Programmabegroting 2024

Inhoudsopgave Inleiding............................................................................................................................................................... 5 Totaal financieel overzicht .................................................................................................................................. 7 Toelichting begroting 2024 ...............................................................................................................................12 Programma 1 Ruimte ........................................................................................................................................16 Programma 2 Sociaal Domein ..........................................................................................................................24 Programma 3 Bedrijfsvoering ...........................................................................................................................34 Paragrafen ........................................................................................................................................................39 Paragraaf Bedrijfsvoering .................................................................................................................................40 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing

.....................................................................................44 Paragraaf Lokale heffingen ..............................................................................................................................47 Paragraaf Financiering .....................................................................................................................................51 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ..........................................................................................................54 Paragraaf Grondbeleid .....................................................................................................................................57 Paragraaf Verbonden partijen ..........................................................................................................................59 Paragraaf Wet Open Overheid .........................................................................................................................64 Bijlagen .............................................................................................................................................................65 Geprognosticeerde balans 2022-2027 .............................................................................................................66 Overzicht meerjarig EMU-saldo

........................................................................................................................67 Meerjarenoverzicht 2022 – 2027, overzicht van baten, lasten en resultaat .....................................................68 Overzicht van baten en lasten, ingedeeld naar taakvelden..............................................................................72 Investeringsschema ..........................................................................................................................................77 Overzicht algemene dekkingsmiddelen ............................................................................................................78 Overzicht reserves en voorzieningen ...............................................................................................................79 Overzicht incidentele baten en lasten, structurele mutaties reserves en structureel begrotingssaldo.............81 Verplichte indicatoren waarstaatjegemeente.nl ................................................................................................83 Lijst met gebruikte afkortingen ..........................................................................................................................87

Inleiding Het nieuwe hoogtepunt van het jaar? Dat moet het toch niet worden, maar begint er wel op te lijken. We doelen dan op de meicirculaire en de algemene uitkering. De laatste jaren is dit wel heel erg belangrijk geworden in gemeenteland. We wachten het allemaal eerst af en gaan dan verder met de begroting. Dat was eerder nooit zo, maar eerder kwam er ook nooit zo veel geld (zeer nodig, maar nog te weinig) naar ons toe vanuit het Haagsche. Maar we zijn er wel knap afhankelijk van geworden. En iedereen heeft het erover, is ie er al?? Dat doet denken aan een oude conference van Wim Sonneveld. Even voor de jongeren onder ons, dat was vroeger een bekende cabaretier. Hij had een verhaal over het eerste kievitsei. Iedereen vroeg voortdurend reikhalzend is het eitje er al? Want we kunnen het ons niet voorstellen tegenwoordig, maar eerder werd het eerste ei officieel aangeboden aan de burgemeester of commissaris. En als het dan gevonden was, ging men snel weer over tot de orde van de dag. Terug naar de huidige realiteit, wanneer de melding komt en het immer omvangrijke boekwerk gedownload kan worden, dan gaat iedereen los en heeft snel een mening. Het grappige daarbij is dat het echt voer voor specialisten is. Een leek kan er weinig mee en snapt er niet veel van. Veel te ingewikkeld. Er is maar een aantal experts in het land die het geheel kan doorgronden.

Ook in onze organisatie zijn dat er maar een paar. Natuurlijk kan je het accres aflezen, weet je wellicht wat een punt uitkering in geld is, maar verder houdt het wel op. Bovendien is het voor iedere gemeente verschillend. Ook door de vele stelposten en andere afwijkingen is het gevaarlijk om te zeggen dat er weer een bak met geld aankomt en de begroting een makkelijke is. Het klonk echter alom wel weer, de miljoenen stromen weer binnen. Mooi toch? Het lijkt op zich veel geld, maar dat is ook zo weer op aan verplichtingen voor Cao-lonen, inkoop zorg, tekort voorjaarsnota enzovoort. En ruim vier miljoen euro is ook zo weer in de min. En dat is dan later wel weer vervelend uitleggen. Temeer omdat de jaarrekeningen over 2022 overal forse overschotten lieten zien. Dan valt het met de begroting toch ook wel weer mee? Vindt de Tweede Kamer ook. En die wethouder en mensen van financiën lopen altijd te zeuren toch? Nee dus, want meerjaren blijft een tekort en ook nog fors oplopend. We richten ons voorlopig eerst maar weer eens op het jaar 2024, want volgend jaar moet zeker sluitend zijn. En 2025 liefst ook. De VNG heeft daarnaast niet voor niets geadviseerd om 2026 (ravijnjaar) en 2027 in ieder geval niet sluitend te presenteren. De nood moet blijken! Daar houden we ons als Aalten aan. Er blijven namelijk strubbels met het Rijk bestaan over van alles en nog wat.

Over de jeugdzorg, dat ravijnjaar, opschalingskorting enzovoort. En nog maar eens even over de opschalingskorting, hoe krom kan het zijn. We gaan de gemeenten groter maken en daardoor ontstaat veel voordeel (dat is niet zo, maar goed). Omdat gemeenten dan voordeel hebben, verlagen we de algemene uitkering. Klinkt op zich nog niet helemaal onlogisch. Maar nu komt het. De schaalvergroting van de gemeenten gaat niet door. Oh ja, maar we laten de korting wel in stand. Gelukkig zijn er steeds meer geluiden dat als de korting blijft, het gewoon een nieuwe bezuiniging betreft. Waar liepen we bij deze begroting tegen aan? De algemene uitkering viel weer mee, ruim vier miljoen. Maar daar gaat dan meteen weer drie miljoen aan indexaties vanaf. De OZB is ruim drie ton hoger en de versterking van de algemene reserve, vorig jaar geraamd, is gedeeltelijk achterwege gebleven. Dat kan ook alleen maar als er genoeg ruimte is. We hadden bij de voorjaarsnota natuurlijk al een fors tekort van ruim anderhalf miljoen. Verder vallen de bijdragen aan verbonden partijen zoals Laborijn, de ODA en de VNOG tegen en willen we toch wel graag de gemeenschapshuizen in onze gemeente versterken. Al met al komen we onder de streep wel weer uit, maar het is in 2024 een wankel evenwicht.

2025 gaf wat meer ruimte, maar dit wordt ingezet voor het noodzakelijk versterken van de algemene reserve, want daarna is het dramatisch. Maar dat laten we voorlopig maar even, niemand kan echt ver in de toekomst kijken. Verandert toch weer. Extra risico’s zijn er toch ook en dan met name in het sociaal domein. De loonkosten stijgen behoorlijk, krapte op de arbeidsmarkt en verder stijgende kosten ook bij de betreffende organisaties. We hebben een extra risico in de paragraaf geraamd, omdat de opgenomen budgetten onzeker zijn.

Inleiding

5

Andere risicoparagraaf en bepalen weerstandsvermogen Op dit moment wordt een nieuwe nota weerstandsvermogen en risico’s samengesteld. De financiële commissie van de raad is al om een eerste indruk gevraagd en wordt hierbij betrokken. Na verwerking van de opmerkingen kan het stuk naar het MT en het college. Dat doorkruist helaas net deze begroting. De paragraaf is nu dus nog niet aangepast, omdat eerst besluitvorming moet plaatsvinden in oktober en in de novemberraad. Na verwerking wordt er een nieuwe risicoparagraaf in de begroting en jaarrekening opgenomen. Ook de financiële verordening (212 Gemeentewet) en controle verordening (213 GW) komen rond deze tijd in de raad. Het college moet vanaf 2023 een verklaring van rechtmatigheid afgeven, dus ook de betreffende verordening onderzoeken doelmatigheid en doeltreffendheid (213a GW) is herzien. Daarmee zijn we weer helemaal bij voor de komende jaren. Momenteel hebben we een demissionair kabinet. Dit draagt niet bij aan een vlotte voortgang van de vele zaken die spelen. De politieke onzekerheid neemt ook niet af en kan nog wel even duren. Maar liever in de periode daarna geen nieuw hoogtepunt van het jaar meer door de algemene uitkering. Dat moeten we met ons allen niet laten gebeuren. Er zijn leukere te bedenken. Gewoon weer zelf de begroting maken en niet te afhankelijk van het Rijk worden.

