteuning om lokaal maatwerk te leveren in zorg en welzijn.
Daarnaast krijgen gemeenten extra handvatten om preventieprogramma’s te versterken, zoals valpreventie, mentale gezondheid en vaccinatiecampagnes. Een aantal regelingen vanuit het GALA worden als basisfunctionaliteiten structureel ingebed bij gemeenten. Dit zal ook in de uitkering naar gemeenten worden verwerkt. Welke onderdelen dit zijn en hoe de uitkering naar gemeenten wordt ingericht, is op dit moment nog niet bekend. We werken aan vier verschillende thema’s binnen GALA/IZA: - Veerkrachtig ouder worden - Mentaal gezond - Preventie en gezondheid - Prettig werken in zorg en welzijn Veerkrachtig ouder worden Aanvraag snelle toets door zorgverzekeraars is goedgekeurd en wordt nader uitgewerkt in het transformatieplan. Verwachting is dat dit plan begin 2026 is goedgekeurd. In 2026 gaan we dit plan concretiseren en uitvoering geven aan de impact volle opgaven: - Eigen kracht, samen kracht - Integrale wijkteams - Het goede (levensloop) gesprek. Programma 2 Sociaal Domein
20
Mentale gezondheid Nadat het transformatieplan Mentale Gezondheid is goedgekeurd door de zorgverzekeraars wordt in 2026 uitvoering gegeven aan het plan. Er wordt gewerkt aan: - Mentale gezondheidsnetwerken - Welzijn en herstel - Digitalisering en technologie Preventie en gezondheid In 2026 wordt verder gewerkt aan een brede gezondheidsaanpak die gezonde keuzes stimuleert en gezondheidsverschillen verkleint. Doel is dat inwoners minder afhankelijk worden van zorg en meer eigen regie ervaren. Informele zorg wordt volwaardig onderdeel van de keten. De regionale uitvoeringscoalitie werkt aan vijf opgaven: - Het terugdringen van gezondheidsachterstanden - Het versterken van eigen regie en gezondheidsvaardigheden - Het ondersteunen van informele zorg - Het stimuleren van leefstijl in de zorg en - Het inrichten van regionale ketenaanpakken Samen sterk voor Aalten Gemeenten hebben een opdracht gevende verantwoordelijkheid voor de preventieve aanpak, de hulp in het vrijwillig kader, de toegang tot de specialistische hulp, Veilig Thuis en de Gecertificeerde instellingen. In dit kader geven twee landelijke programma's gezamenlijk richting aan de verbetering van het jeugd- en veiligheidsstelsel in Nederland. De Hervormingsagenda Jeugd met als doel de structurele verbetering van het jeugdstelsel, zodat kinderen en gezinnen tijdig, passende en effectieve hulp krijgen.
Het Toekomstscenario Kind- en gezinsbescherming staat voor een duurzame verbetering van de hulp en bescherming aan gezinnen en huishoudens waar sprake is van misbruikend, verwaarlozend of gewelddadig relationeel gedrag en vraagt een wezenlijk andere manier van werken én een structuur die dat mogelijk maakt. Om deze verbetering door te voeren worden in de ambities van de landelijke programma's hogere eisen gesteld aan de inrichting van de lokale praktijk. Er is een eenduidig, niet vrijblijvend kader voor lokale teams vastgesteld met een regierol in veiligheidscasuïstiek. Met de projecten Herinrichting toegang en Sterke lokale teams gaan we hier mee aan de slag. Herinrichting Toegang In 2024 is de projectstructuur voor ‘Eén Toegang Sociaal Domein’ vastgesteld. De opdrachten voor ‘Herijking Dienstverleningsvisie’ en ‘Eén Toegang Sociaal Domein’ worden als aparte projecten uitgevoerd, met onderlinge samenwerking om verbindingen tijdig te realiseren. De dienstverleningsvisie dient hierbij als overkoepelend kader. Voor de eerste fase van het project Toegang, de vraagverheldering, is de stand van het Radar-adviesrapport uit 2022 geëvalueerd. Dit rapport vormt de basis voor verdere ontwikkeling van de sociale basis binnen de gemeente.
