nota-sociaal-domein-gemeente-Aalten.pdf
Tekst van het document
Zo persoonlijk mogelijk blijven meedoen in Aalten NOTA SOCIAAL DOMEIN 2021
Voorwoord “De gemeente Aalten transformeert het sociaal domein.” Dat betekent dat we nog meer onze inwoners en hun hulpvraag centraal stellen. Niet dat het niet goed ging, wel dat het nog beter kan. Dat vraagt een cultuuromslag in denken, uitvoeren en doen van iedereen. We willen niet denken vanuit het recht hebben op voorzieningen maar steeds meer de hulpvraag van onze inwoners zo goed mogelijk ondersteunen.
“Dankzij de gesprekstafels konden we de wereld van buiten naar binnen halen.”
Dichtbij
Participatie
We willen onze hulp en ondersteuning zo ‘dichtbij’ mogelijk organiseren. Ondanks
Die betrokkenheid op onze samenleving bleek al in het traject dat onderdeel was bij
dat er aparte wetten zijn, zien wij de ondersteuning van onze inwoners als één
de totstandkoming van deze nota. In 10 digitale gesprekstafels gaven inwoners hun
geheel. Een individu is niet alleen een ‘cliënt’ die onder een wet of regeling valt.
ervaringen, meningen en wensen door. En gingen met elkaar in gesprek hoe we
Onze ondersteuning richt zich op mensen en hun omgeving. Een gezin dat
onze samenleving werkelijk samen kunnen onderhouden.
ondersteuning nodig heeft krijgt vaak te maken met verschillende wetten en hulpverleners. Wij willen graag uitgaan van de ondersteuning die nodig is en de
Als wethouders kijken wij met een erg goed gevoel terug op het participatietraject in
bedoeling van die wetten, niet alleen maar van de regels.
dit voorjaar. En dat smaakt naar meer! We willen graag blijvend met onze inwoners in gesprek. Ook als deze nota besproken is en vastgesteld door de gemeenteraad.
Verantwoordelijkheid van iedereen
Zo dat onze samenleving echt van ons samen, dus inclusief, wordt. We geloven in
Wij vinden we het van groot belang dat onze inwoners weten wat we doen,
deze aanpak en vernieuwde werkwijze. “In déze gemeente gaan we hier met elkaar
gedaan hebben en bovenal gáán doen. Dat geldt ook voor onze maatschappelijke
een succes van maken!”
partners. In deze nota willen wij benadrukken dat ons sociaal domein, de hulp en ondersteuning, een verantwoordelijkheid is van de hele samenleving. Wij nodigen
Zomer 2021
onze inwoners, maatschappelijk partners, bedrijven en organisaties dan ook uit om
Joop Wikkerink en Hans te Lindert, wethouders
betrokken te zijn en te blijven op onze samenleving.
3
Inhoudsopgave
1
2 3
Samenvatting
7
6
Financiën
43
Inleiding
8
7
Uitvoeringsagenda
44
1.1 Waarom een Nota Sociaal Domein?
8
1.2 In gesprek met de inwoner en de professional
9
BIJLAGE 1 - Bronnenlijst
45
1.3 Leeswijzer nota
10
BIJLAGE 2 – Visualisatie gesprekstafels
46
Bijlage 2.1: Samen sterk/Naoberschap
46
Bijlage 2.2: Een vitaal en gezond Aalten
47
Bijlage 2.3: Jong in Aalten
48
Onze visie en leidende principes
11
Maatschappelijke trends
12
Bijlage 2.4: Jong zijn 12+ Aalten
49
3.1 Demografische gegevens en trends op regionaal niveau
12
Bijlage 2.5: Kinderraad
50
3.2 Demografische gegevens en trends op lokaal niveau
12
Bijlage 2.6: Veerkrachtig ouder worden in Aalten
51
Bijlage 2.7: Zorg en ondersteuning
52
Bijlage 2.8: Blijven meedoen in Aalten
53
Bijlage 2.9: Samen Sterk
54
Bijlage 2.10: Samenwerken
55
3.3 Nieuwe gemeentelijke taken naar aanleiding van nieuwe wetgeving en nieuw regionaal en rijksbeleid
13
4
Kernpunten uit de gesprekken met inwoners en professionals
14
5
Onze thema’s
17
5.1 Naoberschap: samen sterk in Aalten!
18
5.2 Een vitaal en gezond Aalten
21
5.3 Jong in Aalten
25
5.4 Veerkrachtig ouder worden in Aalten
30
5.5 Zorg en ondersteuning in Aalten
35
5.6 Blijven meedoen in Aalten
38
5
Samenvatting
Het gaat hierbij dan om de volgende thema’s:
Als gemeente Aalten zijn we samen met onze inwoners en onze maatschappelijke partners volop bezig met het goed vormgeven van ons sociaal beleid. De gemeente Aalten wil werken volgens het uitgangspunt: ‘wat is nodig voor onze inwoners om mee te kunnen (blijven) doen?’.
• • • • • •
Om verdere noodzakelijke stappen te zetten is het van belang dat de gemeente
Het vertrekpunt is de versterking van de kracht van naoberschap (samen sterk)
beschikt over heldere keuzes voor de toekomst. Deze nota biedt een kapstok
en de gezondheid en vitaliteit van de Aaltense gemeenschap. Dit zijn de dragende
voor de uitvoering van de keuzes die we samen willen maken. Dat kunnen we niet
krachten die zorgen voor een preventieve aanpak. Per thema wordt in de nota
alleen. Samen met onze inwoners en maatschappelijke partners werken we aan de
aangegeven wat de maatschappelijke opgaven zijn, wat we willen bereiken en hoe
keuzes voor morgen.
we dat gaan doen. Voor de komende jaren zien we samenvattend de volgende
Naoberschap (samen sterk) Vitaal en gezond blijven Ouder worden Jong zijn Blijven meedoen Zorg en ondersteuning
opgaven die de kaders vormen voor ons beleid: Deze nota is ondanks de corona-maatregelen op een intensieve en vernieuwende wijze met veel inwoners van Aalten en vertegenwoordigers van maatschappelijke
• •
partners tot stand gekomen. Zo persoonlijk mogelijk blijven meedoen is de rode draad van deze nota. Wij willen onze inwoners persoonlijk benaderen, goed naar hen luisteren en hen het gevoel geven dat ze gezien en gehoord worden. De leefwereld van de mens staat centraal.
Het herijken, versterken & inclusief maken van de sociale basis van Aalten, De menselijke maat in onze dienstverlening: zo persoonlijk mogelijk samenwerken voor onze inwoners
• • • •
De realisatie van vindbare en zichtbare ondersteuning, Zorgen voor bestaanszekerheid voor onze kwetsbare inwoners, Opgroeien in veilige, gezonde en vertrouwde omgeving en Veerkrachtig ouder worden.
Aansluitend aan de Achterhoekse missie, willen we een gezonde, sterke en sociale samenleving creëren. Waarbij de gemeenschap levend en vitaal gehouden wordt.
De betrokkenheid van inwoners, professionals en maatschappelijke partners bij de totstandkoming van de nota had een grote meerwaarde. Zowel in het bieden
Samen met bestuurders, beleidsmedewerkers, professionals en inwoners hebben
van een kritische blik als door het aangeven van nieuwe inzichten. Deze vorm van
we bekeken welke thema’s in de komende jaren In Aalten vooral de uitdagingen
betrokkenheid willen wij ook bij de uitvoering van de nota gaan voortzetten bij het
liggen.
opstellen van de uitvoeringsplannen.
7
1. Inleiding Deze Nota Sociaal Domein is tot stand gekomen in nauwe samenwerking tussen de gemeente, maatschappelijke partners, professionals én inwoners. Deze gezamenlijke aanpak vraagt om beleidskaders die de grenzen van verschillende beleidsterreinen overstijgen. In de nota staan deze kaders verwoord zodat actiepunten verder uitgewerkt kunnen worden in uitvoeringsnota’s en uitvoeringsagenda’s op specifieke taakvelden. Als gemeente zien we deze Nota Sociaal Domein als een nota met een vernieuwde aanpak, zowel in het proces van totstandkoming als in de geformuleerde beleidskaders.
