Inspraaknota Uitnodigingskader zon wind.pdf

Gemeente

Aalten

Ontwerp

Uitnodigingskader zon en wind Inspraaknota

19 mei 2021

Inhoud 1

PROCEDURE................................................................................................................................................................ 6

2

MEEST VOORKOMENDE REACTIES .................................................................................................................... 7 2.1

ALGEMEEN .............................................................................................................................................................. 7

2.1.1 2.1.2 2.1.3 2.1.4 2.1.5 2.1.6 2.1.7 2.1.8 2.1.9 2.1.10 2.1.11 2.2

PARTICIPATIE EN COMMUNICATIE ........................................................................................................................... 9

2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.2.4 2.2.5 2.2.6 2.2.7 2.2.8 2.3

Procesparticipatie .............................................................................................................. 9 Communicatie eerste inspraakperiode.............................................................................. 9 Informatiebijeenkomsten via Teams ................................................................................. 9 Verdere inspraak ............................................................................................................. 10 Nog geen reactie ontvangen ........................................................................................... 10 Informeren omwonenden Hagenwind ............................................................................. 10 Gesprek grondverwerving Hagenwind ............................................................................ 10 Financiële participatie ...................................................................................................... 10

WINDMOLENS ....................................................................................................................................................... 11

2.3.1 2.3.2 2.3.3 2.3.4 2.3.5 2.3.6 2.3.7 2.3.8 2.3.9 2.3.10 2.3.11 2.3.12 2.3.13 2.3.14 2.3.15 2.3.16 2.3.17 2.3.18 2.3.19 2.3.20 2.3.21 2.3.22 2.3.23 2.3.24 2.3.25 2.4

Energieopgave .................................................................................................................. 7 Duurzaam en stabiel netwerk ............................................................................................ 7 Groei elektriciteitsverbruik ................................................................................................. 7 Opbrengst windpark Hagenwind ....................................................................................... 7 Alternatieven voor wind- en zonne-energie ...................................................................... 7 Waterstof als alternatief ..................................................................................................... 7 Biomassacentrale als alternatief ....................................................................................... 8 Geothermie als alternatief ................................................................................................. 8 Kernenergie als alternatief ................................................................................................ 8 Afval van windmolens en zonnepanelen ........................................................................... 8 Planschade ........................................................................................................................ 8

Uitbreidingsplan Hagenwind?.......................................................................................... 11 Windmolens in het Aaltense Goor ................................................................................... 11 Overlast in Lichtenvoorde................................................................................................ 11 Landschap en uitzicht ...................................................................................................... 11 Geluid .............................................................................................................................. 12 Laagfrequent geluid ......................................................................................................... 12 Slagschaduw ................................................................................................................... 12 Trillingen .......................................................................................................................... 12 Gezondheidsklachten ...................................................................................................... 12 Welzijn .............................................................................................................................

12 Natuurschade .................................................................................................................. 12 Knipperlicht op windmolens ............................................................................................. 13 Milieuafstand ................................................................................................................... 13 Milieueffectrapportage ..................................................................................................... 13 Al gewend aan windmolens............................................................................................. 13 Liever zonnepanelen ....................................................................................................... 13 Op bedrijventerreinen ...................................................................................................... 13 Langs de Duitse grens .................................................................................................... 14 Meer gebieden geschikt .................................................................................................. 14 Op zee ............................................................................................................................. 14 Opwaarderen bestaande windmolens.............................................................................

14 Rendement Hagenwind ................................................................................................... 14 Visualiseren ..................................................................................................................... 14 Windmolens en recreatiesector ....................................................................................... 14 Kansrijk gebied verkleinen .............................................................................................. 15

ZONNEVELDEN ...................................................................................................................................................... 15

2.4.1 2.4.2 2.4.3

Zonnevelden op waardevolle grond ................................................................................ 15 Aanbod zonne-energie op de energiemarkt.................................................................... 15 Zonneladder..................................................................................................................... 16

Inspraaknota ontwerp Uitnodigingskader zon en wind

Pagina 2 van 128

2.4.4 2.4.5 2.4.6 2.4.7 2.4.8 2.4.9 2.4.10 2.4.11 3

Koolstofvastlegging ......................................................................................................... 16 Herstel afgedekte grond .................................................................................................. 16 Bodembiodiversiteit ......................................................................................................... 16 Landschappelijke inpassing ............................................................................................ 16 Liever zon op dak ............................................................................................................ 16 Zon op particuliere daken ................................................................................................ 17 Op bedrijventerreinen ...................................................................................................... 17 Capaciteit dakoppervlak .................................................................................................. 17

INSPRAAKREACTIES .............................................................................................................................................. 18

1. Ingekomen op 7 oktober 2020 ................................................................................................ 18 2. Ingekomen op 1 oktober 2020 ................................................................................................ 18 3. Ingekomen op 23 oktober 2020 .............................................................................................. 18 4. Ingekomen op 26 oktober 2020 .............................................................................................. 19 5. Ingekomen op 27 oktober 2020, 11 november 2020, 31 maart 2021, 5 april 2021, 6 april 2021 en 13 april 2021 ................................................................................................................................... 20 6. Ingekomen op 1 november 2020 ............................................................................................ 26 7. Ingekomen op 2 november 2020 ............................................................................................ 27 8. Ingekomen op 6 november 2020 ............................................................................................ 27 9. Ingekomen op 5 november 2020, 9 november 2020, 4 maart 2021, 4 maart 2021, 6 april 2021 en 14 april 2021 ................................................................................................................................... 28 10.

Ingekomen op 6 november 2020 en 8 april 2021 ................................................................... 31 11. Ingekomen op 6 november 2020 en 1 april 2021 ................................................................... 33 12. Ingekomen op 6 november 2020 ............................................................................................ 34 13. Ingekomen op 8 november 2020 ............................................................................................ 35 14. Ingekomen op 9 november 2020 ............................................................................................ 36 15. Ingekomen op 9 november 2020 ............................................................................................ 37 16. Ingekomen op 9 november 2020 ............................................................................................ 38 17. Ingekomen op 9 november 2020 en 12 april 2021 ................................................................. 39 18. Ingekomen op 9 november 2020 ............................................................................................ 41 19. Ingekomen op 6 november 2020 ............................................................................................ 41 20. Ingekomen op 9 november 2020 ............................................................................................ 42 21.