De bevindingen uit het adviesrapport en de analyse vormen de basis voor de verdere uitvoering, met als doel een laagdrempelige en zichtbare toegang tot zorg en ondersteuning. Ook is in kaart gebracht hoe de huidige toegang wordt ervaren door medewerkers en gebruikers en is gekeken naar landelijke ontwikkelingen en inzichten uit onderzoek en praktijk met betrekking tot het verbeteren van de toegang. De projectgroep Herinrichting Toegang werkt momenteel aan de praktische uitwerking, met oplevering gepland in het tweede kwartaal van 2026. Waarbij we streven naar een toegankelijke, laagdrempelige en vindbare toegang, fysiek én digitaal, voor al onze inwoners. Sterke lokale teams In 2025 is een werkgroep gestart om de toegang tot jeugdhulp en de werking van lokale teams te analyseren. Deze analyse richt zich op het versterken van lokale teams, het verbeteren van de toegang en het versterken van de (jeugd)beschermingsketen. Deze uitgangspunten sluiten aan bij de landelijke opdracht om sterke lokale teams te formeren. In 2026 gaan we over naar de ontwikkelfase. Op basis van de uitkomsten van de analyse wordt gewerkt aan een implementatieplan dat inzet op een betere aansluiting van lokale teams bij de toegang, normalisering, preventie en vroege interventie. We willen kwalitatieve, toegankelijke en tijdige ondersteuning bieden aan kinderen, gezinnen en huishoudens.
Ons uiteindelijke doel is het realiseren van een gezonde en veilige leefomgeving waarin kinderen, gezinnen en huishoudens de ondersteuning krijgen die zij nodig hebben om optimaal te kunnen deelnemen aan de samenleving.
Programma 2 Sociaal Domein
21
Preventie Platform Jeugd Het Preventie Platform Jeugd (PPJ) is in 2025 geformaliseerd door middel van een samenwerkingsovereenkomst. In 2026 willen we het PPJ zodanig op de kaart zetten dat het voor iedereen vindbaar is en heel normaal wordt om daar aanbod en advies te zoeken. Ook wordt er gewerkt aan betere monitoring. Met deze ontwikkelingen spelen we in op de opdrachten vanuit de Hervormingsagenda Jeugd en de uitkomsten van het rekenkameronderzoek Preventie en vroegsignalering van jeugdhulp in de gemeente Aalten, Oost Gelre en Winterswijk. Toekomstbestendige Jeugdgezondheidszorg In 2025 is er onderzoek gestart naar een Toekomstbestendige Jeugdgezondheidszorg (JGZ). De uitkomsten hiervan en de manier van organiseren zullen in 2026 worden uitgewerkt. Dit kan betekenen dat de uitvoering van de jeugdgezondheidszorg anders georganiseerd moet worden. De huidige constructie is dat Yunio uitvoering geeft aan de JGZ van 0 tot 4 jaar en de GGD van 4 tot 18 jaar. Onderwijsachterstandenbeleid De SPUK gelden voor het Onderwijsachterstandenbeleid worden vanaf 2026 gekort met 10%. Hiervan betalen we de voor- en vroegschoolse educatie voor doelgroepkinderen en daarnaast financieren we een aantal activiteiten die bijdragen om leer- en ontwikkelachterstanden bij kinderen te verminderen.
