CConstaterende datAalten
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 3 - OmgevingsEffectRapportage inclusief bijlagen

Beeldvorming raad in zaal Bredevoort 8 september 2026, gemeente AaltenBij agendapunt: Voorstel ontwerp-Omgevingsvisie gemeente Aalten 2040147.240 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 9 van 18

De schade is hoofdelijk hoger voor droogte dan voor wateroverlast en hitte samen [Gemeente Aalten, 2022a]. In haar klimaatadaptatiestrategie geeft de gemeente Aalten aan te willen voorkomen dat droogte zorgt voor [Gemeente Aalten, 2022a]: • Het verdwijnen van ecosystemen van kwetsbare soorten als gevolg van verschuiving in ecosystemen, maar ook door gebrek aan stromend water voor het leven in de watergangen, plassen en poelen; • Een sterke reductie van gewasopbrengsten door extreme droogte, en; • Een hoger verbruik van (drink)water dat leidt tot een algemeen watertekort. De gemeente zet in op het besparen van water, waar dat mogelijk is wordt water hergebruikt. Buffering van water in de wijk is noodzakelijk geworden. In het buitengebied blijft droogte een belangrijk aandachtspunt. De sponswerking van de kernen in de gemeente zijn een voorbeeld van het buitengebied. In dit gebied werken agrariërs samen aan het vasthouden van water en dit combineren met natuurherstel, het versterken van biodiversiteit, recreatie en/of zwemmogelijkheden [Gemeente Aalten, 2022a]. Doorkijk 2040 Richting 2040 zullen lange droge periodes en de gevolgen van droogte verder toenemen. De mate van deze gevolgen zijn deels afhankelijk van toekomstige beleidsinvulling. Doorkijk naar deelgebieden De deelgebieden Barlo, De Heurne, Bredevoort en De Haart zijn zeer gevoelig voor droogte.

In mindere mate geldt dit voor het deelgebied IJzerlo. Conclusie De autonome ontwikkeling is beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘oranje’, een verslechtering ten opzichte van de huidige situatie. Dit omda t de grondwaterstand in de toekomst verder zal zakken waardoor droogtegevoelige natuur het zwaarder zal krijgen. De gemeente neemt verschillende maatregelen om de gevolgen van droogte te beperken, het is echter onduidelijk in hoeverre deze maatregelen meer bijdragen dan het de gevolgen van droogte toenemen. 10.4 | Wateroverlast door hemelwater Indicatoren en kwaliteitsniveaus Wateroverlast door hemelwater Kwantitatief Status gebruikte | • | Maximale waterdiepte bij een bui van eens per 100 jaar [Klimaatstresstest Royal informatie | HaskoningDHV, 2021] • | Onbegaanbaarheid van wegen [Klimaatstresstest Royal HaskoningDHV, 2021] • | Percentage verharding [Klimaateffectatlas, 2021] Beschikbare | Expert judgement op basis van water op straat na een extreme bui, onbegaanbaarheid van wegen en referentiewaarden | concentratie grijs in de gemeente Schaallat kwaliteitsniveaus Nergens of vrijwel nergens is sprake van water op straat na een extreme bui, de begaanbaarheid van Groen | wegen is geen probleem na een bui en de concentratie grijs in de bebouwde omgeving van de gemeente is overwegend minder dan 40% Op een aantal plekken is sprake van water op straat na een extreme bui en enkele

wegen zijn Oranje | onbegaanbaar na een bui en de concentratie grijs in de bebouwde omgeving van de gemeente ligt overwegend tussen de 40% en 70% Op veel plekken is sprake van water op straat na een extreme bui en bijna alle wegen zijn Rood | onbegaanbaar en de concentratie grijs in de bebouwde omgeving van de gemeente is overwegend groter dan 70%. Huidige situatie Wateroverlast kan ontstaan als gevolg van hevige regenbuien en als gevolg van een overstroming. Wanneer er gekeken wordt naar wateroverlast als gevolg van hevige regenbuien kan dit ontstaan door een beperkte afvoer van regenwater op verharde oppervlakten door onvoldoende waterberging en/of beperkte capaciteit van het rioolsysteem. In situaties van hevige regenval kan dit grote economische schade tot gevolg hebben. De effecten van wateroverlast worden bekeken aan de hand van de mate van verharding in een gebied in relatie tot de hoeveelheid neerslag [Ministerie van Binnenlandse Zaken, 2019]. | Figuur 10.10 | : Neerslagsommen en kans van optreden [Ministerie van Binnenlandse Zaken, 2019] Extreme weersomstandigheden komen steeds vaker voor. De piekneerslag is de laatste jaren toegenomen. Na het jaar 2000 treedt er 15% vaker piekneerslag op dan voor het jaar 2000 (zie Figuur | 10. | 10).

Een toename van de piekneerslag vergroot de kans op wateroverlast met name in dichtbebouwde gebieden, met bijbehorende schade [Ministerie van Binnenlandse Zaken, 2019]. Aalten is gelegen in een glooiend gebied. Het water dat op straat komt, blijft niet stil staan, maar stroomt naar de laagste plekken in de gemeente. Daar waar water zich ophoopt bevinden zich mogelijke overlastlocaties en knelpunten. In onderstaande Figuur 10. | 11 | is de waterdiepte te zien na een bui van 70 millimeter die eens in de 100 jaar voorkomt. Op de kaart staan talloze diepdonkere stippen, verspreid over het gehele grondgebied van de gemeente. Het meeste water blijft staan in het westen en oosten van de gemeente | en in mindere mate in het noordelijke deel van de kern Aalten. In de situatie | met een grote waterdiepte | is de kans groter dat er 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 143 schade optreedt als gevolg van water dat (over de stoepen) gebouwen instroomt, of dat er vervuild water op straat blijft staan, waardoor regenwater zicht mengt met water dat terugkomt uit het riool. Dit kan ziektes veroorzaken. Daarnaast kan de wateroverlast er voor zorgen dat wegen onbegaanbaar worden. Figuur 10.11 | : Maximale waterdiepte bij een bui die eens in de 100 jaar voorkomt [Royal HaskoningDHV, 2021] De onbegaanbaarheid van wegen is te zien in Figuur 10.12.

Hieruit blijkt dat het gros van de wegen na een bui begaanbaar blijft. Toch zijn er met name in de kernen Dinxperlo en Aalten wegen die voor enkele uren onbegaanbaar zijn voor verkeer, dit vormt een risico gezien door wateroverlast ook hulpdiensten uit moeten kunnen rukken. Figuur 10.12 | : Begaanbaarheid van wegen na een extreme bui [Royal HaskoningDHV, 2021] 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 144 Figuur 10.13 | : Percentage verharding in de gemeente Aalten [Klimaateffectatlas, 2021] De afgelopen jaren is het verharde oppervlakte in Nederland toegenomen. Zowel het oppervlaktewatersysteem als het rioolwatersysteem is niet voldoende meegegroeid om de pieken in het water voldoende op te vangen. Het rioolsysteem wordt voor 70 jaar aangelegd en is aangepast op een bui die eens in de vijf jaar voor komt qua omvang en duur. Door de toename van de hoeveelheid hemelwater is extra belasting op het rioolsysteem ontstaan. De grenzen van het huidige watersysteem zijn bijna bereikt. Naast het rioolsysteem worden de zuiveringsinstallaties ook zwaarder belast door de pieken in het water. Rioolwater kan daardoor bij hevige neerslag ongezuiverd op het oppervlaktewater geloosd worden, met negatieve gevolgen voor waterkwaliteit. Het riool in Aalten is getoetst en berekend op een bui met een maximale neerslag van ongeveer 20 mm in een uur.

Deze bui komt gemiddeld eens per twee jaar voor. Een bui die groter is dan 20 mm per uur zorgt vaak voor water op straat. In bovenstaande Figuur 10.13 | is het percentage verharding in de gemeente Aalten te zien. Hieruit blijkt dat met name de kernen sterk verhard zijn (grotendeels boven de 70% verharding). Verharding zorgt ervoor dat water minder snel kan infiltreren in de bodem. Conclusie De huidige situatie is beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘rood’, omdat er op veel plekken in de gemeente water op straat blijft staan na een extreme bui die eens per 100 jaar voorkomt. In de bebouwde kom van Dinxperlo en Aalten zijn dan enkele wegen gedurende enkele uren onbegaanbaar, dit geldt ook voor hulpdiensten. Tenslotte is het percentage verharding in de bebouwde kom relatief hoog met overwegend meer dan 70% in Dinxperlo en Aalten. 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 145 11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 146 Autonome ontwikkeling Algemene trends Door klimaatverandering (en temperatuurstijging) zal de intensiteit en de frequentie van hoosbuien verder gaan toenemen [STOWA, 2018]. De gemeente heeft een zorgplicht voor de opvang en afvoer van hemelwater. Dit betekent dat de gemeente verantwoordelijk is voor de verwerking van hemelwater, voor zover dit niet op particulier terrein kan worden verwerkt.