1.1 Waarom een Nota Sociaal Domein?
De transformatie in het sociaal domein gaat niet alleen over het gebrek aan (rijks) middelen en het toenemend beroep op voorzieningen. Transformatie betekent
De gemeente Aalten transformeert het sociaal domein. In de Visie Sociaal Domein
vooral een cultuuromslag in denken, werken en uitvoeren. Kijkende naar de continu
Achterhoek, het Transformatieplan Sociaal Domein Aalten en de Verordening
aanwezige ontwikkelingen in de zorg en de maatschappij zou je kunnen stellen dat
Sociaal Domein gemeente Aalten zijn kaders, uitgangspunten en maatregelen
transformatie een doorgaand proces is en daarmee nooit ‘af’.
vastgelegd. Met deze nota willen we de volgende stap in dit proces zetten. Ons beleid moeten De transformatie waar thans volop invulling aan gegeven wordt, heeft een
we aanpassen aan nieuwe omstandigheden en aan nieuw rijksbeleid. Daarnaast is
tweeledige doelstelling:
het van belang om bij de uitvoering van de transformatie goed in gesprek te blijven
»
Het realiseren van een andere rolverdeling tussen inwoners, maatschappelijke
met inwoners, professionals en maatschappelijke partners. Om die reden is een
instellingen en de overheid, waarbij de gemeente Aalten hulp en ondersteuning
uitgebreid participatietraject verbonden aan de totstandkoming van de nota.
blijft bieden aan inwoners die dat écht nodig hebben; Conform de afspraken in de Nota burgerparticipatie is een kader opgesteld
»
Het uitvoeren van deze taken binnen de gestelde financiële kaders en de stijging van de kosten waar mogelijk een halt toe roepen.
8
waarbinnen het participatietraject opgezet en uitgevoerd is.
1.2 In gesprek met de inwoner en de professional Aan de nota is een uitgebreid participatietraject voorafgegaan. Samen met beleidsmedewerkers, professionals en inwoners keken we naar de uitdagingen die voor ons liggen binnen het sociaal domein. Wat gaat er al goed? Wat kan er beter? Waar liggen er kansen en wat is ervoor nodig om deze kansen om te zetten en te benutten in acties? En wie zijn daarbij betrokken? Na een inventarisatie van een aantal prominente actuele thema’s, zijn deze in diverse groepen met inwoners en professionals besproken. Voor de beantwoording van deze vragen hebben we na een inventarisatie met de vraag wat de bepalende thema’s voor de komende tijd zijn, met een diverse groep aan inwoners en professionals gesproken over de prioritaire thema’s:
• • • • • •
Naoberschap (samen sterk) Vitaal en gezond blijven Ouder worden Jong zijn Blijven meedoen Zorg en ondersteuning
Tot nu toe heeft het gezondheidsbeleid nog geen onderdeel uitgemaakt van het beleid sociaal domein. Het lokale gezondheidsbeleid hangt echter nauw samen met de inzet op preventie in het sociaal domein. Daarnaast komt het lokaal gezondheidsbeleid terug in het thema Vitaal en gezond blijven. Kortom, het thema is integraal opgenomen in deze nota.
9
1.3 Leeswijzer nota De nota is als volgt opgebouwd: We starten met een
Naoberschap:
»
Stimuleren van inwonersideeën, -initiatieven en vrijwilligerswerk en ondersteunen van mantelzorg
samen sterk in Aalten!
»
Het herijken, versterken en inclusief maken van de sociale basis
maatschappelijke trends in beeld die van invloed kunnen
Een vitaal en
Gezondheidsverschillen tegengaan
zijn op onze keuzes voor de komende jaren. Naast de
gezond Aalten
» » » » » » »
Het stimuleren van (mentale) gezondheid
» » » » »
Vitaal ouder worden
» »
Vindbare en zichtbare toegang tot hulp en ondersteuning
» » » »
De basis op orde: onze inwoners ervaren bestaanszekerheid
beschrijving van onze visie en leidende principes voor het sociaal domein. Aansluitend brengen we de
maatschappelijke trends zijn onze vele gesprekken met
Het stimuleren van (mentale) gezondheid Ouderen stimuleren in hun vitaliteit
inwoners en professionals een belangrijke bouwsteen voor deze nota. In hoofdstuk 4 staan de kernpunten uit
Jong in Aalten
de gesprekken. Op basis van deze inbreng hebben we de bepalende thema’s voor de gemeente Aalten aangegeven met de opgaven voor de komende tijd die als beleidskader
Onze kinderen groeien op in een veilige en vertrouwde omgeving Alle kinderen kunnen zichzelf zijn en meedoen Het jeugdhulplandschap is toegankelijk, overzichtelijk en steunend
gaan fungeren. Hiernaast het overzicht van onze opgaven per thema.
Veerkrachtig ouder worden in Aalten
In hoofdstuk 5 worden de thema’s en opgaven uitgewerkt. Per opgave beschrijven we waarom de opgave benoemd is, welk maatschappelijk effect we willen bereiken met de
Mee blijven doen en ontmoeten Op tijd voorbereid zijn op ouder worden Passende zorg en ondersteuning op het juiste moment Levensloopbestendig wonen
opgave en wat we (gaan) doen en hoe we dat (gaan) doen om de opgave succesvol uit te voeren.
Zorg en ondersteuning in Aalten
De menselijke maat centraal: we werken zo persoonlijk mogelijk
Naast de inhoudelijke beleidskaders geven we in hoofdstuk 6 ook aan wat de financiële kaders voor de komende jaren zijn. Tenslotte ronden we de nota af met de uitvoeringsagenda voor de komende jaren.
10
Blijven meedoen in Aalten
Sport, bewegen en cultuur als bindmiddel Iedereen naar een passende zinvolle dagbesteding Investeren in beschermd wonen en maatschappelijke opvang
2. Onze visie en leidende principes
» We zetten in op preventie met onze solide sociale basisinfrastructuur
» In de gemeente Aalten werken wij zo persoonlijk mogelijk. Wij willen onze inwoners persoonlijk benaderen, goed naar hen luisteren en hen het gevoel geven dat ze gezien en gehoord worden. De leefwereld van de mens staat centraal.
en dicht bij de inwoner wordt eerder de juiste hulp geboden.
» Samen werken we aan oplossingen: met inwoners, maatschappelijke initiatieven en instanties
» Aansluitend aan de Achterhoekse missie, willen we een gezonde, sterke en sociale samenleving creëren. Waarbij de lokale gemeenschap levend en vitaal gehouden
Mensen hebben een sociaal netwerk dat zich kenmerkt door wederkerigheid
Hierdoor kunnen inwoners (langer) zelfstandig in een veilige en toegankelijke omgeving blijven wonen en meedoen aan de samenleving.
»
wordt. Het sluit aan bij de krachtige basis binnen de gemeente Aalten en tevens
We maken inwoners ook zelf verantwoordelijk en stimuleren dat inwoners zelf ook zich actief inzetten voor gezamenlijke oplossingen.
centraal thema in deze nota: naoberschap. De visie en leidende principes voor het sociaal domein zijn eerder in lokale en regionale nota’s verwoord. Op basis van de
» We zijn vindbaar en helder en duidelijk in onze communicatie
gesprekken die we met maatschappelijke partners en inwoners hebben gevoerd,
met inwoners
bleek dat er geen aanleiding was om de bestaande visie en leidende principes te
»
herijken.
De gemeente helpt waar nodig en stimuleert inwoners om zelf oplossingen te vinden voor problemen met ondersteuning van het sociale netwerk. We maken de hulp makkelijk bereikbaar.
Samenvattend kent onze visie de volgende leidende principes:
» Iedereen doet mee en draagt naar eigen kunnen zijn steentje bij en we helpen elkaar
» »
» Inwoners zitten mentaal en fysiek goed in hun vel » We gaan bij ons gezondheidsbeleid uit van positieve gezondheid: het
We zorgen ervoor dat jeugdigen zich maximaal kunnen ontwikkelen,
versterken van de veerkracht van onze inwoners, hetgeen betekent dat we
inwoners naar vermogen participeren en maatschappelijk bijdragen.
inzetten op mentale en fysieke aspecten van gezondheid.
Kwetsbare groepen, zoals kinderen en inwoners met een beperking, krijgen als dat nodig is hulp om hun talenten te ontwikkelen en mee te doen aan de
Vanuit onze visie en leidende principes is onderzocht welke maatschappelijke
samenleving.
trends op ons afkomen die tot eventuele aanpassing van onze beleidskeuzes zouden kunnen leiden. In het volgende hoofdstuk zijn deze trends beschreven.
» We werken volgens de bedoeling: onze inwoner staat centraal » Niet de regels of het ‘recht op voorzieningen’ staan centraal maar juist wat nodig is en wat de bedoeling is. 11
3. Maatschappelijke trends Om te komen tot de juiste beleidskeuzes is het van belang de maatschappelijke trends goed in beeld te hebben. Hierbij zijn demografische ontwikkelingen van belang, net als het beleid van de Rijksoverheid dat ons voor nieuwe uitdagingen stelt. En afspraken die we regionaal gemaakt hebben.