Natuurlijk zijn het rare tijden en natuurlijk kunnen we niet zonder het Haagsche en zijn de middelen belangrijk. Maar de autonomie van de gemeente moet nog steeds hoog in het vaandel staan en blijven staan. Dat was eerder zo en we hopen dat dit weer zo wordt.

Behandeling begroting - woensdag 11 oktober Begrotingscafé - maandag 23 oktober Oordeelsvormende raadsvergadering begroting 2024 - dinsdag 24 oktober Oordeelsvormende raadsvergadering begroting 2024 - maandag 30 oktober Vóór 09.00 uur (resterende) beleidsvragen indienen bij de griffie - dinsdag 7 november Raadsbehandeling

Voorstel We stellen u voor over te gaan tot het vaststellen van de programmabegroting 2024, meerjarenbegroting 2025-2027 en het investeringsschema voor het jaar 2024.

Burgemeester en wethouders van de gemeente Aalten,

De burgemeester

De gemeentesecretaris

mr. A.B. Stapelkamp

drs. A.J.M. Gildhuis

Aldus vastgesteld in de vergadering van de raad van de gemeente Aalten op 7 november 2023 de voorzitter,

de griffier,

mr. A.B. Stapelkamp

M.A.J.B. Fiering

Inleiding

6

Totaal financieel overzicht Hieronder staat het verloop van het begrotingssaldo met als uitgangspunt de door de raad vastgestelde cijfers uit de Voorjaarsnota 2023. Daaronder zijn de mutaties vermeld die zijn meegenomen in deze begroting met op de volgende pagina’s de toelichtingen. bedragen x € 1.000

Nr.

01. 02.

03. 04. 05. 06. 06. 06. 07. 08. 09. 10. 11.

12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21.

22.

Omschrijving (min teken houdt een voordeel in)

2024

2025

2026

2027

Tekorten voor begroting 2024-2027

1.527

2.168

3.879

3.909

72

-16 72

-16 72

-16 72

-246 89

-246 183

-246 248

262

262

262

-28 -84

-28 -84

-28 -84

28 21 139 231 29

21 139 281 49

21 139 75 68

21 139 145 88

45 100 26 56 79 -321 -4.041

70 320 -321 -4.139

93 434 -321 -3.167

102 555 -321 -2.391

-25 -500

-1.050 -150

-150

-150

2.731 -71 -1.534

2.731 -206 -2.206

2.731 -199 -133

2.731 -201 926

-7

-38

3.746

4.855

overschot overschot

tekort

tekort

Programma 1 Ruimte Toeristenbelasting vanaf 2025 € 0,20 verhogen Omgevingsdienst Achterhoek (ODA) Programma 2 Sociaal Domein Vrijval dotatie voorziening wethouders Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG) Crossfire werkbudget, dekking budget raadsprogramma IHP fase 1 Triangel laag, dekking zie 21. IHP fase 1 Triangel laag, dekking vrijval kapitaallast Triangel hoog (na afwaardering) IHP fase 1 Triangel laag, dekking verhuur kinderopvang Koppelkerk Erfgoedcentrum Noord en Oost-Gelderland (ECAL) Groot onderhoud subsidieregeling gemeenschapshuizen Laborijn Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst (GGD) Programma 3 Bedrijfsvoering Digitalisering burgerzaken Digitalisering en doorontwikkeling van bedrijfsvoering Hybride werken Flexbudget piek reisdocumenten Rentebijstelling Hogere opbrengst OZB Algemene uitkering Dekking budget raadsprogramma 05. Crossfire werkbudget, zie programma 2 Gedeeltelijk terugdraaien versterken algemene reserve Verlagen toevoeging reserve Huisvesting onderwijs, dekking 06. IHP fase 1 Triangel laag Algemeen Indexaties Overige mutaties Totaal mutaties Begrotingssaldo na alle mutaties

Totaal financieel overzicht

-246 88 25

7

> Toelichting op de punten uit het financieel overzicht Programma 1 Ruimte 01. Toeristenbelasting vanaf 2025 € 0,20 verhogen, structureel vanaf 2025 € -16.000 Voor het jaar 2024 worden de tarieven voor de toeristenbelasting niet verhoogd. Wel wordt nu al aangekondigd dat het tarief voor 2025 met € 0,20 wordt verhoogd van € 1,35 per persoon per overnachting naar € 1,55. Hiervoor is vanaf 2025 een meeropbrengst van € 16.000 geraamd. Door dit nu al aan te kondigen kunnen recreatieondernemers dit tijdig in hun bedrijfsvoering en communicatie opnemen. Hiermee vervullen we een langgekoesterde wens van de logiesverstrekkende ondernemers. We laten voortaan een jaar vooruit het tarief door de raad vastleggen. 02. Omgevingsdienst Achterhoek (ODA), structureel € 72.000 De bijdrage van de ODA neemt in 2024 toe met € 72.000. Dit komt hoofdzakelijk door een stijging van het uurtarief als gevolg van de hogere CAO en stijgende lasten. Daarnaast heeft de ODA de uren van een aantal normproducten herzien. Dit zorgt ervoor dat er meer uren besteed worden aan vergunningverlening. Beide mutaties zijn ook in 2023 conform de 1e begrotingswijziging bijgesteld. Programma 2 Sociaal Domein 03. Vrijval dotatie voorziening wethouders, structureel € - 246.000 Tot en met 2023 hadden we jaarlijks € 246.000 opgenomen voor de dotatie aan de voorziening pensioen en wachtgeld wethouders samen.

Bij de jaarrekening 2022 hebben we de voorziening voor wachtgeld vrij laten vallen, omdat er geen aanspraak op werd gemaakt. Voor de zittende wethouders mag pas een voorziening worden gevormd wanneer zij daadwerkelijk aanspraak maken op het wachtgeld. Daarnaast is de dotatie aan de pensioenvoorziening afhankelijk van het aantal (oud)wethouders dat per einde boekjaar recht heeft op pensioen, het standaardtarief rekenrente van De Nederlandsche Bank (DNB) en de sterftetabellen per einde boekjaar. Aangezien deze drie variabelen niet te begroten zijn en zowel positieve als negatieve effecten kunnen hebben, is besloten alleen jaarlijks op basis van werkelijkheid in de jaarrekening te verantwoorden. 04. Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG), € 88.000 / € 89.000 / € 183.000 / € 248.000 De gemeentelijke bijdrage voor de VNOG stijgt in 2024 met € 88.000 door de loon- en prijsstijging. De vorig jaar door meerdere gemeenteraden ingediende zienswijze tegen de demarcatie heeft ertoe geleidt dat de extra kosten voor Aalten met € 18.000 naar beneden zijn bijgesteld. In eerdere kadernota’s en begrotingen is al aangegeven dat de kapitaallasten van de VNOG dusdanig gaan stijgen, dat deze op enig moment niet meer gedekt kunnen worden door een onttrekking aan de beschikbare egalisatiereserve. Hierdoor is een verhoging van de gemeentelijke bijdrage op termijn noodzakelijk.

Deze stijging is nu voorzien voor 2026 (€ 94.000) en 2027 (€ 159.000). 05. Crossfire werkbudget, incidenteel € 25.000, dekking budget raadsprogramma Vertegenwoordigers van de gemeenten Bocholt en Aalten, de VNOG en de Brandweer Bocholt werken samen aan het project Crossfire. Een gezamenlijke locatie voor de brandweer en Feuerwehr wordt als een innovatieve oplossing gezien om aanzienlijke veiligheidsvoordelen voor de grensregio te creëren en tegelijkertijd de Europese gedachte uit te dragen. Het leidt uiteindelijk tot een kostenbesparing doordat er minder brandweerposten gebouwd hoeven te worden in de grensstreek. Medio 2023 is de locatiekeuze van de grensoverschrijdende brandweerkazerne (voorlopig) afgerond en zijn de verwervingsonderhandelingen gestart; dit proces wordt naar verwachting in 2024 afgerond. Parallel hieraan wordt onderzocht wat de stichtingskosten van de brandweerpost zijn bij realisatie aan Nederlandse dan wel aan Duitse kant van de grens. Tezamen vormt dit de input voor de definitieve locatiekeuze. Voor deze voorbereidende werkzaamheden wordt een werkbudget van € 25.000 opgenomen. 06. IHP fase 1 Triangel laag, vanaf 2025 structureel € 150.000 per saldo De onderwijswetgeving stelt dat gemeenten moeten voorzien in adequate huisvesting voor het onderwijs.

