Programmabegroting 2025

43

bedragen x € 1.000

Variabelen renterisiconorm 1 Renteherzieningen 2 Aflossingen 3 Renterisico (1+2) 4 Renterisiconorm 5a = (4>3) Ruimte onder de renterisiconorm

2025 0 4.395 4.395 17.831 13.436

Berekening renterisiconorm 4a Begrotingstotaal (inclusief mutaties reserves) 4b Percentage regeling 4. Renterisiconorm: (4a x 4b/100)

2025 89.157 20% 17.831

Uit voorgaand overzicht blijkt dat verwacht wordt, dat het renterisico op de vaste schuld ruim binnen de wettelijk vastgestelde kaders blijft. In onderstaand renteschema wordt inzicht gegeven in de rentelasten van de externe financiering, het renteresultaat en de wijze van rentetoerekening. bedragen x € 1.000

Renteschema De externe rentelasten over de korte en lange financiering De externe rentebaten (idem) Saldo rentelasten en rentebaten Rente die wordt doorberekend aan facilitaire grondexploitaties Rente die wordt toegerekend aan taakvelden via projectfinanciering Rentebaat van doorverstrekte leningen

823 -173 650 -9 0 0 -9 641

Aan taakvelden toe te rekenen externe rente Rente over eigen vermogen Rente over voorzieningen

0 0

Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente

0 641

De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag) 0,96%

641

Renteresultaat op het taakveld treasury

0

Koersrisicobeheer De koersrisico’s van de gemeente Aalten zijn nagenoeg nihil. Met de invoering van het schatkistbankieren, mag de gemeente overtollige middelen alleen in de schatkist aanhouden. Hetzij in rekening courant hetzij via deposito’s. Over de middelen die de gemeente in de schatkist aanhoudt, vergoedt de schatkist rente. Deze rente ligt over het algemeen lager dan de rente die de gemeente krijgt op de geld- en kapitaalmarkt. Daar staat tegenover dat ook geen beleggingsrisico meer wordt gelopen. Kredietrisicobeheer Voor wat betreft het kredietrisicobeheer (of debiteurenrisicobeheer) worden niet of nauwelijks problemen verwacht. Daar waar nodig zijn voorzieningen getroffen. Regelmatig wordt de hoogte van de voorziening beoordeeld en indien nodig aangepast. 3. Gemeentefinanciering De financieringspositie van de gemeente en de daarbij behorende financieringsbehoefte wordt voor een groot deel bepaald door het verloop van de geplande investeringen en de aflossing op leningen. Er wordt naar gestreefd de benodigde leningen tegen zo gunstig mogelijke condities aan te trekken. Daartoe wordt bij het afsluiten van leningen rekening gehouden met de bestaande liquiditeitsplanning, de rentevisie en de renterisiconorm. In 2025 wordt op bestaande vaste geldleningen € 4,4 miljoen afgelost. Voor nieuwe investeringen is ongeveer € 4,6 miljoen nodig.

In totaal dus een behoefte aan extra geld van ongeveer € 9 miljoen. Dit is in onderstaand overzicht verwerkt. De tarieven voor lang geld zijn momenteel redelijk stabiel. Paragraaf Financiering

44

Naar verwachting gaan die licht dalen. Vooralsnog gaan we uit van een tarief van 3,5% voor lang geld. Indien mogelijk wordt zo lang mogelijk met (goedkoper) kort geld gefinancierd. Dat wil zeggen via kasgeld en krediet in rekening courant. bedragen x € 1.000

Mutaties leningenportefeuille Stand per 1 januari 2025 Nieuwe leningen (conversie) Nieuwe leningen (financieringsbehoefte) Reguliere aflossingen Vervroegde aflossingen (conversie) Stand per 31 december 2025

Bedrag 31.892 0 9.000 4.395 0 36.497

Gemiddelde rente 2,06 0 3,50 0 0 2,39

Ongeveer € 5 miljoen van de totaalschuld per 31 december 2025 betreft het aandeel verstrekte hypotheken. Hiervoor wordt een rentevergoeding ontvangen. Per saldo heeft de gemeente circa € 32 miljoen aan vaste schuld. Schatkistbankieren Alle decentrale overheden zijn verplicht (wet Fido) om hun overtollige liquide middelen aan te houden in de schatkist bij het ministerie van Financiën. De drempel voor het verplicht schatkistbankieren is vastgesteld op 2% van het begrotingstotaal inclusief mutaties op de reserves. Dit deel mag buiten de schatkist worden gehouden. Voor Aalten is de drempel voor 2025 berekend op € 1.783.000. Over de middelen die worden aangehouden in de schatkist wordt normaal gesproken rente vergoed. De schatkist biedt geen leen- of roodstandfaciliteit aan. Door de jaren heen maken wij relatief gezien weinig gebruik van de schatkist. Dit is in 2025 naar verwachting niet veel anders. De financieringsbehoefte wordt zo goed mogelijk afgestemd op de te verwachten investeringen en aflossingen.

Paragraaf Financiering

45

Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Een deel van de gemeentelijke taken richt zich op het onderhoud van de openbare ruimte en kapitaalgoederen. Om deze kapitaalgoederen op een acceptabel niveau te houden, is goed beheer noodzakelijk. Gelet op de omvang van de te beheren kapitaalgoederen legt deze een beslag op budgettaire middelen. Het is daarom van groot belang om de omvang van de te beheren objecten in de openbare ruimte en de huidige kwaliteit volledig in beeld te hebben. Het beleid voor het uitvoeren van onderhoudsactiviteiten aan gemeentelijke kapitaalgoederen is opgenomen in de nota verkrijging/vervaardiging en onderhoud kapitaalgoederen. Op basis van looptijd moeten een aantal beleidsplannen opnieuw worden opgesteld. Aangezien er tot op heden nog wel mee gewerkt kan worden, is gekozen om te bekijken in welke vorm deze beleidstukken mee worden genomen in de nieuwe omgevingswet. Hieronder wordt er per taakveld op ingegaan. Openbare ruimte Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR) De voortdurende ontwikkeling en zorg die is gericht op het waarborgen van de kwaliteit van de openbare ruimte waarmee de belanghebbenden tevreden zijn en zich betrokken weten, zodanig dat ook de leefbaarheid en de economische vitaliteit wordt gediend.

De komende jaren wordt veel aandacht besteed om het onderhoud van de openbare ruimte integraal aan te pakken waarbij aandacht is voor de klimaatdoelstellingen die zijn opgenomen in de klimaatadaptatie strategie. Ook krijgt duurzaamheid en biodiversiteit bij verschillende projecten de nodige aandacht. > Onderhoud wegen Voor het onderhoud van de wegen is in 2009 een beleidsnota wegen vastgesteld. Bij invoering van de Omgevingswet is bekeken of er een nieuwe beleidsnota wegen wordt opgesteld of dat dit wordt ondergebracht bij openbare ruimte in zijn algemeenheid. In 2024 is er een update van de beleidsnota wegen opgesteld. Voor zowel klimaat als duurzaamheid is beleid opgesteld welke geïmplementeerd moet worden voor het onderhoud van onze openbare ruimte in het algemeen en dus ook voor de wegen waar het onderhoud ligt bij de gemeente. Het groot onderhoud van de wegen steunt op jaarlijks geactualiseerde onderhoudsschema’s die uitgewerkt en/of bijgesteld worden na visuele inspecties. In deze onderhoudsschema’s zijn de wegen, zowel binnen als buiten de bebouwde kom, opgenomen die voor de komende vijf jaar op de planning staan. De kosten voor groot onderhoud bedragen voor 2025 € 308.000 en worden gedekt door een onttrekking aan de reserve onderhoud wegen. Deze reserve wordt jaarlijks met een gelijk bedrag van € 398.000 gevoed.

Het groot onderhoud is ondergebracht in een moederbestek en daarbij is ervoor gekozen om deze in gedeelten uit te voeren. Het regulier jaarlijkse budget voor onderhoud van de wegen in 2025 is € 373.000. De reserve en het actuele meerjarig onderhoudsplan (MJOP) zijn op elkaar afgestemd. Wel blijkt dat het MJOP is achterhaald en er een nieuw MJOP moet worden opgesteld. Hiervoor is in 2024 opdracht verstrekt. Uit inventarisatierondes van de wegen blijkt dat er geen noemenswaardige afwijkingen zijn ten opzichte van de actuele onderhoudsplannen. Er kunnen zich incidenten voordoen die direct worden opgelost. Deze staan los van de reguliere onderhoudsplannen. Investeringen worden geactiveerd en op grond van de economische levensduur afgeschreven. Ook staan in 2025 weer verschillende infrastructurele werken gepland zie hiervoor in de bijlagen het investeringsschema. > Onderhoud bruggen en duikers Om het onderhoud en de instandhouding van onze bruggen en duikers te waarborgen is een meerjarig onderhoudsplan opgesteld. Jaarlijks worden alle bruggen en duikers geïnventariseerd en gecontroleerd. Op basis hiervan wordt het reguliere onderhoud uitgevoerd. De lasten hiervoor in 2025 zijn € 55.000. Uit de inventarisatieronde blijkt verder dat het meerjarig onderhoudsplan nog steeds actueel is en er geen afwijkingen van het onderhoudsprogramma zijn geconstateerd.