3.1 Demografische gegevens en trends op regionaal niveau Een aantal demografische factoren zijn tekenend voor de Achterhoek. Het onderwerp vergrijzing maakt daar een belangrijk onderdeel van uit. In de Achterhoek zijn er aanzienlijk meer 65+’ers (22,4%) afgezet tegen het gemiddelde van Nederland (18,8%) . Door deze demografie komen ouderdomsziekten bovengemiddeld voor, zoals dementie, diabetes en COPD. Daarnaast hebben
3.2 Demografische gegevens en trends op lokaal niveau
inwoners in de Achterhoek gemiddeld genomen een lagere sociaaleconomische
Een kleine greep uit de demografische trends in gemeente Aalten leert ons dat
status (SES).
gemiddeld 9,6% van de jongeren tot 18 jaar jeugdhulp krijgt (afgezet tegen 10,3% jongeren in Nederland). Bij de meesten hiervan (9,1%) gaat het om jeugdhulp
Qua trends is in de Achterhoek een groei te zien in het aantal chronische
zonder verblijf. Van 2019-2020 is het aantal verwijzingen naar bureau Halt per
aandoeningen veroorzaakt door leefstijl. Een afname is te zien in het aantal
10.000 inwoners gestegen van 6 naar 10 (landelijk is een verlaging te zien van 13
zorgmedewerkers, informele hulp en naoberschap. Digitale en leesvaardigheden
naar 11). In de gemeente Aalten groeit 3% van de kinderen op in een gezin dat
van inwoners blijven achter. De grootste uitdagingen ziet men regionaal in het
moet rondkomen van een bijstanduitkering. In heel Nederland is dat 6%.
inzetten op voorzorg in plaats van de focus op nazorg. Er gaat meer worden ingezet op preventie op alle niveaus. Daarnaast wil de regio maximaal gebruik maken
De werkloosheid ligt onder het landelijk gemiddelde (2,4% ten opzichte van 3,4%).
van de technologische mogelijkheden, waardoor zelfregie en zelfmanagement
In gemeente Aalten verleende 20,1% mantelzorg, waar dat 14,2% in Nederland
toenemen, en wordt er ingezet op een toekomstbestendig zorglandschap en de
was. 70,4% beweegt voldoende, landelijk gezien is dit 63%.
inrichting van de fysieke omgeving: wonen en leefgebied.
12
3.3 Nieuwe gemeentelijke taken naar aanleiding van nieuwe wetgeving en nieuw regionaal en rijksbeleid
De taak voor de gemeente is om inburgeringsplichtige nieuwkomers te begeleiden bij hun inburgering. Voor asielstatushouders doen we dit vanaf het moment van koppeling aan een gemeente. Ook zorgt de gemeente voor een persoonlijk Plan
Er komt een aantal landelijke en regionale ontwikkelingen op ons af die ertoe leiden
Inburgering en Participatie. Op die manier wordt voor een ‘inburgering op maat’
dat er lokaal nieuwe taken vervuld moeten gaan worden. Bij de uitwerking van de
gezorgd. Gemeenten begeleiden ook gezinsmigranten en overige migranten.
thema’s wordt aangegeven hoe we gaan inspelen op deze landelijke ontwikkeling.
Inkoop geïndiceerde Zorg Beschermd wonen
In 2020 is de gemeente Aalten met de Achterhoekse gemeenten gestart met de
Per 1 januari 2022 wordt gestart met de decentralisatie van beschermd wonen.
aanpak om te komen tot een nieuwe inkoopstrategie sociaal domein met ingang
Dat betekent dat niet alleen de centrumgemeenten, maar álle gemeenten zich
van 1 januari 2022. Het doel hiervan is dat er een dekkend zorglandschap komt
voortaan moeten gaan inzetten voor inwoners die in aanmerking komen voor
voor ondersteuning en hulp voor inwoners op basis van de Jeugdwet en de Wmo
beschermd wonen. Vanaf 1 januari 2023 komt er een nieuwe financiële verdeling
(inclusief Beschermd Wonen). Met de nieuwe inkoopstrategie wordt de benodigde
over gemeenten en een zogeheten woonplaatsbeginsel. Gemeenten zijn hiermee
transformatie van de zorg voor het deel inkoop vormgegeven. Hierbij wordt
voortaan verantwoordelijk voor beschermd wonen voor de eigen inwoners en zijn
afgestapt van het Open House model en worden meerjarige contracten afgesloten
daartoe ook in staat, omdat ze middelen ontvangen. Een cruciale opgave voor
met een beperkt aantal aanbieders, aangevuld met mogelijkheden voor specifieke
alle gemeenten is het beschikbaar hebben van voldoende woningen voor deze
kortdurende afspraken en lokale ruimte voor verdere innovatie. De contractering
kwetsbare doelgroep. We sluiten nieuwe contracten af met aanbieders waarmee
wordt ingericht op resultaten, uitgaande van wat inwoners nodig hebben om mee
we een duurzame relatie aangaan. Uitgangspunten voor de samenwerking zijn:
te doen in de samenleving. Met de inkoop wordt daarnaast beoogd meer grip op
ambulantisering (beschermd thuis in de wijk), uitstroom (kort en tijdelijk wonen in
financiën te realiseren. Parallel aan de inkoop wordt ook de inzet op de sociale
een intramurale setting) en innovatie (woonvormen, vernieuwende aanpak).
basisinfrastuctuur vergroot (om te voorkomen dat inwoners zijn aangewezen op zwaardere vormen van hulp en ondersteuning).
Nieuwe Wet inburgering De nieuwe Wet inburgering treedt in werking op 1 januari 2022. Gemeenten krijgen
Samenvattend blijkt uit de cijfers van het sociaal domein dat we het over het
een belangrijke rol bij de begeleiding van nieuwkomers die inburgeringsplichtig
algemeen beter doen dan het landelijk gemiddelde. Echter, het blijft wel nodig
zijn. Het doel is om inburgeringsplichtigen zo snel mogelijk te laten meedoen in
ons in te zetten voor verdere verbetering. Verder vraagt de decentralisatie van
Nederland en daarnaast zo snel mogelijk werk te vinden.
Beschermd Wonen en de Wet Inburgering om extra beleidsinzet.
13
4. Kernpunten uit de gesprekken met inwoners en professionals Voor de totstandkoming van de nota hebben we stevig ingezet op een participatietraject. We hebben als gemeente een tiental thematische online groepsgesprekken gevoerd met inwoners en professionals over wat goed gaat in het sociaal domein en wat beter kan en moet in gemeente Aalten.
“Zorg voor deskundig personeel dat kan en wil meedenken en niet alleen lijstjes wil afvinken.” Menselijke maat
Uit deze gesprekken zijn de volgende kernpunten te destilleren, die we ook
Inwoners vinden het belangrijk dat er altijd met een menselijke maat gewerkt wordt
verwerkt hebben in de uitwerking van voorgenomen actielijnen.
en niet alleen lijstjes worden afgevinkt. Op die manier kan de waardigheid worden behouden. Daarnaast is het belangrijk dat er geen etiket wordt opgeplakt, maar dat
“Jongeren die verlegen zijn, die ‘geen bekkie’ hebben,
er wordt geloofd in de persoon en dat hen een kans wordt gegeven.
zouden als ‘vreemd’ kunnen worden beschouwd. Als je ze op weg helpt, dan helpt dat wel.”
“Het nadeel van onze beperking is: je ziet het niet. Dan krijg je een stuk overschatting. Als je zegt: beperking,
Verbinding en saamhorigheid
dan krijg je onderschatting.”
Inwoners vinden de saamhorigheid binnen de gemeente Aalten van grote waarde. Naoberschap wordt dit genoemd. Aandacht voor elkaar en omzien naar elkaar. Wat niet groots of speciaal hoeft te zijn: het kan zitten in de ‘gewone’ dingen. Men moet
Begrip voor elkaar
elkaar willen helpen en klaar staan voor elkaar. Voorbeeld: de oudere jeugd kijkt om
Het is van belang dat er vanuit de gemeente en uitvoeringsorganisaties een goed
naar de jongere kinderen. Belangrijk hierbij is dat ook de kinderen die niet binnen
contact wordt aangegaan met diverse doelgroepen. Zo kan er kennis worden
het netwerk vallen, opgenomen worden in de groep. De gemeente kan hier als
genomen van bredere problematiek door allerlei instanties. Hierdoor ontstaat begrip
sociale verbinder iets in betekenen.
en kan er beter worden ingespeeld op de behoeften in de samenleving. Bedrijven missen nu nog bepaalde kennis om de afstand kleiner te kunnen maken voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.