Gemeentelijk beleid De gemeente Aalten heeft in haar Klimaatadaptatiestrategie de volgende risico’s als onacceptabel beschreven [Gemeente Aalten, 2022a]: • W ater de woningen/gebouwen in loopt; • Hinder op wegen ontstaat die langer dan 4 uur duurt; • Blokkering van doorgaande wegen en tunnels voor (calamiteiten)verkeer ontstaat; • Rioolwater op straat komt te staan waardoor gezondheidsklachten na een bui toenemen; • Een sterke reductie van gewasopbrengsten ontstaat als gevolg van slagschade door extreme neerslag. Op basis hiervan heeft de gemeente de ambitie geformuleerd om in 2050 70% van het verharde oppervlak afgekoppeld te hebben. Maatregelen die de gemeente neemt: • Zoveel mogelijk gescheiden riolering; • Aanpassen inrichting openbare ruimte met daarin meer ruimte voor groen; • Afkoppelen van verhard oppervlak, het stimuleren van ontharding; • Apart beleid voor nieuwbouw; • Inzetten op andere (natte) teelten. De gemeente heeft op basis van een klimaatschadeschatter een beeld gemaakt van de potentiële schade die door wateroverlast ontstaat. Deze schade ontstaat door (in)directe schade aan panden, hagelschade, indirecte schade aan wegen, schade aan voertuigen, infecties door water op straat en schade aan elektriciteitskasten. De bedragen laten zien dat er aanzienlijk meer schade optreedt bij een gewijzigd klimaat. Per inwoner nemen de kosten met meer dan 50% toe.

Doorkijk 2040 De verwachting is dat de gevolgen van klimaatverandering ook na 2030 doorzetten en kunnen zorgen voor wateroverlast. Het is aannemelijk dat het aantal getroffen personen of gebieden door wateroverlast toeneemt. Doorkijk naar deelgebieden Verspreid over het buitengebied zijn na een intense bui risico’s op wateroverlast. De grootste waterdiepte zijn er in het oostelijke deel van de gemeente in het deelgebied Bredevoort. Qua onbegaanbaarheid van wegen is dit vooral een probleem in de kernen Dinxperlo en Aalten. Conclusie De autonome ontwikkeling is beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘rood’, een verbetering ten opzichte van de huidige situatie. Dit omdat de gemeente actief inzet op het ontkoppelen van het verharde oppervlak met als doel het verminderen van de wateroverlast. Ook het anders inrichten van de riolering is één van de maatregelen waar de gemeente aan werkt. Dit sluit aan bij de knelpunten die de riolering in de huidige situatie kent. 11 | Duurzaamheid Onderstaande tabel geeft een samenvatting van de beoordeling van de huidige situatie en autonome ontwikkeling voor het thema ‘duurzaamheid’.

Tabel 11-1: Samenvatting van de kwaliteitsniveaus van de huidige situatie en autonome ontwikkeling binnen het thema ‘duurzaamheid’ Beoordelingsaspect | Huidige situatie | Autonome ontwikkeling Grondstoffen en circulariteit | ↗ Duurzame energieopwekking en | = energiebesparing Duurzame woningen | ↗ 11.1 | Grondstoffen en circulariteit Indicatoren en kwaliteitsniveaus Grondstoffen en circulariteit Status gebruikte | Kwantitatief informatie | • | Aantal kilogram huishoudelijk afval per inwoner [CBS, 2023c] • | Percentage afvalscheiding [Gemeentelijke Duurzaamheidsindex, 2022a] Beschikbare | Benchmarking op basis van de landelijke doelstelling huishoudelijk afval (100 kg/inwoner in 2020) en referentiewaarden | percentage afvalscheiding (75% in 2020) volgens het Landelijk Afvalbeheerplan 2017-2029. Schaallat kwaliteitsniveaus Groen | In de gemeente Aalten worden de doelstelling voor het aantal kilogram huishoudelijk afval per inwoner en het percentage afvalscheiding gehaald. Oranje | In de gemeente Aalten wordt de doelstelling voor het aantal kilogram huishoudelijk afval per inwoner of het percentage afvalscheiding gehaald. Rood | In de gemeente Aalten worden de doelstelling voor het aantal kilogram huishoudelijk afval per inwoner en het percentage afvalscheiding beide niet gehaald.

Huidige situatie In een circulaire economie staan gesloten kringlopen centraal en wordt ernaar gestreefd dat grondstoffen, onderdelen en producten zo min mogelijk hun waarde verliezen. Een circulaire economie gaat over het aanzienlijk efficiënter inzetten van alle beschikbare grondstoffen in de economie. Het gaat dan over zowel abiotische (niet levende/groeiende) grondstoffen (mineralen, metalen en fossiele grondstoffen) als biogrondstoffen (levend/groeiend, bijvoorbeeld biomassa en voedsel). De circulaire economie | draagt bij aan meerdere doelen, zoals het tegengaan van klimaatverandering, het verlies van biodiversiteit door onder andere stikstofneerslag | en een plasticsoep in oceanen, en het verminderen van leveringsrisico’s [Hanemeijer et al, 2021]. In de Integrale Circulaire Economie Rapportage 2021 wordt geconstateerd dat diverse trends in het Nederlandse grondstoffengebruik niet de goede kant opgaan. Efficiënter gebruik van grondstoffen | is toegenomen, maar dit heeft niet geleid tot een sterke vermindering van het grondstoffengebruik. Het totale grondstoffengebruik van Nederland is sinds 2010 nauwelijks veranderd. Ook is voor de Nederlandse consumptie steeds meer land nodig in de productieketen. Daarnaast wordt er sinds 2014 weer meer afval gestort en worden zes van de zeven gestelde overkoepelende nationale doelen voor afval naar verwachting niet gehaald.

Ook zijn de leveringsrisico’s voor de Nederlandse economie toegenomen. Bedrijven in de maakindustrie lopen de grootste leveringsrisico’s vanwege de | afhankelijkheid van zeldzame aardmetalen, kobalt, wolfraam, tantaal, tin en indium. Deze kritieke metalen worden bijvoorbeeld toegepast in machines, 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 147 onderdelen en voor transportmiddelen, elektronica, en zijn belangrijk voor de energietransitie [Hanemeijer et al, 2021]. Voor Nederland als geheel geldt dat de meeste innovatieve circulaire bedrijven en circulaire projecten vooral technologisch van aard zijn en gericht op recycling. Er is minder aandacht voor innovaties die het grondstoffengebruik radicaal kunnen veranderen. De economie functioneert zodoende nog grotendeels volgens de principes van een lineaire economie [Hanemeijer et al, 2021]. In de gemeente Aalten werd in 2022 | een totaal van 412 kilogram huishoudelijk afval per inwoner ingezameld [CBS, 2023 | c]. Dit ligt la ger dan het gemiddelde van | weinig stedelijke gemeenten | (496 kilogram), de provincie Gelderland (435 kilogram) en Nederland | (457 kilogram). Het gewicht van huishoudelijk afval was lange tijd gelijk, voor zowel de gemeente Aalten, als weinig stedelijke gemeenten, de provincie en Nederland, tot er een toename was in 2020 | (zie Figuur 11. | 1). Sindsdien is de hoeveelheid afgenomen.

De doelstelling voor huishoudelijk afval in 2020, | zoals opgenomen in het Landelijk Afvalbeheerplan 2009- | 2012, was 250 kg. Deze doelstelling is in de gemeente Aalten niet gehaald. Figuur 11. | 1: | Ontwikkeling van de hoeveelheid huishoudelijk afval (kg/inwoner) in de gemeente | Aalten, weinig stedelijke gemeenten, de provincie Gelderland en Nederland [CBS, 2023 | c] Het scheidingspercentage van huishoudelijk afval (grof en fijn) was in 2020 | in gemeente Aalten met 83% hoger dan het gemiddelde van de provincie | Gelderland | van 68% (zie Figuur 11. | 2). Deze percentages liggen beide ver boven het landelijk gemiddelde van 57 | % [Gemeentelijke duurzaamheidsindex, 2022a | ]. Het scheidingspercentage van de gemeente Aalten | was in lijn met de landelijke doelstelling van 75% afvalscheiding in 2020 conform het Landelijk Afvalbeheerplan 2017- | 2029 [Ministerie van Infrastructuur en Milieu, 2017]. 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 148 11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 149 Figuur 11.2: Scheidingspercentage in de gemeente Aalten in 2020 [Gemeentelijke duurzaamheidsindex, 2022a] Autonome ontwikkeling Algemene trends Zonder aanvullend beleid neemt de druk op natuur en milieu vanwege het grondstoffengebruik de komende decennia verder toe.