Momenteel wordt door het ministerie regelgeving voorbereid die gemeenten en schoolbesturen verplicht tot het opstellen van een Integraal Huisvestingsplan voor het onderwijs (IHP). Het IHP geeft zowel de gemeente als de schoolbesturen duidelijkheid over de toekomstige investeringen in onderwijsvoorzieningen. De gemeente Aalten heeft, vooruitlopend op deze nieuwe wetgeving, maar wel binnen de kaders van de huidige wetgeving, besloten tot het opstellen van een IHP. Fase 1 van het IHP, de Triangel laag, is vanaf 2025 meegenomen in deze begroting. Deze investering wordt onder meer gedekt door de toevoeging aan de reserve Huisvesting onderwijs te verlagen met € 150.000. Daarnaast valt de huidige kapitaallast van de Triangel hoog vrij na afwaardering van het pand, dit zorgt structureel ook voor dekking van de nieuwe kapitaalslast. In het IHP is tevens afgesproken dat, in het geval dat er extra m2 gebouwd worden voor kinderopvang, organisaties dit tegen een kostendekkende huurovereenkomst huren van de gemeente.

Totaal financieel overzicht

8

07. Koppelkerk, incidenteel € 28.000 De Koppelkerk ontvangt een jaarlijkse budgetsubsidie. Dit is bij de vaststelling van de cultuurnota “Een warm bad voor cultuur” in 2019 besloten. De Koppelkerk heeft de afgelopen jaren een enorme groei doorgemaakt. De activiteiten en daardoor het aantal bezoekers zijn toegenomen. De organisatie heeft zowel in Aalten als de regio, maar ook buiten de regio inmiddels een goede naam opgebouwd. De groei brengt met zich mee dat een verdere professionalisering van de organisatie nodig is. Het afgelopen jaar bleek als gevolg van langdurige ziekte van de directeur ook dat de organisatie kwetsbaar is. De Koppelkerk heeft veel vrijwilligers. Om het werk van de vrijwilligers in goede banen te leiden is een stevig professionele basis van de organisatie nodig. Een van de stappen hierin is de aanstelling van een zakelijk leider. Daarnaast zijn betaalde krachten nodig op een aantal cruciale functies zoals: PR, ICT-beheer, administratie en vrijwilligers-coördinatie. De Koppelkerk heeft de afgelopen jaren laten zien dat er sprake was van een gezond financieel beleid. Echter door de langdurige ziekte van de directeur en de bijbehorende perikelen heeft men flink ingeteerd op de financiële buffer. Ook is de Koppelkerk getroffen door kostenstijgingen als gevolg van de hoge energieprijzen.

Naast de professionaliseringsslag die gemaakt moet worden is ook de inventaris deels toe aan onderhoud, herstel of vervanging. Hiervoor is een meerjaren-investeringsplan opgesteld. Om beide ontwikkelingen te kunnen bekostigen is een hoger subsidiebedrag nodig van € 28.000 per jaar. De Koppelkerk verwacht door de professionaliseringslag zelf ook extra inkomsten te kunnen generen door in te zetten op een brede sponsoractie, geactualiseerde PR-strategie en bovenlokale projectsubsidies. In de loop van 2024 wordt bezien welke invloed deze ontwikkelingen en inspanningen hebben gehad op de financiële toekomst van de Koppelkerk en in hoeverre structurele herziening van de jaarlijkse budgetsubsidie nodig is. Dit ook mede in relatie tot andere culturele gesubsidieerde organisaties. 08. Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (ECAL), structureel € 21.000 De gemeentelijke bijdrage voor de ECAL wordt in principe bepaald op basis van het aantal meters papier dat een gemeente in beheer heeft en wordt voor vier jaar vastgelegd. In de begroting 2023-2026 is deze meterprijs opnieuw vastgesteld. De afgelopen periode heeft echter uitgewezen dat de lasten danig zijn gestegen. Dat heeft het DB doen besluiten de meterprijs vanaf begrotingsjaar 2024 te verhogen.

De raad heeft een zienswijze ingediend, omdat zij vindt dat een dergelijke structurele verhoging ten aanzien van de energiekosten op dit moment voorbarig is. Om die reden is het verzoek gedaan om hun begroting voor de jaren 2025 en 2026 aan te passen. Vooralsnog is deze hogere bijdrage wel opgenomen in onze begroting. Dit leidt tot een stijging van onze jaarlijkse bijdrage met € 21.000. 09. Groot onderhoud subsidieregeling gemeenschapshuizen, structureel € 139.000 In juni 2021 heeft de gemeenteraad de kadernota ‘Beleidskader gemeenschapshuizen 2021’ vastgesteld. Een belangrijk speerpunt uit dit nieuwe beleidskader is dat bij de financiële ondersteuning van de instandhouding van gemeenschapshuizen de focus duidelijk wordt verlegd. Een incidenteel investeringssubsidie in de kosten van nieuw- en uitbouw gaat naar een structurele (aanvullende) subsidiebijdrage in het grootonderhoud. Om de huidige staat van onderhoud in beeld te krijgen (0-meting) heeft een extern bureau inspecties bij alle gemeenschapshuizen uitgevoerd. De uitkomsten van deze inspecties zijn verwerkt in een Rapportage. Ze vormen de grondslag voor een meerjarig onderhoudsplan (MJOP) per accommodatie. Deze plannen gaan ook de basis gaan vormen voor een nieuwe structurele subsidieregeling gericht op gemeentelijke financiële ondersteuning van het (groot-)onderhoud.

Op dit moment is nog niet precies aan te geven welke omvang het hiervoor benodigde structurele subsidiebudget moet hebben. Voor de uitvoering van de vervallende incidentele investeringssubsidieregeling is nooit structurele ruimte in de gemeentebegroting opgenomen. Maar op grond van deze regeling is in het afgelopen decennium jaarlijks gemiddeld zo’n € 139.000 uitgegeven. Uitvoering van de nieuwe ‘groot-onderhoudssubsidieregeling’ gaat naar verwachting in de buurt van dit jaarlijkse gemiddelde komen. Een zodanige substantiële bijstelling van de gemeentebegroting is dan in de lijn van het raadsbesluit. 10. Laborijn, € 231.000 / € 281.000 / € 75.000 / € 145.000 De uitvoeringslasten van Laborijn zijn opgenomen conform de begroting van Laborijn. Deze uitvoeringskosten zijn gestegen ten opzichte van de meerjarenraming 2023 als gevolg van loon- en prijsstijgingen en niet beïnvloedbare ontwikkelingen. Zo waren de nieuwe CAO-gemeenten met een aanpassing van de lonen van het ambtelijk personeel met gemiddeld 7% en de toename van de energieprijzen voor gas en elektra met op een zeker moment ruim 300% nog niet meegenomen in de oorspronkelijke begroting. Vanaf 2024 wordt de uitvoering van de Wet Inburgering 2021 onderdeel van de gemeenschappelijke regeling. De financiële effecten hiervan zijn ook verwerkt in deze uitvoeringslasten. Onze bijdrage voor 2024 komt uit op € 2.414.000. 11.

Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst (GGD), € 29.000 / € 49.000 / € 68.000 / € 88.000 Op basis van de loon- en prijsstijging, waarbij in 2024 rekening is gehouden met het indexcijfer van 5,99%, neemt de gemeentelijke bijdrage voor de GGD in 2024 toe met € 29.000. Onze bijdrage loopt in de volgende jaren op tot een toename van € 88.000 in 2027.