> Openbare verlichting Op 28 mei 2024 is het nieuwe beleidsplan ‘Licht in de gemeente Aalten’ 2024 t/m 2032 vastgesteld. Aan dit nieuwe beleid is ook het beheerplan gekoppeld met daarin de investeringen. Voor de komende 3 jaar wordt er in de begroting jaarlijks een bedrag van € 560.000 opgenomen voor vervanging van lichtmasten. De vervanging van verouderde lichtmasten worden vervangen door lichtmasten met Ledverlichting. Tevens worden de technisch afgeschreven lichtmasten vervangen. Voor het onderhoud van de openbare verlichting is een bedrag van € 73.000 structureel beschikbaar. De jaarlijkse kapitaallasten (afschrijving en rente) bedragen € 51.000 > Openbaar groen Gekoppeld aan het groenbeleidsplan is er een groenbeheersplan waarop het jaarlijks onderhoud van het openbaar groen is gebaseerd. Door het onderhoud op basis van dit plan uit te voeren kan het gestelde onderhoudsniveau worden gehandhaafd. Door de klimaatverandering treedt er vaker droogte op waar veel bomen last van ondervinden. Hierdoor neemt de sterfte toe en moet er meer onderhoud gepleegd worden. Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen

46

Er is een aanzet gemaakt om inzichtelijk te krijgen hoe we in de toekomst de uitgaven kunnen beperken. Verder kijken we hoe we ons openbaar groen zo kunnen inrichten dat het voldoet aan het biodiversiteitsplan. Voor het onderhoud van het openbaar groen is structureel een bedrag van € 327.000 beschikbaar > Speelvoorzieningen In 2014 is de speelnota Spelenderwijs Ontmoeten vastgesteld. De speelterreinen voldoen aan de nota Spelenderwijs Ontmoeten. Voor nu plegen we alleen regulier onderhoud en vervangen we toestellen als deze niet hersteld kunnen worden. Daarnaast worden de speeltoestellen jaarlijks gekeurd. Voor het onderhoud en de vervanging van speelvoorzieningen is structureel een bedrag van € 48.000 beschikbaar. > Riolering Het Verbreed Gemeentelijke Rioleringsplan (GRP) is de neerslag van de wettelijke verplichting dat de gemeente een rioleringsnota dient te hebben. Het GRP 2015-2019 is in 2015 door de raad vastgesteld. Het onderhoud en de vervanging van de riolering vindt volgens, in overeenstemming met de kaders van deze nota plaats. Ook wordt aangegeven hoe de maatregelen en investeringen worden bekostigd. Momenteel wordt nog gewerkt met het huidige GRP omdat dit plan nog aan de eisen voldoet en we aan willen sluiten bij de nieuwe Omgevingswet. Gezien de huidige ontwikkelingen is het toch noodzakelijk om het GRP te actualiseren.

De stresstesten zijn afgerond en het is inzichtelijk geworden welke maatregelen moeten worden genomen om overlast door klimaatverandering te voorkomen. In 2023 is de een klimaatadaptatie strategie vastgesteld. Bij deze strategie speelt water en riolering een grote rol. In 2023 is begonnen aan de beleidsnotitie water, riolering en klimaat. Ook het afkoppelen van regenwater wordt waar mogelijk actief opgepakt. Deze beleidsnotitie is in 2024 voorgelegd voor besluitvorming De investeringen in de riolering worden geactiveerd, de lasten voor het onderhoud worden via de riooltarieven verhaald op de burgers. Mogelijke overschotten of tekorten worden jaarlijks met de voorziening Riolering geëgaliseerd. Waar mogelijk worden reconstructies van wegen en vervanging van riolering gecombineerd. Gebouwenbeheer De gemeente heeft een aantal gebouwen in eigendom, beheer en onderhoud. Om waardevermindering van de gebouwen te voorkomen, is een goede staat van onderhoud noodzakelijk. Bij het beheer en onderhoud wordt onderscheid gemaakt tussen het beheer en onderhoud van het gebouw, alles wat aard- en nagelvast is (technisch onderhoud) en het beheer en onderhoud door de gebruiker (water, gas, elektra, telefonie, schoonmaak en dergelijke). Jaarlijks worden de gebouwen geïnspecteerd en de onderhoudsschema’s hierop aangepast.

De meerjarenonderhoudsplannen zijn gekoppeld aan de reserve onderhoud gemeentelijke gebouwen. De reserve wordt op dit moment jaarlijks met een gelijk bedrag ad € 160.000 gevoed, zodat de lasten gelijkmatig in de exploitatie zijn opgenomen. Grote, vaak wisselende onderhoudskosten worden aan deze reserve onttrokken. Onttrekkingen worden door middel van de tussentijdse rapportages door de raad geautoriseerd. Voor het reguliere, kleinere onderhoud is structureel budget in de begroting opgenomen. Ieder jaar wordt aan een aantal specifieke gebouwen extra aandacht gegeven door middel van clustering van onderhoudswerkzaamheden, waardoor een efficiency voordeel gehaald wordt. Het onderhoud van de diverse gebouwen van de gemeente wordt op verschillende manieren uitgevoerd. In 2025 gaat de gemeente een aanbesteding uitzetten voor de Werktuigbouwkundige en Elektrotechnische installaties. Op dit moment zijn er te veel en te diverse partijen die onze locaties beheren en onderhouden. Door de aanbesteding gaan we onze installaties efficiënter kunnen beheren en onderhouden. > Gemeentelijke gebouwen, niet voor de gemeentelijke dienst bestemd Zowel het groot als het klein onderhoud van deze gebouwen komt voor rekening van de gemeente. Het groot onderhoud is in beeld gebracht door middel van een meerjarenonderhoudsplan (MJOP).

Onlangs zijn de eerste voorbereidingen genomen om het huidige MJOP om te zetten naar een nieuwe Duurzaam meerjarenonderhoudsplan (DMJOP). Verwachting is dat deze in het eerste kwartaal van 2025 wordt opgeleverd. Daarin worden ook de verduurzamingsmaatregelen opgenomen. De hieruit voortvloeiende onderhoudskosten worden, na oplevering documenten, in de voorjaarsbegroting opgenomen. Om deze kosten te dekken, is een reserve gevormd die jaarlijks met een gelijk bedrag wordt gevoed. Daarnaast is voor het reguliere jaarlijkse onderhoud een budget in de exploitatie opgenomen. Met de vaststelling van het onderhoudsplan is voldoende onderbouwing aanwezig om de gebouwen adequaat te onderhouden en in stand te houden. > Gemeentelijke huisvesting Bij de locatie Hofstraat 8 is het aangrenzende pand, Hofstraat 6, middels een doorbraak toegevoegd aan de gebruiksruimte van het gemeentekantoor. Door toenemende vraag naar vergaderruimtes van ketenpartners en de toenemende bezoekersaantallen is een doorbraak gerealiseerd om extra ruimtes te kunnen benutten. Tot slot gaan we in 2025 een vervolg geven aan de inrichting van onze locaties met het oog op de wensen en behoeftes rondom hybride werken. Hierbij moet er worden gedacht aan het herinrichten van ruimtes.

Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen

47

Paragraaf Grondbeleid Onder grondbeleid wordt verstaan het gehele instrumentarium dat de gemeente ter beschikking staat om ruimtelijke doelstellingen te realiseren. Het omvat alle strategieën van de gemeente rond het verwerven, beheren, bewerken en uitgeven van gronden. Het grondbeleid heeft grote invloed op en samenhang met de realisatie van beleidstaken zoals ruimtelijke ontwikkeling, volkshuisvesting, verkeer en vervoer, cultuur, sport en recreatie en economische structuur. Daarnaast kan het grondbeleid grote financiële gevolgen hebben. De resultaten, maar vooral de financiële risico’s, zijn van belang voor de financiële positie van de gemeente. Daarom is transparantie van grondbeleid van groot belang. Met de intredingwerking van de Nota Grondbeleid 2024-2028, is een actievere houding aangenomen. De Nota Vastgoed 2014 hield rekening met de gevolgen van de toenmalige economische crisis. De situatie toen leidde tot het besluit om een met name faciliterend grondbeleid te voeren, wegens het weinig financiële risico dat deze vorm van grondbeleid met zich meebrengt voor de gemeente. Sindsdien is de situatie erg veranderd. Zo zijn de stikstofproblematiek, de woningnood, de energiecrisis en de energietransitie belangrijke thema’s binnen het ruimtelijk domein.