Met de korting op de SPUK ziet het er naar uit dat we niet alle activiteiten, zoals bijvoorbeeld de zomerschool en activiteiten van de bibliotheek, kunnen blijven financieren vanuit dit budget. De voor- en vroegschoolse educatie wordt ook aanmerkelijk duurder doordat de uur prijzen van de kinderopvang met 5% worden opgehoogd. We teerden afgelopen jaren al in op de reserves uit deze SPUK maar vanaf 2026 zullen we waarschijnlijk tekort gaan komen op dit budget. In september 2025 wordt duidelijk wat het budget precies zal worden en welke aanvragen we voor 2026 ontvangen. Op basis daarvan zal er in de voorjaarsnota van 2026 een bijstelling plaatsvinden. Herijking huidige subsidiebeleidsregels welzijn Op basis van de Kadernota sociaal domein en de introductie van de ambities ten aanzien van de sociale basis (zie Adviesrapport Herijking van de sociale basis en Uitvoeringsnota 2023-2027 ‘Zo persoonlijk blijven meedoen’) dienen de huidige subsidiebeleidsregels te worden getoetst op de wijze waarop deze bijdragen aan en aansluiten op de in deze beleidsdocumenten geformuleerde maatschappelijke opgaven en gewenste effecten. Op grond hiervan worden in 2026 deze subsidiebeleidsregels opnieuw geformuleerd. Hierbij vormt het algemene subsidiebeleidskader dat in de tweede helft van 2025 aan de raad wordt voorgelegd de (formele) basis.
Invoeren en effectueren van de methode ‘subsidiëren op maatschappelijk effect’ In 2026 worden volgens de subsidiemethode Subsidiëren op maatschappelijk effect de al ingezette trajecten verder uitgewerkt. Daarna kunnen ook voor de overige daarvoor in aanmerking komende grotere maatschappelijke organisaties dergelijke trajecten worden opgestart. Gemeenschapshuizen/infrastructuur sociale basis Het bestuur van de Stichting Gemeenschapshuis Aalten, belast met het beheer en de exploitatie van ‘De Pol’ heeft aangegeven de periode tot 2027 nodig te hebben om in een concreet beleidsplan de verschillende toekomstscenario’s, inclusief financiële consequenties, voor hun gemeenschapshuis nader uit te werken. Medio 2026 maakt het stichtingsbestuur de gemeente duidelijk of zij toekomst heeft en welke (financiële) gemeentelijke ondersteuning zij daarbij denkt nodig te hebben. In 2026 oriënteert de gemeente zich in het kader van het beoogde onderzoek naar de gewenste infrastructuur voor de sociale basis nader op mogelijke multifunctionele inzetbaarheid van bestaand maatschappelijk vastgoed.
Dorpsplannen en dorpsvisies Na invoering van een gerichte subsidieregeling ter financiële ondersteuning van het tot stand brengen van dorpsvisies door dorpsbelangenorganisaties in 2023 wordt in 2026 een concreet handelingskader opgesteld, waarbij de samenwerking/inbreng van de gemeente bij het voorbereiden, opstellen, uitwerken en uitvoeren van de (actiepunten uit een) dorpsplan wordt vastgelegd. Hierbij wordt aansluiting gezocht bij de mogelijke ontwikkelingen naar ‘gebiedsgericht werken’ vanuit de gemeentelijke organisatie. Versterken regionale samenwerking via cultuur en erfgoedakkoord Achterhoek De 8 Achterhoekse gemeenten hebben in 2025 het Cultuur en Erfgoed akkoord ondertekend. Om de ambities in het akkoord goed uit te voeren gaat in 2026 een kwartiermaker aan de slag om de zichtbaarheid en toegankelijkheid van cultuur en erfgoed in de regio te vergroten.
