Bijlage 3 - OmgevingsEffectRapportage inclusief bijlagen
Tekst van het document
• Landelijke en regionale ontwikkelingen en acties volgen en waar nodig deze inzetten in de Achterhoek Oost gemeenten. Hierbij is samenwerking erg belangrijk. Digitale criminaliteit is immers grensoverschrijdend. • Nauwe samenwerking met veiligheidspartners, zoals bijvoorbeeld het Platform Veilig Ondernemen en de politie. • Het doorlopend versterken van onze digitale weerbaarheid. Zowel voor de gemeentelijke organisatie als voor de inwoners en bedrijven. • Leefbaarheid. Alle bovengenoemde thema’s hebben een effect op de leefbaarheid en de omgeving van de gemeenten. Het creëren van een leefbare omgeving is een van de voorwaarden voor het gehele Integrale Veiligheidsplan. Er wordt ingezet op een goede verbinding met de inwoner en de benaderbaarheid verder te vergroten. De focuspunten op het gebied van leefbaarheid zijn d e samenwerking met de politie verder versterken om het wijkgericht werken te implementeren, meer wijkgericht werken, sterker inzetten op o.a.
ondermijning en zorg- en veiligheidsvraagstukken, het doorverwijzen naar en inzetten van buurtbemiddeling voor een vroegtijdige interventie in kleine burenproblematiek, de Wet aanpak woonoverlast in zetten als uiterst middel bij blijvende vormen van woonoverlast, benaderbaar blijven voor de inwoner en klachten/meldingen afhandelen of indien noodzakelijk doorverwijzen en aandacht houden voor de kleine problematiek in de wijk. De ambitie is om o verlast in brede zin aan te pakken om de leefbaarheid te vergroten. Dit wordt gedaan door in te zetten op preventie, zorg en repressie. Bovenstaande thema’s staan de komende vier jaar centraal en hebben extra aandacht nodig met betrekking tot de inzet en de capaciteit van de gemeente, en haar partners. Dit wil niet zeggen dat er voor de andere veiligheidsthema’s geen aandacht en inzet beschikbaar is, zoals voor High Impact Crimes (HIC). 11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 51 Doorkijk 2040 Indien de gemeente Aalten het huidige beleid na 2030 voortzet en verder concretiseert is het aannemelijk dat de onveiligheidsbeleving ook na 2030, (positief) beïnvloed wordt. In hoeverre dit leidt tot een verandering in kwaliteitsniveau na 2030 is afhankelijk van het dan vigerende beleid. Doorkijk naar deelgebieden Het is niet bekend hoe sociale veiligheid verdeeld is binnen de gemeente.
Conclusie De autonome ontwikkeling is beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘groen’, met een verbetering ten opzichte van de huidige situatie. Dit omdat de gemeente actief beleid voert met buurtgemeenten om de veiligheid in de gemeente te verhogen. 5.3 | Verkeersveiligheid Indicatoren en kwaliteitsniveaus Verkeersveiligheid Kwantitatief Status gebruikte | • | Aantal verkeersdoden per 100.000 inwoners [SWOV, 2022] informatie | • | Aantal verkeersongevallen per 100.000 inwoners [SWOV, 2022] • | Locaties verkeersongevallen [Bestand geRegistreerde Ongevallen in Nederland, 2022] Beschikbare | Benchmarking aantal verkeersdoden en verkeersongevallen ten opzichte van het gemiddelde van de referentiewaarden | provincie Gelderland. Schaallat kwaliteitsniveaus Het aantal verkeersongevallen en verkeersdoden per 100.000 inwoners is lager dan het aantal Groen | verkeersongevallen en verkeersdoden per 100.000 inwoners bij weinig stedelijke gemeenten, de provincie Gelderland en Nederland. Het aantal verkeersongevallen en verkeersdoden per 100.000 inwoners is gelijk aan het aantal Oranje | verkeersongevallen en verkeersdoden per 100.000 inwoners bij weinig stedelijke gemeenten, de provincie Gelderland en Nederland.
Het aantal verkeersongevallen en verkeersdoden per 100.000 inwoners is hoger dan het aantal Rood | verkeersongevallen en verkeersdoden per 100.000 inwoners bij weinig stedelijke gemeenten, de provincie Gelderland en Nederland. Huidige situatie De verkeersveiligheid wordt beïnvloed door de fysieke infrastructuur en het gedrag van verkeersdeelnemers. De meeste ongelukken in het verkeer gebeuren als gevolg van menselijke fouten. Afleiding speelt een rol bij het ontstaan van 68% van de ongevallen. Eén van de bronnen van afleiding is het gebruik van een smartphone of andere apparatuur tijdens verkeersdeelname. Het aantal ernstig verkeersgewonden is de afgelopen tien jaar landelijk gezien gestegen met gemiddeld 2,5% per jaar. In de afgelopen 10 jaar is het aantal verkeersdoden onder fietsers niet duidelijk afgenomen en het aantal verkeersdoden onder fietsers laat zelfs een stijgende trend zien. Het is aannemelijk dat de vergrijzing hierbij een rol speelt. Ook worden de wegen steeds drukker met de diverse vormen van vervoer (speed pedelecs en | elektrische fietsen), waardoor de kans op ongelukken wordt vergroot [CBS, 2024a | ]. In 2023 | nam het aantal verkeersdoden landelijk af ten opzichte van 2022 | (zie Figuur 5.7) [CBS, 2024b]. | Met name het aantal dodelijke slachtoffers onder fietsers, | automobilisten en brom- en snorfietsers en brommobielen | nam | af.
| Het aantal dodelijke slachtoffers onder voetgangers en gemotoriseerd invalidenvoertuigen | nam juist toe. Fietsongevallen komen voornamelijk voor onder 60+’ers, terwijl auto- ongelukken voornamelijk voorkomen bij slachtoffers jonger dan 40 jaar. Figuur 5.7: Aantal verkeersdoden per vervoerswijze [CBS, 2024b] 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 52 Sinds 2017 zijn er meer landelijk verkeersslachtoffers gevallen die op de fiets zaten dan in de auto (207 en 175 verkeersdoden in 2021 respectievelijk). Dit komt ook door een sterke opkomst van de e- bikes (80 verkeersdoden). Het verschil tussen fietsers en automobilisten is wel minder groot dan in 2020. Dodelijke slachtoffers onder motorrijders is na fietsers en automobilisten nog steeds het meest voorkomend (52 verkeersdoden). Het aantal verkeersslachtoffers op een bromfiets/snorfiets is zo hard gestegen dat er nu meer bromfietsers/snorfietsers een dodelijk verkeersongeval krijgen dan voetgangers (49 en 43 verkeersdoden respectievelijk). Verkeersongevallen In Figuur 5.8 is het aantal verkeersongevallen per 100.000 inwoners in de periode 2012-2022 in de gemeente Aalten | weergeven ten opzichte van | weinig stedelijke gemeenten, de provincie Gelderland en Nederland. | Een groot deel van de ongelukken gebeurt op de provinciale weg. De gemeente heeft hier dus geen invloed op.
Uit de figuur blijkt dat het aantal ongevallen | per 100.000 inwoners in de gemeente Aalten sinds 2017 lager ligt dan het aantal per 100.000 inwoners van weinig stedelijke gemeenten, de provincie Gelderland en Nederland. | Het aantal ongevallen per 100.000 inwoners | van weinig stedelijke gemeenten, de provincie Gelderland en Nederland bleef tussen 2016 en 2019 redelijk constant, maar na een afname in 2020 door Covid-19, is sinds 2021 het aantal verkeersongevallen per 100.000 inwoners weer toegenomen. Voor de gemeente Aalten is het aantal ongevallen per 100.000 inwoners sinds 2017 aan het dalen. Tussen 2021 en 2022 was er een lichte toename te zien | (6,5%), maar het aantal per 100.000 inwoners bleef ver onder aantal per 100.000 inwoners van weinig stedelijke gemeenten, de provincie Gelderland en Nederland. Figuur 5.8: Verkeersongevallen per 100.000 inwoners in de gemeente Aalten | ten opzichte van weinig stedelijke gemeenten, de provincie Gelderland en Nederland tussen 2012 en 2022 [SWOV | , 2022] Verkeersdoden In Figuur 5.9 is het 5- jaars cumulatief van | aantal verkeersdoden per 100.000 inwoners in de periode 2012- 2022 in de gemeente Aalten | zien ten opzichte van weinig stedelijke gemeenten, de provincie Gelderland en Nederland.