De wens bestaat vanuit het rijk om woningen bij te bouwen, maar de regels omtrent stikstof verkleinen de mogelijkheden hiervoor. De gemeente is hierin verantwoordelijk om in de behoeften van haar eigen inwoners te voorzien. Ook op het gebied van bedrijvigheid ziet de gemeente de vraag groeien naar meer bedrijfslocaties in de gemeente Aalten. Op 28 februari 2023 is de Regionale Woonagenda Achterhoek 2023-2030 vastgesteld. In de woonagenda zijn voor de periode 2023 tot en met 2030 de woonambities en-doelen vastgelegd. Om mede ter uitvoering van de woonagenda slagvaardig te kunnen handelen, heeft de raad in september 2023 om een permanent aankoopkrediet ten behoeve van (strategische) aankopen van € 2,5 miljoen beschikbaar gesteld. Over de besteding hiervan wordt de raad zo spoedig mogelijk geïnformeerd. Na het informeren van de raad wordt het krediet aangevuld. Op deze wijze kan er nooit meer dan € 2,5 miljoen besteed worden zonder de instemming van de gemeenteraad. > Risico’s grondexploitatie Op grond van de begrotingsvoorschriften worden de risico’s jaarlijks ingeschat en wordt waar nodig per complex een voorziening ten laste van het resultaat getroffen. Voor de gronden onderscheiden we een drietal categorieën: 1. Gronden en terreinen niet in exploitatie; 2. Faciliterend grondbeleid; 3. Bouwgrond in exploitatie (BIE). 1.

Gronden en terreinen niet in exploitatie Tot deze categorie worden onder meer Westrand Aalten, Bedrijventerrein Het Broek (uitbreiding Cattier) en De Wegwijzer gerekend. Er zijn diverse ontwikkelingen ten aanzien van deze onderdelen. Daarnaast behoren tot deze categorie gronden die voorlopig niet worden ontwikkeld en die in een eerder stadium zijn geschrapt binnen bestaande complexen. De boekwaarde op 31 december 2023 van deze categorie bedraagt € 3.657.088. Westrand Aalten In 2015 is met de firma J.H. Aalbers en Zoon Aalten BV een overeenkomst gesloten om tot verkoop en ontwikkeling van een deel van het voormalige plangebied Werklandschap Aalten te komen. In 2018 is in verband hiermee het bestemmingsplan Aalten Bedrijventerrein Westrand vastgesteld. De Raad van State heeft in 2019 het besluit tot vaststelling van dit bestemmingsplan vernietigd, met name als gevolg van de stikstofproblematiek. Eind 2019 is het bestemmingsplan Aalten Bedrijventerrein Westrand opnieuw vastgesteld. Het bestemmingsplan is op het gebied van stikstof nader onderbouwd. De Raad van State heeft bij uitspraak van 21 juli 2021 het beroep van één appellant niet-ontvankelijk verklaard. De wel ontvankelijke beroepen zijn ongegrond verklaard. Hiermee zijn de besluiten onherroepelijk in werking getreden en kan verdere uitvoering worden gegeven aan de vestiging van de firma Aalbers op de betreffende locatie.

Bij besluit van 18 juli 2023 heeft het college van Gedeputeerde Staten van de provincie Gelderland een omgevingsvergunning verleend. De omgevingsvergunning is onherroepelijk. De gronden zijn gedeeltelijk overgedragen aan Aalbers. Bedrijventerrein Het Broek (uitbreiding Cattier) In 2019 is Bedrijventerrein Het Broek (uitbreiding Cattier) door de gemeente aangekocht. Dit terrein is verkocht aan Kaemingk BV, die op de locatie een bedrijfshal wil realiseren. Hiervoor is het nodig dat het bestemmingsplan ter plekke wordt aangepast. Met Kaemingk en diverse omwonenden is hierover gesproken. Paragraaf Grondbeleid

48

Het plan heeft, mede door de beoogde landschappelijke inpassing, draagvlak in de omgeving. Het bestemmingsplan hiervoor is op 19 april 2022 door uw raad vastgesteld. Tegen dit besluit is beroep aangetekend bij de Raad van State. Dit beroep is op het moment van schrijven nog niet inhoudelijk behandeld. De Wegwijzer Voor deze locatie is in 2022 een ontwikkelcompetitie opgestart. Als resultaat van deze ontwikkelcompetitie gaat Klaassen Groep BV 15 woningen realiseren in het plangebied. Het bestemmingsplan voor deze locatie is onherroepelijk in werking getreden en de vergunning voor de bouw van de woningen is verleend. Verwachte oplevering in 2025. 2. Faciliterend grondbeleid Tot deze categorie behoren de gronden die in eigendom zijn van derden. Bij de ontwikkeling daarvan treedt de gemeente faciliterend op. De door de gemeente gemaakte kosten worden op de private partij verhaald. Afspraken hierover worden vastgelegd in een overeenkomst. In beginsel verloopt dit budgettair neutraal. Bij de complexen vallend onder deze categorie wordt er in principe van uitgegaan dat de door de gemeente gemaakte kosten minus opbrengsten uiteindelijk minimaal gecompenseerd worden door de met de ontwikkelaars overeengekomen exploitatiebijdragen. De initiatiefnemers Klomps Bouwbedrijf B.V. en Klaassen Groep B.V.

hebben de intentie om samen met de gemeente Aalten tot ontwikkeling te komen van locatie 't Beggelder in Dinxperlo. In het najaar van 2024 gaat de ontwikkelvisie ter besluitvorming aan het college voorgelegd worden. 3. Bouwgrond in exploitatie (BIE) Dit zijn de gronden in eigendom van de gemeente waarvoor de raad een grondexploitatiecomplex en een begroting heeft vastgesteld. Het betreft zowel woningbouw als bedrijventerreinen. Eind 2023 zijn er nog 3 grondcomplexen in exploitatie. Inmiddels heeft de raad in april 2024 ook de exploitatie voor IJzerlo vastgesteld. Volgens de laatste hercalculaties van 2023 en de raming voor het nieuwe complex IJzerlo worden daarvan de volgende resultaten verwacht: bedragen x € 1.000

Bouwgrond in exploitatie (BIE) Kern de Heurne herziening 2021 ‘t Warmelinck Kraaienboom IJzerlo

Uitkomst Resultaat 173 Positief 3 Positief 32 Negatief 77 Positief

Van alle bouwgrond in exploitatie zijn per ultimo 2023 de bestaande financiële risico’s in beeld gebracht. Daar waar een negatief financieel resultaat is berekend, is een voorziening getroffen. De totale voorziening bedraagt per 31 december 2023 € 32.000. Overige ontwikkelingen Op het moment van schrijven zijn er gronden in Lintelo onder voorbehoud gekocht. Dit ten behoeve van de uitbreiding van de kern met een bescheiden aantal woningen. In de Haart wordt momenteel onderzoek gedaan naar de haalbaarheid van woningbouw op het oude sportveld aan de Lieversdijk. Ook aan de Eerste Broekdijk te Aalten worden momenteel voorbereidingen getroffen voor het in exploitatie brengen van een nieuwbouwplan voor circa 10 sociale huurwoningen. Conclusie De bedrijfsvoering en financiële administratie van de grondexploitaties is adequaat. De processen met betrekking tot het grondenbeheer zijn beschreven en de taken en bevoegdheden tussen Openbare Ruimte en Informatiebeheer zijn organisatorisch voldoende afgebakend. Per ultimo 2023 zijn van alle complexen met een kostprijsopzet de kostprijscalculaties geactualiseerd en de complexen met alle overige gronden beoordeeld, geanalyseerd en, voor zover mogelijk, geactualiseerd. Hiermee is een juist en volledig inzicht verkregen in de bestaande boekwaarde van de complexen en de toekomstige resultaten.

In de door de raad vastgestelde Nota Grondbeleid 2024-2028 vindt het grondbeleid het formele kader.