14
“Ik kende het Ondersteuningsteam van de gemeente niet. Gaandeweg kom ik achter dingen, maar misschien is het handig wanneer je hier komt wonen dat je een kennismakingspakketje ontvangt waar je meer informatie krijgt.” Toegankelijke ondersteuning Het is van belang dat er op een laagdrempelige manier om hulp kan worden gevraagd, zo ervaren inwoners. Hiervoor is zichtbaarheid nodig. Een inloopuurtje op school zou hieraan bij kunnen dragen, of een telefoonnummer waar je (anoniem) een berichtje naartoe kunt sturen. Het Ondersteuningsteam zou zich beter kunnen profileren om voor iedereen toegankelijk te zijn.
“Om hulp vragen is soms lastig. Ook al ben ik ouder, dan nog kan ik vrijwilligerswerk doen. Daar haal ik veel voldoening uit.” Eigen regie houden Voor inwoners is het belangrijk, zeker bij het ouder worden, dat de eigen regie behouden kan worden. Veel ouderen willen nog steeds vrijwilligerswerk doen. Een initiatief om mensen op te halen van huis zodat zij nog steeds hun boodschappen kunnen doen, is erg belangrijk voor het gevoel van eigen regie hebben.
15
“Een plek voor oudere jeugd moet toegankelijk zijn voor de doelgroep. Niet te degelijk, niet te veel regels. We moeten er zelf iets in kunnen doen.”
Perspectief voor de jeugd Belangrijk voor de jeugd is dat er voorzieningen zijn (zoals sportmogelijkheden) die ervoor zorgen dat de oudere jeugd verbonden blijft met de lokale gemeenschap. Dit kan ook zitten in een plek waar men samen kan studeren of kan ‘chillen’. Een
“Er zijn ook veel mensen die graag wat willen doen maar
dergelijke ontmoetingsfunctie geeft perspectief om in de gemeente Aalten te blijven.
niet weten waar ze zich moeten melden. Het organiseren
Weerbare samenleving
van een punt waar alle ideeën terecht kunnen komen.”
Inwoners ervaren dat het inzetten op weerbaarheid niet vroeg genoeg kan beginnen, het liefst al in groep 7/8. Het ‘nee’ durven zeggen, wanneer je bijvoorbeeld in aanraking komt met een groep jongeren waarbij je je niet prettig
Participatiemogelijkheden
voelt. Of dat er vaardigheden aangeleerd worden bij online pesten.
Belangrijk is dat de gemeente ruimte biedt aan maatschappelijk initiatief en nieuwe vormen van sociaal ondernemerschap. Er is behoefte aan kennis en ondersteuning bij het ontwikkelen van buurt- en dorpsinitiatieven. In het proces naar de nota zijn de gesprekken aan de online gesprekstafels met inwoners en professionals als zeer waardevol ervaren. Ze hebben ons als gemeente een spiegel voorgehouden, maar ook als inspiratie voor nieuwe ideeën voor onze voorgenomen beleidskeuzes gediend.
16
5. Onze thema’s Onze thema’s kwamen tot stand door middel van een participatietraject met diverse betrokkenen (beleidsmedewerkers, Sociale Raad, professionals en inwoners). Samen met deze betrokkenen zijn maatschappelijke trends uitgewerkt, die vervolgens zijn besproken met de projectgroep (bestaande uit beleidsmedewerkers), de Raadscommissie Sociaal Domein en de Sociale Raad. De opgaven per thema hebben we vervolgens uitgediept en betekenis gegeven aan
Monitoring
de gesprekstafels, samen met inwoners en professionals.
In deze nota leest u de opgaven die van toepassing zijn op verschillende doelgroepen en de actielijnen die al lopen (of nog gaan lopen). Het betreffen
Naast deze samenwerking op procesmatig gebied is deze nota ook inhoudelijk
ambities die als een ‘kapstok’ fungeren. De daadwerkelijke monitoring
domeinoverstijgend. Hierdoor kunnen we samenhangend beleid maken en een
ervan (en uitwerking in indicatoren) zal worden uitgewerkt in de diverse
integrale aanpak vormgeven. Op elkaar ingrijpende factoren kunnen hierdoor
uitvoeringsprogramma’s.
eerder en effectiever worden aangepakt. De thema’s zijn uitgewerkt in opgaven.
Ter illustratie: we willen dat meer inwoners het Zorgloket kennen. In het uitvoeringsprogramma staat concreet hoe we dit gaan meten: periodiek willen we
Opbouw
de kenbaarheid van het Zorgloket monitoren. We streven ernaar dat 75% van de
De krachten binnen de gemeente Aalten lichten we allereerst toe: naoberschap
inwoners weet met welke hulp en ondersteuningsvragen ze bij het Zorgloket terecht
(samen sterk) en de gezondheid van de gemeenschap. Dit zijn de dragende
kunnen (nu is dat 49%). Hierbij is het dashboard een middel om onze ambities te
krachten van de lokale gemeenschap en dragen bij aan een preventieve aanpak.
meten.
Een preventieve aanpak is dan ook het uitgangspunt binnen de thema’s die in deze nota worden beschreven, maar soms hebben inwoners door een samenspel
Vervolg participatietraject
van omstandigheden op meerdere leefgebieden net even wat meer ondersteuning
Concrete acties die we nu al doen, en in de toekomst vervolg geven, zullen in deze
nodig (beschreven in het thema zorg en ondersteuning).
nota licht worden aangestipt en verder aan bod komen in de uitvoeringsnota. Ook in dit vervolgtraject zal het participatieproces een belangrijke plaats innemen.
17
5.1 Naoberschap: samen sterk in Aalten! Naoberschap: het blijkt opnieuw, en veelal in nieuwe vormen, dé
Daarbij hebben we speciale aandacht voor gelijke kansen van inwoners om talenten te ontplooien, een sociaal netwerk te ontwikkelen en gebruik te maken van aanwezige ondersteuningsstructuren.
drijvende kracht binnen onze Aaltense gemeenschap. We werken aan de volgende opgaven om de kracht van naoberschap verder te Het omkijken naar en klaar staan voor elkaar is een sterke gedeelde kernwaarde
versterken:
van onze inwoners. Aan de gesprekstafels werden mooie voorbeelden gedeeld van hoe men elkaar welkom heet, opvangt wanneer dat nodig is en leuke activiteiten die georganiseerd worden. Tegelijk merkten inwoners op dat het sterke gemeenschapsgevoel soms blinde vlekken met zich meebrengt. Is iedereen wel in beeld? Durven we elkaar om hulp te vragen als het nodig is? Kan iedereen binnen de gemeente gemakkelijk aanhaken en meedoen (ook nieuwkomers)? Ook popte de vraag op of omzien naar elkaar ook zo vanzelfsprekend is wanneer iedereen zo druk is met andere activiteiten. Aan de gesprekstafels was het geluid unaniem: elke inwoner, van jong tot oud, zou zich uitgenodigd moeten voelen om op zijn of haar manier onderdeel uit te maken van de gemeenschap. En wat zou het mooi zijn als we niet alleen op de fijne momenten maar ook op de minder mooie momenten voor elkaar van betekenis kunnen zijn. Als gemeente zien we het als onze opdracht om, samen met onze maatschappelijke partners, bij te dragen aan inclusiviteit vanuit het naoberschap. Zodat iedereen daadwerkelijk mee kan doen. Voor een sterke sociale basis die bestaat uit het geheel van organisaties, netwerken, diensten en voorzieningen die meedoen in Aalten mogelijk maken, is de ontwikkeling van naoberschap onontbeerlijk. We investeren daarom in het versterken van naoberschap en in de samenhang met het aanbod van bestaande voorzieningen.
18
1. Stimuleren van inwonersideeën, -initiatieven en vrijwilligerswerk en ondersteuning van mantelzorg 2. Het herijken, versterken en inclusief maken van de sociale basis
1. Stimuleren van inwonersideeën, -initiatieven en vrijwilligerswerk en ondersteunen van mantelzorg Waarom deze opgave?
» Ondersteuning bieden aan mantelzorgers Wij blijven alert op mantelzorgers en dragen zorg voor verlichting, ondersteuning en waardering van mantelzorgers. We willen ons meer gaan richten op specifieke ondersteuning aan mantelzorgers van inwoners met psychische problematiek.