Het 5-jaars cumulatief van aantal verkeersdoden per 100.000 inwoners voor weinig stedelijke gemeenten, de provincie Gelderland en Nederland laat een stabiele trend zien, tot het uitbreken van Covid- 19 in 2020, waardoor het aantal verkeersdoden per 100.000 inwoners af nam. In 2020 en 2021 was het 5- jaars cumulatief van het aantal verkeersdoden per 100.000 inwoners ook stabiel. De trend in de gemeente Aalten fluctueert veel meer tussen 2012 en 2021. Dit komt omdat de gemeente relatief klein is vergeleken met de provincie Gelderland en Nederland. Zo zijn er in de vijf jaar tot 2012 en 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 53 11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 54 vijf jaar tot 2019 meerdere verkeersdoden gevallen, terwijl er tussen 2012 en 2017 geen verkeersdoden waren. De informatie is niet jaarlijks geregistreerd, dus het is moeilijk om een goed beeld te krijgen. In 2020 en 2021 was het 5-jaars cumulatief van het aantal verkeersdoden per 100.000 inwoners in de gemeente Aalten ongeveer gelijk aan het 5- jaars cumulatief van het aantal verkeersdoden per 100.000 inwoners in weinig stedelijke gemeenten, de provincie Gelderland en Nederland. Een groot deel van de ongelukken gebeurt op de provinciale weg. De gemeente heeft hier dus geen invloed op.
Figuur 5.9: Verkeersdoden per 100.000 inwoners in de gemeente Aalten ten opzichte van weinig stedelijke gemeenten, de provincie Gelderland en Nederland tussen 2012 en 2022 [SWOV, 2022] Verkeerongevallen naar zwaarte Figuur 5.10 laat het aantal verkeersongevallen naar zwaarte zien in procenten. Hieruit blijkt dat er bij veruit de meeste ongevallen sprake is van materiele schade. De gemeente Aalten scoort daarbij in 2022 lager dan weinig stedelijke gemeenten, de provincie Gelderland en Nederland. In de gemeente Aalten zijn relatief veel verkeersongevallen met letsel . Het aantal verkeersongevallen met een dodelijke afloop was overal ongeveer gelijk. Figuur 5.10: Verkeersongevallen naar zwaarte in de gemeente Aalten ten opzichte van weinig stedelijke gemeenten, de provincie Gelderland en Nederland in 2022 [SWOV, 2022]
Locaties verkeersonveiligheid In Figuur 5.11 | en Figuur 5.12 | zijn de locaties van verkeersongevallen in de gemeente Aalten | weergeven. Het betreft verkeersongevallen met zowel materiële schade als ook letsel of een dodelijke afloop. De heatmap in Figuur | 5.11 | laat de locaties cumulatief zien en geeft aan waar de meeste ongevallen plaats hebben gevonden tussen 2017 en 2022. Hoe geler een locatie gekleurd is, hoe meer ongevallen | er hebben plaatsgevonden. De specifieke locaties waar in 2022 ongelukken hebben plaatsgevonden zijn in Figuur | 5.12 te zien. Figuur 5.11 | laat zien dat relatief veel ongelukken hebben plaatsgevonden in de deelgebieden Dinxperlo en Aalten. In Dinxperlo gebeuren veel ongelukken op de Aaltenseweg, de Hogestraat en de Heelweg | (met name ter hoogte van de kruising met de Duitse weg Zum Alten Zollhaus). In Aalten gebeuren | de meeste ongelukken op de Nijverheidsweg, de Varsseveldsestraatweg en de Admiraal de Ruyterstraat. De Admiraal de Ruyterstraat is recentelijk gereconstrueerd. Sindsdien hebben er geen ongevallen meer plaatsgevonden. Daarnaast gebeuren er relatief veel ongelukken op doorgaande wegen, zoals de N318 en de N819. De verantwoordelijkheid voor de N-wegen ligt bij de Provincie Gelderland. Omdat de lokale overheid alleen invloed kan uitoefenen op lokale wegen, worden alleen die locaties genoemd, maar niet meegenomen in de beoordeling.
Figuur 5.11 | : Warmtekaart verkeersongevallen in de gemeente Aalten | tussen 2017 | en 2022 | [Bestand geRegistreerde Ongevallen in Nederland, 2022] 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 55 11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 56 Figuur 5.12: Locatie verkeersongevallen in gemeente Aalten in 2022 [Bestand geRegistreerde Ongevallen in Nederland, 2022] Autonome ontwikkeling In 2018 is het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV 2030) opgesteld door het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en het Ministerie van Justitie en Veiligheid, samen met andere partijen [Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat et al. , 2018]. De ambitie van het SPV 2030 is om het aantal verkeersslachtoffers terug te brengen naar nul. Het SPV 2030 beschrijft negen beleidsthema’s met de belangrijkste risico’s voor verkeerveiligheid. Daarnaast wordt per thema een toekomstbeeld geschetst en ter inspiratie oplossingsrichtingen. Drie thema’s kijken naar risico’s vanuit het verkeerssysteem en het voertuig: 1. Veilige infrastructuur; 2. Heterogeniteit in het verkeer, en; 3. Technologische ontwikkelingen. Twee thema’s betreffen specifieke risicogroepen (jongeren, ouderen) en modaliteiten (tweewielers, voetgangers): 4. Kwetsbare verkeersdeelnemers, en; 5. Onervaren verkeersdeelnemers.
Conclusie De huidige situatie is beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘ oranje’, omdat h et aantal verkeersongevallen per 100.000 inwoners lager is het aantal verkeersongevallen per 100.000 inwoners bij weinig stedelijke gemeenten, de provincie Gelderland en Nederland, maar het aantal verkeersdoden per 100.000 inwoners gelijk is aan het aantal verkeersdoden per 100.000 inwoners bij weinig stedelijke gemeenten, de provincie Gelderland en Nederland. 11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 57 De laatste vier betreffen risico’s vanuit de individuele verkeersdeelnemer en zijn gedrag: 6. Rijden onder invloed; 7. Snelheid in het verkeer; 8. Afleiding in het verkeer, en; 9. Verkeersovertreders. Algemene trends Landelijke doelen voor de verkeersveiligheid worden niet gehaald en het aantal verkeersongelukken en verkeersdoden daalt nog niet. Op 8 juli 2021 is een motie aangenomen om in 2030 het aantal verkeersslachtoffers te halveren ten opzichte van 2020 [SWOV, 2021]. Dit is een tussenstap naar het doel om nul verkeersdoden te hebben in 2050. Uit het model dat SWOV heeft ontwikkeld komt dat voor 2030 de prognoses variëren voor het aantal ernstig verkeersgewonden tussen de 14.700 en 19.200 [SWOV, 2015].
De onzekerheid in de prognose wordt met name veroorzaakt door onzekerheden in de mobiliteitsontwikkelingen, in de uitwerking van de ‘Lokale aanpak veilig fietsen’ in concrete maatregelen en in hun effecten, en door onzekerheden in de ontwikkelingen op het gebied van v oertuigautomatisering en rijtaakondersteuning. Ook in 2030 zal de doelstelling 2020 voor ernstig verkeersgewonden zeer waarschijnlijk nog niet gehaald zijn. Uit het model komt ook dat het aantal verkeersdoden in 2030 naar verwachting tussen de 330 en 470 ligt. Technologische ontwikkelingen, zoals ‘autonoom’ en ‘connected’ rijden kunnen autonoom leiden tot een verkleining van de verkeersruimte. In potentie kan dit een positieve impact hebben op verkeersveiligheid vanwege een efficiënter verkeers- en transportsysteem en het door ontwikkelen van dynamisch verkeersmanagement. Hoe snel dit gaat, hoe goed de technologie ongelukken kan voorkomen en in hoeverre de nieuwe vervoerssystemen een eigen infrastructuur vereisen is nog onzeker. Provinciaal beleid De verantwoordelijkheid voor verkeersveiligheid is door het Rijk gedirigeerd aan de provincies en de regio’s. Hierbij spelen het provinciale beleid en het regionale beleid ten aanzien van verkeersveiligheid een rol. De provincie Gelderland heeft de Uitvoeringsagenda Verkeersveiligheid 2024 -2027 opgesteld [ Provincie Gelderland, 2024d].