Ingekomen op 10 november 2020 .......................................................................................... 42 22. Ingekomen op 10 november 2020 .......................................................................................... 43 23. Ingekomen op 10 november 2020 .......................................................................................... 43 24. Ingekomen op 10 november 2020 .......................................................................................... 44 25. Ingekomen op 10 november 2020 .......................................................................................... 44 26. Ingekomen op 10 november 2020 en 15 maart 2021 ............................................................ 45 27. Ingekomen op 10 november 2020 en 5 maart 2021............................................................... 46 28. Ingekomen op 10 november 2020 .......................................................................................... 47 29. Ingekomen op 10 november 2020 .......................................................................................... 47 30. Ingekomen op 10 november 2020 .......................................................................................... 48 31. Ingekomen op 10 november 2020 en 13 april 2021 ............................................................... 48 32.

Ingekomen op 10 november 2020 .......................................................................................... 50 33. Ingekomen op 10 november 2020 en 14 april 2021 ............................................................... 50 34. Ingekomen op 10 november 2020 en 5 maart 2021............................................................... 51 35. Ingekomen op 10 november 2020 en 14 april 2021 ............................................................... 53 36. Ingekomen op 10 november 2020 .......................................................................................... 57 37. Ingekomen op 10 november 2020 .......................................................................................... 58 38. Ingekomen op 11 november 2020 .......................................................................................... 59 39. Ingekomen op 11 november 2020 .......................................................................................... 60 40. Ingekomen op 11 november 2020 .......................................................................................... 61 41. Ingekomen op 11 november 2020 en 9 april 2021 ................................................................. 62 42. Ingekomen op 11 november 2020, 16 maart 2021 en 16 maart 2021 ................................... 63 43.

Ingekomen op 9 november 2020 ............................................................................................ 64 44. Ingekomen op 11 november 2020 .......................................................................................... 64

Inspraaknota ontwerp Uitnodigingskader zon en wind

Pagina 3 van 128

45. Ingekomen op 11 november 2020 en 7 maart 2021............................................................... 65 46. Ingekomen op 14 november 2020 .......................................................................................... 65 47. Ingekomen op 20 november 2020 .......................................................................................... 66 48. Ingekomen op 20 november 2020 .......................................................................................... 68 49. Ingekomen op 24 november 2020 en 15 maart 2021 ............................................................ 69 50. Ingekomen op 10 december 2020 .......................................................................................... 70 51. Ingekomen op 18 december 2020 .......................................................................................... 71 52. Ingekomen op 7 maart 2021 ................................................................................................... 72 53. Ingekomen op 4 maart 2021 ................................................................................................... 73 54. Ingekomen op 4 maart 2021 en 5 maart 2021 ....................................................................... 73 55. Ingekomen op 4 maart 2021 en 19 maart 2021 ..................................................................... 74 56.

Ingekomen op 5 maart 2021 ................................................................................................... 74 57. Ingekomen op 7 maart 2021 en 13 april 2021 ........................................................................ 75 58. Ingekomen op 7 maart 2021, 13 april 2021 en 13 april 2021 ................................................. 75 59. Ingekomen op 7 maart 2021 en 7 maart 2021 ....................................................................... 76 60. Ingekomen op 7 maart 2021 ................................................................................................... 77 61. Ingekomen op 7 maart 2021 en 9 april 2021 .......................................................................... 77 62. Ingekomen op 7 maart 2021 en 13 april 2021 ........................................................................ 78 63. Ingekomen op 9 maart 2021 en 9 maart 2021 ....................................................................... 79 64. Ingekomen op 9 maart 2021 en 13 april 2021 ........................................................................ 80 65. Ingekomen op 9 maart 2021 ................................................................................................... 81 66. Ingekomen op 9 maart 2021 en 14 april 2021 ........................................................................ 81 67.

Ingekomen op 11 maart 2021 ................................................................................................. 82 68. Ingekomen op 11 maart 2021 en 13 april 2021 ...................................................................... 83 69. Ingekomen op 11 maart 2021 ................................................................................................. 84 70. Ingekomen op 11 maart 2021 ................................................................................................. 84 71. Ingekomen op 14 maart 2021 ................................................................................................. 85 72. Ingekomen op 15 maart 2021 ................................................................................................. 85 73. Ingekomen op 15 maart 2021 ................................................................................................. 86 74. Ingekomen op 16 maart 2021 ................................................................................................. 86 75. Ingekomen op 16 maart 2021 ................................................................................................. 87 76. Ingekomen op 16 maart 2021, 29 maart 2021 en 12 april 2021 ............................................ 87 77.

Ingekomen op 16 maart 2021 ................................................................................................. 88 78. Ingekomen op 21 maart 2021 en 26 maart 2021 ................................................................... 88 79. Ingekomen op 24 maart 2021 ................................................................................................. 90 80. Ingekomen op 25 maart 2021 ................................................................................................. 91 81. Ingekomen op 25 maart 2021 ................................................................................................. 92 82. Ingekomen op 6 april 2021 ..................................................................................................... 92 83. Ingekomen op 1 april 2021 ..................................................................................................... 94 84. Ingekomen op 5 april 2021 ..................................................................................................... 94 85. Ingekomen op 5 april 2021 ..................................................................................................... 95 86. Ingekomen op 7 april 2021 ..................................................................................................... 95 87.

Ingekomen op 7 april 2021 ..................................................................................................... 95 88. Ingekomen op 7 april 2021 ..................................................................................................... 96 89. Ingekomen op 9 april 2021 ..................................................................................................... 96 90. Ingekomen op 9 april 2021 ..................................................................................................... 97 91. Ingekomen op 9 april 2021 ..................................................................................................... 98 92. Ingekomen op 9 april 2021 ..................................................................................................... 98 93. Ingekomen op 12 april 2021 ................................................................................................... 99 94. Ingekomen op 12 april 2021 ................................................................................................... 99 95. Ingekomen op 12 april 2021 ................................................................................................. 100 96. Ingekomen op 12 april 2021 ................................................................................................. 101 97.