Totaal financieel overzicht

9

Programma 3 Bedrijfsvoering 12. Digitaliseren aktes burgerlijke stand, incidenteel € 45.000 In 2024 starten we met de digitalisering van de aktes geboorte, huwelijk en overlijden. Door dit proces te digitaliseren kunnen we de aktes efficiënter opslaan en beheren. Zo zijn er minder handmatige handelingen en minder papier nodig. De aktes zijn geschikt voor duurzame opslag. Schade als gevolg van eventuele inktschade is er niet meer zodat de akte in de toekomst leesbaar blijft. De kosten om dit te doen worden op dit moment geraamd op € 45.000. Daarmee zijn dan alle aktes gedigitaliseerd en gekoppeld aan ons systeem van Centric. 13. Digitalisering en doorontwikkeling van bedrijfsvoering, incidenteel € 100.000 De processen binnen onze organisatie vragen continu aandacht. Inwoners vragen steeds meer en (technische) ontwikkelingen bieden steeds nieuwe kansen om onze processen te optimaliseren. Wat kan bijvoorbeeld AI (Artificial Intelligence) betekenen voor onze processen in de toekomst en onze dienstverlening naar onze inwoners? Welke processen en dienstverlening kunnen we verder digitaliseren en hoe helpen we onze inwoners hierbij? De toegankelijkheid voor iedereen blijft hierbij uitgangspunt, waarbij we eventueel voordelen door middel van digitalisering willen inzetten voor het digitaal vaardig maken van al onze inwoners.

Voor 2024 is incidenteel € 100.000 benodigd voor de inzet van externe expertise voor het verder optimaliseren van zaakgericht werken en het optimaliseren van onze bedrijfsvoering processen. 14. Hybride werken, cultuur en gedrag, incidenteel € 26.000 Wat betreft de onderlinge (hybride) samenwerking starten we verschillende initiatieven die dit verder ontwikkelen. Zo starten we voor alle leidinggevenden en teams met een programma hybride samenwerken. Daarnaast volgen we deze op met een digitale vaardigheden training die iedereen een stap verder brengt in zijn of haar ontwikkeling op het gebied van bijvoorbeeld hybride vergaderen, hybride communiceren en documenten maken en delen. Voor de inzet van externe expertise om onze medewerkers te trainen op deze vaardigheden is in 2024 € 26.000 benodigd. 15. Flexbudget piek reisdocumenten, € 56.000 / € 70.000 / € 93.000 / € 102.000 Sinds 2014 is de duur van een reisdocument verlengd van 5 naar 10 jaar. Dit heeft het effect dat om de 10 jaar gedurende een periode van 5 jaar de aanvragen reisdocumenten fors toenemen. Voor 2024 is dit bijna 2 maal zoveel als in 2023 oplopend naar 2,5 maal zoveel in 2027 en 2028. Om de dienstverlening aan onze inwoners te waarborgen vragen we daarom nu om een flexbudget burgerzaken in de begroting op te nemen. Deze extra last is niet meegenomen bij de eerdere bijstelling van de leges burgerzaken.

Dit flexbudget wordt ingezet voor het inhuren van tijdelijk personeel om de pieken gedurende het jaar op te vangen. Het budget heeft jaarlijks de omvang van de extra legesopbrengsten ten opzichte van het begrotingsjaar 2023 (€ 64.000). 16. Rentebijstelling, € 79.000 / € 320.000 / € 434.000 / € 555.000 De rente bijstelling bestaat uit hogere lasten voor de langlopende leningen. In de loop van 2024 wordt voor 10 jaar een rente voorzien van tegen de 4%. Een gedeelte van deze hogere rente kan toegerekend worden aan het riooltarief. Daarnaast zijn de renteontvangsten van een aantal posten naar boven toe bijgesteld. Per saldo levert dit een hogere rente last op van € 79.000 (2024), € 320.000 (2025), € 434.000 (2026) en € 555.000 (2027). Verdere toelichting over de rente is te vinden in de paragraaf financiering. 17. Hogere opbrengst OZB, structureel € - 321.000 De OZB-opbrengst is in 2023 niet verhoogd om tegemoet te komen aan de sterk gestegen kosten van levensonderhoud in dat jaar. De inflatie is in de afgelopen periode echter sterk toegenomen. Om het voorzieningenniveau op peil te houden in de gemeente is het noodzakelijk om voor 2024 de OZB-opbrengst met 6% te laten stijgen. Voor een gemiddelde woning betekent dat een verhoging van de aanslag OZB van € 18,00. 18.

Algemene uitkering, € - 4.041.000 / € - 4.139.000 / € - 3.167.000 / € - 2.391.000 De uitkomsten van de doorrekening van de Meicirculaire 2023 vormt de basis voor de berekening van de algemene uitkering voor 2024 en de jaren daarna. In de jaren 2024 en 2025 loopt de algemene uitkering op met ruim vier miljoen euro om vervolgens in 2026 terug te vallen naar 3,2 miljoen euro en in 2027 zelfs naar 2,4 miljoen euro. Zo doende blijft het ravijnjaar 2026 bestaan. Met name het lager vastgestelde volumeaccres vanaf dat jaar € 1,8 miljard is daar debet aan. Over de opschalingskorting en het herverdelingseffect naar aanleiding van de invoering van het nieuwe verdeelmodel is met geen woord gerept in deze meicirculaire. Voor een gedetailleerde verklaring van de cijfers verwijzen we naar de toelichting in raadsmededeling 91-2023 Meicirculaire 2023. 19. Dekking budget raadsprogramma 05 Brandweerkazerne Dinxperlo Suderwick Crossfire, incidenteel € 25.000 Zie toelichting in programma 2. Totaal financieel overzicht

10

20. Gedeeltelijk terugdraaien versterken algemene reserve, 2024 € 500.000 en 2025 € 1.050.000 In de begroting 2023 is besloten om de algemene reserve te versterken in 2023 t/m 2025 met oog op het ravijnjaar 2026. In deze begroting blijkt dat er in 2024 en 2025 onvoldoende financiële ruimte is om de algemene reserve dusdanig te voeden. Om die reden draaien we het versterken van de algemene reserve gedeeltelijk terug. In 2024 wordt de volledige versterking van € 500.000 teruggedraaid. In 2025 wordt deze met € 1.050.000 verlaagd. Daarmee wordt de reserve in 2025 nog versterkt met € 750.000. 21. Verlagen toevoeging reserve Huisvesting onderwijs, dekking 06. IHP fase 1 Triangel laag, vanaf 2025 structureel € 150.000 Zie toelichting in programma 2. Algemeen 22. Indexaties, structureel € 2.731.000 Onderstaand een overzicht dat inzicht geeft in de gebieden en hoogten van de diverse indexaties. bedragen x € 1.000

Gevolgen van de indexatie

2024

2025

2026

2027

Loonindexatie 5,2%

765

765

765

765

Zorgbudgetten 5,2% Externe kosten 3,9% (Budget)subsidies diverse percentages Opbrengsten huren leges rechten 6% Huishoudelijke ondersteuning 13,55% Inkoop zorg 7,5%

232 397 291 -85 500 631 1.966

232 397 291 -85 500 631 1.966

232 397 291 -85 500 631 1.966

232 397 291 -85 500 631 1.966

Totale indexatie prijzen

2.731

2.731

2.731

2.731

De loonindexatie volgens de door de raad vastgestelde kaders voor de begroting 2024 is voor de loongerelateerde budgetten uitgegaan van de in de meicirculaire 2023 opgenomen ‘loonvoet sector overheid’. Deze komt uit op 5,2 % en vertaalt zich naar een verhoging van de loonsom met € 765.000. Totale indexatie prijzen en inkomsten De loongevoelige onderdelen zoals de zorgbudgetten zijn op basis van de loonvoet sector overheid geïndexeerd met 5,2%. Met betrekking tot de prijsindex zijn de indexcijfers uit de meicirculaire 2023 aangehouden van 3,9%. Sommige prijsstijgingen zoals die van afval en riolering worden doorberekend in de tarieven en betekenen geen budgettaire last voor de gemeentebegroting. De subsidies zijn verhoogd op basis van de indexaties volgens de subsidieafspraken. De leges en overige inkomsten zijn verhoogd met 6%. Huishoudelijke Ondersteuning, hier is een extra indexatie op toegepast vanwege de nieuw vastgestelde CAO Verpleeg- Verzorgingshuizen en Thuiszorg. Inkoop zorg, hier is een extra indexatie van 7,5% aangehouden. Deze indexatie komt boven op de eerder verwerkte indexatie van 5,3% voor inkoop zorg uit de begroting 2023. Op het moment van aanbieden van deze begroting bestaan er nog veel onzekerheden over de financiële effecten van de herijking van de regionale afspraken jeugdzorg en Wmo.

Daarnaast is het op dit moment nog te vroeg om een goede inschatting te maken van het structurele effect van de dalende trend in de aantallen met betrekking tot jeugdzorg en Wmo. Naast deze indexatie van 7,5% bovenop de eerder verwerkte 5,3% kwantificeren we in de risicoparagraaf deze onzekerheden als extra risico.