Programma 2 Sociaal Domein
22
Verankering en uitvoering geven aan de erfgoednota Oost Achterhoek 2025 Eind 2025 is de erfgoednota Oost Achterhoek 2025 vastgesteld. In 2026 worden in samenwerking met lokale en regionale partners projecten ontwikkeld die bijdragen aan het behoud, beleving, educatie en participatie rondom erfgoed. Toekomstbestendig sportlandschap Op basis van de uitgangspunten en principes uit de adviesnota Toekomstbestendig Sportlandschap worden een nota sportvoorzieningenbeleid en een beleidsvisie op een beweegvriendelijke leefomgeving opgesteld en in 2026 geïmplementeerd. Sportvoorzieningenbeleid Sportvoorzieningen zijn een middel om sport- en bewegen te stimuleren. Door het aanbieden van kwalitatief goede en passende voorzieningen aan de inwoners van de gemeente Aalten worden zij in staat gesteld te sporten en te bewegen. De eisen die aan sportvoorzieningen gesteld worden en de behoeften van de gebruikers zijn anders dan vroeger. De rol van de gemeente is veranderd: gebruikers van met name buitensportvoorzieningen zijn meer zelf gaan en doen en de gemeente heeft een terugtrekkende beweging gemaakt. Het teruglopend aantal leden en het de steeds kleiner wordende groep vrijwilligers zorgen bovendien voor een grotere druk op sportverenigingen. In het sportvoorzieningenbeleid moet een duidelijke visie op de gemeentelijke sportvoorzieningen ogenomen worden.
Een visie die helpt bij het maken van keuzes en ervoor zorgt dat er een gezond sport- en beweegklimaat blijft bestaan in onze gemeente. Sporten, spelen en bewegen in de openbare ruimte: een beweegvriendelijke leefomgeving De manier waarop we onze openbare ruimte gebruiken is de afgelopen jaren sterk veranderd. Mensen gaan vaker naar buiten om te bewegen, te sporten, te spelen of elkaar te ontmoeten. De openbare ruimte is daarmee steeds meer een plek geworden waar gezondheid, ontmoeting en vitaliteit samenkomen. Het speelvoorzieningenbeleid uit 2014 sluit daar niet meer volledig op aan. Een slimme inrichting van de buitenruimte (denk aan beweegvriendelijke routes, aantrekkelijke speelplekken (en of zelfs de vorm van een parkeerhaven) kan het verschil maken. Hierbij wordt gekeken naar de openbare speelvoorzieningen in onze gemeente. Het speelvoorzieningenbeleid uit 2014 wordt dan automatisch ook geactualiseerd binnen dit project. Deze aanpassingen kunnen mensen letterlijk in beweging brengen. Dit draagt niet alleen bij aan het verbeteren van de fysieke gezondheid, maar ook aan het mentaal welbevinden, het bevorderen van sociale contacten en het langer vitaal blijven van onze inwoners. Bibliotheek De Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) wordt momenteel herzien, met als doel om een wettelijke zorgplicht voor gemeenten en provincies in te voeren.
De toegang tot de openbare bibliotheek wordt hiermee voor alle inwoners gegarandeerd. De beoogde inwerkingtreding is op 1 januari 2027. Van armoedebeleid naar financiële bestaanszekerheid In november 2024 is de nota ‘Van armoedebeleid naar financiële bestaanszekerheid’ vastgesteld. Deze nota markeert een bredere benadering van armoedebestrijding, met meer aandacht voor toegankelijkheid van regelingen, meedoen en het vergroten van de financiële bestaanszekerheid van onze inwoners. In 2025 vindt een effectmeting plaats om het huidige beleid te evalueren. De uitkomsten hiervan worden betrokken bij de verdere doorontwikkeling van het armoedebeleid. In 2026 blijven we inzetten op het bevorderen van meedoen en het terugdringen van niet-gebruik, met bijzondere aandacht voor kinderen en jongeren. Daarbij blijven we werken aan begrijpelijke communicatie, betere ondersteuning en het actief benaderen van inwoners. Werk en inkomen Binnen de keten van werk en inkomen (participatie) vinden landelijk en regionaal ontwikkelingen en hervormingen plaats. Sociaal (werk-)ontwikkelbedrijven en dus ook onze uitvoeringsorganisatie Laborijn zitten in een meerjarige transitie waarbij budgetten en uitvoeringskosten steeds meer onder druk komen te staan. (Keten-)samenwerking met stakeholders en andere maatschappelijke partners binnen onze regio en lokaal is sociaal domein breed van essentieel belang.