Ingekomen op 12 april 2021 ................................................................................................. 102 98. Ingekomen op 12 april 2021 ................................................................................................. 102 99. Ingekomen op 12 april 2021 ................................................................................................. 103 100. Ingekomen op 12 april 2021 ................................................................................................. 103

Inspraaknota ontwerp Uitnodigingskader zon en wind

Pagina 4 van 128

101. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 104 102. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 105 103. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 105 104. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 106 105. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 106 106. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 107 107. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 107 108. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 107 109. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 108 110. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 108 111.

Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 108 112. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 109 113. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 109 114. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 110 115. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 110 116. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 111 117. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 111 118. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 111 119. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 112 120. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 112 121.

Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 112 122. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 113 123. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 113 124. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 113 125. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 114 126. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 114 127. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 114 128. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 115 129. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 115 130. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 116 131.

Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 116 132. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 116 133. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 117 134. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 117 135. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 117 136. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 117 137. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 118 138. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 118 139. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 119 140. Ingekomen op 13 april 2021 ................................................................................................. 119 141.

Ingekomen op 14 april 2021 ................................................................................................. 120 142. Ingekomen op 14 april 2021 ................................................................................................. 120 143. Ingekomen op 14 april 2021 ................................................................................................. 121 144. Ingekomen op 16 april 2021 ................................................................................................. 122 145. Ingekomen op 19 april 2021 ................................................................................................. 124 4

WIJZIGINGEN IN HET UITNODIGINGSKADER ............................................................................................. 125 4.1 4.2

WIJZIGINGEN UIT DE INSPRAAKREACTIES ............................................................................................................ 125 AMBTSHALVE AANPASSINGEN ............................................................................................................................ 126

BIJLAGEN: ORIGINELE INSPRAAKREACTIES ...................................................................................................... 129

Inspraaknota ontwerp Uitnodigingskader zon en wind

Pagina 5 van 128

1 Procedure Het ontwerp Uitnodigingskader zon en wind heeft van • 30 september tot en met 10 november 2020 en • 3 maart tot en met 13 april 2021 ter inzage gelegen in het gemeentekantoor, locatie Hofstraat 8 in Aalten. De inspraakperiodes zijn bekend gemaakt in Aalten Actueel en in de wekelijkse huis-aan-huisbladen van onze buurgemeenten. Iedereen heeft gedurende de inspraakperiodes het ontwerp Uitnodigingskader ook kunnen raadplegen via www.aalten.nl/uitnodigingskader. Inspraakreacties Tijdens deze termijn van terinzagelegging is gelegenheid geboden om mondeling of schriftelijk inspraakreacties op het Uitnodigingskader in te dienen bij het college van burgemeester en wethouders. Er zijn 184 inspraakreacties ingediend, waarvan 39 aanvullingen op eerder ingediende inspraakreacties. Formele beoordeling De formele ontvankelijkheid van een inspraakreactie wordt bepaald door artikel 3:16 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb), met dien verstande dat er voor gekozen is om alle inspraakreacties die ingediend zijn van 30 september 2020 tot en met 13 april 2021 ontvankelijk te verklaren. Op basis daarvan zijn 182 inspraakreacties ontvankelijk en twee inspraakreacties niet ontvankelijk omdat ze na de inspraaktermijn zijn ingediend. Inhoudelijke beoordeling In deze Inspraaknota zijn in hoofdstuk 3 de ingekomen inspraakreacties beknopt samengevat.

Voor een volledig beeld wordt verwezen naar de ingebrachte inspraakreacties in de bijlage. De inspraakreacties zijn door het college van burgemeester en wethouders beoordeeld. Wijziging van het ontwerp Uitnodigingskader De beoordeling van de inspraakreacties en nieuwe (ambtelijke) inzichten doen het ontwerp Uitnodigingskader wijzigen. Een overzicht van de wijzigingen vindt u in hoofdstuk 4.

Inspraaknota ontwerp Uitnodigingskader zon en wind

Pagina 6 van 128

2 Meest voorkomende reacties Inhoudelijk komen inspraakreacties van verschillende mensen en organisaties (deels) overeen. Onder paragraaf 2.1 tot en met 2.4 van deze inspraaknota vindt u de meest voorkomende reacties en de beoordeling van deze reacties van het college. Als één van deze inhoudelijke reacties door een inspreker in hoofdstuk 3 wordt aangehaald, dan wordt er bij de beoordeling door het college, naar deze meest voorkomende reacties (in de digitale versie van deze nota via een hyperlink) verwezen.

2.1

Algemeen

2.1.1 Energieopgave De energieopgave die Aalten hanteert is veel te hoog. En waarom is er zo’n haast? De gemeente Aalten loopt niet voorop in de energietransitie. In de regio Achterhoek is de gemeente Aalten de laatste gemeente die een Uitnodigingskader (Ruimtelijke Ordening en Duurzame Energie (RODE)-beleid) zal vaststellen. De gemeente Aalten wil in 2030 energieneutraal zijn. Op basis van het Klimaatakkoord geldt een doelstelling van CO2-neutraliteit in 2050. De ambitie van gemeente Aalten om in 2030 energieneutraal te zijn, is vertaald in de Achterhoekse RES-opgave. Het college van B&W van de gemeente Aalten streeft daarbij naar een eerlijke verdeling van deze opgave tussen de Achterhoekse gemeenten. 2.1.2 Duurzaam en stabiel netwerk De zon schijnt niet zo vaak en het waait niet altijd. Onze gemeenteraad en ons college willen in 2030 energieneutraal zijn. Op basis van het Klimaatakkoord geldt een doelstelling van CO2-neutraliteit in 2050. Het Aaltense college zet in op een duurzame en stabiele eigen duurzame energiewinning. Daarnaast komt er een grote duurzame energieopgave vanuit de Regionale Energie Strategie op ons af. In de toekomst zullen woningen meer en meer elektrisch verwarmd worden, wat vraagt om grote hoeveelheden elektriciteit. De energievraag in de winter neemt daardoor enorm toe.