Totaal financieel overzicht

11

Toelichting begroting 2024 In lijn met de door de raad vastgestelde Financiële verordening (Gemeentewet artikel 212), legt het college uiterlijk 31 mei de raad de kaders van de komende begroting voor. Deze voorlopige kaders voor de begroting zijn in de raadsvergadering van 30 mei 2023 vastgesteld. Het college streeft dus naar een degelijk sluitende begroting voor 2024, zo mogelijk ook voor de jaren daarna maar dat is nogal afhankelijk van externe factoren zoals aangegeven. De volgende uitgangspunten worden voorgesteld: (vet gedrukt de aanvullingen hierop) 1. Het jaar 2024 wordt reëel sluitend gemaakt, eventueel via ombuigingen. De jaren 2024 en 2025 zijn reëel sluitend. 2. De algemene uitkering wordt zoals gewoonlijk opgenomen op basis van de meicirculaire 2023, eventueel aangevuld met de meest actuele informatie over belangrijke richtlijnen/afspraken rondom het gemeentefonds. 3. In afwachting van duidelijkheid over de genoemde onderdelen van de algemene uitkering wordt gewacht met het starten van eventuele bezuinigingsoperaties voor de jaren vanaf 2026 en verder. De bezuinigingsoperaties zijn ten behoeve van deze begroting niet opgestart, de jaren 2024 en 2025 zijn sluitend. 4.

Subsidies en bijdragen aan derden worden geïndexeerd op basis van de prijsindex overheidsconsumptie voor 2024 (zie hieronder als voorbeeld uit de meicirculaire 2022) uit de meicirculaire 2023, tenzij er budgetafspraken zijn gemaakt over de indexering. Prijs overheidsconsumptie netto materieel 3,9% Zorg 5,2% Zie de toelichting op punt 22 bij financieel overzicht. 5. De budgetten die betrekking hebben op externe kosten worden eveneens volgens de onder 4 genoemde index geïndexeerd, tenzij er andere afspraken zijn gemaakt met leveranciers. Beoordeeld wordt waar er extra indexatie moet plaatsvinden zoals bij de inkoop zorg, energie en brandstof. Prijs overheidsconsumptie netto materieel 3,9% Zie de toelichting op punt 22 bij financieel overzicht. Met betrekking tot de loongerelateerde budgetten wordt uitgegaan van de in meicirculaire 2023 opgenomen ‘loonvoet sector overheid’. Loonvoet sector overheid 5,2% Zie de toelichting op punt 22 bij financieel overzicht. 6. Zoals gebruikelijk worden de afvalstoffen- en rioolheffing op een dekkingspercentage van 100% gesteld. 7. De overige leges en rechten worden voorlopig met 3% geïndexeerd. De overige leges en rechten zijn, net als de OZB, met 6% geïndexeerd. Met uitzondering van de toeristenbelasting die in 2024 niet wordt verhoogd. Wel wordt nu al aangekondigd dat het tarief vanaf 2025 met € 0,20 wordt verhoogd.

Zie toelichting punt 01 bij financieel overzicht. 8. Alle mutaties tot en met de besluiten uit de raadvergadering van 4 juli zijn meegenomen ten behoeve van het opstellen de begroting 2024-2027.

Toelichting begroting 2024

12

Global Goals in de begroting In 2015 is de agenda met 17 Global Goals for Sustainable Development aangenomen door alle lidstaten van de Verenigde Naties. Een ambitieuze agenda welke van alle lidstaten de nodige inzet eist. Ook op lokaal niveau is het nodig om ons in te zetten om de gezamenlijke doelen te kunnen bereiken. De eerste stappen hebben wij als gemeente al gezet en de komende jaren zetten we meer en meer stappen om de Global Goals in onze organisatie en in de projecten te borgen. Per programma is inzichtelijk gemaakt welke doelen we raken.

Toelichting begroting 2024

13

Programma 1 Ruimte Programmacoördinator:

G. Sikking

1. Ontwikkeling binnen dit programma Omgevingswet Met de Omgevingswet zijn onder andere 26 wetten omgeschreven naar één wet. Hetzelfde moet de komende jaren bij gemeenten gebeuren door alle lokale regels op het gebied van de leefomgeving (bestemmingsplannen, verordeningen et cetera) om te schrijven naar één Omgevingsplan. Daarbij wordt opgeroepen kritisch te zijn op gebruik van het instrument regels en wordt opgeroepen zoveel mogelijk te doen met algemene regels en zo min mogelijk met een vergunningplicht. Voor het maken van dit Omgevingsplan (het moeilijkste onderdeel van het nieuwe stelsel) krijgen gemeenten tot 1 januari 2032 de tijd, dus 8 jaar vanaf datum inwerkingtreding Omgevingswet. Daarop zijn we ons volop aan het voorbereiden. Belangrijkste prioriteit voor 1 januari 2024 is de vergunningverlening. Niet alleen de Omgevingswet wijzigt het nodige aan vergunningverlening, tegelijk met de Omgevingswet wordt de Wet kwaliteitsborging bouwen ingevoerd en ook die wijzigt het nodige aan vergunningverlening. De Omgevingsvisie voor de gemeente hoeft op 1 januari 2024 niet af te zijn. Gemeenten krijgen tot 1 januari 2027 de tijd voor het opstellen van een Omgevingsvisie die volledig voldoet aan de letter en de geest van de wet. De visie is vooral een fikse veranderopgave waarbij gekeken moet worden naar de lijn in relatie tot gebiedstypen en gebiedsgericht werken.

Op basis van deze lijn wordt de komende tijd, samen met inwoners en ketenpartners, gewerkt aan een integrale Omgevingsvisie. Actieplan huisvesting Er ligt een enorme opgave voor de gemeente op het gebied van (volks)huisvesting. Een belangrijk onderdeel daarvan is het huisvesten van de diverse aandachtsgroepen die benoemd zijn in het programma “Een thuis voor iedereen” van de rijksoverheid. In dit programma zijn een flink aantal “aandachtsgroepen” vaak met een zorgindicatie) gedefinieerd, kort samengevat allerlei (groepen) mensen, veelal met zorgindicatie, die grotendeels afhankelijk zijn van huisvesting in de goedkope sector. Woonruimte in die sector is momenteel onvoldoende voorhanden. In 2023 is een projectgroep gestart met het opstellen van een actieplan voor deze opgave welke concrete acties bevat waar de komende jaren locaties en panden kunnen worden ingezet voor huisvesting. Uitbreidingslocatie `t Beggelder Op 4 juli heeft de raad ingestemd met het principeverzoek om de locatie “’t Beggelder” in Dinxperlo te ontwikkelen tot woongebied. Hiervoor is een vervolgonderzoek nodig welke in 2024 wordt uitgevoerd. Op 23 februari 2023 is de Regionale Woonagenda Achterhoek 2023-2030 “Goed wonen in een vitale regio” vastgesteld. Deze agenda is mede gebaseerd op de uitgangspunten uit de Woondeal Achterhoek en het Nationaal Woon- en BouwAgenda (NWBA).

Belangrijke uitgangspunten zijn een versnelling van de woningbouw en betaalbaar en levensloopbestendig wonen. Deze ontwikkeling past hierbinnen. Het proces wordt integraal benaderd waarbij naast ruimtelijke aspecten en woningbouwprogrammering ook wordt gestuurd op aspecten als klimaatadaptatie, biodiversiteit, duurzaamheid en circulariteit. Beleidskaders, ontwikkelkaders, ambities en wensen worden vastgelegd in een Ontwikkelingsvisie. Daarna volgt het opstellen van het Stedenbouwkundig Plan (SP) dat weer de onderlegger vormt voor het Omgevingsplan, het instrument waarmee een planologische basis voor de ontwikkeling van het woongebied wordt gelegd zodat het plan (gefaseerd) uitgevoerd kan worden. In elke fase is er ruimte voor participatie, zowel voor omwonenden, toekomstige bewoners en andere geïnteresseerden maar ook adviesinstanties/ketenpartners. Bedrijventerreinen In het Regionale Programma Werklocaties (RPW) voor de regio Achterhoek 2019-2023 is vastgesteld dat bij de kern Aalten behoefte bestaat aan de uitbreiding van het bedrijventerrein met circa 8-10 hectare tot 2030 om in de uitbreidingsvraag van lokale bedrijven te kunnen voorzien. De gemeente is voornemens om de uitbreidingsbehoefte van het lokale bedrijfsleven te faciliteren om daarmee werkgelegenheid te behouden en te creëren. In 2023 is een verkennend locatieonderzoek uitgevoerd.