Paragraaf Grondbeleid

49

Paragraaf Verbonden partijen In deze paragraaf komen de organisaties aan de orde die een publiek belang uitvoeren en waarin Aalten een financieel en een bestuurlijk belang heeft. Dat laatste door zeggenschap bij besluitvorming door stemrecht. Gemeenschappelijke regelingen (publiekrechtelijk) Per publiekrechtelijke regeling is de ratio van het weerstandsvermogen opgenomen. Om te beoordelen in hoeverre het weerstandsvermogen toereikend is, wordt een relatie gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico’s en de beschikbare weerstandscapaciteit. De relatie wordt uitgedrukt in een ratio, waarbij normaliter gestreefd wordt naar een ratio weerstandsvermogen van minimaal 1,0. Ratio weerstandsvermogen >2 = Uitstekend 1,4 – 2,0 0,8 – 1,0 = Matig 0,6 – 0,8

= Ruim voldoende = Onvoldoende

1,0 – 1,4 < 0,6

= Voldoende = Ruim onvoldoende bedragen x € 1.000

Omgevingsdienst Achterhoek (ODA), Hengelo Gelderland (Programma 1) Doelstelling en De ODA behandelt voor de partners de aanvragen voor vergunningen in het kader van openbaar belang het omgevingsrecht (milieudeel), toetst meldingen, houdt toezicht op en handhaaft de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). Daarnaast adviseert de ODA gemeenten en provincie (op verzoek) bij de opstelling van beleid en bij specifieke ontwikkel- of uitvoeringsprojecten. Partijen Naast de gemeente Aalten de gemeenten Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Lochem, Montferland, Oost-Gelre, Oude IJsselstreek, Winterswijk en Zutphen en de provincie Gelderland. Actualiteit De begroting 2025 betreft een beleidsarme begroting, in verband met onduidelijkheden wat betreft de uitkomst van het plan van aanpak omtrent de robuustheidscriteria, de verandering vanwege de omgevingswet en een nog te maken risicoanalyse. Er wordt gewerkt aan een nieuwe begrotingsopzet; in het voorjaar van 2025 komt de ODA met een begrotingswijziging waarin deze effecten worden verwerkt. Onze bijdrage aan de ODA neemt in 2025 toe tot € 667.000. Dit komt hoofzakelijk door de stijging van het uurtarief van € 107 naar € 113.

Jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Bijdrage Saldo begroting Ratio weerstand 2024 164 1.146 636 Sluitend 1,68 2025 300 1.146 667 Sluitend 1,10 GGD Noord- en Oost-Gelderland (NOG), Warnsveld (Programma 2) Doelstelling en De GGD NOG beschermt, bewaakt en bevordert de gezondheid van de inwoners van openbaar belang 22 gemeenten die bij GGD NOG zijn aangesloten. Partijen De GGD bestaat uit 22 gemeenten uit het noorden en oosten van Gelderland. Actualiteit Het algemeen bestuur GGD NOG heeft een Bestuursagenda voor de periode 2023 – 2027 vastgesteld. Hierin staan de belangrijkste uitgangspunten en prioriteiten waaronder het vergroten van gelijke kansen op gezondheid voor iedereen; mentale gezondheid; gezonde leefstijl en een gezonde fysieke en sociale leefomgeving. In onze inwonerbijdrage over 2025 (€ 612.000) is rekening gehouden met de extra kosten als gevolg van de invoering van het functiewaarderingssysteem HR21 Daarnaast zijn voor 2025 nog incidentele middelen voor GGD NOG Robuust opgenomen (€ 9.000). Dit is een aanpak waarin staat hoe de GGD gedurende 2023 t/m 2025 beter inspeelt op de vraag van gemeenten. Jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Bijdrage Saldo begroting Ratio weerstand 2024 2.411 2.629 572 Sluitend 1,00 2025 2.158 2.977 621 Sluitend 0,98

Paragraaf Verbonden Partijen

50

Laborijn, Doetinchem (Programma 2) Doelstelling en Laborijn ontwikkelt zich door als sociaal ontwikkelbedrijf. Langs de pijlers inkomenszeopenbaar belang kerheid en mensontwikkeling biedt zij inwoners de juiste ondersteuning naar de best passende (duurzame) plek. De opdracht aan Laborijn is sterk ingegeven vanuit een wettelijk kader (uitvoeren van de Participatiewet en de Wet inburgering). Er is een toename van het aantal inwoners dat een beroep doet op de dienstverlening van Laborijn met daarbij ook een toename in complexiteit van de vraag en problematiek. Partijen Naast de gemeente Aalten vanuit de GR de gemeenten Doetinchem en Montferland. Actualiteit De werkzaamheden die Laborijn voor ons uitvoert, nemen steeds meer toe. De uitvoeringskosten zijn verder gestegen als gevolg van loon- en prijsstijgingen en niet beïnvloedbare ontwikkelingen. Binnen Laborijn is groei in de uitvoeringscapaciteit financieel niet meer mogelijk, daarom zijn, om toch alle inwoners te bedienen, keuzes gemaakt in de intensiteit van de dienstverlening. Dit betekent dat de dienstverlening voor een deel van de inwoners wordt beperkt maar dat er voldoende kansen en mogelijkheden tot ondersteuning blijven. Laborijn blijft bijdragen in de ontwikkeling van inwoners zodat ze mee kunnen doen in de maatschappij en stappen kunnen zetten naar betaald werk. Onze bijdrage voor 2025 komt uit op € 2.769.000.

De BUIG-budgetten zijn afhankelijk van de verdeelsystematiek en de landelijke ontwikkelingen van het aantal bijstandsgerechtigden en kunnen daardoor sterk fluctueren. In deze begroting is rekening gehouden met een nihil resultaat op de BUIG. Voor de eigen dienstverlening wordt nieuwbouw gerealiseerd welke naar verwachting begin 2026 in gebruik wordt genomen. Jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Bijdrage Saldo begroting Ratio weerstand 2024 7.873 9.304 2.414 Sluitend 1,15 2025 10.286 22.307 2.769 Sluitend 1,01 Regio Achterhoek, Doetinchem (Programma 2) Doelstelling en Zeven gemeenten in de Achterhoek werken samen met het bedrijfsleven en maatschapopenbaar belang pelijke instellingen ten behoeve van regionale ontwikkeling en belangenbehartiging. Partijen De GR bestaat naast de gemeente Aalten uit de gemeenten Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Oost-Gelre, Oude IJsselstreek en Winterswijk. Actualiteit Het samenwerkingsverband is echter breder dan alleen de Achterhoekse gemeenten en bestaat ook uit ondernemers, maatschappelijke organisaties en de provincie Gelderland en heeft de roepnaam Achterhoek ambassadeurs. De ambitie is om in 2030 in de Achterhoek een nog sterker bloeiende en innovatieve economie te realiseren met een kwalitatief hoogwaardige en duurzame woon- en leefomgeving. De provincie draagt vanaf 2025 niet meer bij in de organisatiekosten.

Naast de stijging van de loonen prijsindex leidt dit tot een verhoging van de bijdrage per inwoner van € 8,01. Jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Bijdrage Saldo begroting Ratio weerstand 2024 6.048 15.266 202 Sluitend 1,0 2025 6.095 17.759 219 Sluitend 1,2 Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG), Apeldoorn (Programma 2) Doelstelling en Iedere gemeente moet deel uitmaken van één van de 25 veiligheidsregio’s. De taken openbaar belang van een veiligheidsregio liggen op het gebied van de voorbereiding en bestrijding van rampen en grote incidenten door de brandweer, de GHOR (geneeskundige hulp bij ongevallen en rampen), de politie en gemeente. Partijen De VNOG bestaat uit 22 gemeenten uit het noorden en oosten van Gelderland. Actualiteit De begroting 2025 betreft een beleidsarme begroting en gebaseerd op de Kadernota 2025-2028. Er is geen nieuw beleid opgenomen omdat eind 2024 het nieuwe Beleidsplan wordt vastgesteld. De hieruit mogelijke voortvloeiende kostenstijgingen zijn niet verwerkt in de meerjarenraming 2025-2028. De gemeentelijke bijdrage blijft binnen de kaders en er is naast de stijging van loon- en prijsindex, in eerdere jaren uitvoering gegeven aan het doorvoeren van besparingen. Vanaf 2027 stijgen de kapitaallasten als gevolg van investeringen.

Jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Bijdrage Saldo begroting Ratio weerstand 2024 12.691 56.608 1.754 Sluitend 1,14 2025 15.667 68.571 1.771 Sluitend 0,76

Paragraaf Verbonden Partijen

51

Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (ECAL), Doetinchem (Programma 3) Doelstelling en Gemeenten en provincie werken samen in het ECAL, dat is ontstaan uit de samenopenbaar belang voeging van het Achterhoeks Archief en het Staring Instituut. Het Erfgoedcentrum voert de wettelijke archieftaken conform Archiefwet en overige erfgoedtaken zoals documentatie, onderzoek en publieksfunctie uit. Partijen De gemeenschappelijke regeling voert de wettelijke taken uit voor de gemeenten Aalten, Berkelland, Doetinchem, Oude IJsselstreek, Oost-Gelre, Montferland, Winterswijk en Bronckhorst. Voor de niet wettelijke taken betalen Doesburg, Lochem, Zevenaar, Duiven, de provincie Gelderland en andere donateurs een bijdrage. Actualiteit De gemeentelijke bijdrage voor de ECAL wordt in principe bepaald op basis van het aantal meters papier dat een gemeente in beheer heeft en wordt voor vier jaar vastgelegd. In de begroting 2023-2026 is deze meterprijs opnieuw vastgesteld, echter heeft de afgelopen periode uitgewezen dat de lasten dusdanig zijn gestegen. Dat heeft het DB doen besluiten de meterprijs vanaf begrotingsjaar 2025 te verhogen.

Jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Bijdrage Saldo Begroting Ratio weerstand 2024 188 542 179 Voordelig 12 Niet bekend 2025 108 439 185 Voordelig 27 Niet bekend Vennootschappen en coöperaties (privaatrechtelijk) Coöperatieve Achterhoekse Groene Energie Maatschappij, Doetinchem (Programma 1) Doelstelling en Het ontwikkelen van duurzaamheidsinitiatieven en energieprojecten voor burgers, beopenbaar belang drijven en instellingen in de Achterhoek en daarbij het geven van ondersteuning aan de ontwikkeling van energiebesparing en de ontwikkeling van duurzame energie in de Achterhoek, het verrichten van beheersactiviteiten, het geven van adviezen en het verlenen van diensten aan andere vennootschappen en ondernemingen. Agem gaat voor Betaalbare energiezekerheid voor iedereen in de Achterhoek. Uiterlijk in 2050 hebben alle inwoners een comfortabele en energiezuinige woon-/ en werkomgeving. Vanuit verschillende expertises werkt Agem samen als één team aan deze missie. Agem inspireert, verbindt, deelt kennis en brengt mensen in beweging. Partijen Naast de gemeente Aalten zijn de gemeenten Berkelland, Doetinchem, Oude IJsselstreek, Oost-Gelre, Montferland, Winterswijk en Bronckhorst lid. Financieel Vanaf 2017 is de Agem financieel zelfstandig en ontvangt geen jaarlijkse bijdrage van de gemeente.

Wel staat de gemeente borg voor de nakoming van de verplichtingen uit hoofde van een financieringsovereenkomst met de BNG. De maximale borgstelling bedraagt € 56.000 te vermeerderen met boeten, rente en kosten. Leisurelands B.V., Arnhem (Programma 1) Doelstelling en Bedrijfsmatig en duurzaam aanbieden van vrijetijdsbesteding voor een breed publiek. openbaar belang Dit doen door middel van grondgebonden recreatievoorzieningen met groen als decor. Daartoe voor zichzelf en anderen grondgebonden exploitaties doen. Daarmee direct en indirect een bijdrage leveren aan de leefbaarheid en vrijetijdsbesteding in de regio waar zij actief is. Partijen Aandeelhouders de aan het regionaal portefeuillehoudersoverleg Vrijetijdseconomie deelnemende gemeenten (Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Lochem, Oost-Gelre, Oude IJsselstreek, Winterswijk) Door samen op te trekken tijdens de AVA's is het mogelijk om, indien nodig, een duidelijk en collectief signaal af te geven. Per april 2023 hebben voornoemde Achterhoekse gemeenten daarom de gemeente Berkelland gemachtigd om mede namens hen in de AVA’s op te treden. Financieel Aalten heeft 955 aandelen voor nominaal € 1 per stuk. ROVA, Zwolle (Programma 1) Doelstelling en ROVA is de afvaladvies-, regie- en verwijderingsorganisatie van 23 gemeenten. ROVA openbaar belang zet zich in voor een schonere en duurzame leefomgeving.

Partijen ROVA werkt voor 23 aandeelhoudende gemeenten. Financieel Begroot is een jaarlijkse dividendopbrengst van € 106.000. Werkelijk ontvangen in 2023 € 75.000 en in 2024 € 146.000.

Paragraaf Verbonden Partijen

52

BNG Bank, Den Haag (Programma 3) Doelstelling en Deze bank is van en voor overheden en instellingen voor het maatschappelijk belang. openbaar belang De BNG is een betrokken partner voor een duurzamer Nederland en stelt de publieke sector in staat maatschappelijke doelstellingen te bereiken. Partijen De Nederlandse Staat is houder van de helft van de aandelen, de andere helft is in handen van gemeenten, provincies en een hoogheemraadschap. Financieel Begroot is een structurele jaarlijkse dividendopbrengst van € 37.000. Werkelijk ontvangen in 2023 € 48.000 en in 2024 € 42.000. NV Alliander, Arnhem (Programma 3) Doelstelling en Netwerkbedrijf Alliander is verantwoordelijk voor een groot deel van de energieleidinopenbaar belang gen in Nederland. Kernactiviteiten zijn het aansluiten van klanten op de energienetwerken en het distribueren van gas en elektriciteit. Deze taken zijn wettelijk bepaald gezien het belang van een betrouwbare aanvoer van energie. Partijen De grootste aandeelhouders zijn de provincies Gelderland, Friesland en Noord-Holland en de gemeente Amsterdam: zij hebben gezamenlijk driekwart van de aandelen in bezit. Het overige deel is in bezit van 70 andere gemeentelijke aandeelhouders. Financieel Begroot is een structurele jaarlijkse dividendopbrengst van € 269.000. Werkelijk ontvangen in 2023 € 236.000 en in 2024 € 498.000.

Vanwege alle investeringen die Alliander op zich af ziet komen, is er in 2021 door de aandeelhouders 600 miljoen euro bijeengebracht. De Aaltense bijdrage hierin bedraagt € 1.736.366 dat in de vorm van een aandeelhouderslening in 2021 is verstrekt. Vitens, Utrecht (Programma 3) Doelstelling en Vitens is het grootste drinkwaterbedrijf van Nederland en levert drinkwater aan circa openbaar belang 5,7 miljoen klanten. De verantwoordelijkheid van Vitens is een gezonde en duurzame samenleving met zorg voor de bescherming van natuur en milieu. Partijen 97 aandeelhouders bestaande uit gemeenten en provincies. Financieel De afgelopen jaren heeft Vitens geen dividend uitgekeerd en is het resultaat volledig toegevoegd aan het eigen vermogen. Daarom wordt er geen dividendopbrengst in de begroting 2025 opgenomen. Overige verbonden partijen EUREGIO, Gronau (D) (Programma 2) Doelstelling en De EUREGIO is actief in de opbouw en versterking van de structuren en de grensoveropenbaar belang schrijdende samenwerking in het Nederlands-Duitse grensgebied. Partijen De in 1958 opgerichte EUREGIO telt 104 Duitse en 24 Nederlandse lidgemeenten, vijf Landkreisen en twee waterschappen. Financieel Per inwoner is in 2024, net als in de jaren daarvoor € 0,29 bijgedragen (€ 7.900). Dit tarief wordt elk jaar vastgesteld in de ledenvergadering, voor 2025 is dat nog niet bekend.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), Den Haag (Programma 2) Doelstelling en De gemeente is lid van de vereniging die als doel heeft de leden collectief en individuopenbaar belang eel bij te staan bij het vervullen van hun bestuurstaken. Ook vertegenwoordigt de vereniging de gemeentelijke werkgevers (College voor Arbeidszaken) in de onderhandelingen met werknemersorganisaties over arbeidsvoorwaarden. Partijen De Nederlandse gemeenten. Financieel De contributie voor 2025 bedraagt € 52.000. Naast de contributie wordt er een bijdrage gedaan voor ambities voor beleidsinzet en inzet op het gebied van GGU (Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering). Deze bijdrage bedraagt € 125.000 voor 2025.

Paragraaf Verbonden Partijen

53

Paragraaf Wet Open Overheid Wet Open Overheid: Overheidsinformatie Inzicht in het handelen van onze gemeente is alleen mogelijk als onze informatiehuishouding op orde is. In dit opzicht is de invoering van de Wet Open Overheid (Woo) een belangrijke ontwikkeling. De transparantie van het overheidshandelen heeft met de inwerkingtreding van deze wet, op 1 mei 2022, een extra impuls gekregen. De Woo vervangt de Wet Openbaarheid van Bestuur (Wob), maar omvat meer informatiestromen en noemt elf categorieën waarin de overheid verplicht is documenten actief te publiceren. Het op orde brengen van de informatiehuishouding is een onderdeel van de wet. Hoofdonderdelen van de Woo zijn passieve openbaarmaking, actieve openbaarmaking en het op orde brengen van de informatiehuishouding. Passieve openbaarmaking betekent dat we op verzoek openbaar maken (denk aan de oude WOB-verzoeken). De actieve openbaarmaking verplicht ons om in fases elf informatiecategorieën openbaar te maken. Wij volgen deze landelijke fasering. Tegelijkertijd wordt intern verder gewerkt aan de ontwikkeling van de verschillende onderdelen van de Woo. Daarmee volgen we de wettelijke fasering voor het actief openbaar maken van de in artikel 3.3 Woo genoemde categorieën.