Onze inwoners zijn initiatiefrijk en hebben veel goede ideeën om sociale
» Meer aandacht voor vrijwilligerswerk
vraagstukken aan te pakken. We maken graag gebruik van de ideeënkracht
We willen vrijwilligerswerk sterker positioneren en waarderen en daar beleidsmatig
die er is en ondersteunen daarbij initiatieven en het doen van vrijwilligerswerk.
de nodige aandacht aan geven. Tot op heden kent Figulus Welzijn het Vrijwilligers
We stimuleren inwoners mee te denken over het versterken van naoberschap
Service Punt (VSP). Het VSP richt zich op alle inwoners in de gemeente Aalten.
(ontmoeting en verbinding tussen inwoners), het ontplooien van talenten en vitaal
Zij ondersteunt, adviseert en werkt samen met organisaties, verenigingen en
en gezond blijven. En hier vooral ook iets mee te doen!
stichtingen om het vrijwilligerswerk voor iedereen toegankelijk en aantrekkelijk te maken. Vrijwilligerswerk zal één van de onderdelen worden die naar voren komt
Welk maatschappelijk effect willen we bereiken?
in de herijking van de sociale basis. Als het gaat om maatschappelijke participatie vanuit de Participatiewet is ook de link gelegd tussen Laborijn en Figulus Welzijn.
Een levendige gemeenschap waarin goede ideeën gehoord worden en omgezet worden in actie. Inwoners hebben de kans hun talenten te ontplooien en hun vaardigheden in te zetten waardoor de denk- en doekracht van de samenleving optimaal wordt benut.
» Van nota naar uitvoeringsplannen: in samenspraak met inwoners Deze nota sociaal domein is tot stand gekomen aan de hand van een participatietraject waarin inwoners en professionals ervaringen hebben gedeeld
Wat gaan we doen en hoe gaan we dat doen? We willen het maatschappelijk effect via de volgende actielijnen bereiken:
en oplossingen hebben geopperd om vraagstukken in het sociaal domein gezamenlijk nog beter aan te pakken. De nota legt de basis voor daadwerkelijke uitvoeringsplannen. In het najaar van 2021 betrekken we opnieuw inwoners om van idee naar verwezenlijking hiervan te komen in uitvoeringsplannen.
»
Initiatieven van inwoners faciliteren en stimuleren
We willen het Naoberfonds verder ontwikkelen. Met het Naoberfonds faciliteren en stimuleren wij inwonersinitiatieven die gericht zijn op het ondersteunen
2. Het herijken, versterken en inclusief maken van de sociale basis
van inwoners van de gemeente Aalten, waardoor inwoners zo lang mogelijk zelfredzaam kunnen zijn, in hun eigen wijk, dorp of stad kunnen blijven wonen en/of deel kunnen nemen in de maatschappij.
Waarom deze opgave? Onder de sociale basis verstaan we het geheel van organisaties, diensten, 19
voorzieningen en betrekkingen die het in gemeente Aalten mogelijk maken dat
» In beeld brengen huidige en gewenste sociale basis
inwoners in redelijkheid in sociale verbanden (buurten, groepen, netwerken,
We brengen het huidige aanbod in beeld in het najaar van 2021 in samenspraak
gezinnen) samen kunnen leven en kunnen meedoen in de samenleving.
met partners uit de sociale basis en onderzoeken of dit aanbod voldoende aansluit bij de doelgroepen binnen de gemeente. Gezamenlijk komen we met
Een goede organisatie van het laagdrempelig beschikbaar maken van sociale
een visie op en aanbevelingen hoe de sociale basis nog sterker kan inspelen op
basisvoorzieningen vinden we belangrijk binnen onze gemeente. Zo ontstaan
de behoefte vanuit de samenleving. Dit gezamenlijke proces draagt er tevens
er meer ontmoetingsmogelijkheden, versterken we inclusief naoberschap en
aan bij dat professionals elkaar en elkaars werk beter leren kennen, zodat de
stimuleren we talentontplooiing van onze inwoners. Bovendien streven we naar het
juiste ondersteuning bieden voor inwoners nog makkelijker wordt. Als onderdeel
zo toegankelijk mogelijk organiseren van ondersteuning voor inwoners die dat nodig
van het herijken van de sociale basis hebben we aandacht voor inwoners in een
hebben. Onder andere door het zo dichtbij mogelijk vorm te geven door middel van
psychisch kwetsbare situatie en de aanpak van eenzaamheid. We onderzoeken of
deze basisvoorzieningen. Daarom willen we samen met onze maatschappelijke
de bestaande initiatieven zoals de maatjesprojecten beter op elkaar aan kunnen
partners de sociale basisinfrastructuur herijken en verder versterken. Hierbij kijken
sluiten.
we nadrukkelijk naar de toekomstige functie van het welzijnswerk.
» Leren en experimenteren met de vernieuwde Wij voelen ons als gemeente verantwoordelijk om te investeren in kansengelijkheid,
samenwerkingsafspraken
om een goede uitgangspositie van inwoners te waarborgen. Bij het herijken van de
2022 is een leerjaar voor de gemeente en haar partners in de sociale basis. We
sociale basis hebben we dan ook speciale aandacht voor inwoners in kwetsbare
starten met een nulmeting om te bekijken in welke mate inwoners gebruik maken
maatschappelijke posities die deze voorzieningen het hardst nodig hebben.
van voorzieningen en om welke doelgroepen dit gaat. Daarnaast implementeren we de aanbevelingen uit de herijking en doen dit volgens de principes van
Welk maatschappelijk effect willen we bereiken?
actieonderzoek: plannen, uitvoeren, reflecteren en verbeteren. Samen leren we wat er werkt.
De inwoners van gemeente Aalten weten hun weg binnen onze sociale basis te vinden wanneer zij op zoek zijn naar ontmoetingen, activiteiten of ondersteuning.
» Verduurzamen van succesvolle praktijken en werkwijzen
We merken dit aan het feit dat er meer gebruik gemaakt wordt van voorzieningen
In 2023 verduurzamen en bestendigen we de werkwijzen die effectief blijken. Ook
door een meer diverse groep inwoners.
doen we aan het einde van dat jaar een eerste meting om in kaart te brengen wat
Wat gaan we doen en hoe gaan we dat doen?
de herijking tot dan toe voor maatschappelijk resultaat heeft gehad.
We willen het maatschappelijk effect via de volgende actielijnen bereiken:
20
5.2 Een vitaal en gezond Aalten
woont heeft een sterke invloed op de gezondheid. Factoren zoals schulden, armoede, laaggeletterdheid en werkloosheid zijn van invloed op de gezondheid.
Vitaal en gezond: het hebben van een goede gezondheid is een groot
Voordat inwoners gezonde keuzes kunnen maken en kunnen werken aan een
goed en gezond zijn is meer dan niet ziek zijn.
gezonde leefstijl, hebben we eerst aandacht voor deze factoren. Als gemeente zien we het als onze opdracht om samen met onze maatschappelijke partners een
Aan de gesprekstafels kwam sterk naar voren dat inwoners ieder op zijn of haar
omgeving te creëren waarin het voor inwoners makkelijker is om gezonde keuzes
eigen manier bezig zijn met gezondheid en een gezonde leefstijl, en dat het energie
te maken en aan een gezonde leefstijl te werken. Want gezonde en gelukkige
geeft om hier samen met anderen aan te werken. Naast de fysieke gezondheid
inwoners dragen bij aan een vitale en sociale gemeenschap.
kent gezondheid ook nadrukkelijk een mentale kant, het gaat om elementen als je goed voelen en veerkracht hebben.
Mede op basis van inbreng uit de burgerparticipatie willen we werken aan de volgende opgaven om de vitaliteit en gezondheid van onze inwoners te versterken:
Wij gaan bij het bevorderen van een goede gezondheid uit van de eigen kracht en verantwoordelijkheid van inwoners en hebben tegelijkertijd aandacht voor (kwetsbare) inwoners die meer risico lopen op gezondheidsproblemen, zodat ook zij perspectief krijgen op een betere gezondheid. We zetten actief in op preventief gezondheidsbeleid en hierbij benaderen we gezondheid op positieve en integrale
1. Gezondheidsverschillen tegengaan 2. Het stimuleren van (mentale) gezondheid 3. Ouderen stimuleren in hun vitaliteit
wijze. Binnen deze opgaven zijn verschillende actielijnen te onderscheiden die ook Vanuit deze brede en integrale kijk op gezondheid omarmen we het gedachtegoed
verbinding hebben met de andere thema’s in de nota. Wanneer dit het geval is,
van Positieve Gezondheid. Hierin staat de veerkracht van inwoners centraal.
wordt er naar het betreffende hoofdstuk verwezen.