In de uitvoeringsagenda staan de drie actielijnen van de gemeente benoemd: 1. Veilige infrastructuur op provinciale en gemeentelijke wegen. In deze actielijn zorgt de provincie , onder andere, voor het dagelijks beheer van wegen en fietspaden, voert zij groot onderhoud uit en subsidieert zij maatregelen om de verkeersveiligheid op gemeentelijke wegen, fietspaden en oversteekplaatsen te vergroten. De meest onveilige locaties worden het eerst aangepakt. Verder worden andere onveilige locaties in beeld gebracht. 2. Veilig gebruik van de infrastructuur. In deze actielijn zorgt de provincie, onder andere, voor verkeereducatie voor kinderen en jongeren, ondersteunt zij gemeenten om ouderen te stimuleren om te blijven fietsen en stelt zij geld beschikbaar voor verkeersveiligheidscampagnes. 3. Provincie als regionale regisseur verkeersveiligheid. In deze actielijn zorgt de provincie, onder andere, voor het verzamelen en monitoren van mobiliteitsdata, ontwikkelt en verbetert zij een ongevallenregistratie en stelt zij een verkeersveiligheidsmodel beschikbaar. Gemeentelijk beleid De gemeente Aalten had een Gemeentelijk Verkeers- en Vervoerplan 2010-2020 [Gemeente Aalten, 2010]. Op het gebied van verkeersveiligheid was de hoofddoelstelling om de infrastructuur duurzaam en veilig in te richten.
Ook werd extra aandacht besteed aan schoolzones en is aansluiting gezocht bij de nationale verkeersdoelstellingen. De maatregelen die daarin beschreven stonden zijn uitgevoerd. Momenteel werk de gemeente aan een nieuw mobiliteitsplan. 11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 58 De gemeente werkt voor verkeersveiligheid met een risicogestuurde aanpak, waarbij wegen aan de hand van indicatoren beoordeeld worden op verkeersveiligheid. Zo kan de gemeente proactief ingrijpen op verkeersonveilige situaties, in plaats van reactief. De gemeente heeft daarnaast onderzoek gedaan naar de afwaardering van wegen van 50 km/uur naar 30 km/uur. Er is onderzocht welke wegen in de vijf kernen omlaag kunnen van 50 naar 30 km/uur. Dit is positief voor de verkeersveiligheid. Het basisprincipe is dat alleen wegen 50 km/uur kunnen blijven als zij een aanwijsbare stroomfunctie hebben en wegen waar fietsers fysiek gescheiden zijn van het gemotoriseerd verkeer. Alle andere wegen gaan terug naar 30 km/uur. Daarbij is nog wel onderscheid tussen gebiedsontsluitingswegen (GOW), die ook een stroomfunctie hebben, en erftoegangswegen (ETW), met enkel een verblijfsfunctie. Het onderzoek 50- 30 is vastgesteld door de gemeenteraad met de aanwijzing van de wegen die in de toekomst afgewaardeerd gaan worden.
Doorkijk 2040 Ontwikkelingen als diversificatie van verkeersdeelnemers en autonoom rijden zullen naar verwachting na 2030 verder ontwikkeld zijn dan daarvoor. De mate waarin het verkeersbeleid daarin is mee ontwikkeld en in staat is om het risico op verkeersongevallen te verminderen is echter onzeker. Doorkijk naar deelgebieden Er gebeuren meer verkeersongevallen in de kernen Aalten en Dinxperlo. Ook gebeuren er meer ongelukken in het buitengebied op provinciale wegen, maar hier heeft de gemeente Aalten weinig invloed op. Conclusie De autonome ontwikkeling is beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘oranje’, met een verbetering ten opzichte van de huidige situatie. Dit omdat de gemeente Aalten in de toekomst wegen gaat afwaarderen van 50 naar 30 km/uur ten behoeve van de verkeersveiligheid. 11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 59 6 Gezondheid en welzijn Onderstaande tabel geeft een samenvatting van de beoordeling van de huidige situatie en autonome ontwikkeling voor het thema ‘gezondheid en welzijn’.
Tabel 6-1: Samenvatting van de kwaliteitsniveaus van de huidige situatie en autonome ontwikkeling binnen het thema ‘gezondheid en welzijn’ Beoordelingsaspect Huidige situatie Autonome ontwikkeling Beweegvriendelijke leefomgeving = Maatschappelijke basisvoorzieningen ↘ Sociaaleconomische positie = Naoberschap (maatschappelijke deelname) = 6.1 Beweegvriendelijke leefomgeving Indicatoren en kwaliteitsniveaus Beweegvriendelijke leefomgeving Status gebruikte informatie Kwantitatief • Kernindicator beweegvriendelijke leefomgeving [RIVM, 2022a] Beschikbare referentiewaarden Landelijke benchmark op basis van kernindicator beweegvriendelijke omgeving RIVM Schaallat kwaliteitsniveaus Groen De score voor de kernindicator beweegvriendelijke omgeving is gemiddeld 60 of hoger Oranje De score voor de kernindicator beweegvriendelijke omgeving ligt gemiddeld boven de 40 en de onder de 60 Rood De score voor de kernindicator beweegvriendelijke omgeving is gemiddeld 40 of lager Huidige situatie Kernindicator beweegvriendelijke leefomgeving “Een beweegvriendelijke omgeving faciliteert, stimuleert en daagt uit om te bewegen en te sporten. Denk hierbij aan voldoende wandel- en fietspaden, speeltuinen, parken en bos. Het beweegvriendelijk inrichten van de openbare ruimte is primair een lokale verantwoordelijkheid.” [Sociaal Cultureel Planbureau, 2018].
Het RIVM heeft een kernindicator beweegvriendelijke omgeving ontwikkeld. De beweegvriendelijke omgeving is één van de 20 kernindicatoren voor het landelijk monitoren van sport en bewegen. Het laat voor alle gemeenten in Nederland zien hoe de publieke ruimte in de fysieke woonomgeving scoort op de mogelijkheid voor mensen om te bewegen en te sporten. De kernindicator wordt bepaald door vier deelindicatoren [RIVM, 2022b] met een eigen databron1: 1 Per gemeente wordt de absolute score (gebaseerd op objectieve registraties) op de onderliggende elementen omgerekend naar een score tussen de 0 en 100. De score wordt per deelindicator berekend door de score op alle onderliggende elementen te middelen. Het gemiddelde van de scores op de vier deelindicatoren is uiteindelijk de waarde voor de kernindicator. 1. Sportaccommodaties: diversiteit en nabijheid voetbalvelden, hockeyvelden, tennisbanen, sporthallen, fitnessvoorzieningen en zwembaden; 2. Sport- en speelplekken: nabijheid sport- en speelplekken in de openbare ruimte; 3. Recreatief groen- | en blauw: nabijheid van oppervlakten parken, water geschikt voor recreatief gebruik, en; 4. Nabijheid van voorzieningen: gemiddelde afstand tot voorzieningen van algemeen dagelijks gebruik, zoals supermarkten en scholen.
Figuur 6.1: Score beweegvriendelijke leefomgeving per gemeente (2020) [RIVM, 2022b] In Figuur 6.1 en Tabel 6-2 is te zien dat de gemeente Aalten | het slechter deed | op de kernindicator beweegvriendelijke leefomgeving dan het gemiddelde in Nederland | in 2022. | De waarde van de kernindicator is het gemiddelde van de scores op de vier deelindicatoren. Ook als per deelindicator wordt gekeken in Tabel 6-2, blijkt dat de gemeente Aalten het slechter doet dan gemiddeld in Nederland voor de alle deelindicatoren. Met name voor de deelindicator speelplekken is een groot verschil. Dit heeft tem maken met dat de gegevens voor de gemeente Aalten niet correct waren. De score is daarom in werkelijkheid hoger. Tabel 6-2: Score beweegvriendelijke leefomgeving gemeente Aalten ten opzichte van Nederland (2022) [RIVM, 2022b] Kernindicator | Deelindicator Beweeg- | 1. Sport- | 3. Recreatief | 4. Nabijheid vriendelijke | accommodaties | 2. Speelplekken | groen-blauw | voorzieningen omgeving Nederland | 65 | 58 | 80 | 62 | 63 Gemeente | 40 | 52 | 5 | 51 | 55 Aalten Ervaren beweegvriendelijke leefomgeving In de gemeente Aalten is onderzoek gedaan naar sporten en bewegen binnen de gemeente [Moventem, 2024]. | Hierin is door inwoners aangegeven door | meer dan 4 op de 5 mensen dat zij alleen of ongeorganiseerd sporten en bewegen.