Deze categorieën worden gefaseerd ingevoerd, waarbij de verplichtingen van de Woo uiteindelijk rond 2028 volledig in de organisatie geïmplementeerd gaan zijn. En in zijn volledige omvang van kracht wordt. De ontwikkeling van de Woo is een groeipad, die meer inhoud dan een pure wetsimplementatie of een informatiekundige operatie. Het is een organisatie brede verandering, waarbij veel op de organisatie afkomt. Voor het publiceren is het gehouden dat alle documenten in hun gehele breedte zichtbaar zijn. Dit betekent ook dat de informatievoorziening op orde moet zijn op alle onderdelen. Openbaar maken van informatie gebeurt via de landelijke Woo-index, waar de gemeenten zich op aansluiten. De Woo-index is de centrale plek waar informatie van alle bestuursorganen vindbaar en doorzoekbaar is. Dat is een van de doelstellingen van de Wet open overheid (Woo). In de Woo-index moeten documenten die vallen onder een of meer informatiecategorieën vindbaar en doorzoekbaar zijn. Om dat mogelijk te maken noteren overheidsorganisaties de url’s van internetlocaties waar zij documenten openbaar maken in de Wooindex. Naast de actieve openbaarmaking blijft de passieve openbaarmaking via het Woo verzoek. Op de website van de gemeente is een duidelijke omschrijving opgenomen van de wijze waarop een Woo verzoek kan worden ingediend (mondeling, webformulier, e-mail).

De informatie wordt daar waar mogelijk via e-mail verstrekt, er worden geen kosten in rekening gebracht. De verhouding tussen de Woo verzoeken en de openbaarheid van de archieven is als volgt, informatie uit archieven, die zijn overgebracht naar het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers zijn in principe openbaar en vallen niet onder de Woo. Informatie uit archieven, die nog niet zijn overgebracht vallen onder de Woo.

Paragraaf Wet Open Overheid

54

Bijlagen

Geprognosticeerde balans 2023-2028 Om de ontwikkeling van de belangrijkste activa en passiva inzichtelijk te maken, wordt in de begroting een meerjarige geprognosticeerde balans voorgeschreven. Deze meerjarige geprognosticeerde balans geeft inzicht om een oordeel te vormen over de gezondheid van de financiële positie van de gemeente en de ontwikkelingsrichting ervan. De balans per 31 december 2023 is op basis van werkelijke cijfers. bedragen x € 1.000

Activa

31-122023

31-122024

31-122025

31-122026

31-122027

31-122028

(Im) Materiële vaste activa Financiële vaste activa: Kapitaalverstrekkingen Financiële vaste activa: Leningen Financiële vaste activa: Uitzettingen > 1 jaar Totaal Vaste Activa

47.953 1.256 10.233 206 59.648

57.550 2.797 4.836 206 65.389

62.503 2.797 4.813 206 70.319

67.510 2.797 4.788 206 75.301

68.171 2.797 4.773 206 75.947

66.743 2.797 4.756 206 74.502

57

-1.017

-1.106

-1.600

-3.045

-2.897

Voorraden: Onderhanden werk & Overige grond- en hulpstoffen Voorraden: Gereed product en handelsgoederen & vooruitbetalingen Uitzettingen <1 jaar Liquide middelen Overlopende activa Totaal Vlottende Activa

0

0

0

0

0

0

1.916 2.471 9.779 14.223

2.200 500 9.000 10.683

2.100 500 8.500 9.994

2.000 500 8.000 8.900

1.900 500 7.500 6.855

1.800 500 7.000 6.403

Totaal Activa

73.871

76.072

80.313

84.201

82.802

80.905

Passiva

31-122023

31-122024

31-122025

31-122026

31-122027

31-122028

Eigen vermogen Voorzieningen Vaste schuld Totaal Vaste Passiva

30.159 5.714 23.982 59.855

21.597 5.192 31.892 58.681

22.848 4.846 36.496 64.190

20.982 4.446 40.501 65.929

18.998 4.013 42.106 65.117

17.477 3.567 44.367 65.411

Vlottende schuld Overlopende passiva Totaal Vlottende Passiva

4.373 9.643 14.016

3.000 14.391 17.391

3.000 13.123 16.123

3.000 15.272 18.272

3.000 14.685 17.685

3.000 12.494 15.494

Totaal Passiva

73.871

76.072

80.313

84.201

82.802

80.905

Geprognosticeerde balans

56

Overzicht meerjarig EMU-saldo Het EMU-saldo is het saldo van inkomsten en uitgaven van de overheid op transactiebasis in een bepaalde periode. Het EMU-saldo is daarmee een indicatie voor de ontwikkeling van de liquiditeits- en financiële positie van de gemeente. T-1 2023 x € 1000,-

T 2024 x € 1000,-

T+1 2025 x € 1000,-

Volgens realisatie tot en met juli 2023

Volgens begroting 2024

Volgens meerjarenbegroting in begroting 2024

1. Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit reserves (zie BBV, artikel 17c)

-8.562

1.251

-1.866

2. Mutatie (im)materiële vaste activa

9.597

4.953

5.007

3. Mutatie voorzieningen

-522

-346

-400

4. Mutatie voorraden (incl. bouwgronden in exploitatie)

-1.074

-89

-494

5. Verwachte boekwinst bij verkoop effecten en verwachte boekwinst bij verkoop (im)materiële vaste activa, alsmede de afwaardering van financiële vaste activa

0

0

0

-17.607

-3.959

-6.779

Omschrijving

Berekend EMU-saldo

Overzicht meerjarig EMU-saldo

57

Overzicht van baten en lasten per programma Onderstaand zijn de werkelijke cijfers 2023, raming na wijziging 2024 en raming 2025-2028 uitgesplitst per programma en met de bijbehorende toelichtingen opgenomen.

Totaal baten en lasten Totaal Baten Totaal Lasten

Werkelijk 2023 -93.778 93.778 0

bedragen x € 1.000 Raming na Begroot Begroot Begroot Begroot wijziging 2025 2026 2027 2028 2024 -95.297 -89.157 -87.670 -89.413 -88.417 95.297 89.157 87.670 89.413 88.417 0 0 0 0 0

Het begrotingssaldo is verwerkt in Taakveld 0; Overige baten en lasten. Het rekeningresultaat is verwerkt in Taakveld 0; Resultaat van de rekening van baten en lasten.

Programma 1 Ruimte bedragen x € 1.000 Werkelijk 2023

Raming na wijziging 2024

Baten Verkeer en vervoer Parkeren Openbaar vervoer Economische ontwikkeling Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Economische promotie Sportaccommodaties Openbaar groen en (openlucht) recreatie Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (niet-bedrijven terrein) Wonen en bouwen Totaal baten

-209 -8 -213 0 -242 -27 -282 -566 -87 -2.017 -2.008 -723 -277 -456 -673 -846 -8.634

-100 -1 0 0 0 -37 -290 -318 -91 -2.264 -2.051 -2.661 -320 -429 -29 -452 -9.043

-102 -1 0 0 -25 -38 -312 -310 -68 -2.338 -2.357 -610 -327 -58 -870 -162 -7.578

-102 -1 0 0 -25 -38 -312 -224 -68 -2.391 -2.357 -509 -327 -58 -681 -162 -7.255

-102 -1 0 0 -1.250 -38 -312 -224 -68 -2.425 -2.357 -509 -327 -58 -403 -162 -8.236

-102 -1 0 0 0 -38 -312 -224 -68 -2.438 -2.357 -509 -327 -58 -153 -162 -6.749

Lasten Verkeer en vervoer Parkeren Openbaar vervoer Economische ontwikkeling Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Economische promotie Sportaccommodaties Openbaar groen en (openlucht) recreatie Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (niet-bedrijven terrein) Wonen en bouwen Totaal lasten

2.649 24 517 47 242 63 220 1.863 1.478 1.550 1.726 1.937 265 1.483 570 1.259 15.893