Hierin zijn meerdere locaties beoordeeld op onder andere ruimtelijke beperkingen, aansluiting bij de marktvraag en gemeentelijk beleid. Voor de voorkeurslocatie is in 2023 een Plan van Aanpak vastgesteld, waarin de ontwikkelstrategie en de relevante stakeholders zijn bepaald. In 2024 wordt het plan voor de uitbreidingslocatie verder vormgegeven.

Programma 1 Ruimte

16

Daarbij hoort een intensief participatietraject waarbij we door middel van gesprekken met alle relevante stakeholders het plan verder concretiseren. In 2024 worden de gesprekken met alle relevante partijen opgestart. Bedrijventerreinen kunnen een grote bijdrage leveren aan de doelstellingen voor veiligheid, energietransitie, circulariteit, klimaatadaptatie en biodiversiteit. Het toekomstbestendig maken van het bedrijventerrein is tevens een belangrijk uitgangspunt om ook een eventuele uitbreiding te kunnen realiseren. In 2024 doen we verder onderzoek naar het toekomstbestendig maken van het bedrijventerrein `t Broek in Aalten. Reden hiervoor is de mogelijke uitbreiding welke koppelkansen bieden voor het huidige bedrijventerrein. De realisatie van de verschillende opgaven binnen het gebied, vraagt om een integrale aanpak. Zo is kwaliteit en efficiëntie gegarandeerd en realiseer je een toekomstbestendig bedrijventerrein. Vanuit een verkenning wordt gewerkt naar een concreet plan van aanpak. Klimaat Het beheer van bermen en aangrenzende bermsloten gebeurde eerder door het klepelen van de begroeiing, waarbij de planten tot kleine stukjes werden versnipperd en in de berm achterblijven. Hierdoor werd de berm steeds voedselrijker en verdringen grassen de kruiden. Dit proces wordt versterkt door de neerslag van stikstofverbindingen.

Bovendien verzuren bermen door deze neerslag waardoor mineralen uitspoelen en de groeiplaatsomstandigheden voor kruiden slechter en voor grassen beter wordt. Gazons worden jaarlijks vele malen gemaaid. Dit is kostbaar, slecht voor de biodiversiteit en voor de beeldkwaliteit niet altijd een voordeel. Ook zijn sloten dieper dan nodig en dragen daardoor bij aan ongewenste verdroging. De doelen hiervoor zijn het verhogen van de biodiversiteit en versterken van het ecologische netwerk van bermen, sloten en lijnvormige landschapselementen. Daarnaast hebben wij de wens om het aantal bomen op gronden die in eigendom zijn te vergroten met als doel het tegengaan van hittestressen verdroging. Daarnaast is het gunstig voor de biodiversiteit. Deze wens is zowel terug te vinden in het klimaatadaptatie strategie als het biodiversiteitsplan welke in 2023 zijn vastgesteld. We stellen ons daarvoor als doel dat iedere inwoner binnen de bebouwde kom van de gemeente Aalten uitzicht heeft op minimaal 3 bomen, de wijk tenminste voor 30% is voorzien van een bladerdak en op een hete zomerdag men maar 300 meter hoeft te lopen om bij een koelteplek te komen (voor inwoners met een tuin is dit binnen 500 meter). Hoe dit gerealiseerd kan worden, wordt in 2024 nader uitgewerkt.

Vitale centra Sinds de vaststelling van de centrumvisie Dinxperlo in 2021 is gestaag gewerkt aan de realisatie van de ambities uit deze visie. Daarvoor werkt de gemeente samen met alle stakeholders om de samenhang te bewaken om zo maximaal resultaat te bereiken. Dit met als uiteindelijk doel de verblijfskwaliteit van het centrum voor bezoekers en inwoners te vergroten. Daarmee draagt dit project bij aan het realiseren van de doelen uit de toekomstvisie. Sterke, vitale en aantrekkelijk centra met een goed en passend voorzieningenaanbod dragen bij aan de leefbaarheid en een aantrekkelijk vestigingsklimaat op lokaal en regionaal niveau. Uiteindelijk moet dit resulteren in een volledig heringericht Prins Claus plein, kernwinkelgebied en Heelweg en de Allee; Woningen op locatie De Wegwijzer; een hernieuwde Aldi inclusief parkeerplaats; de tansformatie van het voormalige Metaalgaasweverijterrein met een nieuwe Jumbo en aantrekkelijk woningbouwprogramma; een impuls van de ruimtelijke kwaliteit door verbeterd vastgoed in het kernwinkelgebied; een compacter winkelcentrum en tot slot een verbeterde samenwerking door de inzet van Dorpsmanagement. Recreatie & Toerisme Regionaal werken 8 gemeenten samen in de Vrijetijdsagenda Achterhoek. Het huidige uitvoeringsprogramma behorend bij de regionale Vrijetijdsagenda is met een jaar verlengd t/m 2024.

Dit betekent dat een aantal bestaande projecten, al dan niet aangepast, langer blijft doorlopen en daarnaast is er ruimte voor een aantal nieuwe projecten waar nog geen uitvoering aan was gegeven. In 2024 gaan we tevens een nieuwe regionale vrijetijdsagenda met uitvoeringsprogramma voor 2025 en verder ontwikkelen. We hechten belang aan verhoging van de kwaliteit en vitaliteit van de vrijetijdssector, vanwege de bijdrage die de sector levert aan de economie, leefbaarheid en aantrekkelijkheid van ons gebied/onze gemeente. Mobiliteitsvisie De wereld om ons heen is volop in beweging en mobiliteit en bereikbaarheid veranderen in een snel tempo. Binnen onze gemeente spelen eveneens ruimtelijke ontwikkelingen zoals uitbreidingslocaties voor woningbouw, onderzoek naar uitbreiding industrieterrein of herinrichtingen van grote wegen en/of gebieden. Al deze ontwikkelingen hebben, in meer of mindere mate, invloed op mobiliteit en de verkeerssituatie binnen onze gemeente. Maar ook regionale vraagstukken hebben de komende jaren mogelijk effecten op de vervoersbehoefte van onze inwoners. Het voorgaande beleid op gebied van verkeer- en vervoer is vastgelegd in het Gemeentelijk Verkeer- en Vervoersplan (GVVP) welke dateert uit 2010.

Hoewel het huidige GVVP ingaat op belangrijke onderdelen zoals verkeersveiligheid en bereikbaarheid, mist hierin de integrale benadering en een bredere visie op het gebied van leefbaarheid. De mobiliteitsvisie is kaderstellend en geeft de accenten op de inzet op lokale en regionale projecten en programma’s. Programma 1 Ruimte

17

De visie heeft als doel om samenhangend beleid op het gebied van verkeer en vervoer te ontwikkelen, gericht op een verkeersveilige, leefbare en optimaal bereikbare gemeente. Zodra de Omgevingswet in werking treedt, vervalt de Planwet verkeer en vervoer uit 1998. In de Planwet verkeer en vervoer staat dat elke gemeente ‘samenhangend en uitvoeringsgericht verkeers- en vervoersbeleid’ moet voeren. Op het moment dat de Omgevingswet wordt ingevoerd, wordt het gemeentelijk verkeersbeleid opgenomen in de Omgevingsvisie. De mobiliteitsvisie is daarmee een van de bouwstenen voor de nog op te stellen Omgevingsvisie. Regioarrangement Het Rijk heeft met alle provincies afspraken gemaakt over hoe de opgaven op het gebied van wonen, bereikbaarheid, energie, economie, landbouw en natuur, goed ruimtelijk kunnen inpassen en worden vertaald in een ruimtelijk voorstel. De provincie Gelderland heeft besloten haar ruimtelijk voorstel vanuit haar zeven regio’s op te bouwen op basis van een regioarrangement per regio. Op basis van dit ruimtelijk voorstel maakt de provincie wederkerige bestuurlijke afspraken met het rijk over de ruimtelijke inpassing en uitvoering van nationale opgaven inclusief wat daarvoor nodig is aan instrumenten en middelen. Eén van de regio’s is de Achterhoek.