Wandelen (61% van de respondenten) en fietsen (42%) zijn hierbij de meest voorkomende vormen van beweging. Er wordt voornamelijk gebruik gemaakt van wandelpaden en fietspaden buiten de bebouwde kom (70% en 69%), wandelpaden binnen de bebouwde kom (57%), bospaden (57%) en fietspaden binnen | de bebouwde kom (56%). Van de respondenten die aangaven weleens gebruik te maken van de ruiterpaden vindt 1 op 4 dat er onvoldoende ruiterpaden in de gemeente Aalten en dat deze ook (zeer) slecht zijn. Van de respondenten die weleens gebruik maken van mountainbikepaden vindt 1 op de 5 dat er (ruim) onvoldoende paden zijn. 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 60 11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 61 Respondenten geven verder aan dat verkeersveiligheid de belangrijkste factor is om prettig te kunnen bewegen en sporten in de openbare ruimte (56%). Daarnaast zijn een aantrekkelijke omgeving (54%) en aanwezigheid van veel groen (53%) van belang. Verder is door respondenten aangegeven dat een rustige omgeving van belang is. 38% van de respondenten geeft aan dat er meer (veilige) wandel - en/of fietspaden kunnen komen om sporten en bewegen in de openbare ruimte makkelijker te maken. Daar tegenover staat dat 46% van de mensen niets mist om te kunnen sporten en bewegen in de gemeente Aalten.
Autonome ontwikkeling Algemene trends Autonoom staan de deelindicatoren die vallen onder de kernindicator ‘beweegvriendelijke leefomgeving’ onder druk. Ruimteclaims voor woningbouw en energietransitie vormen risico’s voor speelplekken, sportvoorzieningen en de nabijheid van groen en buitengebieden. Doordat meer mensen ouder worden, neemt ook het aantal mensen met een chronische ziekte, sociale problemen en eenzaamheid toe. Er zal vaker sprake zijn van een opeenstapeling van gezondheids - en sociale problemen bij kwetsbare groepen [RIVM, 2018b]. Ook natuur- en recreatiefuncties in het landschap komen steeds meer onder druk te staan. Tegelijkertijd is er meer behoefte aan ruimte om in een natuurlijke omgeving te kunnen recreëren. Deze vraag naar natuur en recreatieruimte zal alleen maar toenemen, bijvoorbeeld door woningbouw. De mensen die daar gaan wonen hebben ook behoefte aan natuur en recreatiemogelijkheden. Daarnaast zijn er ook andere opgaven die een ruimteclaim hebben. De vraag naar bedrijventerreinen groeit bijvoorbeeld maar denk ook aan opgaven voor energie (zonnevelden en windmolens), infra en klimaat(adaptatie). De komende jaren zal door vergrijzing, migratie en het toenemende belang van de beleving van sport een verschuiving plaatsvinden naar andere typen sport, vooral naar meer individuele (zelfgeorganiseerde) sporten of alternatieven op bestaande sporten.
Voorbeelden hiervan zijn hardlopen en bootcampen in zelfgeorganiseerde groepjes, maar ook wandelvoetbal voor ouderen, kitesurfen en klimmen. Landelijke trends en ontwikkelingen in de sport laten zien dat Nederlanders in 2030 minder vaak lid zijn van een sportvereniging. Dit heeft naar verwachting gevolgen voor de manier waarop sport georganiseerd wordt, waarbij de openbare ruimte vaker gebruikt zal worden om te sporten [Sociaal Cultureel Planbureau, 2018]. Uit onderzoek blijkt dat de kenmerken veiligheid, een goed onderhouden openbare ruimte, verlichting, vrijliggende wandel- en fietspaden kenmerken zijn die belangrijk zijn om meer sport en beweging tot stand te brengen in buurten en inwoners dagelijks in beweging te houden. Uit dit onderzoek blijkt tevens dat deze kenmerken vaker belangrijk gevonden worden dan dat deze daadwerkelijk aanwezig zijn in buurten [Kennisbank Sport en Bewegen, 2020]. Om beweging onder ouderen te bevorderen is het belangrijk dat op "logische routes" van en naar voorzieningen voldoende en toegankelijke bankjes/rustpunten staan om te rusten. Ook is de fysieke toegankelijkheid van de openbare ruimte belangrijk voor ouderen en mensen met een beperking (denk aan rolstoelgebruikers of mensen met een visuele beperking) en jonge gezinnen.
Conclusie De huidige situatie is beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘ oranje’, omdat de score voor de kernindicator beweegvriendelijke leefomgeving in werkelijkheid gemiddeld hoger dan 40 is. Gemeentelijk beleid De gemeente heeft sinds 2023 een beweeg-, sport | - en leefstijlakkoord genaamd “Iedereen beweegt mee 2023-2026” | . Dit akkoord is opgesteld omdat verschillende verenigingen de gemeente hadden gevraagd om een meer coördinerende rol op zich te nemen bij het inrichten van het Aaltense beweeg- | en sportlandschap. Niet om taken of verantwoordelijkheden over te nemen, wel om het overzicht te houden, de verbindingen te leggen en het samen bouwen aan toekomstbestendigheid op de agenda te houden. | Verenigingen merkten dat het steeds lastiger was om activiteiten te organiseren in de openbare | ruimte, bijvoorbeeld omdat particulieren meer geld vragen of natuurorganisaties hun gebieden niet meer open stellen. | De hoofddoelstellingen van het akkoord zijn: 1. | Er samen voor zorgen dat bewegen- sport en een gezonde leefstijl voor alle inwoners de makkelijke keuze is (door het fundament op orde te houden). 2. | Inwoners met een afstand tot bewegen-, sport en een gezonde leefstijl bereiken en in staat stellen om te bewegen, sporten en een gezond leven te leiden (door extra te investeren in het bereiken van inwoners met een lage sociaal economische status). 3.
Samen bespreken en zichtbaar maken welke meerwaarde de sociale basis heeft voor de gezondheid en inwoners en welke uitdagingen er liggen om het fundament op orde te houden. De gemeente Aalten heeft een Start Nota Inclusie, waarin acties worden beschreven of de fysieke toegankelijkheid te vergroten | [Gemeente Aalten, 2022b] | . Voor de periode 2022- | 2023 waren dat, onder andere: • | Vergunningen toetsen aan het bouwbesluit, hierin zijn ook regels voor de | toegankelijkheid opgenomen; • | Het organiseren van een training voor medewerkers van de gemeente of een ervaringsparcours, waarbij deelnemers zelf kunnen ervaren hoe het is om een beperking te hebben, en; • | Openbare bijeenkomsten van de gemeente Aalten worden zoveel mogelijk in gebouwen met een goede (rolstoel)toegankelijkheid georganiseerd. De gemeente Aalten heeft een Uitvoeringsnota 2023-2027 voor het sociaal domein [Gemeente Aalten, 2023e]. Hierin staat als doel dat inwoners | worden gestimuleerd om voldoende te bewegen. De gemeente probeert overal de leefomgeving zo gezond mogelijk in te richten. Ze streeft ernaar dat alle inwoners in hun directe omgeving het hele jaar door veilig en gezond kunnen bewegen, sporten, cultuur beoefenen, recreëren en ontmoeten. In de gemeente Aalten wordt een nieuwe mountainbikeroute ontwikkeld.
Conclusie De autonome ontwikkeling is beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘oranje’, gelijk aan de huidige situatie. Dit omdat er veel druk is op de beweegvriendelijke leefomgeving, maar de gemeente wel nadenkt over hoe bewegen aantrekkelijker kan worden gemaakt voor haar inwoners. Doorkijk 2040 Of en hoe de beweegvriendelijkheid van de leefomgeving zich ontwikkelt na 2030 is afhankelijk van het beleid van de gemeente Aalten. Indien de gemeente Aalten na 2030 inzet op het verbeteren van sportaccommodaties, speelplekken, recreatief groen- blauw en nabijheid van voorzieningen is het aannemelijk dat de negatieve trend gekeerd kan worden en er sprake kan zijn van een verbetering. Doorkijk naar deelgebieden Het is niet bekend hoe beweegvriendelijk de leefomgeving in de verschillende kernen is. Wel is het aannemelijk dat er in de grotere kernen meer voorzieningen zijn om te bewegen.