Met name door een verdere toename van de wereldbevolking alsook de consumptie per wereldburger wordt verwacht dat in 2060 het gebruik van grondstoffen zal zijn verdubbeld ten opzichte van 2017 [Hanemeijer et al, 2021]. Landelijk beleid In de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) stelt de Rijksoverheid als doel om in 2050 geheel circulair te zijn. Het tussendoel is om in 2030 primaire abiotische grondstofgebruik (mineralen, metalen en fossiele grondstoffen) te halveren. Dit is moeilijk om te monitoren omdat er een circulaire economie niet in één getal te vangen is [Planbureau voor de Leefomgeving, 2020]. In het nationale beleid is tot nu toe vooral ingezet op de vorming van een brede coalitie met partijen in de samenleving en op facilitering van circulaire initiatieven, bijvoorbeeld door kennisontwikkeling te bevorderen en partijen samen te brengen op basis van vrijwillige afspraken zoals het Betonakkoord en het Plastic Pact. Dat past bij de startfase van het circulaire -economiebeleid. Maar vrijwilligheid en vrijblijvendheid in de aanpak zijn uiteindelijk ontoereikend voor de stevige ambitie van het kabinet om in 2050 te zijn overgeschakeld naar een volledig circulaire economie [Hanemeijer et al, 2021]. Gemeentelijk beleid De gemeente Aalten heeft een beleidsnota Circulaire Economie.

In de gemeente zijn vijf thema’s van belang: • Bouw & Openbare Ruimte; • Voedsel & Biodiversiteit; Conclusie De huidige situatie is beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘oranje’, omdat de doelstelling voor het aantal kilogram huishoudelijk afval per inwoner niet gehaald wordt, maar het percentage afvalscheiding wel. 11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 150 • Consumptiegoederen; • Circulaire Inkoop, en; • Bewustwording, Educatie & Communicatie. De gemeente Aalten is bezig met een uitvoeringsprogramma Circulaire Economie. Doorkijk 2040 Hoe de circulaire economie zich in de gemeente Aalten ontwikkelt na 2030 is afhankelijk van het dan vigerende beleid. Voor een deel heeft de gemeente hier invloed op, een deel moet ook komen vanuit de marktpartijen en door innovaties. Doorkijk naar deelgebieden Het is niet bekend wat het scheidingspercentage is in de verschillende kernen. Conclusie De autonome ontwikkeling is beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘oranje’, met een verbetering ten opzichte van de huidige situatie. Dit omdat de gemeente beleid heeft op het gebied van circulaire economie en bezig is met een uitvoeringsprogramma. 11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 151 11.2 Duurzame energieopwekking en energiebesparing Indicatoren en kwaliteitsniveaus Duurzame energieopwekking en energiebesparing Status gebruikte informatie Kwantitatief • Percentage duurzaam opgewekte energie t.o.v.

klimaatdoelstellingen [Gemeentelijke Duurzaamheidsindex, 2022b] Beschikbare referentiewaarden Benchmarking op basis van het percentage duurzaam opgewekte energie ten opzichte de gestelde EU-doelen uit het klimaatakkoord en het provinciale gemiddelde en percentage energiearmoede ten opzichte van het provinciale gemiddelde Schaallat kwaliteitsniveaus Groen Het aandeel duurzaam opgewekte energie voldoet aan de doelen zoals opgesteld door de Europese Unie en is hoger dan het provinciale gemiddelde Oranje Het aandeel duurzaam opgewekte energie ligt rond het niveau van de doelen van de Europese Unie, maar er is een risico op het niet halen van deze doelen en het aandeel duurzame opwekking ligt rond het provinciale gemiddelde Rood Het aandeel duurzaam opgewekte energie voldoet niet aan de doelen zoals opgesteld door de Europese Unie en is lager dan het provinciale gemiddelde Huidige situatie Bij het gebruik van fossiele brandstoffen komt CO 2 vrij. In grote hoeveelheden draagt dit gas bij aan het broeikaseffect. Het broeikaseffect zorgt voor een belangrijk deel van de opwarming van de aarde. Nu meer duidelijkheid bestaat over de eindigheid van fossiele brandstoffen en over de gevolgen voor het klimaat, wordt de noodzaak van hernieuwbare energie meer en in breder internationaal verband onderkend.

De Europese Unie heeft een doelstelling opgesteld voor al haar lidstaten om de negatieve effecten van klimaatverandering te beperken. Deze doelstelling omvat een percentage duurzaam opgewekte energie dat in het streefjaar behaald moet zijn. Voor elke lidstaat is dit een ander percentage afhankelijk van de fysieke omstandigheden in een land. In 2019 kwam 8,7% van alle gebruikte energie in Nederland uit duurzame bronnen. In 2030 moet dat 27% zijn en in 2050 100% [Rijksoverheid, 2009; Rijksoverheid, 2022]. Duurzame energieopwekking draait om de productiekant van energie. Duurzame energieopwekking kan door installatie van zonnepanelen en windturbines en daarnaast door gebruik van geothermie en restwarmte. Dit laatste is niet per definitie duurzaam in productie maar hergebruik of benut hiervan kan gezien worden als duurzaam doordat het voorkomt dat andere bronnen gebruikt worden. Vrijwel elke gemeente stelt zich ten doel om het gebruik van hernieuwbare energie aanzienlijk te verhogen, tot in ieder geval de huidige landelijke doelstelling van 14% in 2020. De Gemeentelijke duurzaamheidsindex [2022b] brengt in beeld wat de stand van zaken is per gemeente op het gebied van hernieuwbare energie. De indicator bestaat uit twee deelindicatoren, namelijk: • H et aandeel opgewekte hernieuwbare energie t.o.v.

het totaal bekende energieverbruik; • H et gemiddelde percentage woningen met zonnepanelen. Beide deelindicatoren tellen voor 50% mee in de totaalscore. Het aandeel opgewekte hernieuwbare energie is een percentage van het totale energiegebruik, omvattende warmte en elektriciteit voor aangewezen locaties, incl. meestook in centrales en excl. warmtewinning uit buitenlucht, geothermie en zonneboilers. In Tabel 11-2 staat het aandeel opgewekte hernieuwbare energie, het gemiddelde percentage woningen met zonnepanelen en de gemiddelde score voor hernieuwbare energie in de gemeente Aalten ten opzichte van de provincie Gelderland en Nederland opgenomen. Tabel 11-2: Score voor hernieuwbare energie in de gemeente Aalten, de provincie Gelderland en Nederland [Gemeentelijke Duurzaamheidsindex, 2022b] Indicator | Gemeente Aalten | Provincie | Nederland Gelderland Het aandeel opgewekte hernieuwbare | 14,66% | 6,47% | 7,08% energie [2020] Het gemiddelde percentage woningen met | 24,20% | 22,93% | 19,93% zonnepanelen [2021] Gemiddelde score | 4,9 | 4,8 | 4,3 Op basis van Tabel 11-2 en Figuur 11.3 blijkt dat voor het aandeel opgewekte hernieuwbare energie geldt dat de gemeente Aalten | met 14,66% voor loopt op het provinciale (6,47%) en landelijke gemiddelde (7,08%).

De gemeente Aalten | is in lijn met het gestelde doel van 14% hernieuwbare energie in 2020, in tegenstelling tot het provinciale en landelijke gemiddelde. | Voor wat betreft het gemiddelde percentage woningen met zon op dak geldt dat de gemeente Aalten | met 24,40% voor loopt op het provinciale | (22,93%) het landelijke gemiddelde | (19,93%) (zie Figuur 11.4 | ). De gemiddelde score voor de gemeente Aalten | ligt met 4,9 boven het provinciale (4 | ,8) en landelijke gemiddelde | (4,3). Figuur 11.3: Score aandeel hernieuwbare energie [Gemeentelijke Duurzaamheidsindex, 2022b] 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 152 11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 153 Figuur 11.4: Score percentage woningen met zonnepanelen [Gemeentelijke Duurzaamheidsindex, 2022b] Zonne- en windenergie In de gemeente Aalten is één windpark, Hagenwind, aanwezig. Hier wordt jaarlijks 30 GWh opgewekt. Op dit moment is er geen grootschalige opwek van energie door zonne- energie aanwezig in de gemeente Aalten. In 2023 had 38% van de woningen zonnepanelen [CBS, 2023d]. Er is een stijgende trend te zien in het aantal woningen met zonnepanelen. Capaciteit elektriciteitsnetwerk Duurzame energie moet ook terug geleverd worden aan het elektriciteitsnet, dit heet invoeding. Daarbij moet lokaal gestreefd worden naar een balans tussen vraag en aanbod van elektriciteit.