4.101 39 19 96 0 73 231 1.854 1.903 1.717 1.655 4.434 292 2.401 17 4.458 23.290

3.625 39 19 48 25 75 219 2.121 1.973 1.761 1.905 1.561 289 1.042 858 938 16.498

3.912 39 19 48 25 76 219 1.878 1.983 1.814 1.905 1.459 292 1.042 668 857 16.236

3.833 39 19 48 1.250 75 219 1.865 1.941 1.848 1.905 1.459 301 1.042 391 857 17.092

3.965 39 19 48 0 77 219 1.851 1.879 1.861 1.905 1.459 284 1.042 141 856 15.645

Totaal programma 1 Ruimte

7.259

14.247

8.920

8.981

8.856

8.896

Programma 1 Ruimte

Overzicht van baten en lasten per programma

Begroot Begroot Begroot Begroot 2025 2026 2027 2028

58

Toelichting op de verschillen tussen de jaarschijven 2024 en 2025 en volgende jaren. Verkeer en vervoer Voor een aantal projecten is de planning aangepast waardoor de werkzaamheden later worden uitgevoerd. Hierdoor ontstaan lagere kapitaallasten. Voor groot onderhoud wegen wordt in 2025 minder onttrokken uit de reserve wegenonderhoud. Daarnaast is er in 2024 eenmalig een bedrag aan de Provincie betaald voor afkoop onderhoud Verkeersregelinstallatie en is er budget beschikbaar gesteld voor het opstellen van de mobiliteitsvisie. Parkeren Geen afwijkingen. Openbaar vervoer Geen afwijkingen. Economische ontwikkeling In 2024 is er een onderzoek uitgevoerd voor uitbreiding bedrijventerreinen. Fysieke bedrijfsinfrastructuur Elk jaar ten tijde van het jaarwerk wordt voor de bouwgronden met betrekking tot bedrijventerreinen in exploitatie een hercalculatie uitgevoerd en vastgesteld. Deze geactualiseerde cijfers zijn in deze begroting meegenomen. Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Geen afwijkingen. Economische promotie Zoals bij het vaststellen van de begroting 2024 is aangekondigd worden voor het jaar 2025 de tarieven voor de toeristenbelasting met € 0,20 verhoogd van € 1,35 per persoon per overnachting naar € 1,55. Hiervoor is vanaf 2025 een meeropbrengst van € 19.000 geraamd. Sportaccommodaties Voor onderhoud aan de Eurohal in Dinxperlo wordt grootschalig onderhoud uitgevoerd.

Dit betreft onder andere het vervangen van de cv-ketels, het vervangen van de circulatieleidingen en het vervangen van de toplaag van de sportvloer. Het bedrag wordt gedekt uit de reserve onderhoudt gemeentelijke gebouwen. Openbaar groen en (openlucht) recreatie In 2024 is er € 12.000 beschikbaar gesteld voor het onderzoek Aaltens boerenfonds. Het budget voor de gemeentetuin is vanuit 2023 doorgeschoven naar 2024. Het overige verschil is toe te rekenen aan de verschuiving van de doorbelasting van de loonkosten. Riolering De totale kosten voor riolering verlopen budgettair neutraal. Eventuele tekorten en overschotten worden verrekend met de voorziening riolering. In 2025 wordt er een bedrag van € 196.000 onttrokken aan de voorziening (zie ook de paragraaf Lokale heffingen). Afval Het saldo van de baten en lasten blijft jaarlijks gelijk in verband met een kostendekkend tarief. Het tarief is met circa 28% verhoogd. Voor de tarieven afvalstoffenheffing verwijzen we naar de paragraaf Lokale Heffingen. De lasten voor afval bestaan voornamelijk uit de kosten voor de ROVA. Milieubeheer Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) Deze middelen mogen worden gebruikt om de uitvoeringskracht van gemeenten te vergroten, zodat zij zijn toegerust om hun klimaat- en energiebeleid uit te voeren.

Hiermee is de ambtelijke capaciteit vergroot, zodat expertise en ervaring in de organisatie wordt opgebouwd. Het restant van 2023 is overgeheveld naar 2024 en voor 2025 is € 510.000 beschikbaar. Voor de langere termijn wordt er een wettelijke regeling opgesteld waardoor er vanaf 2026 tot en met 2030 wederom budget beschikbaar wordt gesteld. ODA De bijdrage aan de ODA neemt in 2025 toe met € 31.000. Dit komt hoofzakelijk door de stijging van het uurtarief van € 107 naar € 113 en de relatie met het aantal uren dat meer besteed wordt aan vergunningverlening. Overzicht van baten en lasten per programma

59

Overig In 2023 is er budget overgeheveld voor het project transitievisie warmte, subsidieregeling verduurzaming van de woning, klimaatakkoord en duurzaamheid. Per saldo gaat het om een bedrag van € 530.000 De overige verschillen zijn toe te schrijven aan de verschuiving van de doorbelasting van de loonkosten. Begraafplaatsen en crematoria Geen afwijkingen. Ruimte en leefomgeving Centrumvisie Dinxperlo Voor de uitvoering visie centrumplan Dinxperlo is het niet benutte budget van 2023 overgeheveld naar 2024. In 2024 is er een budget van € 325.000 beschikbaar. Omgevingswet In 2024 is er een incidenteel budget beschikbaar van € 575.000 voor de diverse onderdelen ten behoeve van de invoering van de omgevingswet. Structureel is er € 94.000 beschikbaar ten behoeve van de omgevingswet. Het overige verschil wordt veroorzaakt door de verschuiving van de doorbelasting van loonkosten. Grondexploitatie (niet-bedrijven terrein) Elk jaar ten tijde van het jaarwerk wordt voor de bouwgronden in exploitatie een her calculatie uitgevoerd en vastgesteld. Deze geactualiseerde cijfers zijn in deze begroting meegenomen. Fluctuaties in de jaren worden veroorzaakt door de verwachte realisatie van de verkopen en de te maken kosten (inclusief overhead) in de jaren. Wonen en bouwen In programma 2 Mens en Samenleving is de rijksbijdrage voor de opvang van Oekraïne verantwoord.

De lasten (inclusief de restant budgetten van 2023) ad € 2.900.000 zijn in 2024 geraamd en worden grotendeels ingezet voor het project Taskforce realisatie huisvesting. Het restant budget van 2023 voor het project Heerlijk thuis in huis en woonbeleid is overgeheveld naar 2024. Het budget voor project Halve Maan is in 2023 doorgeschoven naar 2024 dit in relatie tot verdere ontwikkeling van de Slingeplas. Met het project Stimuleren gezonde levensstijl wordt uitvoering gegeven aan het programma Stimuleren gezonde leefstijl. Concreet wordt er invulling gegeven aan twee focusgebieden met betrekking tot woonzorgzones/inclusieve wijken en het stimuleren van een gezonde levensstijl. Hiervoor is in 2024 € 100.000 beschikbaar en in 2025 € 50.000.

Overzicht van baten en lasten per programma

60

Programma 2 Sociaal Domein Programma 2 Sociaal Domein Baten Bestuur Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid Openbaar basisonderwijs Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingzaken Sportbeleid en activering Cultuurpresentatie, -productie en -participatie Musea Cultureel erfgoed Media Samenkracht en burgerparticipatie Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Wmo Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal Inkomensregelingen WSW en beschut werk Arbeidsparticipatie Hulpmiddelen en diensten (Wmo) Huishoudelijke hulp (Wmo) Begeleiding (Wmo) Dagbesteding (Wmo) Overige maatwerkarrangementen (Wmo) Jeugdzorg begeleiding Jeugdzorg behandeling Jeugdzorg dagbesteding Jeugdzorg zonder verblijf overig Pleegzorg Gezinsgericht Jeugdhulp met verblijf overig Jeugd behandeling GGZ zonder verblijf Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf Gesloten plaatsing Jeughulp ambulant lokaal Jeugdhulp ambulant regionaal Jeugdhulp ambulant landelijk Jeugdhulp met verblijf lokaal Jeugdhulp met verblijf regionaal Jeugdhulp met verblijf landelijk PGB Wmo PGB Jeugd Beschermd wonen (Wmo) Maatschappelijke- en vrouwenopvang (Wmo) Jeugdbescherming Jeugdreclassering Coördinatie en beleid Wmo Coördinatie en beleid Jeugd Volksgezondheid Totaal baten

Overzicht van baten en lasten per programma

Werkelijk 2023

Raming na wijziging 2024

-64 -25 -188 0 -22 -603 -258 -67 -12 -33 -27 -3.038 -68 0 0 0 -4.949 0 0 -3 -249 -1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 -287 0 0 0 0 0 -481 -10.375