Inwoners komen allerlei uitdagingen in het leven tegen. De meeste inwoners hebben het vermogen zich aan te passen en zijn in staat om zelf regie te voeren over hun leven. Er is echter ook een groep inwoners waarbij dit niet vanzelfsprekend is of die dit zelf niet kunnen. Hier hebben we extra aandacht voor. In het gedachtegoed van Positieve Gezondheid gaat het vooral over meedoen in de maatschappij, een betekenisvol leven leiden en goed in je vel zitten. Wij hebben aandacht voor de belastbaarheid en het vermogen van inwoners om regie te voeren over hun leven, en de mogelijkheden om dit vermogen te versterken. De omgeving waar je in opgroeit, naar school gaat, werkt, vrije tijd besteedt en 21
1. Gezondheidsverschillen tegengaan Waarom deze opgave? Inwoners met een laag inkomen en minder opleiding leven gemiddeld 6 jaar korter
en hebben specifiek aandacht voor het terugdringen van roken, problematisch alcoholgebruik, drugs of andere verslavende middelen en overgewicht, als de drie grootste veroorzakers van ziekten. We zetten in op onder andere de volgende actielijnen:
»
Op het gebied van middelen: lokale uitrol van het project Achterhoek
dan mensen die hoog opgeleid zijn en een hoog inkomen hebben. En als het gaat
Rookvrij, zoals het realiseren van rookvrije kindomgevingen. Uitvoering
om goed ervaren gezondheid, is het verschil zelfs 15 jaar. Deze groep inwoners
geven aan het gemeentelijke Preventie- en handhavingsplan alcohol 2021-
ervaart meer (chronische) stress als gevolg van sociale of financiële problemen,
2024 en het Plan van aanpak drugs.
zoals werkloosheid en langdurig leven in armoede. Chronische stress vergroot
»
Op het gebied van gezond gewicht en gezonde voeding: uitvoeren van
de kans op hart- en vaatziekten, diabetes en depressie. Het heeft ook invloed op
de gecombineerde leefstijlinterventies gezond gewicht, herijken van de
de cognitieve vermogens en (gezondheids)vaardigheden van inwoners om met
ketenaanpak overgewicht jongeren.
problemen om te gaan. Inwoners met een lagere sociaaleconomische status (SES)
»
hebben vaker een ongezonde leefstijl (meer roken, minder gezond eten en vaker
Het lokale preventieakkoord richten we op de thema’s roken, (overmatig) alcoholgebruik en gezonde voeding.
overgewicht). Ongeveer één op de drie volwassenen in de gemeente behoort tot deze groep.
» Communicatie en campagnes Zowel landelijk als regionaal zijn er veel campagnes die als doel hebben om een
Welk maatschappelijk effect willen we bereiken? De gezondheidsverschillen zijn verkleind. Dit is te meten in het aantal jaren goed ervaren gezondheid en het aantal levensjaren. Het doel is dat het aantal jaren
gezonde leefstijl te bevorderen. Hierbij valt te denken aan de campagne IkPas (30 of 40 dagen zonder alcohol), Stoptober (stoppen met roken in oktober) en NIX. We zetten in op de volgende actielijn:
»
Het versterken van onze voorbeeldfunctie. We geven het goede voorbeeld
goed ervaren gezondheid onder de groep met een lage SES is gestegen en meer
door een gezonde leefstijl meer te gaan uitdragen als gemeente, ook
inwoners een gezonde leefstijl hebben.
binnen onze eigen gemeentelijke organisatie. We nemen deel aan landelijke en regionale campagnes en vragen maatschappelijke partners
Wat gaan we doen en hoe gaan we dat doen? We willen het maatschappelijk effect via de volgende actielijnen bereiken:
hier ook aandacht aan te geven.
»
Raakvlak met ‘Jong in Aalten’ Doel is dat meer jeugdigen een betere mentale gezondheid ervaren dan wat nu in de GGD-gezondheidsmonitor wordt aangegeven. We streven ernaar
» Het bevorderen van een gezonde leefstijl
dat jeugdigen minder druk ervaren in hun dagelijks leven en in algemene
We sluiten aan bij de speerpunten uit het Nationaal en Regionaal Preventieakkoord
zin wordt mentaal welbevinden meer bespreekbaar.
22
»
Raakvlak met ‘Blijven meedoen in Aalten’
»
Sport, bewegen en cultuur als bindmiddel
Welk maatschappelijk effect willen we bereiken?
Wij willen bevorderen dat meer inwoners participeren in sport-, beweeg-
Meer inwoners ervaren een betere (mentale) gezondheid. We streven ernaar dat
en culturele activiteiten dan nu het geval is. Een mooi gevolg daarvan is
inwoners minder druk ervaren in hun dagelijks leven en in algemene zin willen we
dat mensen zich meer verbonden voelen en hierdoor meer het gevoel
dat mentaal welbevinden meer bespreekbaar wordt.
hebben mee te kunnen doen in de samenleving.
»
Beter benutten minimabeleid Het minimabeleid is er onder andere op gericht om financiële drempels
Wat gaan we doen en hoe gaan we dat doen?
voor huishoudens met een lager inkomen zoveel mogelijk weg te nemen
Bij de verschillende thema’s hebben we actielijnen opgenomen die gericht zijn op
zodat zij mee kunnen doen aan sport en culturele activiteiten.
het bevorderen van gezondheid en welbevinden van zowel jongeren als ouderen
» Vergroten gezondheidsvaardigheden
» Integrale aanpak
Eén op de drie Nederlanders heeft beperkte gezondheidsvaardigheden. Dit
Zoals aangegeven streven we naar een preventieve en integrale aanpak.
betekent dat zij moeite hebben om informatie over gezondheid te verkrijgen,
Dat betekent dat het gezondheidsbeleid ook in andere thema’s in andere
te begrijpen en toe te passen. Met specifieke programma’s willen we deze
beleidsterreinen van de gemeente zoals het ruimtelijk beleid (Omgevingswet)
vaardigheden versterken.
opgenomen is.
» 2. Het stimuleren van (mentale) gezondheid
Raakvlak met ‘Zorg en Ondersteuning’ Vroegsignalering mentaal welbevinden. Bij de gesprekken met inwoners die een beroep doen op een vorm van ondersteuning wordt blijvend aandacht besteed aan inwoners met
Waarom deze opgave?
psychosociale problemen. In de werkwijze wordt meer aandacht besteed
In de benadering van Positieve Gezondheid staan zingeving en veerkracht
aan het herkennen van deze problemen, deze bespreekbaar te maken en
centraal. Mentaal welbevinden bepaalt voor een groot deel in hoeverre inwoners
het toeleiden naar een passende interventie.
zich in staat voelen om de regie over hun eigen leven te voeren. Naast aandacht
»
Raakvlak met ‘Jong in Aalten’
voor volwassenen en ouderen is er specifieke aandacht voor jongeren en
Versterken weerbaarheid van kinderen, jongeren en jongvolwassenen.
jongvolwassenen. Zij ervaren meer druk en stress in hun leven. Dit beeld wordt
Samen met het onderwijs en onze ketenpartners uit het Preventie Platform
bevestigd in de lokale gezondheidsmonitor van de GGD. Ook ervaren inwoners
Jeugd hebben we aandacht voor een veilig schoolklimaat en weerbaarheid.
met een lagere sociaaleconomische status, mede als gevolg van de coronacrisis, bovengemiddeld meer stress en angst. 23
3. Ouderen stimuleren in hun vitaliteit Waarom deze opgave? Aalten kent gemiddeld meer ouderen en de komende jaren neemt het aantal ouderen fors toe. Hoe ouder inwoners worden, hoe groter de kans op gezondheidsproblemen. Zo hebben ouderen vaker meerdere chronische ziekten, zoals diabetes, COPD, of een hart- en vaatziekte. Ook dementie en sociale problemen, zoals eenzaamheid, nemen met de leeftijd toe.
Welk maatschappelijk effect willen we bereiken?