Hiervoor is lokaal een energy hub nodig. De laatste tijd zijn er in heel Nederland capaciteitstekorten. Figuur 11.5 laat zien dat de capaciteit van het elektriciteitsnetwerk in de gemeente Aalten niet beschikbaar is. Dit betekent dat niet alle duurzame infrastructuur voor de opwek van energie zomaar aangesloten kan worden op het elektriciteitsnetwerk. Grootschalige projecten (zonnevelden en grote bedrijfsdaken) kunnen op dit moment niet overal worden aangesloten. De gemeente Aalten heeft geen zeggenschap over het hoogspanningsnet, vergroting van de capaciteit is aan de netbeheerders. Dit is niet van de een op de andere dag geregeld en er gaan vaak jaren overheen voordat de capaciteit is uitgebreid [Netbeheer Nederland, 2024] . Niet alleen het hoogspanningsnet moet namelijk uitgebreid worden, maar vanwege de elektrificatie (warmtepompen, elektrisch laden) moet ook het laagspanningsnet in een groot deel van de wijken verzwaard worden.

11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 154 Figuur 11.5: Capaciteit op het elektriciteitsnetwerk op 10-06-2024, op basis van invoeding van elektriciteit [Netbeheer Nederland, 2024] Energiearmoede Energiearmoede ontstaat als een huishouden te maken heeft met een laag inkomen in combinatie met een te hoge energierekening en/of een woning van (zeer) lage energetische kwaliteit. Huishoudens die energiearmoede ondervinden, hebben maandelijks moeite met het betalen van de energierekening. Uit onderzoek is gebleken dat zorgkosten hoger zijn voor huishoudens met een hogere energiearmoede. Dit geldt met name voor huishoudens met kinderen onder de 18 en waar het huis een zeer lage energiekwaliteit heeft, bijvoorbeeld doordat de verwarming uit of laat staat. Ook kan energiearmoede zorgen voor een verminderd draagvlak voor de energietransitie [TNO, 2024]. Energiearmoede kan op verschillende manieren berekend worden. Tabel 11-3 laat de energiearmoede in de gemeente Aalten zien in 2021 op basis van verschillende rekenmethodes. Tabel 11-3 geeft eerst het aantal huishoudens weer . Daarna wordt het percentage huishoudens weergegeven dat volgens de verschillende rekenmethodes te maken heeft met energiearmoede.

De rekenmethodes zijn: • LIHELEK Laag inkomen, hoge energierekening en/of lage energetische kwaliteit • HEq Hoge energiequote (percentage huishoudens waar meer dan 10% van het inkomen wordt uitgegeven aan de energierekening) • LIHE Laag inkomen en hoge energierekening • LILEK Laag inkomen en lage energetische kwaliteit • LEKWI Lage energetische kwaliteit en weinig investeringsmogelijkheden Daarna wordt het gemiddeld gestandaardiseerd residueel inkomen weergegeven. Dit is het betaalbudget na aftrek energierekening. Gestandaardiseerd residueel inkomen is het residueel inkomen gecorrigeerd voor verschillen in grootte en samenstelling van het huishouden. Als laatste wordt de gemiddelde energiequote weergegeven. Dit is het aandeel van het inkomen dat gemiddeld aan energie wordt uitgegeven [CBS, 2024d]. Uit Tabel 11-3 blijkt dat er meer energiearmoede is bij huishoudens die huren, met name bij huishoudens die niet via een corporatie huren. In de gemeente Aalten is het percentage huishoudens dat te maken heeft met energiearmoede voor bijna elk soort eigendom woning hoger. Enig verschil zit tussen de

rekenmethodes, maar het laat over het algemeen zien dat energiearmoede hoger is in de gemeente Aalten dan in de provincie Gelderland. Ook het gemiddeld gestandaardiseerd residueel inkomen ligt lager. De gemiddelde energiequote ligt hoger. Tabel 11-3: Energiearmoede in de gemeente Aalten in 2021 [CBS, 2024d] Soort eigendom | Totaal | Koop | Huur, | Huur, overig | Onbekend woning | corporatie Aantal huishoudens | 11 | 836,8 | 8,2 | 534,1 | 1,9 | 223 | 0,8 | 79,1 | . | 0,6 (x 1.000) Energiearmoede | 5,8% | 6,0% | 1,4% | 1,1% | 18,3% | 15,6% | 20,0% | 12,0% | . | 9,3% volgens LIHELEK Energiearmoede | 6,5% | 5,6% | 5,2% | 4,5% | 6,7% | 7,2% | 18,7% | 8,9% | . | 12,1% volgens Heq Energiearmoede | 3,6% | 3,6% | 0,8% | 0,7% | 11,1% | 9,5% | 13,9% | 7,0% | . | 6,9% volgens LIHE Energiearmoede | 4,5% | 4,4% | 1,3% | 0,9% | 12,2% | 10,3% | 17,9% | 10,8% | . | 8,8% volgens LILEK Energiearmoede | 16,7% | 15,2% | 7,8% | 4,5% | 31,0% | 26,3% | 71,4% | 55,8% | . | 50,3% volgens LEKWI Gemiddeld gestandaardiseerd | 30,1 | 32 | 33 | 37,1 | 19,6 | 20,8 | 26,4 | 29,1 | . | 29,6 residueel inkomen (x 1.000 euro) Gemiddelde | 4,90% | 4,60% | 4,60% | 4,20% | 5,70% | 5,40% | 6,80% | 5,10% | .

| 5,40% energiequote Conclusie De huidige situatie is beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘groen’, omdat h | et aandeel duurzaam opgewekte energie voldoet aan de doelen zoals opgesteld door de Europese Unie en hoger is dan het provinciale gemiddelde. Aandachtspunt is wel de energiearmoede die in Aalten gemiddeld hoger ligt dan in de provincie Gelderland. Autonome ontwikkeling Regionaal beleid Elke gemeente, provincie, waterschap en netbeheerder werkt in regionaal verband samen met stakeholders aan een Regionale Energiestrategie (RES). De RES is een instrument om gezamenlijk te komen tot keuzes voor besparing, de opwekking van duurzame elektriciteit en warmte en de daarvoor benodigde opslag en energie infrastructuur. De gemeente Aalten is onderdeel van de RES Achterhoek. Hiervoor is in 2021 de RES 1.0 gepubliceerd, met daarin een verkenning naar | ruimte voor zonne- energie, op daken of op land, en voor windturbines en de mogelijke en wenselijk verdeling van de energieproductie over windturbines en zonnepanelen. 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 155 11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 156 In de Achterhoek is relatief veel ruimte voor de inpassing van windturbines en zonneparken. Het uitgangspunt van de RES 1.0 is dat er maximaal 2,42 TWh aan windenergie bijgeplaatst kan worden en 2,77 TWh aan zonne-energie.

Het voorstel in de RES is om 1,35 TWh aan duurzame energie te realiseren. Hiervan wordt 0,35 TWh geproduceerd door grootschalige opstelling van zonnepanelen op bedrijfsdaken en agrarische bebouwing. De rest wordt geproduceerd door windturbines en zonneparken. In 2021 werd er al 0,471 TWh aan duurzame energie opgewekt in de Achterhoek. Er werd dus nog ruimte gezocht voor de productie van 0,879 TWh. Tabel 11-4 laat zien van welke hoeveelheid bestaande productie van duurzame energie is uitgegaan voor de gemeente Aalten in de RES Achterhoek 1.0. Alleen voor grootschalig zon op dak wa ren er nieuwe ontwikkelingen gepland. Tabel 11-4: Huidige opwekking van duurzame energie (TWh) in de gemeente Aalten per 1 januari 2021 [RES 1.0] Grootschalig zon op dak Zonneparken op land Windturbines Totalen Gerealiseerd (TWh) Inclusief harde pijplijn (TWh) Gerealiseerd (TWh) Inclusief harde pijplijn (TWh) Gerealiseerd (TWh) Inclusief harde pijplijn (TWh) Gerealiseerd (TWh) Inclusief harde pijplijn (TWh) Gemeente Aalten 0,007 0,010 0,002 0,002 0,040 0,040 0,050 0,053 In de RES 1.0 staat de volgende invulling van de restopgave duurzame energie: • Zon op dak: 0,248 TWh • Zon op land: 0,013 TWh • Wind: 0,618 TWh Voor windenergie zijn zoekgebieden gedefinieerd. Zoals te zien in Figuur 11.6 is één zoekgebied aangewezen in de gemeente Aalten en één zoekgebied ten noorden van de gemeentegrens.