-47 -2 -20 0 -35 -549 -252 -242 -11 -13 -202 -2.954 -67 0 0 0 -5.416 0 0 0 -270 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 -186 -10.266

Begroot Begroot Begroot Begroot 2025 2026 2027 2028

-48 -2 -20 0 -36 -338 -237 0 0 -13 -88 -1.213 0 0 -23 0 -6.633 0 0 0 -276 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 -166 -9.093

-48 -2 -20 0 -36 -338 -210 0 0 -13 0 -1.186 0 0 -23 0 -7.398 0 0 0 -471 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 -117 -9.862

-48 -2 -20 0 -36 -338 -47 0 0 -13 0 -1.102 0 0 -23 0 -8.155 0 0 0 -471 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 -10.255

-48 -2 -20 0 -36 -338 -47 0 0 -13 0 -1.102 0 0 -23 0 -8.971 0 0 0 -471 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 -11.071

61

Werkelijk 2023

Raming na wijziging 2024

Lasten Bestuur Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid Openbaar basisonderwijs Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingzaken Sportbeleid en activering Cultuurpresentatie, -productie en -participatie Musea Cultureel erfgoed Media Samenkracht en burgerparticipatie Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Wmo Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal Inkomensregelingen WSW en beschut werk Arbeidsparticipatie Hulpmiddelen en diensten (Wmo) Huishoudelijke hulp (Wmo) Begeleiding (Wmo) Dagbesteding (Wmo) Overige maatwerkarrangementen (Wmo) Jeugdzorg begeleiding Jeugdzorg behandeling Jeugdzorg dagbesteding Jeugdzorg zonder verblijf overig Pleegzorg Gezinsgericht Jeugdhulp met verblijf overig Jeugd behandeling GGZ zonder verblijf Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf Gesloten plaatsing Jeughulp ambulant lokaal Jeugdhulp ambulant regionaal Jeugdhulp ambulant landelijk Jeugdhulp met verblijf lokaal Jeugdhulp met verblijf regionaal Jeugdhulp met verblijf landelijk PGB Wmo PGB Jeugd Beschermd wonen (Wmo) Maatschappelijke- en vrouwenopvang (Wmo) Jeugdbescherming Jeugdreclassering Coördinatie en beleid Wmo Coördinatie en beleid Jeugd Volksgezondheid Totaal lasten

2.006 2.058 662 13 913 1.598 421 331 325 132 599 4.048 2.031 0 0 0 10.481 6.765 475 1.167 3.429 3.030 18 4 2.403 226 81 0 247 0 2.309 1.898 187 873 0 0 0 0 0 0 0 0 43 0 304 39 0 0 1.354 50.470

3.252 2.196 875 8 1.327 1.639 609 575 361 136 792 5.435 2.823 0 0 0 10.213 6.632 511 1.287 3.860 3.351 27 5 3.078 256 116 0 231 0 2.598 1.842 296 994 0 0 0 0 0 0 0 0 96 0 354 32 0 0 1.385 57.192

2.408 2.067 1.073 8 1.093 1.329 507 241 369 123 648 4.096 0 258 677 17 11.030 6.451 557 988 3.883 3.124 27 5 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 610 4.885 0 395 3.806 98 522 46 31 0 370 33 1.117 1.117 1.491 55.500

2.354 2.047 1.072 8 1.085 1.329 460 246 368 127 560 4.015 0 258 671 17 11.709 6.060 574 988 3.883 3.124 27 5 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 610 4.885 0 395 3.806 98 522 46 31 0 370 33 1.117 1.117 1.456 55.473

2.308 2.181 1.067 8 1.081 1.329 296 246 367 129 560 3.954 0 258 671 17 12.578 5.823 583 988 3.883 3.124 27 5 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 610 4.885 0 395 3.806 98 522 46 31 0 370 33 1.117 1.117 1.361 55.874

2.290 2.193 1.067 8 1.057 1.329 296 246 366 127 560 3.954 0 258 671 17 13.543 5.391 594 988 3.883 3.124 27 5 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 610 4.885 0 395 3.806 98 522 46 31 0 370 33 1.117 1.117 1.384 56.408

Totaal programma 2 Sociaal Domein

40.095

46.926

46.407

45.611

45.619

45.337

Programma 2 Sociaal Domein

Overzicht van baten en lasten per programma

Begroot Begroot Begroot Begroot 2025 2026 2027 2028

62

Toelichting op de verschillen tussen de jaarschijven 2024 en 2025 en volgende jaren. Bestuur Voor zowel de Leader-projecten als de Regiodeal zijn budgetten beschikbaar gesteld ten laste van de algemene reserve. Het restant van deze beschikbaar gestelde budgetten worden jaarlijks opnieuw opgevoerd. Hierdoor zijn deze budgetten in de begrote cijfers van 2024 eenmalig hoger. Verder zijn de loonkosten budgetten bijgesteld met de te verwachten cao-verhogingen. Crisisbeheersing en brandweer De gemeentelijke bijdrage voor de Veiligheidsregio Noord- en Oost Gelderland (VNOG) blijft jaarlijks stijgen vanwege loon- en prijsstijgingen. Ook zijn er kostenstijgingen van buitenaf waar de VNOG rekening mee heeft te houden die niet meer binnen bestaand budget kunnen worden opgevangen. Dit zijn autonome ontwikkelingen, die aan het VNOG-bestuur worden voorgelegd en waarbij de dekking van de gestegen kosten een stijging van de gemeentelijke bijdrage zijn. Per 2027 gaat de gemeentelijke bijdrage (extra) omhoog vanwege de gestegen kapitaallasten als gevolg van investeringen (aanschaf voertuigen) ook dit is een autonome ontwikkeling. Openbare orde en veiligheid Het verschil wordt veroorzaakt door een verschuiving van de doorbelasting van loonkosten. Openbaar basisonderwijs Geen afwijkingen.

Onderwijshuisvesting In de lijn met afspraken die met de schoolbesturen en de stichting TWAO in het verleden zijn gemaakt, heeft de raad in 2020 € 1.000.000 beschikbaar gesteld voor het treffen van duurzaamheidsmaatregelen in de Aaltense schoolgebouwen. Dit geld is alleen bestemd voor schoolgebouwen die niet worden bekostigd vanuit de reguliere zorgplicht die de gemeente wettelijk heeft ten aanzien van de schoolgebouwen. Het budget eind 2023 ter hoogte van € 304.000 is overgeheveld naar 2024 en is beschikbaar voor 2024 (en eventueel restant blijft beschikbaar voor volgende jaren). Fase 1 van het IHP, de Triangel laag, is vanaf 2025 meegenomen in deze begroting. In het IHP is afgesproken dat, in het geval dat er extra m2 gebouwd worden voor kinderopvang organisaties, ze dit tegen een kostendekkende huurovereenkomst huren van de gemeente. Daarnaast valt de huidige kapitaallast van de Triangel hoog vrij na afwaardering van het pand, dit zorgt structureel ook voor dekking van de nieuwe kapitaalslast. Tevens wordt deze investering gedekt door de toevoeging aan de reserve Huisvesting onderwijs met € 150.000 te verlagen. Deze dekking valt binnen het taakveld Mutaties reserves. Op dit taakveld zorgt het voor een verhoging van de lasten van € 150.000, maar het heeft per saldo geen effect.

Onderwijsbeleid en leerling zaken Vanaf 2025 vervalt een deel van deze diensten bij LerenWerkt en komt de leerplichtambtenaar in dienst bij de gemeente, dit wordt geraamd op € 51.000. In de Voorjaarsnota 2024 is er incidenteel € 34.000 bijgeraamd in verband met het tekort in de jaren 2023 en 2024 op leerplicht binnen LerenWerkt in Doetinchem. Sportbeleid en activering In 2025 is het bedrag voor de Brede Impuls € 87.000 lager dan het budget in 2024. Dit komt doordat het restant budget bij de Najaarsnota 2023 van 2023 doorgeschoven is naar 2024. Cultuurpresentatie, -productie, -participatie In de Begroting 2024 is voor 2024 een extra subsidie toegekend van € 28.000 voor de Koppelkerk. Daarnaast is er in 2024 incidenteel € 30.000 beschikbaar gesteld via Leader voor de boekenkerk Bredevoort. Musea Geen afwijkingen. Cultureel erfgoed Geen afwijkingen. Media De daling die zich per saldo voordoet ten opzichte van 2024 komt doordat de extra subsidie voor 3 jaar (vanaf 2022) afloopt in 2024. Dit budget vervalt vooralsnog in 2025. Bij de inhoudelijke ontwikkelingen met financiële consequenties worden voor de jaren 2025 en 2026 een voorstel gedaan tot verlening van deze extra subsidie.