» Van nota naar uitvoering – lokaal preventieakkoord Conform de gemeentebegroting sluiten we in het najaar van 2021 een lokaal
Wij beogen dat meer ouderen zich vitaal en gezond voelen, zodat zij langer een
preventieakkoord. Het akkoord richten we op de thema’s roken, (overmatig)
betere gezondheid ervaren, zelfstandig thuis kunnen wonen en zich kunnen redden
alcoholgebruik en gezonde voeding omdat we zien dat er op deze thema’s nog
in het dagelijks leven.
winst kan worden behaald. Het sluiten van een lokaal preventieakkoord met maatschappelijke partners en inwoners is bij uitstek een manier om met hen
Wat gaan we doen en hoe gaan we dat doen? We willen het maatschappelijk effect via de volgende actielijnen bereiken:
» Veerkrachtig ouder worden Meer dan voorheen gaan we inzetten op het thema Veerkrachtig ouder worden in Aalten. We werken hierbij samen met de werkgroep Ouderen Vitaal en Veerkracht Aalten, een lokaal afstemmings- en uitvoeringsoverleg met verschillende lokale partijen (inclusief gemeente) gericht op de thema’s uit het programma Veerkracht Ouderen Achterhoek. Vanuit de beweegmakelaar worden beweegen ontmoetingsactiviteiten georganiseerd en werken we met maatschappelijke partners aan het bevorderen van een gezonde levensstijl.
24
in gesprek te raken over deze thema’s en samen tot een aanpak te komen die aansluit bij de behoefte en leefwereld van inwoners.
5.3 Jong in Aalten Als gemeente Aalten zien wij jong zijn als de start van een reis. Een reis naar zelfstandigheid, naar worden wie je bent en naar het waarmaken van je dromen.
1. Het stimuleren van (mentale) gezondheid Waarom deze opgave? Uit onderzoek blijkt dat de meeste jongeren in Nederland goed in hun vel zitten. Maar de druk op jongeren wordt groter waardoor zij stress en emotionele
Als gemeente ondersteunen we, samen met onze maatschappelijke partners,
problemen ondervinden. Dit beeld wordt bevestigd in de lokale gezondheidsmonitor
kinderen en gezinnen tijdens deze reis waar nodig, daar waar misschien een
van de GGD. Jongeren ervaren stress door school, kunnen moeilijk omgaan met
hobbel of berg te overwinnen is. Wat daarbij van belang is, is dat iemand zich veilig
verwachtingen van zichzelf of anderen en ervaren onvoldoende vrije tijd. Sommige
voelt, zichzelf kan zijn, maar ook de eigen mogelijkheden kent en in kan zetten.
jongeren (voornamelijk meisjes, jongeren met een migratieachtergrond en
Ook is het belangrijk je weg te kunnen vinden in het (jeugdzorg)landschap, zeker
jongeren uit een gebroken gezin) ervaren minder sociale steun. Juist deze steun is
wanneer de reis ingewikkelder wordt.
helpend om met stress om te gaan. Voldoende vrije tijd, veel sporten en bewegen, een goede persoonlijke ontwikkeling en steun uit de omgeving zijn belangrijke
Op basis van de trends en de uitkomsten uit het participatietraject gaan we met de
voorwaarden om met moeilijke situaties om te gaan. Onder meer UNICEF adviseert
volgende opgaven aan de slag:
te investeren op de sociaal-emotionele ontwikkeling van jongeren, zowel thuis als op school.
1. Het stimuleren van mentale gezondheid 2. Onze kinderen groeien op in een veilige en vertrouwde omgeving
Welk maatschappelijk effect willen we bereiken?
3. Alle kinderen kunnen zichzelf zijn en meedoen
Meer jeugdigen ervaren een betere (mentale) gezondheid dan wat nu in de GGD-
4. Jeugdhulplandschap is toegankelijk, overzichtelijk en steunend
gezondheidsmonitor wordt aangegeven. We streven ernaar dat jeugdigen minder druk ervaren in hun dagelijks leven en in algemene zin wordt mentaal welbevinden meer bespreekbaar.
Wat gaan we doen en hoe gaan we dat doen? We willen het maatschappelijk effect via de volgende actielijnen bereiken:
» Versterken weerbaarheid van kinderen, jongeren en jongvolwassenen 25
Samen met het onderwijs en onze ketenpartners uit het preventieplatform Jeugd
opvoedingsvragen? En wat wordt er gedaan wanneer een preventieve aanpak
hebben we aandacht voor een veilig schoolklimaat en weerbaarheid. Het belang
onvoldoende blijkt, als het thuis structureel onveilig is ? Niet alleen thuis moet een
hiervan bleek uit de gesprekstafels, toen jeugdigen aangaven zich over het
kind zich goed voelen, ook op school en op sociale media is dit van belang. De
algemeen thuis en veilig te voelen op school, maar ook vertelden over kinderen die
kinderen benoemden dat gemeente Aalten als een veilige plek voelt om te wonen,
gepest of buitengesloten worden, of over eigen ervaringen (ook op sociale media).
maar dat ze soms in aanraking komen met (verhalen over) de druggerelateerde
»
Aandacht voor kinderen en jongeren in gezinnen in scheiding vanuit het
problematiek in de gemeente.
Preventie Platform Jeugd.
»
Inzet van de praktijkondersteuner (POH) Jeugd in huisartspraktijken, om vroegtijdige en laagdrempelige ondersteuning te bieden en waar nodig door
»
Welk maatschappelijk effect willen we bereiken?
te verwijzen naar passende specialistische ondersteuning.
We bereiken meer en tijdiger kinderen in onveilige thuissituaties door in te zetten op
We onderzoeken wat ervoor nodig is om het veilige schoolklimaat te
een zo persoonlijke mogelijke wijze, waar we ook digitaal willen werken. We werken
stimuleren en de weerbaarheid van kinderen en jongeren te versterken
samen met scholen en maatschappelijke organisaties om pesten tegen te gaan.
(al vroegtijdig in het primair onderwijs), ook als onderdeel van het Plan
Gezamenlijk zorgen we voor een sterke daling van druggerelateerde problematiek
van aanpak drugs. De ambitie is om THINK als vast lesonderdeel in
bij jongeren.
het onderwijs neer te zetten, zodat er ook ingezet wordt op mentaal welbevinden. Ook helpen ‘gezonde schooladviseurs’ scholen bij het maken van beleid op bijvoorbeeld pesten en worden lessen aangeboden door de GGD rondom mediawijsheid.
2. Onze kinderen groeien op in een veilige en vertrouwde omgeving
Wat gaan we doen en hoe gaan we dat doen? We zetten in op de volgende actielijnen:
» Veilig thuis, op school en online We bieden een digitale en fysieke vertrouwensplek. Er bestaan vertrouwensboxen op scholen. Maar het blijft soms lastig om een plek te vinden waar een jeugdige
Waarom deze opgave?
terecht kan met zorgen, blijkt uit de gesprekstafels. Als gemeente gaan wij samen met de scholen, de kinderen en de jongeren onderzoeken wat er al is en wat
Als gemeente vinden wij het belangrijk dat onze kinderen opgroeien in een
er nodig is voor zo’n vertrouwelijke (digitale) plek en werken dit uit in een pilot.
veilige en vertrouwde omgeving zodat zij uit kunnen groeien tot veerkrachtige
Daarnaast zetten we ons met het Preventie Platform Jeugd (PPJ) in voor het
volwassenen. Aan de gesprekstafel werd dit onderschreven. Ouders van 12
gezond, stabiel en veilig opgroeien van kinderen en jongeren tot en met 23 jaar.
minners vinden dat er veel goed gaat, maar er zijn ook ontwikkelpunten binnen de gemeente. Waar kun je nou bijvoorbeeld laagdrempelig terecht met je 26
» Aandacht voor opvoedingsondersteuning voor kwetsbare jonge ouders Uit landelijk onderzoek blijkt dat de inzet op de eerste levensfase (de eerste 1.000 dagen van een kind) van groot belang is. De gemeente werkt met lokale
3. Alle kinderen kunnen zichzelf zijn en meedoen Waarom deze opgave?
ketenpartners uit het sociale en medische domein al samen op dit terrein. We
We willen graag dat iedere jeugdige voelt dat hij of zij zichzelf kan zijn, erbij hoort
zetten voor de komende jaren in op de actielijn Kansrijke Start, met als doel om
en mee kan doen binnen de samenleving. Dan gaat het erom de eigen talenten te
kwetsbare aanstaande ouders beter voor te bereiden op de zwangerschap en het
leren kennen, dat jeugdigen weten hoe deze talenten te ontplooien en waar ze hun
tijdig signaleren van problemen zodat ouders eerder hulp krijgen. Het project Nu
talent (op den duur) in kunnen zetten. Daarbij is het belangrijk dat een jeugdige kan
Niet Zwanger is onderdeel van dit programma.
aansluiten bij een sociaal netwerk dat bij hem of haar past. We hebben speciale aandacht voor kinderen die in een lastige thuissituatie zitten, te maken hebben met
» Community-based aanpak van middelengebruik
fysieke en/of verstandelijke beperkingen of een psychische kwetsbaarheid. We
Voor de selectieve, geïndiceerde en zorggerelateerde preventie kan de gemeente
werken aan gelijke kansen voor álle kinderen. Velen kennen elkaar al lange tijd, wat
onderzoeken of per type preventie een beperkt aantal activiteiten ontplooid kan
een enorme kracht is. Het zorgt ook voor blinde vlekken: zijn er jongeren die níet
worden. Denk daarbij aan activiteiten met aandacht voor het signaleren van
gezien worden of meedoen? Jongeren ervaren daarnaast een gebrek aan fysieke
problematisch middelengebruik en mogelijkheden voor kortdurende interventies.
plekken waar zij elkaar kunnen ontmoeten en iets kunnen beleven.