Voor de gemeente Aalten is er een opgave vanuit de RES 1.0 voor 0,0 88 TWh windenergie. De gemeente kiest ervoor om het bestaande windpark Hagewind te upgraden. Ook is er een opgave voor 0,047 TWh zon op dak. Daarnaast is er in de RES 1.0 gekeken naar de mogelijkheden voor warmtenetten. De stad Aalten is één van de clusters waar er genoeg vraag is naar warmte voor een mogelijk warmtenet. Er is ook onderzocht welke warmtebronnen gebruikt kunnen worden voor een warmtenet. Dit is te zien in Figuur 11.7. 11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 157 Figuur 11.6: Zoekgebieden windturbines in de gemeente Aalten, zoals beschreven in de RES Achterhoek 1.0 Figuur 11.7: Mogelijk toekomstperspectief voor een warmtenet in de gemeente Aalten, zoals beschreven in de RES Achterhoek 1.0

11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 158 Met de zeven andere gemeenten van de Achterhoek, zijnde Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Montferland, Oost Gelre, Oude IJsselstreek en Winterswijk, heeft de gemeente Aalten het Akkoord van Groenlo 3.0 ondertekend [Gemeente Aalten, gemeente Berkelland, gemeente Bronckhorst, gemeente Doetinchem, gemeente Montferland, gemeente Oost Gelre, gemeente Oude IJsselstreek en gemeente Winterswijk, 2023]. Dit is een vervolg op de akkoorden uit 2009 en 2023. Het doel van het akkoord is om zo snel mogelijk, en uiterlijk 2050, naar een energieneutrale Achterhoek te gaan. Dit wordt gedaan door: • Het bundelen van krachten en inzetten op ieders talenten en kwaliteiten voor een toekomstbestendige Achterhoek; • Het uitvoeren de RES 1.0, waarin ten minste 1,35 TWh aan (grootschalige) opwek van elektriciteit wordt gerealiseerd in 2030. Het uitvoeren van de gemeentelijke TVW (transitievisie warmte) waarin wordt toegewerkt naar een aardgasvrije gebouwde omgeving; • Het vastleggen van de doelstellingen en activiteiten waar op wordt ingezet in een uitvoeringsprogramma met streefcijfers en met een tijdshorizon tot telkens 10 jaar vooruit. Het monitoren van de voortgang in een gezamenlijk proces en het herijken het uitvoeringsprogramma iedere twee jaar; • Het overeenkomen dat het uitvoeringsprogramma het minimale is dat uitgevoerd zal worden.

Individuele gemeenten kunnen naast het uitvoeringsprogramma meer en ook andere activiteiten ontplooien om de energietransitie te versnellen; • Er wordt op gerekend dat ook inwoners, onderwijsinstellingen, (maatschappelijke) organisaties en bedrijven initiatieven zullen ontplooien om (te helpen) energieneutraal te worden. Zij worden uitgenodigd samen te werken en aan zich te sluiten bij dit akkoord; • Het ter beschikking stellen van mensen en middelen om initiatieven in het kader van de energietransitie te (helpen) realiseren; • Het gebruiken van de energietransitie als impuls voor de (economische) ontwikkeling van de Achterhoek en maken deze integraal onderdeel van het beleid voor de Achterhoek, en; • Het samen oppakken van vraagstukken waar regionale samenwerking een meerwaarde heeft , bijvoorbeeld voor opslag, de Regionale Structuur Warmte en netcapaciteit. Gemeentelijk beleid In 2021 heeft de gemeente Aalten de Transitievisie Warmte (TVW) vastgesteld [Gemeente Aalten, 2021c]. Hierin staat het plan van de gemeente beschreven om circa 12.000 woningen en 15.000 woningequivalenten (inclusief utiliteit) in 28 jaar van aardgas over te laten stappen op een duurzame bron. De gemeente Aalten is in gesprek geweest met de inwoners over hoe dit bereikt kan worden.

Hierbij is gekomen tot de volgende uitgangspunten: • Duurzame investeringen in de woningen verdienen inwoners terug; • De inwoners worden goed geïnformeerd; • De inwoners mogen meedenken en -doen; • Iedereen moet mee kunnen doen met de warmtetransitie, en; • Er worden praktische stappen gezet en het wordt meetbaar gemaakt. Omdat de transitie niet in één keer kan, wordt gewerkt in kleine stappen. Als eerste worden vier clusters met meer dan 100 woningen aangepakt, waar veel energiewinst te behalen is en waar woningcorporatie de Woonplaats veel bezit heeft. Verder wordt ingezet op gemeentelijke bewustwording en wordt het Energieloket Agem zichtbaarder gemaakt. De gemeente Aalten heeft een Uitnodigingskader zon en wind [Gemeente Aalten, 2020b]. Hierin wordt een raamwerk geboden voor de ruimtelijke en sociale inpassing van duurzame energieopwekkingsinstallaties in de gemeente. Tabel 11-5 laat de inpassingsmatrix zien die voor zonnevelden wordt gebruikt. Tabel 11-6 laat de inpassingsmatrix zien die voor windmolens wordt gebruikt.

Tabel 11-5: Inpassingsmatrix voor zonnevelden in de gemeente Aalten [Gemeente Aalten, 2020b] Waardevol | Functioneel | Grootschalig | Bedrijven- | Centrum en Beschrijving | landschap | landschap | functioneel | terrein | woonwijk landschap V | V | V | V Ja, mits: | Ja, mits: | Ja, mits: | V | Ja, mits: Mini- | • < 1.000 m2 | • < 2.500 m2 | • < 2.500 m2 | Ja, mits: | • Passend in zonnevelden | aansluitend aan | aansluitend aan | aansluitend aan | • Geen bezwaar | bouwwerken- < 2.500 m2 | agrarisch | agrarisch | agrarisch | voor andere | regeling bouwvlak | bouwvlak | bouwvlak | belangen en | • Voor eigen • | Binnen bedrijfs- | • Binnen bedrijfs- | • Binnen bedrijfs- | functies | gebruik bestemming | bestemming | bestemming V | V | V | V | X Ja, mits: | Ja, mits: | Ja, mits: | Ja, mits: | Nee, tenzij: Kleine | • Landschaps- | • Binnen | • Binnen | • Geen bezwaar | • Geen bezwaar zonnevelden | kwaliteiten niet | agrarische of | agrarische of | voor andere | voor andere 0,25 tot 2,5 ha | onevenredig | bedrijfs- | bedrijfs- | belangen en | belangen en worden | bestemming | bestemming | functies | functies aangepast.

Grote | V zonnevelden | X | X | Ja, mits: | X | X 2,5 tot 25 ha | • | Maatwerk Tabel 11-6: Inpassingsmatrix voor windmolens in de gemeente Aalten [Gemeente Aalten, 2020b] Waardevol | Functioneel | Grootschalig | Bedrijven- | Centrum en Beschrijving | landschap | landschap | functioneel | terrein | woonwijk landschap V Mini- | Ja, mits: | V | V windmolen op | • | Onderdeel van | Ja, mits: | Ja, mits: bouwwerk | erf | • Onderdeel van | • Onderdeel van | V | V < 5 m | • | Geen aantasting | erf | erf van landschap- pelijke waarden V Grond- | Ja, mits: | V | V gebonden mini- | • Onderdeel van | Ja, mits: | Ja, mits: windmolen | erf | • Onderdeel van | • Onderdeel van | V | V < 15 m | • Geen aantasting | erf | erf van landschap- pelijke waarden Kleine | V | V windmolen | X | Ja, mits: | Ja, mits: | V | X < 25 m | • | Onderdeel van | • | Onderdeel van erf | erf V Ja, mits: Grote | • | Windpark van tenminste 3 windmolen | X | X | molens en land- | V | X 80-180 m | schappelijk verantwoorde opstelling (maatwerk) 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 159 11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 160 Doorkijk 2040 Het is te verwachten dat na 2030 de inzet op duurzame energieopwekking doorzet , wat leidt tot een positieve trend.

In hoeverre dat op termijn leidt tot het behalen van Europese doelen is afhankelijk van de exacte beleidsinzet en de inzet van de markt en lokaal eigendom na 2030 en van de capaciteit en mogelijkheden van de energie-infrastructuur en de mate waarin dat waar nodig uitgebreid wordt. Doorkijk naar deelgebieden In de kern Aalten zijn meer kansen voor het aanleggen van een warmtenet dan in de andere kernen. Dit is omdat de dichtheid hoger is. Er zijn zoekgebieden voor duurzame energie in het buitengebied. Conclusie De autonome ontwikkeling is beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘groen’, gelijk aan de huidige situatie. Dit omdat er vanuit de RES 1.0 wel plannen zijn om de hoeveelheid opgewekte duurzame energie uit te breiden, maar er is geen gemeentelijk beleid voor. Ook is er sprake van netcongestie in de gemeente, wat uitbreidingen onzeker maakt.