In het regioarrangement maken we met provincie, regio, buurgemeenten en waterschap afspraken over het gezamenlijk perspectief voor hoe we al deze opgaven in samenhang aanpakken voor de komende 20 tot 30 jaar. In 2024 worden de benoemde opgaven uit het regioarrangement nader uitgewerkt. Dit zal voornamelijk in regionaal verband plaatsvinden. Met name opgaven voor energietransitie, wonen, werken, mobiliteit, natuur en landbouw zijn sterk onderling verbonden, bepalend en hebben invloed op elkaar qua ruimtebeslag. Hiervoor zijn middelen en instrumenten nodig die nader uitgewerkt moeten worden. Samenhangende toekomstige dilemma’s zijn relevant en keuzes noodzakelijk De provincie neemt het voortouw om, samen met partijen, conceptbesluiten uit te werken die hiervoor nodig zijn en deze te agenderen in de daarvoor passende bestuurlijke gremia. 2. Welke concrete doelstellingen zijn er? *: betreffen onderwerpen uit het uitvoeringsprogramma 2022 – 2026 Daadkrachtig, Duurzaam en Dichtbij: Deurgaon!. Thema/Doelstelling Actie 2024 1 Omgevingswet *1e, 4b Januari 2024 - Het nieuwe werkproces voor vergunVergunningen kunnen op basis van de Omgeningverlening is getest en operationeel. vingswet worden verleend. 2 Omgevingswet *1e, 1f, 1i, 4j Maart 2024 - Het participatietraject voor de OmgeInwoners en ketenpartners werken en denken vingsvisie wordt opgestart en gecommuniceerd.

actief mee aan de Omgevingsvisie. 3 Huisvesting Januari 2024 - Het actieplan wordt ter vaststelling Het opgeleverde actieplan voor huisvesting van aangeboden waarna de uitvoering van de concrete aandachtsgroepen wordt vastgesteld en uitgeacties volgt. voerd. 4 Uitbreidingslocatie wonen *1a, 1d Juli 2024 - We stellen een Ontwikkelvisie voor de In het vierde kwartaal van 2025 wordt het Omge- betreffende locatie vast in het tweede kwartaal van vingsplan voor uitbreidingslocatie `t Beggelder 2024. Vervolgens wordt gestart met een Stedenopgeleverd. bouwkundig plan in het derde kwartaal 2024. 5 Bedrijventerreinen *4a December 2024 - Op basis van gesprekken met In 2025 leveren we een concreet gebiedsplan op stakeholders in en rondom het gebied, wordt de voor de uitbreiding van het bedrijventerrein. concrete inrichting van het gebied bepaald. 6 Bedrijventerreinen *4a April 2024 - Vanuit de uitgevoerde verkenning wordt In 2024 wordt een concreet plan van aanpak integraal gewerkt aan een plan van aanpak voor het voor een toekomstbestendig bedrijventerrein toekomstbestendig bedrijventerrein met een directe voor Aalten opgeleverd. link met de uitbreidingslocatie. 7 Klimaat *2g, 2h Februari 2024 - Februari 2024 wordt gestart met het Per wijk kennen we de kwetsbaarheden als geproces om het bomenplan te realiseren en op te volg van het veranderende klimaat. leveren.

8 Klimaat *2h Januari 2024 - Januari 2024 starten we met ecoloWe versterken de biodiversiteit en de beeldkwali- gisch bermbeheer. teit van onze bermen. 9 Vitale centra *4g Januari 2024 - Het bouwteam werkt met onderneWe starten in 2024 met de herinrichting van het mers, bewoners en de weekmarkt een planning uit Prins Clausplein in Dinxperlo in samenspraak om de herinrichting uit te voeren en de hinder tot het met de directe omgeving. minimum te beperken. 10 Vitale centra *4g Januari 2024 - De ruimtelijke procedures en vergunIn 2024 starten we met de woningbouw op loca- ningverlening worden doorlopen om de start van de tie de Wegwijzer. bouw mogelijk te maken. Programma 1 Ruimte

18

11

12

13

Doelstelling Recreatie & Toerisme *4i Lokaal zetten we in op aanbodontwikkeling, samenwerking bevorderen, lokale promotie- en productontwikkeling, gastheerschap stimuleren en routestructuren versterken. Mobiliteitsvisie *1i Eind 2024 wordt de nieuwe mobiliteitsvisie opgeleverd.

Regioarrangement *2f We hebben in 2024 een uitgewerkt weergave van de benoemde opgaven met een doorkijk voor de benodigde middelen en instrumenten.

Actie 2024 November 2024 - We vernieuwen de regionale vrijetijdsagenda en voeren op lokaal niveau de beleidsnota Vrijetijdseconomie uit.

April 2024 - Op basis van de vastgestelde startnotitie wordt in het tweede kwartaal van 2024 gestart met een participatieproces met verschillende stakeholders om de mobiliteitsvisie verder vorm te gaan geven. November 2024 - Onder leiding van de provincie werken we samen met partijen om conceptbesluiten uit te werken en deze te agenderen in de daarvoor passende bestuurlijke gremia.

3. Overzicht middelen per taakveld Dit programma is opgebouwd uit de volgende onderdelen: bedragen x € 1.000 Raming na Werkelijk Begroot Begroot Begroot Begroot wijziging 2022 2024 2025 2026 2027 Programma 1 Ruimte 2023 Baten Verkeer en vervoer Parkeren Openbaar vervoer Economische ontwikkeling Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Economische promotie Sportaccommodaties Openbaar groen en (openlucht) recreatie Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (niet-bedrijven terrein) Wonen en bouwen Totaal baten

-121 -8 -60 0 -180 -32 -225 -453 -88 -2.024 -1.980 -105 -262 -220 -749 -580 -7.087

-94 -9 -140 0 0 -35 -229 -279 -107 -2.036 -2.022 -909 -302 -638 -117 -462 -7.379

-100 -1 0 0 0 -37 -246 -228 -74 -2.226 -2.051 -747 -320 -57 -29 -175 -6.291

-100 -1 0 0 0 -37 -262 -228 -74 -2.275 -2.051 -513 -320 -57 -33 -175 -6.126

-100 -1 0 0 0 -37 -262 -228 -74 -2.304 -2.051 -3 -320 -57 -33 -175 -5.645

-100 -1 0 0 0 -37 -262 -228 -74 -2.320 -2.051 -3 -320 -57 -33 -175 -5.661

Lasten Verkeer en vervoer Parkeren Openbaar vervoer Economische ontwikkeling Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Economische promotie Sportaccommodaties Openbaar groen en (openlucht) recreatie Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (niet-bedrijven terrein) Wonen en bouwen Totaal lasten

2.886 11 87 18 179 48 221 1.508 1.686 1.605 1.612 1.223 253 916 807 1.057 14.117

3.089 13 213 111 0 59 213 1.659 1.839 1.550 1.627 2.941 277 2.537 41 1.490 17.659

3.523 39 19 33 0 63 223 1.735 1.722 1.680 1.655 1.637 292 1.100 17 1.138 14.876

3.640 39 19 33 0 63 223 2.014 1.708 1.728 1.655 1.479 287 1.087 21 1.038 15.034

3.756 39 19 33 0 64 223 1.752 1.712 1.757 1.655 969 290 1.087 21 1.037 14.414

3.788 39 19 33 0 63 223 1.738 1.712 1.773 1.655 969 299 1.087 21 1.036 14.455

Totaal programma 1 Ruimte

7.030

10.280

8.585

8.908

8.769

8.794

Programma 1 Ruimte

19

Toelichting op de verschillen tussen de jaarschijven 2023 en 2024 en volgende jaren. Verkeer en vervoer De geraamde lasten zijn vanaf 2024 hoger door de hogere afschrijving en rente van de investeringen. Zie hiervoor ook het investeringsschema. Parkeren Vanaf 2024 zijn op basis van het amendement in de gemeenteraad van 30 mei 2023 de leges voor het verstrekken/beoordelen van de gehandicapten parkeerkaarten (zowel de eerste aanvraag als de verlengingsaanvraag) afgeschaft. Alleen de legesontvangsten voor de parkeervergunningen blijven hier nog als opbrengst over. Openbaar vervoer In 2023 zijn hier de kosten voor de Nabo (Niet actief beveiligde overweg) bij het Kleuverspad verantwoord. Economische ontwikkeling Geen afwijkingen. Fysieke bedrijfsinfrastructuur Elk jaar ten tijde van het jaarwerk wordt voor de bouwgronden met betrekking tot bedrijventerreinen in exploitatie een hercalculatie uitgevoerd en vastgesteld. Deze geactualiseerde cijfers zijn in deze begroting meegenomen. Voor 2024 worden geen exploitaties verwacht. Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Geen afwijkingen. Economische promotie De hogere inkomsten worden veroorzaakt door extra terrassenverhuur, dit is het gevolg van de uitbreiding van de terrasoppervlakte van de horecaondernemers in Aalten, Bredevoort en Dinxperlo. Voor het jaar 2024 worden de tarieven voor de toeristenbelasting niet verhoogd.