Die opgave kunnen wij, naar huidige stand van de techniek, invullen met zowel wind als zon. Zonnepanelen leveren in de wintermaanden echter zeer weinig energie, wat alternatieven als windmolens noodzakelijk maakt voor een stabiele duurzame energiewinning. Liander hanteert het credo: als de zon schijnt waait het niet en andersom. Dit geldt natuurlijk niet altijd, maar zonne-energie en windenergie zorgen gezamenlijk voor een stabiele energievoorziening. Reden om in het ontwerp Uitnodigingskader nadrukkelijk te kiezen voor een combinatie van wind- en zonne-energie. 2.1.3 Groei elektriciteitsverbruik De energievraag neemt blijkbaar toe, terwijl er sprake is van bevolkingskrimp. Volgens de Regionale bevolkings- en huishoudensprognose van het PBL en CBS (2019) is er in Aalten in 2030 sprake van een bevolkingskrimp, terwijl het aantal huishoudens (zoals het Uitnodigingskader op pagina 5/6 aangeeft) dan toegenomen is. We moeten vooral veel meer elektriciteit duurzaam opwekken, omdat Nederland van het gas af gaat en veel woningen elektrisch verwarmd gaan worden. Ook de opmars van het elektrisch rijden is hierop van invloed. 2.1.4 Opbrengst windpark Hagenwind Windpark Hagenwind levert genoeg energie op. De molens van windpark Hagenwind leveren met 32 GWh een belangrijke bijdrage aan onze energieopgave.

Misschien dat Hagenwind de komende tijd bedrijfseconomisch nog uit de voeten kan met de bestaande molens, maar het is niet genoeg, omdat auto’s steeds meer elektrisch rijden en huizen steeds meer elektrisch worden verwarmd. Daardoor zal de elektriciteitsvraag in de komende jaren enorm stijgen. 2.1.5 Alternatieven voor wind- en zonne-energie Er zijn veel betere vormen van duurzame energie beschikbaar. Wij volgen de ontwikkelingen van andere energiebronnen op de voet, zeker wanneer die per saldo van toegevoegde waarde zijn voor wind- en zonne-energie. Innovaties die Nederland energieneutraal en CO2neutraal kunnen maken worden overal ter wereld van harte omarmd en zullen naar verwachting op termijn breed inzetbaar worden. Tot die tijd wordt in het kader van de energietransitie gebruik gemaakt van bewezen duurzame technieken zoals het opwekken van energie met zon en wind. 2.1.6 Waterstof als alternatief Waterstof is een geschikt alternatief.

Inspraaknota ontwerp Uitnodigingskader zon en wind

Pagina 7 van 128

Waterstof moet eerst gemaakt worden uit water en duurzame energie. Bij dat omzettingsproces is sprake van een rendementsverlies van ongeveer 25%. Waterstof is duurzaam als je duurzaam opgewekte elektriciteit, zoals wind- of zonne-energie, gebruikt om waterstof te produceren. Waterstof is uit rendementsoverwegingen niet ideaal om te gebruiken voor woningverwarming. Waterstof is wel geschikt voor zware, hoge temperatuurvragende, industrie en zwaar vervoer. Ook als opslag van energie is voor waterstof een toekomstige rol weggelegd. De verwachting is dat groene waterstof op zijn vroegst pas na 2030 breder beschikbaar zal zijn. 2.1.7 Biomassacentrale als alternatief Een biomassacentrale is een geschikt alternatief. Een groot voordeel van biomassa is dat het tijdens de groei CO2 uit de lucht haalt. Dat voordeel verlies je als je het verstookt voor energieopwekking. Verbranding van biomassa wordt niet als een milieuvriendelijke oplossing gezien. Richting CO2-neutraliteit in 2050 is dit geen toekomstbestendige oplossing. 2.1.8 Geothermie als alternatief Geothermie is een geschikt alternatief. Geothermie, of aardwarmte, is een duurzame energiebron die in delen van Nederland al succesvol wordt toegepast. Aardwarmte kan op een duurzame manier voorzien in een aanzienlijk deel van de behoefte aan warmte. Aardwarmte is een energiebron die niet afhankelijk is van weer, wind of het seizoen.

Ook niet onbelangrijk: de winninginstallaties vallen niet op in het straatbeeld. Diep in de ondergrond is warm water aanwezig in (poreuze) zand- en kalksteenlagen. Hoe dieper in de aarde, hoe warmer het wordt. Met iedere kilometer de diepte in, stijgt de temperatuur ongeveer 30°C. Op twee tot drie kilometer diepte is water aanwezig met een temperatuur van 60 tot 90°C. De energie die in dit warme water zit, wordt aardwarmte of geothermie genoemd. Op een diepte tot 500 meter spreken we van bodemenergie. Tussen 500 en 4.000 meter is sprake van aardwarmte/geothermie. Vanaf meer dan 4.000 meter hebben we het over ultradiepe geothermie. De Nederlandse ondergrond verschilt plaatselijk. Van een groot gedeelte van Nederland is niet bekend hoe de ondergrond er uitziet in relatie tot de mogelijkheden voor geothermie. De Achterhoek is één van de gebieden waar nu nog te weinig bekend is over de ondergrond en de aanwezigheid en ligging van de watervoerende (poreuze) aardlagen (aquifers). Daardoor is er nu ook weinig te zeggen over het potentieel voor geothermie in de Achterhoek. Energie Beheer Nederland (EBN) gaat deze ‘witte’ gebieden, waaronder de Achterhoek, in kaart brengen. Dit gebeurt in het zogeheten SCAN-project (Seismische Campagne Aardwarmte Nederland). Op de ThermoGIS-kaarten is de meest recente informatie aangegeven over de potentie van geothermie op Nederlands grondgebied.

Voor de gehele Achterhoek is de technische en economische potentie van geothermie, zoals gezegd, nog onbekend. Over mogelijk winbare warmte en in situ warmte wordt op deze kaarten wel een indicatie gegeven tussen 0 en 0,1 GJ/m2. In de Achterhoek is dat 0,01 GJ/m2. Dat is het laagste van Nederland. De meest geschikte delen van Nederland scoren hier 1,01 GJ/m2. Op basis van deze gegevens kan aan geothermie in de Achterhoek maar weinig potentie worden toegekend. De resultaten van het SCAN-onderzoek kunnen andere inzichten opleveren. 2.1.9 Kernenergie als alternatief Kernenergie is een geschikt alternatief. Als op Rijksniveau geaccepteerd wordt dat kerncentrales niet 100% veilig zijn en een afvalprobleem kennen, is er wellicht ergens in Nederland een kerncentrale ooit mogelijk. Wij denken dat het nog lang niet zover is. 2.1.10 Afval van windmolens en zonnepanelen Wat gebeurt er na de termijn van energiewinning met de achterblijvende materialen? In een overeenkomst die we met een initiatiefnemer sluiten, leggen wij vast dat er geen negatieve erfenis (zoals verontreinigingen, verhardingen en afval) nagelaten wordt en dat deze materialen zoveel mogelijk hergebruikt worden. Het duurzaam opruimen van oude windturbines is grote opgave. De wieken van een grote windmolen zijn namelijk gemaakt van composiet, een materiaal dat zo sterk is als staal maar ook heel licht.