11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 62 6.2 | Maatschappelijke basisvoorzieningen Indicatoren en kwaliteitsniveaus Maatschappelijke basisvoorzieningen Kwantitatief • | Gemiddelde afstand tot voorzieningen [CBS, 2022a]: Status gebruikte | • | Onderwijs informatie | • | Horeca en winkels • | Culturele voorzieningen o | Gezondheid en welzijn • | Percentuele leegstand [CBS, 2024] Beschikbare | Afstand tot verschillende typen voorzieningen (onderwijs, horeca en winkels, culturele voorzieningen, referentiewaarden | gezondheid en welzijn) ten opzichte van het provinciale gemiddelde Schaallat kwaliteitsniveaus De afstand tot alle typen voorzieningen (onderwijs, horeca en winkels, culturele voorzieningen, Groen | gezondheid en welzijn) ligt onder het provinciale gemiddelde en de percentuele leegstand is lager dan het provinciale gemiddelde De afstand tot één of meer typen voorzieningen (onderwijs, horeca en winkels, culturele Oranje | voorzieningen, gezondheid en welzijn) ligt rond het provinciale gemiddelde en de percentuele leegstand is gelijk aan het provinciale gemiddelde De afstand tot alle typen voorzieningen (onderwijs, horeca en winkels, culturele voorzieningen, Rood | gezondheid en welzijn) ligt boven het provinciale gemiddelde en de percentuele leegstand is hoger dan het provinciale gemiddelde Huidige situatie Adequate voorzieningen zijn maatschappelijke
voorzieningen waartoe eenieder toegang zou moeten hebben. Onder het aspect voorzieningen beschouwen we voorzieningen op wijk, stad en regionaal niveau. In deze ‘foto van de leefomgeving’ worden voorzieningen op het gebied van onderwijs, horeca, winkels, culturele voorzieningen, gezondheid en welzijn beschouwd. Onderwijsvoorzieningen De afstand tot onderwijsvoorzieningen is in de gemeente Aalten kleiner dan het gemiddelde in de provincie Gelderland | voor kinderdagverblijf, voortgezet onderwijs totaal en voortgezet onderwijs vmbo (zie Tabel 6-3). Met name de afstand voor kinderen op het voortgezet onderwijs vmbo is lager. De gemiddelde afstand ligt mogelijk hoger, nadat in 2023 de middelbare school in Dinxperlo zijn deuren sloot. De afstand tot basisonderwijs is in de gemeente Aalten gelijk aan het gemiddelde in de provincie Gelderland | . De afstand tot buitenschoolse opvang en voortgezet onderwijs havo/vwo is hoger dan het gemiddelde in de provincie Gelderland. Met name de afstand voor kinderen op het voortgezet onderwijs havo/vwo is hoger.
Tabel 6-3: Afstand tot onderwijsvoorzieningen en kinderopvang in gemeente Aalten ten opzichte van provincie Gelderland (in km, 2021) [CBS, 2022a] Gemeente Aalten | Provincie Gelderland Kinderdagverblijf | 0,7 | 0,8 Buitenschoolse opvang | 1,0 | 0,8 Basisonderwijs | 0,8 | 0,8 Voortgezet onderwijs totaal | 1,8 | 2,7 Vmbo | 1,8* | 2,8 Havo/vwo | 4,3 | 3,7 *Afstand in 2023 waarschijnlijk hoger 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 63 Horecavoorzieningen en winkels Supermarkten, | andere winkels met dagelijkse levensmiddelen, cafetaria en hotels zijn in de gemeente Aalten iets verder weg dan gemiddeld in de provincie Gelderland | (zie Tabel 6-4). Een warenhuis, cafés en restaurants zijn | daarentegen in de gemeente Aalten dichterbij dan gemiddeld in de provincie Gelderland. Tabel 6-4: Afstand tot horecavoorzieningen en winkels in gemeente Aalten ten opzichte van provincie Gelderland (in km, 2021) [CBS, 2022a] Gemeente Aalten | Provincie Gelderland Grote supermarkt | 1,4 | 1,0 Overige dagelijkse levensmiddelen | 1,1 | 0,9 Warenhuis | 1,7 | 2,7 Cafés en dergelijke | 1,2 | 1,5 Cafetaria's en dergelijke | 1,1 | 0,9 Restaurants | 0,9 | 1,0 Hotels en dergelijke | 5,8 | 3,0 Culturele voorzieningen De bibliotheek en | het museum zijn in de gemeente Aalten | dichterbij aanwezig dan gemiddeld in de provincie Gelderland | (zie Tabel 6-5).
Alle andere type culturele voorzieningen liggen verder dan gemiddeld. Tabel 6-5: Afstand tot culturele voorzieningen in gemeente Aalten ten opzichte van provincie Gelderland (in km, 2021) [CBS, 2022a] Gemeente Aalten | Provincie Gelderland Bibliotheek | 1,6 | 1,9 Zwembad | 5,3 | 3,5 Kunstijsbaan | 48,9 | 23,9 Museum | 1,7 | 3,7 Podiumkunsten (excl. festivals) | 10,8 | 5,7 Poppodium | 46,4 | 13,5 Bioscoop | 14,6 | 7,3 Sauna | 13,2 | 8,3 Attractie | 14,2 | 5,9 Gezondheid en welzijn De huisartsenpost ligt in de gemeente Aalten iets verder dan gemiddeld in de provincie Gelderland | (zie Tabel 6-6). De apotheek ligt daarentegen iets dichterbij. In de gemeente Aalten ligt het ziekenhuis inclusief buitenpolikliniek op minder dan de helft van de afstand gemiddeld in de provincie Gelderland. Het ziekenhuis exclusief buitenpolikliniek ligt daarentegen bijna twee keer zo ver als gemiddeld in de provincie Gelderland. 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 64 Tabel 6-6: Afstand tot gezondheid en welzijn in gemeente Aalten ten opzichte van provincie Gelderland (in km, 2021) [CBS, 2022a] Gemeente Aalten | Provincie Gelderland Huisartsenpraktijk | 1,5 | 1,2 Huisartsenpost | 14,5 | 7,7 Apotheek | 1,5 | 1,4 Ziekenhuis (incl. buitenpolikliniek) | 13,6 | 5,3 Ziekenhuis (excl.
buitenpolikliniek) | 14,5 | 8,8 Brandweerkazerne | 1,7 | 2,0 Leegstand De leegstand van winkels, vastgoed met een maatschappelijke functie en verblijfsobjecten met een bijeenkomstfunctie (bijvoorbeeld voor kunst, cultuur, godsdienst of kinderopvang) is in de gemeente Aalten percentueel hoger dan in de provincie Gelderland. Ook als wordt gekeken naar het totaal van verblijfsobjecten is de leegstand in de gemeente Aalten | (3%) percentueel hoger dan in de provincie Gelderland | (2%) [CBS, 2024]. Tussen 2015 en 2022 was de percentuele leegstand in de gemeente Aalten constant op 2%. Sinds 2023 is dit gestegen naar 3%. Voor winkels is sinds 2019 ook een stijgende trend te zien voor de percentuele leegstand (van 7% naar 13%). Tussen 2015 en 2019 was er juist een daling te zien. Voor maatschappelijk vastgoed en bijeenkomsten is ook over de afgelopen jaren een stijgende trend te zien. Figuur 6.2: Percentuele leegstand in de gemeente Aalten t.o.v. de provincie Gelderland in 2023 [CBS, 2024] 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 65 11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 66 Autonome ontwikkeling Algemene trends Het is de verwachting dat de druk op voorzieningen (zoals zorg) in Nederland toe zal nemen door toename in de bevolking en verandering van de bevolkingssamenstelling met een toename in vergrijzing.
De vraag naar fysieke winkelruimte zal in de komende jaren verder afnemen, onder andere vanwege de opkomst van het online winkelen. Met name in de landelijke gebieden zal het aantal voorzieningen afnemen, waardoor de leefbaarheid van de (kleinere) kernen onder druk komt te staan. Regionaal beleid In de regio Achterhoek is op basis van het landelijke Integraal Zorgakkoord een Regioplan opgesteld [Menzis et al., 2023]. In het Regioplan stellen de Achterhoekse zorgpartijen, gemeenten, zorgverzekeraar Menzis en andere maatschappelijke organisaties vast wat de belangrijkste prioritaire opgaven zijn op basis van de uitgangspunten in het Integraal Zorgakkoord. Eén van de thema’s in het Regioplan is het thema veerkrachtig ouder worden. Dit thema richt zich op het veerkrachtig ouder worden in de breedste zin van het woord. In de essentie gaat het om zo lang mogelijk zelfstandig en op een prettige manier leven en het bieden van hulpbronnen om zo veerkrachtig mogelijk om te gaan bij toenemende kwetsbaarheid. Er zijn acties gedefinieerd om de bewustwording en zelfredzaamheid van ouderen te vergroten. Gemeentelijk beleid De gemeente Aalten heeft een Uitvoeringsnota 2023-2027 voor het sociaal domein [Gemeente Aalten, 2023e]. Hierin staat als doel dat inwoners veerkrachtig ouder moeten kunnen worden in de gemeente Aalten.