11.3 | Duurzame woningen Indicatoren en kwaliteitsniveaus Duurzame woningen Status gebruikte | Kwantitatief informatie | • | Groen energielabel woningen [RVO, 2024] Beschikbare | Benchmarking op basis van het percentage woningen met een groen energielabel ten opzichte van referentiewaarden | het provinciale gemiddelde Schaallat kwaliteitsniveaus Groen | Het percentage woningen met een groen energielabel is hoger dan het gemiddelde van weinig stedelijke gemeenten, het provinciale gemiddelde en het landelijke gemiddelde Oranje | Het percentage woningen met een groen energielabel is gelijk aan het gemiddelde van weinig stedelijke gemeenten, het provinciale gemiddelde en het landelijke gemiddelde Rood | Het percentage woningen met een groen energielabel is lager dan het gemiddelde van weinig stedelijke gemeenten, het provinciale gemiddelde en het landelijke gemiddelde Huidige situatie Sinds 2008 is een energielabel verplicht bij oplevering, verkoop en verhuur van een woning. Het energielabel heeft als doel om eigenaren van woningen of gebouwen bewust te maken van de hoeveelheid energie die ze verbruiken. Per 1 januari 2021 is het energielabel en de methode hoe het label bepaald wordt veranderd, in lijn met de herziening van de Europese richtlijn energieprestatie gebouwen. Er is geen wetgeving die woningeigenaren verplicht om hun huis te verduurzamen.

Wel zijn er subsidies beschikbaar vanuit het Rijk voor het verhogen van het energielabel vanuit het Nationaal Isolatieprogramma. In 2022 | had | iets meer dan 45% van de woningen in de gemeente Aalten gemeente Aalten een geldig energielabel. Dit is minder dan het gemiddelde van Nederland (ongeveer 60%) en de Achterhoek (iets meer dan 50%) (zie Figuur 11.8 | ) [Moventem, 2023]. Figuur 11.8: Percentage woningen voorzien van geldig energielabel in de gemeente Aalten, de regio Achterhoek en Nederland in 2022 [Moventem, 2023] Een groen energie betekent dat een woning een energielabel C of hoger heeft. De gemeente Aalten heeft met de zeven andere gemeenten van de Achterhoek, zijnde Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Montferland, Oost Gelre, Oude IJsselstreek en Winterswijk, het Akkoord van Groenlo 3.0 ondertekend [Gemeente Aalten, gemeente Berkelland, gemeente Bronckhorst, gemeente Doetinchem, gemeente Montferland, gemeente Oost Gelre, gemeente Oude IJsselstreek en gemeente Winterswijk, 2023] (zie paragraaf 11.2). Vanuit dit akkoord wordt gesproken van een groen energielabel als het B of hoger is. Daarom is deze definitie ook meegenomen in deze analyse. In de gemeente Aalten heeft 38,8% van de woningen een groen energielabel | in 2024 (zie Tabel 11-7). Dit is lager dan weinig stedelijke gemeenten | (51,1%), de provincie Gelderland (53,6%) en Nederland | (51,4%).

In de periode 2019- | 2024 was er weinig verandering in het aantal woningen met een groen energielabel. Alleen het percentage | woningen met een A-energielabel nam tussen 2019 en 2020 toe, maar nam daarna langzaam weer wat af. Het | percentage | woningen met een E-, F- of G-energielabel nam tussen 2019 en 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 161 2020 iets af, maar bleef daarna gelijk. Het percentage woningen met een C- of D-energielabel nam tussen 2019 en 2024 geleidelijk af [RVO, 2024]. De gemeente Aalten heeft aangegeven dat bijna de helft (5.600) van de woningen een geldig energielabel heeft. Anderen zijn op een achterhaalde methode berekend. In de gemeente Aalten was | in 2023 het percentage woningen met zonnepanelen iets hoger dan in de provincie Gelderland en Nederland. | Deze is voor de gemeente Aalten 38%, voor de provincie Gelderland 37% | en voor Nederland 32%. Het percentage woningen is sinds 2012 in zowel de gemeente Aalten als de provincie Gelderland en Nederland | jaarlijks toegenomen, ongeveer in gelijke mate [ CBS, 2023d].

Tabel 11-7: Energielabel woningen in de gemeente Aalten ten opzichte van weinig stedelijke gemeenten, de provincie Gelderland en Nederland in 2024 [RVO, 2024] Energielabel | Gemeente Aalten | Weinig stedelijke | Provincie | Nederland gemeenten | Gelderland A+++ en A++++ | 1,6% | 2,5% | 2,1% | 4,9% A++ | 0,6% | 0,8% | 1,3% | 1,1% A+ | 0,3% | 1,3% | 1,9% | 1,9% A | 19,5% | 29,5% | 32,1% | 29,9% B | 16,8% | 17,0% | 16,2% | 13,6% Groen | 38,8% | 51,1% | 53,6% | 51,4% C | 31,7% | 25,7% | 24,6% | 24,5% D | 11,1% | 9,4% | 9,1% | 10,2% E | 6,9% | 5,4% | 5,2% | 6,1% F | 5,2% | 3,9% | 3,6% | 3,9% G | 6,3% | 4,5% | 3,9% | 3,9% Conclusie De huidige situatie is beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘rood’, omdat | het percentage woningen met een groen energielabel lager is dan het gemiddelde van weinig stedelijke gemeenten, het provinciale gemiddelde en het landelijke gemiddelde. Autonome ontwikkeling Landelijk beleid Het doel van het Nationaal Isolatieprogramma is om 2,5 miljoen woningen te isoleren in de periode tot en met 2030. De nadruk ligt daarbij op de 1,5 miljoen slecht geïsoleerde woningen (label E, F en G). Hiervoor stelt het Rijk vier miljard euro beschikbaar. Via lokaal beleid worden koopwoningen, in samenwerking met de gemeente, geïsoleerd [Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2022].

Regionaal beleid Vanuit het Akkoord van Groenlo 3.0 zijn er twee speelpunten waar de gemeente Aalten aan werkt op het gebied van duurzame woningen | [Gemeente Aalten, gemeente Berkelland, gemeente Bronckhorst, gemeente Doetinchem, gemeente Montferland, gemeente Oost Gelre, gemeente Oude IJsselstreek en gemeente Winterswijk, 2023]: • | Speerpunt 1 – Huishoudens: isolatie. Voor 2030 heeft de gemeente als doel op 37 TJ warmtevraag bij woningen te besparen ten opzichte van 2022 (537 TJ warmtevraag). In 2030 moeten 3.250 woningen naar energielabel B zijn gegaan. Dit wil de gemeente doen door: 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 162 o | In 2023 gemeentelijke isolatiesubsidieregeling voor energiearmoede (1e tranche) en tot WOZ-waarde | €275.000 (2e tranche). Subsidiebudget volledig uitgegeven (zie ook ‘Energiearmoede’); o | Voor isolatie van ‘eigen’ | woningen is ISDE-subsidie mogelijk, tot 30% van de kosten; o | Met een duurzaamheidslening (in Aalten de ‘ | toekomstbestendigwonenlening’ ) kan een laagrentende lening worden afgesloten voor isolatiemaatregelen aan de eigen woning; o | Leningen van het Nationaal Warmtefonds, en; o | Nationaal Isolatie Programma (NIP): Het Energieloket Achterhoek voert de regeling uit; Subsidie voor isolatie van eigen woningen met een laag energielabel (D en lager) en een maximale WOZ-waarde van €295.000.