Handig voor een lange levensduur maar lastig om te recyclen. Bij zonnepanelen zijn onder meer de zonnecellen zelf niet herbruikbaar, maar 90% hergebruik van de materialen van een zonnepaneel is haalbaar. Wereldwijd wordt er geïnvesteerd in onderzoek om de materialen van windmolens en zonnepanelen steeds verder herbruikbaar te maken. 2.1.11 Planschade Mijn huis daalt fors in waarde door een nieuw windmolen- of zonnepark in de buurt.

Inspraaknota ontwerp Uitnodigingskader zon en wind

Pagina 8 van 128

Als mensen van mening zijn dat hun woning minder waard wordt door een planologisch besluit (zoals een bestemmingsplan), kunnen ze vergoeding van planschade aanvragen. Voor grote windmolens en grote zonnevelden is altijd een planologisch besluit nodig. De vaststelling van het Uitnodigingskader is geen planologisch besluit en leidt niet tot toekenning van eventuele planschadeclaims. Zie ook: https://www.aalten.nl/inwoners/zoekpagina-diensten-en-producten_42779/product/planschade_67.html.

2.2

Participatie en communicatie

2.2.1 Procesparticipatie Hoe krijgt procesparticipatie bij een concreet project vorm? De gemeente verplicht initiatiefnemers om inwoners van het gebied actief te betrekken tijdens het ontwikkelproces en de realisatie van het initiatief. Het gaat er bij procesparticipatie om dat een initiatiefnemer een participatieplan opstelt dat door de gemeente wordt beoordeeld en door een initiatiefnemer uitgevoerd in het proces richting realisatie. Een participatieplan is er voor bedoeld dat partijen op basis van gelijkwaardigheid met elkaar praten. Zonder participatieplan is het risico groot dat er geen of beperkte communicatie is tussen de initiatiefnemer en de omgeving. En dat heeft gevolgen voor het draagvlak voor een ontwikkeling. 2.2.2 Communicatie eerste inspraakperiode De communicatie van de eerste inspraakperiode heeft veel te weinig mensen bereikt. Voor het proces van het Uitnodigingskader zon en wind is de inspraakprocedure van onze Inspraakverordening gemeente Aalten 2005 gevolgd. Er is over de eerste inspraakperiode (van 30 september tot en met 10 november 2020) op het ontwerp Uitnodigingskader uitgebreid gecommuniceerd: • Op 29 september 2020 is een openbare bekendmaking van de terinzagelegging van de inspraak van het ontwerp Uitnodigingskader in Aalten Actueel, het gemeentenieuws van de gemeente Aalten in de lokale kranten Aalten Vooruit en De Band geplaatst.

Een bekendmaking is ook gepubliceerd in de gemeentenieuwskaternen van Oost Gelre, Oude IJsselstreek en Winterswijk. En een vertaling daarvan is geplaatst in de lokale krant in onze Duitse buurgemeenten. Een artikel over het ontwerp Uitnodigingskader is, met verwijzing naar de openbare bekendmaking, op 29 september in ons katern ‘Duursaam’n op weg’ in Aalten Vooruit en De Band gepubliceerd. • Bij de openbare bekendmakingen en een nieuwsbericht op de website is de mogelijkheid om aan te melden voor fysieke inwonersbijeenkomsten (oorspronkelijk twee bijeenkomsten op 12 oktober en twee bijeenkomsten op 15 oktober) vermeld. Met berichten op Facebook, Instagram en Twitter is op 7 oktober 2020 aandacht besteed aan het ontwerp Uitnodigingskader en zijn inwoners uitgenodigd voor de bijeenkomsten. • Naar aanleiding van een persvoorlichting van 1 oktober 2020 hebben zowel De Gelderlander (5 oktober) als Aalten Vooruit / De Band (6 oktober online, 13 oktober op papier) hier uitgebreid over bericht. De geplande inwonersbijeenkomsten zijn hierin ook benoemd. In het geval van de papieren publicatie in Aalten Vooruit / De Band was het helaas niet meer mogelijk aan te melden voor een inwonersbijeenkomst. • Aanmelden voor de inwonersbijeenkomsten was t/m 9 oktober mogelijk.

Het aantal aanmeldingen bleek beperkt en besloten is de bijeenkomsten op 15 oktober te annuleren, ook met het oog op verwachte aanscherping van coronamaatregelen. Twee inwoners die zich voor de 15e hadden aangemeld zijn persoonlijk benaderd, zij bleken ook op 12 oktober aanwezig te kunnen zijn. • Tijdens een van de bijeenkomsten op 12 oktober is verzocht om nogmaals aandacht te besteden aan het ontwerp Uitnodigingskader, bijvoorbeeld middels een artikel in Aalten Actueel. Dit is door ons toegezegd. In de Aalten Actueel van 27 oktober 2020 is het betreffende artikel geplaatst, op de voorpagina. Een week later is er nogmaals een artikel over geplaatst. Uiteraard is in deze publicaties steeds verwezen naar de mogelijkheid een inspraakreactie te kunnen geven. Desondanks werd in december 2020 steeds meer duidelijk dat lang niet iedereen op de hoogte was van het ontwerp Uitnodigingskader en de inspraakmogelijkheid daarop. Daarom is besloten om een extra inspraakperiode van zes weken in te lassen. Deze vond plaats van 3 maart tot en met 13 april 2021. Alle inspraakreacties op het ontwerp Uitnodigingskader die vóór 14 april 2021 zijn ingediend, zijn in de verdere besluitvorming van het Uitnodigingskader betrokken en beantwoord.