Ontmoeten worden gestimuleerd door in te zetten op ontmoetingsplekken in de buurt. Doorkijk 2040 Hoe de afstand tot voorzieningen zich na 2030 ontwikkelt is afhankelijk van de ontwikkelingen met betrekking tot online winkelen en e-consults. De kans bestaat dat fysieke voorzieningen in aantal afnemen waardoor afstand tot voorzieningen toe kan nemen. Doorkijk naar deelgebieden Het is niet bekend hoeveel maatschappelijke basisvoorzieningen in de verschillende kernen aanwezig zijn. Wel is het aannemelijk dat er in de grotere kernen meer voorzieningen zijn. Conclusie De huidige situatie is beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘ rood’, omdat de afstand tot veel voorzieningen hoger ligt dan het provinciaal gemiddelde en ook de percentuele leegstand hoger ligt dan het provinciaal gemiddelde. Conclusie De autonome ontwikkeling is beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘ rood’, met een verslechtering ten opzichte van de huidige situatie. Dit omdat de landelijke trend is dat door vergrijzing en veranderende behoeften in voorzieningen de afstand tot voorzieningen toe zal nemen. De gemeente Aalten heeft geen specifiek beleid dat in gaat op voorzieningen wat de landelijke trend kan keren.
6.3 | Sociaaleconomische positie Indicatoren en kwaliteitsniveaus Sociaaleconomische positie Status gebruikte | Kwantitatief informatie | • | SES-WOA-score [CBS, 2024c] Beschikbare | Benchmarking de SES-WOA-score ten opzichte van gemeenten met een gelijke stedelijkheid (weinig referentiewaarden | stedelijk) Schaallat kwaliteitsniveaus Groen | De SES-WOA-score ligt hoger dan het gemiddelde van gemeenten met een gelijke stedelijkheid (weinig stedelijk), het provinciaal gemiddelde en het landelijk gemiddelde. Oranje | De SES-WOA-score ligt rond het gemiddelde van gemeenten met een gelijke stedelijkheid (weinig stedelijk), het provinciaal gemiddelde en het landelijk gemiddelde. Rood | De SES-WOA-score ligt lager dan het gemiddelde van gemeenten met een gelijke stedelijkheid (weinig stedelijk), het provinciaal gemiddelde en het landelijk gemiddelde. Huidige situatie De sociaaleconomische positie geeft de positie van een persoon aan in de samenleving. De sociaaleconomische | positie kan ook voor de gehele gemeente bepaald worden door de sociaaleconomische positie van de inwoners samen te nemen. SES- | WOA-score De sociaaleconomische positie | wordt bepaald op basis van de financiële welvaart, opleidingsniveau en arbeidsverleden. De score die hieraan wordt gehangen heet de SES-WOA (sociaaleconomische status – welvaart, opleidingsniveau en arbeidsmarktdeelname).
Bij een hogere score zijn de inwoners welvarender en/of hoger opgeleid en/of langduriger aan het werk [CBS, 2022b | ]. Tabel 6-7 laat zien dat de gemeente Aalten lager scoort voor de deelscore opleidingsniveau dan | het gemiddelde van | weinig stedelijke gemeenten, | het provinciaal gemiddelde en het landelijk gemiddelde | in 2021. De gemeente Aalten scoort hoger voor de deelscore arbeidsverleden dan het gemiddelde van weinig stedelijke gemeenten, het provinciaal gemiddelde en het landelijk gemiddelde in 2021. De gemeente Aalten scoort voor de deelscore financiële welvaart hoger dan het provinciale en landelijke gemiddelde, maar lager dan het gemiddelde van weinig stedelijke gemeenten. Ook voor de totale score scoort de gemeente Aalten hoger dan het provinciale en landelijke gemiddelde, maar lager dan het gemiddelde van weinig stedelijke gemeenten [ | CBS, 2024 | c].
Tabel 6-7 Sociaaleconomische positie per deelscore voor de gemeente Aalten, weinig stedelijke gemeenten, de provincie Gelderland en Nederland in | 2021 [CBS, 2024c] Gemeente Aalten | Weinig stedelijke | Provincie | Nederland gemeenten | Gelderland Deelscore financiële | 0,048 | 0,060 | 0,010 | 0,000 welvaart Deelscore | -0,012 | -0,001 | 0,014 | 0,016 opleidingsniveau Deelscore | 0,066 | 0,049 | 0,019 | 0,008 arbeidsverleden Totaal score | 0,102 | 0,108 | 0,042 | 0,024 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 67 De SES- | WOA-score is voor de gemeente Aalten is tussen 2014 en 2021 elk jaar hoger geweest dan het provinciale en landelijke gemiddelde | en ligt rond het gemiddelde van weinig stedelijke gemeenten | (zie Figuur 6.3). Tussen 2015 en 2017 was de score zelfs licht aan het dalen, maar sinds 2017 is deze gestegen. Deze stijgende trend is ook te zien voor de scores voor weinig stedelijke gemeenten, de gemeente Gelderland | en Nederland [ | CBS, 2024 | c]. Figuur 6.3: Sociaaleconomische positie voor de gemeente Aalten, weinig | stedelijke gemeenten, de provincie Gelderland | en Nederland tussen 2014 en 2021 [CBS, 2024 | c] Gemiddeld inkomen per inwoner Voor de gemeenten in de regio Gelderland Oost is een vergelijking gemaakt van het gemiddelde inkomen per inwoner per jaar op basis van cijfers van het CBS.
In Figuur 6.4 is te zien dat de gemeente Aalten al sinds 2013 hoort bij de gemeenten in Gelderland Oost met een lager gemiddeld inkomen per inwoner, vergelijkbaar met de gemeenten Oude IJsselstreek en Winterswijk. Er is wel een stijgende trend te zien in het gemiddeld inkomen per inwoner, net als bij alle andere gemeenten in Gelderland Oost, maar de gemeente Aalten blijft vergeleken met de andere gemeenten in Gelderland Oost achter [Datalab GO, 2023]. 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 68 11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 69 Figuur 6.4: Gemiddeld inkomen per inwoner per jaar (brutoloon) voor de gemeente Aalten en andere gemeenten in Gelderland Oost tussen 2013 en 2021 [Datalab GO, 2023] Uitkeringen Voor de gemeenten in de regio Gelderland Oost is ook een vergelijking gemaakt van de relatieve spreiding van uitkeringen bij de gemeenten (gemeten in aantal uitkeringen per 1.000 inwoners) voor 2021. Dit is weergegeven in Figuur 6.5. Hierin is te zien dat er voornamelijk AOW -uitkeringen worden ontvangen door inwoners van alle gemeenten. Daarnaast worden AO-uitkeringen, bijstandsuitkeringen en WW-uitkeringen ontvangen. Qua aantal uitkeringen per 1.000 inwoners zit de gemeente Aalten redelijk in de middenmoot van de gemeenten in Gelderland Oost [Datalab GO, 2023].
Figuur 6.5: Relatieve spreiding uitkeringen (per 1.000 inwoners) voor de gemeente Aalten en andere gemeenten in Gelderland Oost in 2021 [Datalab GO, 2023]
11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 70 Autonome ontwikkeling Gemeentelijk beleid De gemeente Aalten heeft een Uitvoeringsnota 2023- 2027 voor het sociaal domein [Gemeente Aalten, 2023e]. Hierin staat als doel dat inwoners moet kunnen blijven meedoen. Als onderdeel daarvan wil de gemeente Aalten voorkomen dat inwoners in financiële problemen komen of financiële stress ervaren. Samen met onze partners informeert de gemeente iedereen zo goed mogelijk over omgaan met geld. De gemeente Aalten heeft een plan van aanpak om energiearmoede te bestrijden. Het doel hiervan is om de energiekosten voor huishoudens die te maken hebben met energiearmoede structureel te verlagen. Er wordt ingezet op verschillende maatregelen: 1. Publiciteitscampagne: Energiebesparing; 2. Sociale energiecoaching voor mensen met een laag inkomen; 3. Energiezuinige witgoedregeling; 4. Subsidieregeling isoleren voor woningeigenaren met een laag en modaal inkomen; 5. Klussendienst, en; 6. Borging voor de langere termijn; onderzoek naar Achterhoekse Energiebank. In 2024 heeft de gemeente Aalten een Visie Financiële bestaanszekerheid opgesteld [Gemeente Aalten, 2024a]. In de visie wordt voorgesteld de ontwikkeling van armoedebeleid naar lokaal bestaanszekerheid beleid in meerdere fasen vorm te geven.