Daarbij kunnen elementen uit het IJslands Preventie Model ingezet worden dat uitgaat van een community-based aanpak. Ook zijn er verschillende interventies waar de gemeente uit kan putten. Zo verzorgt IrisZorg binnen het PPJ de cursus ‘omgaan met pubers’, waarin ook het thema alcohol & drugs besproken wordt.
Welk maatschappelijk effect willen we bereiken? Alle kinderen in kwetsbare posities in de gemeente hebben een uitlaatklep door mee te doen aan sportieve en/of creatieve activiteiten. Er zijn daarnaast voldoende
» Denktank van ouders
fysieke ontmoetingsplekken aanwezig voor jongeren. Regionaal zetten we ons
We zetten een denktank van ouders op die elk kwartaal meedenkt over de
ervoor in dat alle jongeren tussen de 16 en 27 jaar naar school gaan, werk of een
vertaalslag van beleid naar uitvoering en deelt welke vragen en behoeften zij
betekenisvolle dagbesteding hebben.
hebben bij het opvoeden van hun kinderen. Zo kunnen we onze preventieve jeugdaanpak, samen met het Preventie Platform Jeugd nog beter inrichten. Het blijkt namelijk dat 65% van de inwoners wel eens uitdagingen hebben gehad met het opvoeden, waar bij familie of omgeving hulp voor is gevraagd.
27
Wat gaan we doen en hoe gaan we dat doen? We zetten in op de volgende actielijnen:
» Jongeren vinden hun weg naar werk, school of betekenisvolle dagbesteding De ambitie is een sluitende aanpak voor jongeren op weg naar werk te ontwikkelen. Regionaal werken we samen om jongeren naar werk, terug naar
» Professionals werkzaam binnen basisvoorzieningen weten
school of naar een zinvolle dagbesteding te begeleiden. In samenwerking met
hoe kinderen in kwetsbare posities mee kunnen doen
Laborijn hebben we een aanpak ontwikkeld voor een sluitende aanpak waar het
»
We gaan meer inzetten op trainingen en informatieavonden voor
programma Simpel switchen onderdeel van uit maakt. We willen bij de evaluatie
professionals. Vanuit het PPJ zijn organisaties al betrokken en kunnen
van Simpel switchen bespreken of een aanvullende inzet nodig is.
ingezet worden. Een mooi voorbeeld is de training ‘kind en scheiding voor professionals’, en ‘kind en armoede voor professionals’.
»
Bij de herijking van de sociale basis (gepland voor najaar/winter 2021/2022) hebben we speciale aandacht voor de toegankelijkheid en aansluiting van het aanbod voor kinderen in kwetsbare posities. Door middel van voorlichting en ervaringsleren krijgen aanbieders van basisvoorzieningen handvatten mee hoe ze kinderen in kwetsbare posities ruimte geven om hun mogelijkheden in te zetten. Ervaringsdeskundige kinderen nemen hierbij een centrale plek in.
» Jongeren weten elkaar goed te vinden » Bij de herijking van de sociale basis brengen we in kaart welke initiatieven en (fysieke) plekken er zijn waar kinderen en jongeren elkaar kunnen ontmoeten en wat er nodig is vanuit de vraag en behoefte van jongeren.
»
In navolging op de succesvolle kinderraad met kinderen uit groep 8 (ook bevraagd in de gesprekstafels), starten wij ook een jongerenraad op waarin de oudere jeugd meedenkt over wat er nodig is voor jongeren om in gemeente Aalten goed mee te kunnen doen. Van belang is dat zowel de kinderraad als de jongerenraad een duidelijke positie hebben in de beleidsontwikkeling.
28
4. Jeugdhulplandschap is toegankelijk, overzichtelijk en steunend Uit de gesprekstafels en de inbreng van inwonerpanel ‘U Spreekt’ werd duidelijk dat inwoners hun weg naar hulp en ondersteuning nog niet goed weten te vinden.
Wat gaan we doen en hoe gaan we dat doen? We zetten in op de volgende actielijnen:
» Een campagne over de toegang tot zorg op vindplaatsen jeugd en ouders
Voorzieningen zoals het consultatiebureau zijn bekend. Echter het is niet altijd
We ontwikkelen een campagne over de functie van het Ondersteuningsteam,
duidelijk waar en waarvoor inwoners op welke plek terecht kunnen als het wat
met posters en flyers op vindplaatsen zoals consultatiebureaus en
minder goed gaat. Wanneer ouders en kinderen eenmaal in de keten van zorg
kinderopvangorganisaties.
en ondersteuning zitten, blijkt uit ervaringen dat de verbinding en terugkoppeling tussen verschillende partijen niet altijd soepel verloopt. Jeugdprofessionals signaleren daarnaast dat de regie over de zorg en ondersteuning rondom een gezin
» Het versterken van integrale samenwerking tussen professionals: welzijn kind & gezin voorop
nog sterker opgepakt zou moeten worden om tot passende en samenhangende
Zowel voor hulp en ondersteuning die gelijktijdig rondom een kind plaatsvindt als
hulp te komen.
voor de opeenvolgende stappen in de keten van jeugdhulp is duidelijke regie en goed afgestemde integrale samenwerking cruciaal. Het welzijn van kind en gezin is
Welk maatschappelijk effect willen we bereiken?
hierbij leidend.
Het Ondersteuningsteam is bij iedere ouder bekend (ook de ouders die nieuw zijn komen wonen in de gemeente) en er kan tijdig op een laagdrempelige manier om hulp of ondersteuning gevraagd worden door jeugdigen en ouders, waarbij professionals proactief meedenken en voorsorteren op te zetten stappen bij een volgende fase. Daarnaast heeft elk gezin dat te maken heeft met jeugdhulp, één plan en één regisseur.
29
5.4 Veerkrachtig ouder worden in Aalten In de gemeente Aalten zien we de mens als van betekenis in alle fases van het leven. We zien altijd mogelijkheden, ook al worden deze op den duur misschien anders of minder dan voorheen.
1. Vitaal ouder worden Waarom deze opgave? Aalten kent gemiddeld meer ouderen en de komende jaren neemt het aantal ouderen fors toe. Hoe ouder inwoners worden, hoe groter de kans op
Want ouder worden gaat gepaard met veranderingen. Veranderingen waar we
gezondheidsproblemen. Zo hebben ouderen vaker meerdere chronische ziekten,
niet altijd zelf voor kiezen. Om hiermee om te gaan hebben we veerkracht nodig:
zoals diabetes, COPD, of een hart- en vaatziekte. Ook dementie en sociale
het vermogen ons aan te passen en terug te veren bij tegenslagen. In gemeente
problemen, zoals eenzaamheid nemen met de leeftijd toe.
Aalten neemt het aantal ouderen toe. Ouderen blijven daarnaast langer thuis wonen. Inwoners ervaren het vaak als heel prettig om de regie over hun eigen leven te houden, maar ook ligt er soms eenzaamheid op de loer, of legt het
Welk maatschappelijk effect willen we bereiken?
druk op de zelfredzaamheid en veiligheid. Ook van de mantelzorgers rondom
Wij beogen dat meer ouderen zich vitaal en gezond voelen, zodat zij langer een
de oudere inwoner en de professionele zorg wordt meer gevraagd om de juiste
betere gezondheid kunnen ervaren, zelfstandig thuis kunnen wonen en zich kunnen
ondersteuning te blijven bieden. Daarnaast zorgt het stijgende aantal ouderen voor
redden in het dagelijks leven.
een groter wordende vraag naar geschikte woningen en passende woonvormen en leefomgeving. We werken aan de volgende opgaven bij het veerkrachtig ouder worden in de