Subsidiebudget voor Aalten: €1,4 miljoe n. • | Speerpunt 2 – Huishoudens: verwarming. Voor 2030 heeft de gemeente als doel om in 25% van de woningen een (hybride) warmtepomp te hebben. In 2030 is in 2.870 woningen de bestaande cv- ketel vervangen door een (hybride) warmtepomp. Dit wil de gemeente doen door: o | Voor een warmtepomp is ISDE-subsidie mogelijk, tot 30% van de kosten; o | Met een duurzaamheidslening (in Aalten de ‘ | toekomstbestendigwonenlening’ ) kan een laagrentende lening worden afgesloten voor het plaatsen van een (hybride) warmtepomp; o | Leningen van het Nationaal Warmtefonds; o | Inzet elektriciteit eigen zonnepanelen (achter de meter) voor warmtepomp, en; o | Transitievisie Warmte: Wijk/Buurtuitvoeringsplan. De gemeenten in de Achterhoek hebben ook samen een Regionale Woonagenda Achterhoek 2023-2030. Hierin wordt beschreven hoe de woonkwaliteit in de Achterhoek hoog gehouden kan worden en de woonvoorraad uitgebreid kan worden. Hiervoor zijn vier programmalijnen voor opgezet. Dit zijn: 1. | Vergroten woningvoorraad en versnelling productie; 2. Investeren in kwaliteit bestaande woningvoorraad. Woningen worden verbeterd in kwaliteit en worden verduurzaamd. Dit wordt ook gedaan om energiearmoede tegen te gaan. De aanpak bestaat uit vijf stappen: 1. Verbetering van 7.000 sociale huurwoningen. De woningen worden onder andere verduurzaamd; 2.

| Verbetering van minimaal 24.000 particuliere | woningen. Het wordt makkelijker gemaakt voor eigenaren en verhuurders om woningen te verduurzamen, bijvoorbeeld door een Achterhoeks Energieloket en het wegnemen van (financiële) drempels; 3. | Verduurzaming van ruim 40 Achterhoekse buurten en kernen; 4. | Regionale agendaprojecten, en; 5. | Verzwaring elektriciteitsnet. 3. | De Achterhoek, een plek voor iedereen (passend woningaanbod), en; 4. | Wonen als integrale gebiedsopgave (aanpak woningbouwopgave in relatie tot andere sociale en ruimtelijke opgaven). Gemeentelijk beleid In 2021 heeft de gemeente Aalten de Woonvisie Aalten 2021- 2026 vastgesteld | [Gemeente Aalten, 2021a]. De vijf speerpunten van de woonvisie zijn: 1. | Flexibel invulling geven aan de woningvraag; 2. | Op weg naar een duurzame woon- | en leefomgeving. De gemeente wil woningen energieneutraal maken, in lijn met Akkoord van Groenlo. | Dit wil de gemeente doen door woningen te isoleren | en te voorzien van duurzame energie. Het verduurzamen van een woning moet financieel aantrekkelijker worden. Hiervoor biedt de gemeente de regeling Toekomstbestendig Wonen Gelderland aan particuliere woningeigenaren. 3. | Voldoende betaalbare woningen; 4. | Aandacht voor wonen met zorg, en; 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 163 11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 164 5. Leefbare en vitale dorpen.

Doorkijk 2040 Afhankelijk van de beleidsinzet stimuleert de energietransitie het gebruik en de ontwikkeling van methoden voor energiebesparing en verduurzaming van woningen. De verwachting is dat de trend na 2030 zich doorzet tot 2040, waardoor er mogelijk een verdere verbetering binnen het kwaliteitsniveau groen plaatsvindt. Dit is echter afhankelijk van de concrete beleidsinvulling na 2030. Doorkijk naar deelgebieden Het is niet duidelijk hoe energielabels van woningen verdeeld zijn over de verschillende kernen. Conclusie De autonome ontwikkeling is beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘rood’, een verbetering ten opzichte van de huidige situatie. Dit omdat de gemeente Aalten beleid heeft om meer woningen te verduurzamen tot 2030. 11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 165 12 Wonen Onderstaande tabel geeft een samenvatting van de beoordeling van de huidige situatie en autonome ontwikkeling voor het thema ‘wonen’. Tabel 12-1: Samenvatting van de kwaliteitsniveaus van de huidige situatie en autonome ontwikkeling binnen het thema ‘wonen’ Beoordelingsaspect Huidige situatie Autonome ontwikkeling Woningaanbod en -behoefte ↗ 12.1 Woningaanbod en -behoefte Indicatoren en kwaliteitsniveaus Woningaanbod en -behoefte Status gebruikte informatie Kwantitatief • Vraag vs.

Aanbod [Woningmarktcijfers.nl, 2024] Beschikbare referentiewaarden Vraag en aanbod op basis van het woningmarkonderzoek voor de gemeente Aalten Schaallat kwaliteitsniveaus Groen Het aanbod is voor alle woningtypen in balans met de behoefte Oranje De behoefte overstijgt voor één of meerdere woningtypen het aanbod Rood De behoefte overstijgt voor vrijwel alle woningtypen het aanbod Huidige situatie In de gemeente Aalten wonen zo’n 27. 308 inwoners [CBS, 2024f] en zijn er in totaal zo’n 11. 740 huishoudens [CBS, 2024g]. Bestaande woningvoorraad De woningvoorraad bestaat in de gemeente Aalten voor 18% uit meergezinswoningen en 82% uit eengezinswoningen. Van de eengezinswoningen is het grootste deel vrijstaand (31%), gevolgd door tussenwoning (26%), 2- onder- 1-kapwoningen (23%) en hoekwoningen (19%) [ CBS, 2023f]. Het is onbekend wat de verdeling koop- en huurwoning is per type woning. Figuur 12.1: Woningvoorraad naar type in de gemeente Aalten in 2023 [CBS, 2023f]

Tussen 2016 en 2023 is de woningvoorraad in de gemeente Aalten gestaag gegroeid van 11.881 woningen naar 12.212 woningen | (zie Tabel 12-2) [CBS, 2024h]. Dit is een toename van 3, | 4%. In 2021 en 2022 groeide de woningvoorraad het hardste, met 67 en 69 | woningen respectievelijk. Dit kwam voornamelijk door het aantal nieuwbouwwoningen | (63 woningen in beide jaren). In 2019 groeide de woningvoorraad het minst hard, hoewel er in dat jaar de meeste nieuwbouwwoningen bij kwamen. Tabel 12-3 | laat het aantal gerealiseerde woningen vanaf 2022 tot juli 2024 zien volgens de cijfers van de gemeente. De cijfers voor 2022 en 2023 zijn bijna gelijk aan de cijfers in Tabel 12 2. | In 2022 en 2023 werden er voornamelijk koopwoningen gebouwd. Tussen januari en juli 2024 werken 89 woningen | opgeleverd. Dit zijn voornamelijk huurwoningen tot €808 per maand.

Tabel 12-2: Ontwikkeling woningvoorraad in de gemeente Aalten tussen 2015 en 2022 [CBS, 2024h] Naam | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 Beginstand | 11.811 | 11.872 | 11.922 | 11.971 | 11.976 | 12.028 | 12.095 | 12.164 Nieuwbouw | 41 | 41 | 44 | 75 | 49 | 63 | 63 | 46 Overige | 57 | 33 | 26 | 20 | 17 | 16 | 11 | 19 toevoeging Sloop | 1 | 5 | 14 | 83 | 9 | 3 | 3 | 4 Overige | 39 | 23 | 11 | 10 | 6 | 8 | 2 | 11 onttrekking Correctie | 3 | 4 | 4 | 3 | 1 | -1 | 0 | -2 Saldo | 61 | 50 | 49 | 5 | 52 | 67 | 69 | 48 Eindstand | 11.872 | 11.922 | 11.971 | 11.976 | 12.028 | 12.095 | 12.164 | 12.212 Tabel 12-3: Aantal gerealiseerde woningen in de gemeente Aalten tussen 2022 en juli 2024 [cijfers gemeente] Aantal woningen gerealiseerd in | Aantal woningen gerealiseerd in | Aantal woningen gerealiseerd 2022 | 2023 | tot juli 2024 €250.000 - | 17 | €250.000 - | 26 | €250.000 - | 8 €355.000 | €355.000 | €355.000 €355.000 - | 22 | €355.000 - | 4 | > €355.000 | 4 €450.000 | €450.000 > €450.000 | 13 | > €450.000 | 7 < €250.000 | 4 | < €250.000 | 9 | < €250.000 | 4 < €763 | 3 | < €808 | 2 | < €808 | 71 < €763 - €1000 | 2 | < €808 - €1000 | 0 | < €808 - €1000 | 4 N.v.t. | 1 | N.v.t. | -5 | N.v.t. | -3 Onbekend | 1 Totaal | 62 | Totaal | 43 | Totaal | 89 In de gemeente Aalten staan 2. | 342 huurwoningen die in de sociale huurprijsklasse vallen (< €880 ).

Dit is zo’n 19% van de totale woningvoorraad. Deze | woningen zijn in het bezit van woningcorporatie De Woonplaats. Daarnaast hebben | Wonion en Woonzorg Nederland nog een klein aantal woningen in bezit in de gemeente. De meeste sociale huurwoningen staan in de kern Aalten, gevolgd door Dinxperlo | [Gemeente Aalten, 2021a]. 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 166 Tabel 12-4: Woningvoorraad De Woonplaats [cijfers gemeente] Aalten | Dinxperlo | Bredevoort | De Heurne DAEB (sociaal) | 1.253 | 1.008 | 109 | 9 Commercieel vastgoed | 1 | 1 | 0 | 0 Eengezinswoning | 592 | 731 | 57 | 9 Garages | 1 | 1 | 0 | 0 Meergezinswoning | 637 | 266 | 50 | 0 Maatschappelijk vastgoed | 22 | 3 | 1 | 0 Overig vastgoed | 0 | 6 | 1 | 0 Niet-DAEB (commercieel) | 131 | 195 | 0 | 0 Commercieel vastgoed | 10 | 13 | 0 | 0 Eengezinswoning | 1 | 3 | 0 | 0 Garages | 77 | 166 | 0 | 0 Meergezinswoning | 43 | 13 | 0 | 0 Eindtotaal | 1.384 | 1.203 | 109 | 9 Daarnaast is woningcorporatie De Woonplaats bezig met het realiseren van nieuwe woningen. Het gaat om 11 meergezinswoningen (zie Tabel 12-5).