De eerste stap is een actualisatie van de bedragen, een vereenvoudiging van de procedures en het tegengaan van niet gebruik, alles op basis van de huidige loon- en prijsontwikkelingen. Een tweede fase is een doorontwikkeling op basis van en met behulp van ervaringsdeskundigen en een uit te voeren minima- effectrapportage. Dat moet leiden tot een lokaal bestaanszekerheidsbeleid in 2026 dat ook gemonitord kan worden door de ervaringsdeskundigen zelf. Doorkijk 2040 Indien de gemeente Aalten geen beleid heeft, is het aannemelijk dat de sociaaleconomische status ook na 2030 een gelijke trend laat zien. In hoeverre dit leidt tot een verandering in kwaliteitsniveau na 2030 en of de gemeente Aalten kan inlopen op andere gemeenten is afhankelijk van het dan vigerende beleid. Doorkijk naar deelgebieden Het is niet bekend hoe de sociaaleconomische positie is in de verschillende kernen. Conclusie De huidige situatie is beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘ oranje’, omdat de SES-WOA-score hoger ligt dan het provinciaal gemiddelde en het landelijk gemiddelde, maar lager dan het gemiddelde van gemeenten met een gelijke stedelijkheid (weinig stedelijk). Conclusie De autonome ontwikkeling is beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘ oranje’, gelijk aan de huidige situatie. Dit omdat de gemeente Aalten geen beleid heeft op het gebied van sociaaleconomische positie.
11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 71 6.4 Naoberschap (maatschappelijke deelname) Indicatoren en kwaliteitsniveaus Naoberschap Status gebruikte informatie Kwantitatief • Het percentage inwoners dat vrijwilligerswerk doet [GGD, 2020] • Het percentage mantelzorgers [GGD, 2020] • Het percentage inwoners dat eenzaamheid ervaart [GGD, 2020] • Het percentage inwoners dat lid is van een (sport)vereniging of -club [Kenniscentrum Sport & Bewegen, 2022] Beschikbare referentiewaarden Benchmark van het percentage inwoners dat vrijwilligerswerk doet, het percentage mantelzorgers, het percentage inwoners dat eenzaamheid ervaart en het percentage inwoners dat lid is van een (sport)vereniging of -club in vergelijking met het landelijke gemiddelde. Schaallat kwaliteitsniveaus Groen Het percentage inwoners dat vrijwilligerswerk doet is in Aalten hoger dan het landelijke gemiddelde en het percentage mantelzorgers is in Aalten hoger dan het landelijke gemiddelde en het percentage inwoners dat eenzaamheid ervaart is in Aalten lager dan het landelijke gemiddelde en het percentage inwoners dat lid is van een (sport)vereniging of -club is in Aalten hoger dan het landelijke gemiddelde.
Oranje Het percentage inwoners dat vrijwilligerswerk doet is in Aalten vrijwel gelijk aan landelijke gemiddelde en het percentage mantelzorgers is in Aalten vrijwel gelijk aan landelijke gemiddelde en het percentage inwoners dat eenzaamheid ervaart is in Aalten vrijwel gelijk aan het landelijke gemiddelde en het percentage inwoners dat lid is van een (sport)vereniging of -club is in Aalten vrijwel gelijk aan het landelijke gemiddelde. Rood Het percentage inwoners dat vrijwilligerswerk doet is in Aalten lager dan het landelijke gemiddelde en het percentage mantelzorgers is in Aalten lager dan landelijke gemiddelde en het percentage inwoners dat eenzaamheid ervaart is in Aalten hoger dan het landelijke gemiddelde en het percentage inwoners dat lid is van een (sport)vereniging of -club is in Aalten lager dan het landelijke gemiddelde. Huidige situatie Maatschappelijke participatie houdt in dat inwoners actief meedoen aan het maatschappelijke leven, als leerling, werknemer, ondernemer, vrijwilliger en/of mantelzorger. Mensen met gezondheidsproblemen doen over het algemeen minder mee aan de maatschappij dan gezonde mensen. Ze kunnen bijvoorbeeld niet werken of raken in een sociaal isolement. Andersom kan meedoen aan de maatschappij een positief effect hebben op gezondheid. Dat geldt bijvoorbeeld voor school en werk.
Daarnaast hebben sociale contacten een positieve invloed op de gezondheid [RIVM, 2021e]. Onderstaande Tabel 6-8 geeft voor verschillende indicatoren behorende tot maatschappelijke participatie weer welk percentage volwassenen met de desbetreffende indicator te maken heeft. Deze percentages zijn afgezet tegen het gemiddelde van Nederland en, indien beschikbaar, de provincie Gelderland. De uitkomsten uit deze tabel worden vervolgens verder toegelicht. Vrijwilligerswerk Vrijwilligerswerk is werk dat men onbetaald en onverplicht doet, voor anderen of voor de samenleving. In de gemeente Aalten is het percentage vrijwilligers hoger dan het landelijk gemiddelde [GGD, 2020]. Eenzaamheid Eenzaamheid komt in de gemeente Aalten minder vaak voor dan gemiddeld in Nederland [GGD, 2020]. Lidmaatschap (sport)vereniging of -club In de gemeente Aalten zijn volwassenen vaker lid van een (sport)vereniging of - club dan gemiddeld in Nederland. Dit geldt voor zowel volwassenen tot 65 jaar als volwassenen van 65+ jaar. Volwassenen van 65+ jaar zijn minder vaak lid van een vereniging of club dan volwassenen tot 65 jaar [Kenniscentrum Sport & Bewegen, 2022]. Mantelzorg Mantelzorg is onbetaalde en vaak langdurige zorg voor zieke familieleden of vrienden. Het percentage volwassenen dat mantelzorg geeft is in Aalten | iets hoger dan het landelijk gemiddelde.
Het percentage volwassenen in Aalten | dat zich tamelijk zwaar belast voelt door het geven van mantelzorg is ook lager [GGD, 2020]. Jeugdigen met jeugdhulp Jeugdhulp is hulpverlening die bestemd is voor jongeren met problemen, veelal in de vorm van het bieden van bescherming en opvang, of van extra begeleiding en opvoeding. In de gemeente Aalten zijn er gemiddeld minder jeugdigen met jeugdhulp in vergelijking met het provinciaal en landelijk gemiddelde. Alleen het percentage jongeren met jeugdhulp met verblijf is iets hoger dan het gemiddelde in de provincie Gelderland en Nederland [CBS, 2023a]. Er zijn geen gegevens over het percentage jongeren in jeugdreclassering.
Tabel 6-8: Maatschappelijke participatie in de gemeente Aalten ten opzichte van de provincie Gelderland en Nederland in 2020 [GGD, 2020; Kenniscentrum Sport & Bewegen, 2022; CBS, 2023a] Indicator | Omschrijving | Gemeente | Provincie | Nederland Aalten | Gelderland Vrijwilligerswerk | Percentage volwassenen (18+ jaar) | 36,6% | - | 25,4% Eenzaamheid | Percentage volwassenen dat eenzaam | 44,1% | - | 46,6% is (18+ jaar) Percentage volwassenen dat lid is van | 31,8% | - | 24,0% Lidmaatschap | een (sport)vereniging of -club (18+ jaar) (sport)vereniging of -club | Percentage volwassenen dat lid is van | 19,4% | - | 17,0% een (sport)vereniging of -club (65+ jaar) Percentage volwassenen dat | 17,7 | % | - | 13,5% mantelzorg geeft (18+ jaar) Mantelzorg Percentage zwaar belaste volwassenen | 6,7% | - | 13,5% dat mantelzorg geeft (18+ jaar) Percentage jongeren met jeugdzorg in | 10,4% | 11,1% | 10,6% natura (in 2023) Percentage jongeren met jeugdhulp in | 10,3% | 10,9% | 10,4% natura (in 2023) Percentage jongeren met jeugdhulp | 9,9% | 10,5% | 10,0% Jeugdigen met | zonder verblijf (in 2023) jeugdhulp | Percentage jongeren met jeugdhulp met verblijf (in 2023) | 1,1% | 1,0% | 0,9% Percentage jongeren in | 0,8% | 1,1% | 1,1% jeugdbescherming (in 2023) Percentage jongeren in | - | 0,3% | 0,3% jeugdreclassering (in 2023) 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 72 Conclusie De huidige
situatie is beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘groen’, omdat h | et percentage inwoners dat vrijwilligerswerk doet, het percentage dat mantelzorgers is en het percentage inwoners dat lid is van een (sport)vereniging of - club in Aalten hoger is dan het landelijke gemiddelde | en | het percentage inwoners dat eenzaamheid ervaart in Aalten lager is dan het landelijke | gemiddelde. Autonome ontwikkeling Algemene trend Het aantal ouderen neemt de komende decennia naar verwachting fors toe. Het zwaartepunt van de vergrijzing ligt tussen 2025 en 2040. Met name het aantal oude ouderen zal meer dan verdubbelen. De kloof tussen zorgvraag en beschikbare (mantel)zorg neemt hierdoor dramatisch snel toe. De organisatie van betaalbare zorg en ondersteuning aan ouderen thuis vormt een grote uitdaging voor de toekomst. Als samenleving zullen we tot (creatieve) oplossingsrichtingen moeten komen die vaak buiten de zorg liggen. Een andere grote uitdaging is om mensen in staat te (blijven) stellen mee te kunnen doen aan de samenleving. Deze wordt steeds complexer, waardoor dit niet vanzelfsprekend is. Er ontstaat sluipenderwijs een tweedeling tussen mensen wel en niet mee kunnen blijven doen. Bepalende factoren zijn hierbij de vaardigheden (bijv. digitaal), de toegankelijkheid van de openbare voorzieningen en het beschikbaar hebben van sociaal, cultureel en economisch kapitaal.