2.2.3 Informatiebijeenkomsten via Teams Met het gebruik van Teams bij de informatieavonden (tijdens de tweede inspraakperiode) worden de meeste inwoners niet bereikt en het geeft geen mogelijkheid voor vragen of een verdiepende discussie. Het college gaat graag in een zaal het gesprek aan met iedereen die zich betrokken voelt bij onderwerpen die in de gemeente Aalten spelen. Vooral waar het gaat om ruimtelijke ontwikkelingen die mensen écht raken. Maar helaas was door de COVID-19 maatregelen een gesprek in een zaal niet mogelijk.

Inspraaknota ontwerp Uitnodigingskader zon en wind

Pagina 9 van 128

De gemeente Aalten wil in 2030 energieneutraal zijn. Op basis van het Klimaatakkoord geldt een doelstelling van CO2-neutraliteit in 2050. In het verlengde van deze ambities is er vanuit de Regionale Energie Strategie een noodzaak om ons Uitnodigingskader vóór de zomervakantie af te ronden. Deze noodzaak hebben we uitgebreid gecommuniceerd. MS Teams is een goed en algemeen geaccepteerd medium om vanuit huis een discussie, vergadering, scholing of andere bijeenkomst bij te wonen. Via Teams kunnen presentaties gegeven worden en kan iedereen die ‘gelinkt’ is vragen stellen en meningen ventileren. Naast de mogelijkheid om zelf deel te nemen aan een van de bijeenkomsten via Teams, waren de informatiebijeenkomsten zonder Teamslink ook te volgen via www.aalten.nl/online. Voor hulp bij het installeren van Teams en de voorbereiding op de bijeenkomst , konden mensen bellen met het Vrijwilligers Servicepunt van Figulus Welzijn. Studenten boden computerhulp aan huis. Mensen zonder computer of internet, konden bellen met vragen en opmerkingen of voor een afspraak om een mondelinge inspraakreactie te geven. 2.2.4 Verdere inspraak Zijn er nog meer inspraakmogelijkheden na de inspraaktermijn? 13 april 2021 was de laatste dag van de inspraak op het ontwerp Uitnodigingskader zon en wind.

De verwachting is dat het Uitnodigingskader wordt behandeld in de gemeenteraadsvergadering van maandag 12 juli 2021. Deze behandeling wordt voorbereid in de beeldvormende vergaderingen van 21 juni en eventueel 23 en 24 juni en de oordeelsvormende vergadering van 28 juni en eventueel 29 juni. De (originele) inspraakreacties met onze reactie en eventuele aanpassingen worden opgenomen in een inspraaknota die ongeveer 10 dagen voor de beeldvormende vergadering van 21 juni hier (https://www.aalten.nl/bestuur-enorganisatie/openbare-vergaderingen_43955/) (met andere stukken) gepubliceerd wordt. Bij de beeldvormende vergadering(en) kan iedereen zich aanmelden om in te spreken. Indieners van inspraakreacties worden hiervoor te zijner tijd uitgenodigd door de raadsgriffie, waarbij in deze uitnodiging een verwijzing is opgenomen naar de bovengenoemde stukken (concept tekstversie 25 mei 2021). 2.2.5 Nog geen reactie ontvangen Waarom heb ik nog geen reactie ontvangen op een eerder ingediende inspraakreactie? Wij hebben er voor gekozen om de inspraakreacties uit de eerste periode (van 30 september tot en met 10 november 2020) pas te beantwoorden na de tweede inspraakperiode. De tweede inspraakperiode was in status immers gelijk aan de eerste.

2.2.6 Informeren omwonenden Hagenwind Omwonenden van het bestaande windpark Hagenwind hadden persoonlijk op de hoogte gesteld moeten worden van het Uitnodigingskader. De gemeente publiceert dit soort ontwikkelingen altijd in Aalten Actueel, die via het wekelijks huis-aan-huisblad wordt verspreid. Bij ontwikkelingen nabij de gemeentegrens, publiceren wij ook in de gemeenteberichten van die betreffende buurgemeente. Als wij Dale en Barlo op de hoogte moeten stellen, dan moeten we alle inwoners in de hele gemeente berichten. Het Uitnodigingskader kan immers consequenties hebben voor ons hele grondgebied. Bovendien is het vaak lastig om de kring van belanghebbenden vast te stellen en schept een persoonlijke bekendmaking verwachtingen voor bij een volgende procedure. 2.2.7 Gesprek grondverwerving Hagenwind Werkgroep Hagenwind 2.0 heeft al landeigenaren benaderd met de vraag om op hun grond een windmolen te mogen plaatsen. Als er gesprekken zijn gevoerd om een windmolen te plaatsen zijn deze gesprekken voor rekening van Werkgroep Hagenwind en niet voor rekening van de gemeente. Wij kunnen Hagenwind niet verbieden te praten met wie dan ook. Als gemeente hebben wij een andere positie en nemen wij, zoals u kunt lezen in deze nota, in een aantal opzichten een ander standpunt in dan de werkgroep.

2.2.8 Financiële participatie Financiële participatie kan gezien worden als een zwijggeldregeling. 50% participatie uit de regio is niet realistisch. Wij willen met financiële participatie bereiken dat het draagvlak in de omgeving van windmolens en zonnevelden wordt vergroot. De literatuur laat duidelijk zien dat omwonenden minder hinder ervaren van de windturbines als ze betrokken werden bij de plaatsing ervan en financieel kunnen meedoen. Plannen voor grote zonnevelden worden met elkaar vergeleken in tenders. Daarbij is financiële participatie een aspect dat op basis van punten en een wegingsfactor meegewogen wordt. Bij plannen voor grote windmolens zit dat anders; dit is maatwerk. Een windmolenplan zonder goed financieel participatieplan zullen we afwijzen.

Inspraaknota ontwerp Uitnodigingskader zon en wind

Pagina 10 van 128

Bij grotere duurzaamheidsprojecten elders in de Achterhoek bleek dat 50% participatie uit de regio realistisch is. We willen onze inwoners er op attenderen dat Nederland een aantal interessante projecten met financiële participatie van onderaf kent, zie https://www.rvo.nl/initiatieven/overzicht/27975.