Tabel 12-5: Woningen in ontwikkeling bij woningcorporatie De Woonplaats [cijfers gemeente] Aantal woningen per huurprijscategorie | In De Woonplaats | Huidig totaal | ontwikkeling | Nieuw totaal DAEB | Niet-DAEB (sociaal) | (commercieel) Eengezinswoning | 1.389 | 4 | 1.393 | 0 | 1.393 Meergezinswoning | 953 | 16 | 969 | 11 | 980 Gehele voorraad | 2.342 | 20 | 2.362 | 11 | 2.373 Gemiddelde koopsom Tussen 2010 en 2023 nam de gemiddelde koopsom toe in de gemeente Aalten van €187.353 | naar €318.710 (+70%) | (zie Figuur 12.2 | ). De stijging van de gemiddelde koopsom liet eenzelfde patroon zien als in de provincie Gelderland en Nederland. De gemiddelde koopsom in de gemeente Aalten was gedurende de periode lager dan gemiddeld in de provincie Gelderland en Nederland [ | CBS, 2024i]. 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 167 11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 168 Figuur 12.2: Gemiddelde koopsom per jaar in de gemeente Aalten ten opzichte van de Achterhoek, de provincie Gelderland en Nederland tussen 2010 en 2023 [CBS, 2024i] Bestaande woningvraag In de Woonvisie 2021-2026 is uitgegaan van een woningbehoefte met een indicatieve bandbreedte van 200 tot 250 woningen gedurende vijf jaar. Dit wordt aangepast op basis van nieuwe prognoses als die beschikbaar worden. Er is ook gesignaleerd dat er met name een tekort aan woningen is voor starters.

Zoals hierboven beschreven bestaat de woningvoorraad voornamelijk uit twee-onder-één-kap en vrijstaande koopwoningen, welke voor starters vaak niet financieel bereikbaar zijn. De gemeente wil dus inzetten op het bouwen van rij- en hoekwoningen. Er is vraag naar starterswoningen in de kernen Aalten en Dinxperlo en in de kleinere kernen. Ook is er een tekort aan levensloopgeschikte woningen voor senioren. Door de vergrijzing in de gemeente Aalten is er meer vraag naar woningen die geschikt zijn voor senioren, bijvoorbeeld door de toegang tot zorg of geen bovenlagen. Als senioren de mogelijkheid hebben om door te stromen, kan dit ook voor ruimte om de woningmarkt zorgen. Daarnaast zijn er nog een aantal bijzondere doelgroepen die een afwijkende vraag hebben op de woningmarkt. Het gaat hier om arbeidsmigranten, die door bedrijven worden aangetrokken om de effecten van de vergrijzing op de arbeidsmarkt tegen te gaan, spoedzoekers en woonwagenstandplaatsen. Autonome ontwikkeling Harde en zachte plancapaciteit In onderstaande tabel is de harde en zachte plancapaciteit voor woningen te zien in de gemeente Aalten. Conclusie De huidige situatie is beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘oranje’, omdat de woningbehoefte voor starters en ouderen het aanbod overstijgt.

Tabel 12-6: Harde en zachte plancapaciteit woningen in de gemeente Aalten (per 8 mei 2024) | [cijfers gemeente] Periode | Harde plancapaciteit | Zachte plancapaciteit | Totaal aantal woningen 2023-2026 | 165 | 111 | 276 2027-2030 | 16 | 418 | 434 2031-2035 | 2 | 151 | 153 2035 > | 52 | 21 | 73 Totaal | 235 | 701 | 936 Regionaal beleid In de regio Achterhoek is in 2022 de Regionale woondeal 2022- | 2030 Achterhoek gesloten tussen de gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Oost Gelre, Oude IJsselstreek en Winterswijk, de provincie Gelderland en het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. | In deze woondeal is vastgelegd hoe gezamenlijk het huidige woningtekort aangepakt gaat worden. De afspraak is gemaakt dat in de Achterhoek 8.390 woningen worden gebouwd | in de periode tot en met 2030, met als achterliggend geambieerd doel 11.500 woningen. De 3.110 woningen die leiden tot het geambieerde doel zullen worden ontwikkeld middels adaptieve programmering en met vergelijkbare aandelen betaalbare woningen. Van de gebouwde woningen is minimaal 60% betaalbaar, inclusief minimaal 28% sociale huurwoningen. In de woondeal is ook een verdeling gemaakt per gemaakt per gemeente.

De opgave per jaar voor de gemeente Aalten is te zien in Tabel 12-7 [Gemeente Aalten, gemeente Berkelland, gemeente Bronckhorst, gemeente Doetinchem, gemeente Oost Gelre, gemeente Oude IJsselstreek, gemeente Winterswijk, provincie Gelderland en het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, 2023]. Tabel 12-7: Verdeling woningbouwopgave uit de Regionale woondeal 2022-2030 Achterhoek [Gemeente Aalten, gemeente Berkelland, gemeente Bronckhorst, gemeente Doetinchem, gemeente Oost Gelre, gemeente Oude IJsselstreek, gemeente Winterswijk, provincie Gelderland en het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, 2023] 2022 | 60 | 3 | 57 | 60 | 53 | 5 | 3 | 0 | 0 | 41 | 46 2023 | 70 | 8 | 62 | 70 | 80 | 40 | 25 | 10 | 6 | 10 | 60 2024 | 90 | 5 | 85 | 94 | 30 | 28 | 25 | 10 | 6 | 30 | 68 2025 | 100 | 0 | 100 | 110 | 20 | 28 | 15 | 5 | 0 | 30 | 63 2026 | 110 | 0 | 110 | 120 | 15 | 40 | 15 | 5 | 0 | 30 | 75 2027 | 110 | 0 | 110 | 120 | 15 | 20 | 15 | 5 | 0 | 30 | 55 2028 | 80 | 0 | 80 | 120 | 24 | 20 | 10 | 5 | 0 | 30 | 55 2029 | 70 | 0 | 70 | 120 | 15 | 20 | 10 | 5 | 0 | 25 | 50 2030 | 60 | 0 | 60 | 120 | 15 | 18 | 10 | 5 | 0 | 25 | 48 Totaal | 750 | 16 | 734 | 934 | 2.837 | 219 | 128 | 50 | 12 | 251 | 520 2% | 98% | 125% | 34% | 29% | 17% | 7% | 2% | 33% | 69% 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 169 Recent zijn de ambitiecijfers uit de | Regionale

woondeal 2022- 2030 Achterhoek geactualiseerd voor 2025 tot 2035. Deze zijn opgenomen in Tabel 12-8 | . Tabel 12-8: Conceptcijfers ambitie woningbouw Achterhoek 2025-2035 [cijfers gemeente] Gemeente | Aantallen 2025-2035 | Woningen/jaar | Betaalbare koop Aalten | 898 | 82 | 50% Berkelland | 1.320 | 120 | 32% Bronckhorst | 2.200 | 200 | 40% Doetinchem | 6.300 | 573 | 32% Oost Gelre | 1.100 | 100 | 30% Oude IJsselstreek | 3.000 | 273 | 33% Winterswijk | 1.600 | 145 | 38% Achterhoek | 16.418 | 1.493 | 36% Montferland | 2.635 | 240 | 19% Daarnaast zijn er sleutelprojecten gedefinieerd in de Regionale woondeal. Dit zijn (kleinere) locaties die van doorslaggevend belang kunnen zijn voor het bereiken van de doelen. Hiermee worden de belangrijkste projecten gebundeld. Voor de gemeente Aalten gaat het om 536 woningen. Knelpunten voor de sleutelprojecten worden eerst bepaald en dan besproken en gemonitord | door de provincie en het Rijk. De gemeenten in de Achterhoek hebben ook samen een Regionale Woonagenda Achterhoek 2023-2030 [8RHK Ambassadeurs, 2023] . Hierin wordt beschreven hoe de woonkwaliteit in de Achterhoek hoog gehouden kan worden en | de woonvoorraad uitgebreid kan worden. Hiervoor zijn vier programmalijnen voor opgezet. Dit zijn: 1. | Vergroten woningvoorraad en versnelling produc tie.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://aalten.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/92251331-3d79-4a3f-88ee-8b5e42823b5a?agendaItemId=75fb32b6-4d79-4a6b-b029-2efa438e253a