Regionaal beleid De regio Achterhoek heeft Regioplan aanpak laaggeletterdheid 2020-2024 [Achterhoek, 2020]. De regionale ambitie is om drempels voor inwoners weg te nemen en kansen te creëren. In de Achterhoek kan iedereen die ondersteuning in zijn basisvaardigheden kan gebruiken, moeite heeft met lezen, schrijven en/of rekenen, een passend leertraject volgen. De doelstellingen tot 2024 zijn: • | Iedere inwoner, die tot de doelgroep behoort, moet de kans krijgen om de basisvaardigheden verder te ontwikkelen. • | In de periode 2021 tot en met 2024 hebben 6000* inwoners van de Achterhoek die tot de doelgroep behoren een traject gevolgd om de basisvaardigheden te verbeteren. • | Van het totaal aantal deelnemers aan een taaltraject is minimaal 20% Nederlands sprekend. • | Laaggeletterden ontwikkelen hun basisvaardigheden in de context van wat ze nodig hebben. Dit draagt bij aan een integrale aanpak en leidt tot (meer) financiële zelfredzaamheid, (arbeids- )participatie en gezondheid. • | Maatschappelijke partners zijn bewust van de voorwaarde van voldoende geletterdheid bij de doelgroep om tot betere dienstverlening en meer duurzame resultaten te komen. Zij zetten zich | in om laaggeletterdheid bij de doelgroep te herkennen, dit met hen te bespreken en deze | mensen te begeleiden naar een passend aanbod om hun basisvaardigheden te verbeteren.
• | Het bedrijfsleven maakt de beheersing van basisvaardigheden van NT1-ers op de werkvloer bespreekbaar en geeft de medewerkers gelegenheid tot (bij-)scholing. Gemeentelijk beleid De gemeente Aalten heeft een Start Nota Inclusie, waarin als doel staat de diversiteit te vergroten [Gemeente Aalten, 2022b]. In 2022 is uitgezocht wat past in de gemeente Aalten binnen dit thema. De gemeente Aalten heeft een Uitvoeringsnota 2023-2027 voor het sociaal domein | [Gemeente Aalten, 2023e]. De gemeente wil inwoners en organisaties helpen om mantelzorg en vrijwilligerswerk te kunnen blijven doen. Zo moet het makkelijker worden om passend vrijwilligerswerk te vinden, krijgen vrijwilligers meer ondersteuning en worden mantelzorgers. 11 november 2024 | BJ5784-MI-RP-240429-1058 | 73 11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 74 Doorkijk 2040 Of en hoe de gemeente Aalten tot aan 2040 beleid ontwikkelt gericht op noaberschap is onbekend. Doorkijk naar deelgebieden Het is niet bekend hoe het naoberschap is in de verschillende kernen. Conclusie De autonome ontwikkeling is beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘groen’, gelijk aan de huidige situatie. Dit omdat de gemeente Aalten geen beleid heeft op het gebied naoberschap.
11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 75 7 Bodem en water Onderstaande tabel geeft een samenvatting van de beoordeling van de huidige situatie en autonome ontwikkeling voor het thema ‘bodem en water’. Tabel 7-1: Samenvatting van de kwaliteitsniveaus van de huidige situatie en autonome ontwikkeling binnen het thema ‘bodem en water Beoordelingsaspect Huidige situatie Autonome ontwikkeling Bodem = Grondwater ↘ Oppervlaktewater = 7.1 Bodem Indicatoren en kwaliteitsniveaus Bodem Status gebruikte informatie Kwantitatief en kwalitatief • Bodemdaling • Stabiliteit en draagkracht bodem • Bodemkwaliteit • Bodemverontreiniging Beschikbare referentiewaarden Expert judgement op basis van bodemdaling, bodemkwaliteit en bodemverontreiniging Schaallat kwaliteitsniveaus Groen Er is geen sprake van bodemdaling, er is voornamelijk sprake van kwaliteitsklasse/zone landbouw/natuur, er zijn vrijwel geen bodemverontreinigingen Oranje De bodemdaling beperkt zich tot het buitengebied, er is voornamelijk sprake van kwaliteitsklasse/zone wonen, er zijn meerdere bodemverontreinigingen Rood Er is sprake van bodemdaling in stedelijk gebied, er is voornamelijk sprake van kwaliteitsklasse/zone industrie, er zijn veel bodemverontreinigingen Huidige situatie Bodemdaling Bodemdaling ontstaat door krimp van klei, oxidatie en samendrukken van (slappe) veengrond wat leidt tot volumeverlies en is voornamelijk
in gebieden met klei en veen in de ondergrond een probleem. Bodemdaling heeft een duidelijke relatie met klimaatverandering en kan voor schade zorgen aan infrastructuur en gebouwen [Kennisportaal Klimaatadaptatie, 2020]. De ondergrond van Aalten bestaat met name uit zand. In Figuur 7.1 is de huidige bewegingssnelheid van verzakking in de gemeente Aalten weergegeven. In Aalten is vrijwel geen sprake van verzakking (groen betekend circa 0 millimeter per jaar verzakking). Dit komt door de zandige ondergrond. Stabiliteit en draagkracht bodem De draagkracht van de bodem is het vermogen om gewicht te dragen. De draagkracht bepaalt de stabiliteit van de bodem . De ondergrond van Aalten bestaat met name uit zand. De draagkracht en stabiliteit van zandige ondergrond is goed [IPLO, 2024c]. 11 november 2024 BJ5784-MI-RP-240429-1058 76 Figuur 7.1: Bodemdaling in de gemeente Aalten in mm per jaar [SkyGeo, 2020] Bodemkwaliteit Door de regio Achterhoek is in 2021 een Nota Bodembeheer vastgesteld. Het doel van deze nota is duurzaam en efficiënt grondstromenbeleid. Dat wil zeggen: een balans tussen bescherming van de bodemkwaliteit voor mens en milieu, én gebruik van de bodem voor maatschappelijke ontwikkelingen zoals woningbouw of aanleg van wegen. Om dit te faciliteren is een bodemfunctieklassen- bodemkwaliteitskaart opgesteld.
De bodemfunctieklassen- en bodemkwaliteitskaart zijn de instrumenten bij de uitvoering van het duurzame en efficiënte grondstromenbeleid. Op de bodemfunctieklassenkaart zijn de functies ‘ wonen’ en ‘industrie’ weergegeven. Ook is overig landgebruik zoals landbouw, natuur en oppervlaktewater op de kaart weergegeven. De bodemkwaliteitskaart geeft voor de gemeenten de te verwachten chemische bodemkwaliteit aan van voor bodemverontreiniging niet -verdachte locaties v oor de bodemlaag vanaf het maaiveld tot en met 2 meter diepte [Regio Achterhoek, 2021]. In Figuur 7.2 is de bodemfunctieklassenkaart van de gemeente Aalten weergegeven. Logischerwijs is in een groot deel van de gemeente sprake van klasse ‘landbouw/natuur’. De kernen hebben de klasse ‘wonen’ en de bedrijventerreinen hebben de klasse ‘industrie’. In Figuur 7.3 is de bodemkwaliteitszonekaart van de gemeente Aalten weergegeven. Hieruit blijkt dat in een groot deel van de gemeente sprake van zone ‘overig gebied’. De kernen van Aalten, Bredevoort en Dinxperlo zijn aangewezen als zone ‘wonen voor 1970’. Nergens in Aalten is sprake van een bodemkwaliteitszone industrie.