2.3

Windmolens

2.3.1 Uitbreidingsplan Hagenwind? Insprekers maken bezwaar tegen voornemen van de uitbreiding van Hagenwind met veel windmolens van 180 m ashoogte. Gemeente Aalten plaatst de windmolens in een natuurgebied waar veel bewoners er last van hebben. In het Uitnodigingskader worden keuzes gemaakt om, ondanks de opgave van winning van duurzame energie, ons waardevolle landschap zoveel mogelijk te ontzien. Het wijst het gebied rond de huidige molens van Hagenwind aan als kansrijk gebied voor intensivering van de winning van duurzame energie en daar zijn goede argumenten voor die voor elke andere willekeurige locatie in de gemeente Aalten niet limitatief gelden: • ligging in een Grootschalig functioneel landschap; • ligging in een relatief dunbevolkt gebied; • er staan al windmolens; • relatief dichtbij een onderstation van Liander, dus geen transport van energie over lange afstanden. Of de energiewinning in en rond Hagenwind daadwerkelijk ooit geïntensiveerd gaat worden is zeer de vraag. Als er een aanvraag komt voor grote windmolens (die kunnen een ashoogte van 80 tot 180 meter hebben) moet hiervoor een uitgebreide ruimtelijke procedure (zoals een bestemmingsplan) worden doorlopen, inclusief inspraak.

In die procedure moet door de aanvrager onderbouwd worden en door ons beoordeeld worden of er een goed woon- en leefklimaat gewaarborgd kan worden (in verband met onder andere geluid en slagschaduw) ter plaatse van (omliggende) woningen. Ook moet onder meer aangetoond worden dat natuurwaarden niet onevenredig aangetast worden. Veel insprekers geven aan dat er plannen zijn voor uitbreiding van Hagenwind met 5 windmolens. Ook wordt het plan van de werkgroep Hagenwind 2.0 met een uitbreiding van 7 tot 10 molens genoemd. ‘Plan’ voor uitbreiding Hagenwind met 5 windmolens Er bestaat geen plan voor uitbreiding van Hagenwind met 5 windmolens. Dit aantal windmolens is in het ontwerp Uitnodigingskader slechts genoemd om een indicatie van het aantal windmolens te geven in relatie tot de energie-opgave. Kennelijk is dit door mensen geïnterpreteerd als een plan voor 5 extra windmolens. Plan voor uitbreiding Hagenwind met 7 tot 10 grote windmolens De Werkgroep Hagenwind 2.0 presenteerde februari 2021 een plan waarbij er 7 tot 10 nieuwe grote windmolens binnen en rond het natuurgebied Aaltense Goor geprojecteerd werden. De gemeente Aalten is niet betrokken bij de totstandkoming van dit plan. Sterker: het natuurgebied Aaltense Goor hebben wij in ons ontwerp Uitnodigingskader aangemerkt als Waardevol landschap. Daar zijn geen hoge molens mogelijk.

Voor molens die rond het natuurgebied Aaltense Goor in het Grootschalig functioneel landschap gepland zijn, willen wij dat via onderzoek aangetoond wordt dat bij woningen in de omgeving een goed woonklimaat (denk aan geluid, slagschaduw e.d.) gewaarborgd wordt. En bijvoorbeeld ook dat natuurwaarden niet onevenredig worden geschaad. Wij zijn van mening dat het plan van de Werkgroep niet haalbaar is. Met de Werkgroep Hagenwind 2.0 gaan we graag in overleg over kansrijke plannen die passen binnen ons Uitnodigingskader. 2.3.2 Windmolens in het Aaltense Goor Windmolens in het Aaltense Goor brengen daar schade aan natuur en landschap. Op basis van ons Uitnodigingskader zon en wind is het natuurgebied van het Aaltense Goor gekwalificeerd als Waardevol landschap. Binnen dit gebied zijn, ter bescherming van natuur en landschap, geen grote windmolens mogelijk. 2.3.3 Overlast in Lichtenvoorde Er wordt bij nieuwe windmolens te weinig rekening gehouden met overlast voor bewoners in Lichtenvoorde. Ook voor onze Lichtenvoordse buren moet er na eventuele realisatie van één of meer windmolens bij woningen in de omgeving sprake zijn van een goed woon- en leefklimaat. Hiervoor gelden objectieve normen en als er een concreet plan ligt, moet een initiatiefnemer hier onderzoek naar doen. Dat onderzoek zullen wij beoordelen.

2.3.4 Landschap en uitzicht Grote windmolens gaan ten koste van ons waardevolle landschap en beïnvloeden het uitzicht. Er ligt van rijkswege een grote opgave voor de winning van duurzame energie, maar we willen verantwoord omgaan met ons waardevolle landschap. Met name grote windmolens zijn inderdaad zichtbaar en merkbaar in

Inspraaknota ontwerp Uitnodigingskader zon en wind

Pagina 11 van 128

het landschap. Met het Uitnodigingskader willen wij, door te groeperen en het aantal molens te beperken, de invloed op ons landschap zo veel mogelijk beperken. 2.3.5 Geluid Geluidsoverlast van windmolens. Als een ontwikkelaar één of meer windmolens wil ontwikkelen, moet er in het kader van de ruimtelijke procedure (zoals een bestemmingsplan) voor een concreet plan aan de hand van geluidsonderzoek aangetoond worden dat bij woningen een goed woon- en leefklimaat gewaarborgd is. Er mag daar geen sprake zijn van een te hoge geluidsbelasting; hiervoor gelden objectieve normen, die opgenomen zijn in het Activiteitenbesluit. Reeds aanwezige functies in de omgeving die geluid maken worden (als achtergrondbelasting) in een dergelijk onderzoek meegenomen. 2.3.6 Laagfrequent geluid Overlast door laagfrequent geluid van windmolens. Op 29 oktober 2020 stelt RIVM dat uit de literatuur niet blijkt dat het zogeheten ‘laagfrequent geluid’ (lage tonen) van windturbines voor extra hinder zorgt in vergelijking met gewoon geluid. Laagfrequent geluid wordt uiteraard wel betrokken bij een geluidsonderzoek in het kader van de ruimtelijke procedure (zoals een bestemmingsplan) voor een windmolen. 2.3.7 Slagschaduw Overlast door slagschaduw van windmolens. Jaarlijks mag een windmolen op woningen (en andere gevoelige objecten) een beperkte tijd slagschaduw veroorzaken.