Wel wordt nu al aangekondigd dat het tarief voor 2025 met € 0,20 wordt verhoogd van € 1,35 per persoon per overnachting naar € 1,55. Hiervoor is vanaf 2025 een meeropbrengst van € 16.000 geraamd. Door dit nu al aan te kondigen kunnen recreatieondernemers dit tijdig in hun bedrijfsvoering en communicatie opnemen. Sportaccommodaties Door een wetswijziging in 2019 is het recht op aftrek van BTW voor gemeenten op het gebied van sport komen te vervallen. De Rijksoverheid heeft toegezegd de opbrengst van deze extra belastingmaatregel terug te laten vloeien naar de benadeelden. Voor het jaar 2023 is € 80.000 aan inkomsten geraamd. Op dit moment werkt het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) samen met een aantal specialisten aan de voortzetting van de Regeling specifieke uitkering stimulering sport (RSUS) vanaf 2024. Vanaf 2024 is in afwachting van besluitvorming niets opgenomen. De exploitatiebijdrage aan Optisport is voor 2024 aangepast conform de vastgelegde afspraken. Dit bedrag in verband met de indexering (energiekosten maken deel uit van de indexering) is voorlopig rekening gehouden met een stijging van € 54.000 voor ’t Walfort en Het Blauwe Meer samen. Openbaar groen en (openlucht) recreatie Het project landschapsregeling loopt van 2019 tot en met 2022 en wordt deels gesubsidieerd door de provincie. Het resterende saldo wordt jaarlijks doorgeschoven.

Dit verklaart bij de baten volledig en bij de lasten gedeeltelijk de daling vanaf 2024. De stijging van de lasten vanaf 2024 wordt veroorzaakt door de indexering Riolering De totale kosten voor riolering verlopen budgettair neutraal. Eventuele tekorten en overschotten worden verrekend met de voorziening riolering. In de kostenberekening nemen we hiervoor meer componenten mee dan uit dit taakveld blijkt (bijvoorbeeld BTW). Hierdoor laten de lasten fluctuaties in de jaren zien. In 2024 voegen we toe aan de voorziening vanaf 2024 wordt er aan onttrokken (zie ook de paragraaf Lokale heffingen). Afval Het saldo van de baten en lasten blijft jaarlijks gelijk. Eventuele tekorten en overschotten worden verrekend met de voorziening afval. Net als bij riolering nemen we bij de kostenberekening meer componenten mee dan uit dit taakveld blijkt (zoals overhead kosten en BTW). In 2024 wordt € 120.000 uit de voorziening gehaald. Deze is daarmee leeg. Het tarief is met 6% verhoogd. Voor de tarieven afvalstoffenheffing zie de paragraaf Lokale Heffingen. De lasten voor afval bestaan voornamelijk uit de kosten voor de ROVA deze zijn op basis van de voorschotnota van 2024 verwerkt. Programma 1 Ruimte

20

Milieubeheer De subsidieregelingen geven zowel aan de lasten als aan de baten kant een verschil in de verschillende jaren. Energiearmoede, voor 2023 is er € 345.000 subsidie ontvangen en deels uitgekeerd. Deze regeling is bedoeld om kwetsbare huishoudens in huur- en koopwoningen te ondersteunen bij het nemen van maatregelen om op korte termijn de energierekening te verlagen. De regeling loopt vooralsnog tot en met 2023. Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE). Deze middelen mogen worden gebruikt om de uitvoeringskracht van gemeenten te vergroten, zodat zij zijn toegerust om hun klimaat- en energiebeleid uit te voeren. Hiermee kunnen zij de ambtelijke capaciteit vergroten, zodat expertise en ervaring in de organisatie wordt opgebouwd. De beschikte bedragen voor de gemeente Aalten zijn € 501.000 voor 2023, € 506.000 voor 2024 en € 510.000 voor 2025. Om op langere termijn zekerheid over de middelen te bieden, wordt een wettelijke regeling opgesteld voor het uitkeren van de middelen voor 2026 t/m 2030. Nationaal Isolatieprogramma (NIP) Binnen het Nationaal Isolatieprogramma is voor de gemeente Aalten in 2023 € 418.000 beschikt (wordt verwerkt in de najaarsnota 2023) en in 2024 € 238.000. Het geld wordt besteed aan (particuliere) woningbezitters onder de WOZ-waarde van € 295.000.

ODA De bijdrage van de ODA neemt in 2024 toe met € 72.000. Dit komt hoofzakelijk door een stijging van het uurtarief als gevolg van de hogere CAO en stijgende lasten. Daarnaast heeft de ODA de uren van een aantal normproducten herzien. Dit zorgt ervoor dat er meer uren besteed worden aan vergunningverlening. Beide mutaties zijn in 2023 conform de 1e begrotingswijziging met € 47.000 bijgesteld. Overig Daarnaast zijn in 2023 budgetten overgeheveld vanuit 2023, het algemene budget duurzaamheid, het budget ten behoeve van het klimaatakkoord, het project subsidieregeling woning verduurzamen en het project transitievisie warmte. Per saldo zorgt dit in 2023 voor hogere lasten van € 800.000. Begraafplaatsen en crematoria Geen afwijkingen. Ruimte en leefomgeving De opbrengsten van de ruimtelijke ordening zijn € 12.000 hoger in de begroting opgenomen zodat het beter aansluit bij de werkelijk ontvangen leges en bijdragen van derden Centrumvisie Dinxperlo Voor de uitvoering visie centrumplan Dinxperlo is het niet benutte budget van 2022 overgeheveld naar 2023. In 2023 is er een incidenteel budget van € 520.000 beschikbaar. Hiervoor wordt een bijdrage van € 186.000 uit de Regio Deal ontvangen. Vanaf 2024 is het structurele budget ingezet ten behoeve van de infrastructurele werken.

Omgevingswet In 2023 is er een incidenteel budget voor de diverse onderdelen ten behoeve van de invoering van de omgevingswet van € 675.000. Structureel is er € 100.000 aanwezig om ten behoeve van de omgevingswet. Grondexploitatie (niet-bedrijven terrein) Elk jaar ten tijde van het jaarwerk wordt voor de bouwgronden in exploitatie een hercalculatie uitgevoerd en vastgesteld. Deze geactualiseerde cijfers zijn in deze begroting meegenomen. Fluctuaties in de jaren worden veroorzaakt door de verwachte realisatie van de verkopen en de te maken kosten (inclusief overhead) in de jaren. Vanaf 2024 is het plan Kern de Heurne herziening 2021 in de begroting opgenomen (zie ook de paragraaf grondbeleid). Wonen en bouwen In 2023 wordt hier het project Heerlijk thuis in huis verantwoord. Het penvoerderschap van de vastgoedmonitor uit de Regiodeal verloopt budgettair neutraal maar geeft wel zowel aan de lasten als aan de batenkant een verschil. In 2023 wordt voor € 50.000 en voor 2024 voor € 100.000 het project Stimuleren gezonde leefstijl uit het uitvoeringsprogramma verantwoord. Er wordt concreet invulling gegeven aan twee focusgebieden met betrekking tot woonzorgzones/inclusieve wijken. Daarnaast is het stimuleren van een gezonde levensstijl een doorlopend uitgangspunt voor herinrichtingsprojecten. Programma 1 Ruimte