Een stilstandvoorziening zorgt er voor dat de jaarlijkse slagschaduw beperkt blijft. Als er binnen een afstand van twaalf keer de rotordiameter (de normafstand) van een nieuwe windmolen gevoelige objecten staan, eisen we een stilstandvoorziening. 2.3.8 Trillingen Windmolens veroorzaken trilling. Laagfrequent geluid van windmolens kan trillingen veroorzaken in nabijgelegen woningen. Vrijwel alle geluidbronnen produceren een mengeling van gewoon geluid (boven 100/125 Hz), laagfrequent geluid (20100/125 Hz) en infrasoon geluid (< 20 Hz). Hierin wijkt het geluid van windturbines niet noemenswaardig af van andere bronnen, zoals bijvoorbeeld transportgeluid. Er is geen indicatie dat het laagfrequente deel van het geluid andere effecten heeft op omwonenden dan ‘gewoon’ geluid, noch dat geluid onder de hoorbaarheidsgrens enig effect kan hebben. De normering voor geluid van windturbines is gebaseerd op onderzoek naar de ervaren hinder van windturbines bij een bepaalde geluidbelasting aan de gevel. Het laagfrequente geluid is onderdeel van deze geluidbelasting en draagt bij aan de eventuele hinder door windturbinegeluid. De geldende norm voor geluid gaat uit van een maximale geluidbelasting op de gevel, die afhankelijk is van hoe ver het geluid onder de specifieke omstandigheden draagt.

Bron: brief ‘Beantwoording Kamervragen SP over de aanhoudende klachten rond laagfrequent geluid bij windturbines’ van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat d.d. 30 oktober 2020. 2.3.9 Gezondheidsklachten Windmolens kunnen gezondheidsklachten veroorzaken. Gezondheidsklachten kunnen een relatie hebben met geluid, slagschaduw en trilling afkomstig van windmolens. De afstand tussen woningen en windmolens is daarbij onmiskenbaar bepalend. Bij vergunningverlening voor één of meer nieuwe windmolens moet die afstand voldoende groot zijn, zodat er sprake is van een aantoonbaar goed woon- en leefklimaat. Zie voor meer achtergronden: https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/200000001.pdf en https://www.rivm.nl/nieuws/overzicht-van-literatuurover-gezondheidseffecten-geluid-windturbines. 2.3.10 Welzijn Vanaf het moment dat het ontwerp Uitnodigingskader openbaar gemaakt werd, is de sfeer in de buurt verslechterd en het naoberschap ver te zoeken. In het Uitnodigingskader wordt het gebied ten noorden van het Aaltense Goor aangewezen als kansrijk gebied voor de intensivering van duurzame energiewinning. Een deel van de bewoners ziet dit als mogelijke bedreiging van het woongenot. Een ander deel steunt de plannen en wil eventueel participeren. We betreuren het dat dit verschil van beleving en inzicht leidt tot een tweedeling in de buurt.

2.3.11 Natuurschade Windmolens zijn slecht voor de natuur.

Inspraaknota ontwerp Uitnodigingskader zon en wind

Pagina 12 van 128

Windturbines kunnen negatieve effecten hebben voor vogels en vleermuizen, door bijvoorbeeld aanvaring, barrièrewerking en verstoring. Een ecologisch veldonderzoek moet uitgevoerd worden in het kader van de ruimtelijke procedure (zoals een bestemmingsplan) van een concreet plan. Hierbij wordt in kaart gebracht welke soorten op welke manier gebruikmaken van het gebied en wat de te verwachten schade per soort is. 2.3.12 Knipperlicht op windmolens Last van het knipperlicht op windmolens. Voor de vliegveiligheid moeten windmolens worden voorzien van 'obstakelverlichting'. In principe moeten alle windmolens met een tiphoogte hoger dan 150 meter obstakelverlichting hebben. Obstakelverlichting kan voor omwonenden een belangrijke bron van ergernis zijn. Obstakelverlichting knippert normaal gesproken omdat de molens dan beter zichtbaar zijn voor de luchtvaart: het waarschuwingseffect is groter. Bewoners in de omgeving van een windmolen ervaren het knipperen vaak als onprettig. Door toepassing van naderingsdetectie wordt de nachtelijke rode verlichting op windmolens uitsluitend ingeschakeld als een luchtvaartuig zich in de nabijheid van de windturbine bevindt. Dat kan een aanzienlijke vermindering van de verlichting opleveren. Waarschijnlijk wordt in 2022 de toepassing van naderingsdetectie verplicht gesteld bij hogere windmolens.

Bron: Obstakelverlichting bij windprojecten op rvo.nl, versie 14-4-2021. 2.3.13 Milieuafstand De hindercirkel van windmolens is veel groter dan de gemeente zegt (400m). Welke afstand minimaal aangehouden moet worden tussen een windmolen en een woning, hangt af van het type windmolen, ashoogte, wieklengte etc. Zoals vermeld op pagina 19 van het ontwerp Uitnodigingskader is de hindercirkel van 400 meter ten opzichte van woningen slechts bedoeld ter indicatie. Belangrijkste is dat er ter plaatse van woningen sprake moet zijn van een goed woon- en leefklimaat. Bij een aanvraag wordt dat onderzocht en de betreffende rapportages worden, als het zover komt, in een ruimtelijke procedure (zoals een bestemmingsplan) openbaar gedeeld. 2.3.14 Milieueffectrapportage Vanwege een uitspraak van het Europees Hof van Justitie moet een milieueffectrapportage voor windmolens worden opgesteld. Bij een concreet initiatief voor de winning van duurzame energie moet in het kader van de ruimtelijke procedure (zoals een bestemmingsplan) een milieueffectrapportage (m.e.r.) worden opgesteld als de wetgeving dit vereist (bij meer dan 20 windmolens). Een m.e.r.-beoordeling is vereist bij een vergunningaanvraag van meer dan 10 windmolens of een (gezamenlijk) vermogen groter dan 15 MW. Bij een bestemmingsplanwijziging, die de plaatsing van windmolens mogelijk moet maken, is een plan-MER verplicht.